Кіріспе

Ағылшын кәсіподақ жетекшісі және саясаткер, ағылшын саясаткер

Джон Эллиот Бернс (20 қазан 1858 – 24 қаңтар 1943) – ағылшын кәсіподақ жетекшісі және саясаткер, ең көп Лондон саясаты және Баттерсимен байланысты болған. Ол социалист болды, кейін либералдық парламент мүшесі және министр қызметін атқарды. Ол алкогольге қарсы болды және белсенді спортшы еді. 1914 жылғы 2 тамызда либералдық кабинет соғыс жариялау туралы шешім қабылдағанда, ол отставкаға кетіп, саясаттағы қатысуын тоқтатты. Саясаттан кеткеннен кейін Лондон тарихы саласында саршын болды және «Темза – сұйық тарих» деген фразаны ойлап тапты.

Ерте өмір

Бернс 1858 жылы Лондонда, шотландтық шебер Александр Бернстің ұлы болып дүниеге келді. Ол теміржолшы әкесімен бірге қазіргі Уинстанли және Йорк Роуд Эстейтс орналасқан Баттерсидегі 80 Грант Роуд үйінде өсті. Он жасқа дейін Баттерсидегі мемлекеттік мектепте оқыды. Он төрт жасқа толғанға дейін түрлі жұмыстар істеді, содан кейін Миллбанкте инженер болып жеті жылдық оқуға кіріп, білімін кешкі мектептерде жалғастырды. Ол көп оқыды, әсіресе Роберт Оуэннің, Джон Стюарт Миллдің, Томас Пейннің және Уильям Коббеттің еңбектерін зерттеді. Француз әріптесі Виктор Делахае, Париж коммунасы кезінде болған адам, оны социалистік идеялармен таныстырды, ал Бернс оның социализмге қарсы Дж. С. Миллдің аргументтерін жеткіліксіз деп санағаны үшін оған көшкенін айтты. Ол ерекше физикалық күшімен және дауысымен ашық ауада сөйлеуді үйренді. 1878 жылы ол Клэпхэм-Коммондағы ашық ауадағы наразылыққа қатысқандығы үшін тұтқындалып, бір түнге қамалды. 1879 жылы Инженерлер қоғамына қосылып, Англияның әртүрлі аймақтарында өз мамандығы бойынша жұмыс істеді. 1881 жылы ол Баттерсиде Социал-демократиялық федерацияның (СДФ) бөлімшесін құрды. Ол кемеде жұмыс істеді және Біріккен Африка компаниясының бас инженері ретінде Нигер өзенінің сағасындағы Батыс Африка жағалауына бір жылға барды. Ол африкалықтарға қатысты қарым-қатынасты бекіндірмеді және өзінің табысын Францияда, Германияда және Австриядағы саяси және экономикалық жағдайды зерттеу үшін алты айлық сапарға жұмсады.

Радикалды саясат

1884 жылы Бернс Социал-демократиялық федерацияның атқару комитетіне сайланды. 1885 жылғы Өнеркәсіптік еңбекақы конференциясында ол назар аударған бірнеше мәлімдеме жасады. 1885 жылғы жалпы сайлауда ол Нотингем-Уэсттен Парламентке үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Бір жыл өткен соң, ол Лондон қаласында жұмыссыздыққа қарсы демонстрацияға қатысты, нәтижесінде Вест-Эндте дүрбелең болды, сол кезде Карлтон клубы мен Лондонның басқа да клубтарының терезелері сындырылды. Ол толқушыларды нан дүкендерін тонауға ынталандырды. Ол тұтқындалды, бірақ кейін Олд-Бейлиде құлық жасау және дүрбелең тудыру айыптарынан ақталды. Келесі жылы, 1887 жылдың 13 қарашасында ол Трафальгар алаңында рұқсатсыз жиынды таратуға тырысқан полицияға қарсылық көрсеткені үшін қайтадан тұтқындалды. Демонстрация "Қанды жексенбі" қақтығыстарымен аяқталды, Бернс алты аптаға түрмеге қамалды. 1889 жылдың тамызында Бернс Лондон доктарының ереуіліне белсенді қатысты. Ол ереуілшілердің ең тиімді сөйлеушісі болды және әр кездесуден кейін ереуілшілерді Лондон қаласының көшелерімен бес қатарлап шеруге бастап, өзінің танымал сабан шапқысын киіп жүрді. Осы кезде ол SDF-тен шығып, әріптесі социалист Том Маннмен бірге Жаңа профсоюздық қозғалыстың жетекшісі ретінде профсоюздық қызметке көшті. Бен Тиллетт, Уилл Крукс, Бен Купер және Джон Бен сияқты басқа да Лондон радикалдарымен бірге Бернс ("Қызыл тулы адам") дауды шешуге көмектесті. Ол әлі де Hoe баспа машиналарын жасау зауытында жұмыс істеп, Біріккен инженерлердің профсоюзының атқару комитетінің белсенді мүшесі болды. 1889 жылы ол Баттерси ауданынан алғашқы Лондон округтік кеңесіне прогрессивті мүше болып сайланды. Оның сайлаушылары оған аптасына 2 фунт стерлинг көмектесу ақысын төледі. Ол жеке монополияларға қарсы күресті және 1892 жылы округтік кеңес жасасқан барлық келісімшарттар профсоюз тарифтері бойынша төленуі және профсоюз талаптары орындалуы керек деген ұсыныс енгізді. Жергілікті саясаткер ретінде Бернс, әсіресе, 1903 жылы ресми түрде ашылған Battersea's Latchmere Estate тұрғын үй кешенін құрудағы рөлімен ерекше көзге түсті, бұл кеңестің өз жұмыс күшін пайдалана отырып салынған алғашқы муниципалды тұрғын үй кешені болды. Ол 1895 жылға дейін Кәсіподақтар конгресіне қатысты.

Парламенттік мансап

1892 жылы ол Баттерси либералдық қауымдастығының кандидаттығымен Баттерси округінен парламент мүшесі болып сайланды. Ол Екінші Бур соғысына (1900) қарсы белсенді парламенттік оппозиция көрсетті. Бернс тәуелсіз радикал ретінде танымал болды, бірақ оның социалист әріптесі Кейр Харди жаңа саяси партия құруды ұсынғанда, Бернс либералдық партиямен байланысын сақтап қалды. 1905 жылдың желтоқсанында Кэмпбелл Баннерман оны Жергілікті басқару кеңесінің президенті қызметіне тағайындап, кабинетке енгізді, ол Генри Броадхерсттен кейін үкімет министрі болған екінші жұмысшы адам еді. Бернс өзінің жұмысшы тегіне қатты мақтан тұтты және 1901 жылы парламентте сөйлеген сөзінде: «Мен кір жуатын әйелдің ұлы екенімді айтудан ұялмаймын» деді. Парламент мүшесі ретінде ол 1908 жылғы Әйелдерге сайлау құқығын беру туралы заң жобасын қолдады. Ол әкімшілік саясаты үшін мақталып, 1908 жылы Х.Х. Асквит премьер-министр болғаннан кейін үкіметте қалды. 1905 жылы ол Патшалық кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. 1914 жылы Бернс Сауда кеңесінің президенті болып тағайындалды, бірақ 1914 жылдың 2 тамызында, Ұлыбритания Германияға соғыс жариялауға екі күн қалғанда, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын білдіретін оқиғаға наразылық білдіріп, үкіметтен кетіп қалды. Ол соғыста ешқандай рөл атқармады және 1918 жылы парламенттен шықты. Бұрынғы радикализміне қарамастан, Бернс кабинетте болған кезінде либералдық партияның оң қанатына жақын тұрған түрлі ұстанымдарды қабылдады. 1908 жылы үкіметтің қарттарға зейнетақы тағайындауын қолдағанмен, Бернс жұмыссыздарға мемлекеттік көмек көрсетуге қарсы болды, себебі кедейлерге сырттан көмек көрсетілмеуі керек деп сақты. Кеннет Д. Браунның сөзіне сүйенсек, Бернс кедейлік пен оған байланысты проблемалардың жеке адамның сәтсіздігі мен қоғамдық ортаның жеткіліксіздігінен туындайды деп ұзақ уақыт бойы сенген. Бұл оның темекі шегуге, ішімдік ішуге және құмар ойындарға қарсылығын білдірген пуритандық көзқарасымен күшейтілді. Бернс 1913 жылы қайырымдылық ұйымдары мен үкіметтің «ананы алмастырмауы керек және олар ананың бастамашылығы мен қабілетін жоя бермеуі керек» деп, болашақта әлеуметтік мемлекет ретінде танылатын құрылымға қарсы сөйлеген.

Еврейлерге қарсылық

Бернсті еврей тарихын зерттеушілер, Дэвид Фельдман, Колин Холмс, Роберт Вистрих және Энтони Джулиус антисемит деп сипаттаған. Оның Екінші Буер соғысына қарсылығы жеке антисемитизмімен тығыз байланысты болды, ол "қаржы жыланының іздерін" жиі қайталап айтты. 1900 жылы Баттерси паркіндегі соғысқа қарсы митингте ол: "Оңтүстік Африка еврейлерінде шүбаршылық жоқ. Әрбір институт пен топ еврейлердің мұрасы, құралы және тәуелділігі ретінде белгіленген. Ол қорқыта алмаған жерде, бұзды; бұза алмаған жерде, жамандады [боерлерді]. Олар өз жерін қорғауда, қарулы ұлттан емес, әділ себепті қорғауда емес, біздің әскерлерімізді біртекті делдалдар ретінде пайдаланатын, Оңтүстік Африкадағы дұрыс емес тұрғындарды шығарып тастайтын соғыс капитализміне қарсы тұрды. Ақылмен, алдын ала ойлаумен және мейірімділікпен біз Империя мен адамзат үшін Оңтүстік Африканы сақтап қалуымыз мүмкін, тіпті оны еврейлер үшін жоғалтсақ та" деді. Кейін Бернс Парламентте: "Біз қайда қарасақ та, сол жерде қаржы еврейлері осы соғысқа әкелген агенттіктерді басқарады, бағыттайды және шабыттандырады" деп мәлімдеді. Ол крикетке ұзақ жылдар бойы құмар болды, "Овал" және "Лордс" стадиондарының тұрақты қонағы болды және 1894 жылы матчты тамашалағанда крикет добынан бетіне ауыр жарақат алды. 1919 жылы Эндрю Карнеги оған 1000 фунт стерлингтік жылдық төлем тағайындады, бұл оны қаржылық тәуелсіздікке ие етті және ол қалған өмірін кітаптарға, Лондон тарихы мен крикетке арнады. Кітап коллекционері ретінде ол өте үлкен жеке кітапхана құрды, оның көп бөлігін Лондон университетінің кітапханасына сыйлады. Ол Лондон тарихындағы сарапшы ретінде танылды, ал 1929 жылы америкалық Темза өзенін Миссисипимен салыстырғанда: "Сент-Лоуренс – су, Миссисипи – лайлы су, ал Темза – сұйық тарих" деп жауап берді. Оның құжаттарының жинағы Лондон университетінің кітапханасында сақталады және оның көптеген саяси қызығушылықтарын қамтиды, соның ішінде жалпы ересектердің сайлау құқығы, жұмыс уақыты мен жағдайлары, жұмыспен қамту, зейнетақы, кедейлер заңдары, тыйым салу, әлеуметтік жағдайлар, жергілікті басқару, Оңтүстік Африка еңбегі және Буер соғысы. Ол 84 жасында қайтыс болды және Бэттерси-Райстағы Сент-Мэри зиратына жерленді. Оның Баттерсимен байланысы жергілікті мектеп пен тұрғын үй кешеніне, сондай-ақ Баркингідегі Джон Бернс көшесіне және Вулвич паромдарының біріне оның есімін беру арқылы еске алынады.