Кіріспе
Умаяд халифасы 743–744 жылдары Әл-Валид ибн Язид ибн Абд әл-Малик (الْوَلِيد بْنِ يَزِيد بْنِ عَبْدِ الْمَلِك; 709 – 17 сәуір 744), көбінесе Әл-Валид II деп танылатын, 743 жылдан 744 жылы өлтірілгенге дейін билік құрған он бірінші Умаяд халифасы. Ол Хишам ибн Абд әл-Маликten кейін таққа отырды.
Al Walid ibn Yazid ibn Abd al Malik (الْوَلِيد بْنِ يَزِيد بْنِ عَبْدِ الْمَلِك; 70917 April 744), commonly known as al Walid II, was the eleventh Umayyad caliph, ruling from 743 until his assassination in 744. He succeeded his uncle, Hisham ibn Abd al Malik.
Туған жері мен шыққан тегі
Әл-Валид 709 жылы Омейяд халифасы Язид II мен оның әйелі Умм әл-Хаджадж бинт Мұхаммед әл-Тхакафидің ұлы болды. Оның анасы Омейяд шенеунігі Мұхаммед ибн Юсуф әл-Тхакафидің қызы еді. Оның әкесі Язид II 720 жылдан 724 жылдың қаңтарына дейін Халифалыққа билік етті. Язид II 105 хижри жылының 26 шаабанында (724 жылдың 28 қаңтары) Дамаск әскери округінің (Жунд Димашқ) Балқа (ТрансИордания) кіші ауданындағы Ирбид қаласында қайтыс болды. Оның ұлы Әл-Валид немесе жартылай бауыры Хишам оның жаназа намазын оқыды. Язид Әл-Валидті тікелей мұрагері етіп тағайындауды жоспарлаған, бірақ Маслама оны Хишамды тағайындауға көндірді, одан кейін Әл-Валидті.
Ерте өмір
Әл-Валид өскен сайын Хишам өзінің немере інісінің мінез-құлқына (оның ішінде поэзия мен жынысқа деген шектен тыс құштарлығына) наразы болып, билікті Хишамның ұлына беруді ойлады. Ол әл-Валидке ішімдік ішуі туралы айтып, оған ең жақын ісімпазын жіберуге бұйрық берді. Сондай-ақ, ол мұрагеріне қаржы жәрдемін тоқтатып, діни мәселелерде одан сыйластық күтуді талап етті. Хишам таққа отырғаннан кейін, ол өзінің ізашарының ұлы әл-Валид II орнына Маслама ибн Хишамды мұрагер етіп бекітуге тырысты. 735 жылғы қажыдан кейін Хишамның әл-Валидті Масламаның пайдасына тақтан бас тартуға көндіруге жасаған алғашқы әрекеттері, немесе Масламаға әл-Валидтің мұрагері ретінде адалдық серт беруге шақыруы әл-Валидпен қабылданбады. Содан кейін Хишам әл-Валидтің беделін түсіруге тырысып, Масламаға жасырын қолдау жинады. Оның кандидатурасын оның әкесі, даңқты генерал Маслама ибн Абд әл-Малик, Хишамның анасының әкесі, Мединаның бұрынғы әкімі Хишам ибн Исмаил әл-Махзуми, оның ұлдары Ибрахим мен Мұхаммед, сондай-ақ Солтүстік Сирияның ықпалды Бану Абс тайпасының басшысы әл-Қақа ибн Хулайдтың ұлдары қолдады. Масламаның анасы Умм Хаким де ұлының билікке келуіне ықпал етті. Масламаның мұрагерлігіне қарсылық білдірген Ирак әкімі Халид әл-Қасриге Маслама оны және оның қайтыс болған інісі Асадты қорлап жауап берді. 730-жылдардың соңында Маслама ибн Абд әл-Маликтың қайтысы Хишамның мұрагерлік жоспарларына үлкен соққы болды, себебі бұл Ұмайя әулетіндегі жоспардың маңызды қолдаушысының жоғалуын білдірді. Хишамның қайтысынан кейін 743 жылғы ақпанда оның орнына әл-Валид II келді.
Кiру
743 жылы ақпанда Хишам қайтыс болды, ал оның ұлы Маслама жаназа намазын оқыды. Әл-Уалид II халифатқа мұрагерлік етті және дереу Хишамның ұлдарын Пальмираға жақын Русафадағы олардың туысы әл-Аббас ибн әл-Уалидке қамауға бұйырды, бірақ Маслама мен оның отбасын бұрынғы дос екендіктеріне және Масламаның Халифа Хишамнан Әл-Уалидті қорғағандығына құрмет көрсетіп, мазаламауға қатаң тыйым салды.
Халифат
Әл-Валид 743 жылдың 6 ақпанында Хишам қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Мұрагер ретінде Әл-Валид жомарттығымен белгілі болды. Халифа ретінде ол мүгедектер мен соқырларға ерекше қамқорлық жасады, оларға берілетін жәрдемақыны арттырды. Әл-Табариде 743 жылдың 21 мамырында тіркелген хат бойынша, ол өзінің екі ұлы – әл-Хакам мен Усманды осы ретпен ізбасар етіп тағайындады. Табари сонымен қатар Әл-Валидтің бірнеше өлеңдерін келтіреді. Әл-Валид бастапқыда Наср ибн Саярды Хорасанның әкімі етіп бекітті. Бірақ Юсуф ибн Омардың парасының арқасында халифа оны қызметтен босатып жіберді. Әл-Валид өзінің інісі Юсуф ибн Мұхаммедті Мәдинаның әкімі етіп тағайындады. Осы уақытта Хорасанда Зейд ибн Әлидің ұлы Яхья ибн Зейд табылған еді. Наср оны халифаға барып, ислам бірлігін сақтау үшін өтінді. Алайда Яхья басқа жол таңдады және бастапқы жеңіске жеткенімен, кейін қаза тапты. Әл-Валид Сүлеймен ибн Хишамды түрмеге қамады. Оның осы әрекеті, сондай-ақ ішімдік ішуі, ән салуы және адалсыздығы наразылық тудырды. Әл-Валид өлең шығаруды ұнатты және ат жарыстарын ұйымдастырды. Ұлық Язид ибн әл-Валид жаңа билеушінің моральдық бұзылуына қарсы сөйледі. Бір топ адам оны өлтіруді жоспарлай бастады. Халид ибн Абдалла әл-Касриге жүгінгенде, ол қатысудан бас тартып, тіпті Әл-Валидті ескертті. Бірақ оның осы анық емес ескертуі Әл-Валидтің ашуын тудырды. Ол Халидті тұтқынға алып, оны Юсуф ибн Омарға елу миллион дирхамға сатты. Юсуф Халидті азаптап өлтірді. Бұл Әл-Валидтің көптеген туыстарын қатты ашуландырды. Әл-Валид II билігі тұсында Язид ибн әл-Валид Валидтің «адамгершіліксіздігіне» қарсы шықты, оның ішінде Йемендіктер мен араб емес мұсылмандарға қарсы Бану Қайс арабтарының жасаған кемсітушілігі де болды. Язид Қадария және Муржииядан қосымша қолдау алды. Бұл жайтты естіген Марван ибн Мұхаммед Армениядан хат жолдап, мемлекеттің тұрақтылығы мен Омейяд әулетін сақтау үшін сақтық шараларын қабылдауға шақырды. Бірақ олар бұл кеңеске құлақ қоймады және көптеген қарулы адамдар Дамаскіге келді.
Өлім
Язид Дамаскқа жасырын кіріп, әл-Валидті төңкеріс арқылы биліктен ығыстырды, содан кейін қазынадан қаражат таратты. Халифа қала сыртындағы қамалға қоршалып алынды. Ол батырлықпен шайқасты, бірақ 744 жылдың 16 сәуірінде, қазіргі Иорданиядағы Аль-Агдафта Сүлеймен ибн Хишамның әскерінен жеңіліп, қаза тапты. Оның орнын туысы Язид III иеленді. Язидтің өзінің айтуынша, Язид Абдул-Азиз ибн әл-Хаджажды Валидпен әл-Бакхрада кездесуге жіберді. Абдул-Азиз мемлекеттің болашағын шешу үшін тайпалық кеңес (шура) құруды ұсынды. Валид бұл ұсыныстан бас тартып, шабуыл жасады, осының салдарынан қаза тапты.
Отбасы
Усман ибн Мұхаммед ибн Әби Суфянның қызы, Әтика бинт Усман ибн Мұхаммед, Омейяд халифасы әл-Валид II-ге үйленді. Әл-Валид II-нің әл-Хакам және Усман есімді екі ұлы болды. Ол оларды өзінің ізбасары ретінде көрсетті. Язид III жеңіске жетіп, таққа отырғаннан кейін, ол Усман мен Хакамды түрмеге қамады.