Кіріспе

Музыкалық директор, музыкалық жетекші немесе музыка директоры – өнер көрсетілімінің, қойылымның немесе ұйымның музыкалық жақтарына жауапты адам. Бұл оркестрдің немесе концерттік тобының көркемдік жетекшісі және әдетте бас дирижері, фильмнің музыкалық жетекшісі, радиостансаның музыкалық директоры, музыкалық қызметтерге жауапты тұлға немесе мектептегі музыка бөлімінің басшысы, университеттегі, колледждегі немесе оқу орнындағы музыкалық ансамбльдерді үйлестіруші (бірақ әдетте академиялық музыка бөлімінің басшысы емес), әскери оркестрдің бас оркестр бастығы, шіркеудің бас органшысы және хормейстері, немесе органшы және хор жетекшісі (әсіресе Англиядағы кафедральдық шіркеулердегі музыка директоры).

Оркестр

"Музыкалық директор" немесе "музыкалық жетекші" аталымын көптеген симфониялық оркестрлер оркестрдің бас дирижері және көркемдік жетекшісін белгілеу үшін пайдаланады. "Музыкалық директор" термині АҚШ-тағы оркестрлерде ең көп қолданылады. Еуропалық оркестрлерде "бас дирижер" немесе "негізгі дирижер" атақтары жиі кездеседі, олар бір маусымда оркестрдің көптеген концерттерін жүргізетін дирижерді көрсетеді. Музыкалық театр мен операда музыкалық директор жалпы музыкалық қойылымға жауапты болады, соның ішінде актерлердің музыканы толық меңгергенін қамтамасыз ету, орындаушылар мен оркестрдің музыкалық интерпретациясын бақылау және оркестрді жүргізуді ұйымдастырады. 20 ғасырда бұл лауазым мен атақ әдетте оркестрдің ісіне шексіз ықпалға ие болды. Аталымынан көрініп тұрғандай, музыкалық директор концерттерді ғана емес, оркестрдің қандай музыканы орындайтынын немесе жазатынын да анықтайды, сондай-ақ оркестр музыканттарын жұмысқа алу, босату және басқа да кадрлық мәселелерде маңызды өкілдікке ие. Бұрын симфониялық ұжымның тиімді жұмыс істеуі үшін қажет деп есептелген мұндай авторитарлық басқару, 20 ғасырдың соңында билікті бөлісу мен ынтымақтастық басқару стилінің қалыптасуымен (оркестр музыканттарымен, әкімшілік қызметкерлермен және директорлар кеңесімен) біршама жұмсалды. Американ тілінде музыкалық директор сондай-ақ қаржы жинауға көмектеседі және оркестр үшін жарнаманың басты нысаны болып табылады, оны көбінесе "оркестрдің бет-әлпеті" деп атайды. "Музыкалық директор" немесе "музыкалық жетекші" термині 20 ғасырдың ортасында АҚШ-та кеңінен таралды, бұл атаулардың эволюциясынан кейін пайда болды. Оркестрдің алғашқы жетекшілері жай ғана "дирижер" деп аталды. 1920-1930 жылдары "музыкалық директор" термині қолданыла бастады, себебі бұл лауазымдағы адам дирижерлік қызметтен гөрі көп жұмыс істейтінін және тек бір бағдарламаны немесе концертті жүргізетін қонақ дирижерлерден ерекшеленетінін көрсету қажет болды. Мысалы, Джордж Сзелл 1946 жылы Кливленд оркестрінің "музыкалық директоры" болып тағайындалды және ол 1970 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды. Оның ізбасары Лорен Маазелге "музыкалық директор" атағы берілді. Басқа американ оркестрлері де заманмен бірге өркендеп, 1950-1960 жылдары оңайрақ атауды қолдана бастады. Бұл термин мектеп оркестрін басқаратын немесе музыкалық бағдарламаны жетекшілік ететін адамды да білдіруі мүмкін.

Кино және театр

Балама ретінде, фильмнің титрлерінде фильм немесе музыкалық деректі фильм үшін таңдалған музыканы қадағалауға және басқаруға жалданып алынған маманды көрсету үшін "музыкалық режиссер" термині қолданылатын, бірақ қазіргі кезде көбірек қолданылатын атау – "музыка жетекшісі".

Үндістан

Үндістанда, көптеген фильмдер музыкалық туындылар түрінде жасалатын елде, әндер мен фильмге қолданылатын музыканың композиторы және музыкалық продюсері үшін "музыкалық режиссер" термині жиі қолданылады. Олардың міндеттеріне сонымен қатар фильм музыкасын арандату, мастерлеу, микстейшн жасау, жазуды бақылау, сондай-ақ дирижерлік және оркестрлеу кіреді. Әдетте, әндердің мәтінін жазу құрметі басқа авторға беріледі.

Театрлық қойылымдар

Театрлық қойылымның немесе Бродвей немесе Вест-Энд мюзиклінің "музыкалық жетекшісі" көбінесе репетициядағы пианиношы және дирижер болып қызмет етеді. Бұл музыкалық жетекші әдетте вокалды жаттықтырушы да болады, сондай-ақ жаңа туындылар үшін материалды әдестеуге қатысуы немесе музыкалық сүйемелдеуді жасауда ынтымақтасуы мүмкін. 1948 жылдан бастап "Тони" сыйлығында "Үздік музыкалық жетекші" номинациясы болды, бірақ 1964 жылы музыкалық жетекшілердің міндеттерінің өте өзгермелі болуына байланысты ол тоқтатылды.

Хабар тарату

Радио станциясының музыкалық директоры музыка компанияларының өкілдерімен байланыс жасауға, жаңа музыканы тыңдап бағалауға, пікір білдіруге және қандай әндердің эфирге шығатыны, қанша рет және қашан шығатыны туралы шешім қабылдауға (кейде бағдарлама директорымен бірлесіп) жауапты. Колледж радиоларында бірнеше музыкалық директор болуы мүмкін, себебі студенттер көбінесе аптасына бірнеше сағат ғана ерікті болады, сондай-ақ көптеген станцияларда әртүрлі музыкалық жанрларды қамтитын кең және түрлі музыкалық қоры болады.

Әскери

Британдық қарулы күштерде музыка директоры – әскери оркестрге жетекшілік ететін, қатардан офицерлік шенге көтерілген музыкант. Офицерлік шенсіз немесе уоррант-офицер оркестрге жетекшілік етсе, ол оркестр жетекшісі деп аталады.

Поп музыкасы

Поп музыкасында музыкалық директор немесе "MD" – турлық өнерпаздың музыкалық аранжировкалары мен құрамын қадағалауға жауапты. Бұл фестивальдерді, теледидардағы өнер көрсетулерді, сондай-ақ дәстүрлі сахналық жерлерді қамтиды. Қазіргі заманда студиядағы жазбаның дыбысын сахнада дәл қайта шығару мүмкін болмағандықтан немесе ыңғайсыздық тудырғандықтан, музыкалық директордың міндеті музыканттарды жинап, материалды тікелей орындауға бейімдеу болып табылады (мұнда алдын ала жазылған тректерді пайдалану да мүмкін). Музыкалық директор репетицияларды және әрбір өнер көрсетуді басқарады, бұл басты әртіске өнерлеуге толыққанды назар аударуға мүмкіндік береді.

Германия мен Австрия

Generalmusikdirektor (GMD, жалпы музыкалық директор) – оркестрдің, мекеменің немесе қаланың көркемдік жетекшісінің неміс атауы. Музыкалық директор (лат. director musices) бастапқыда Германия мен Австрия қалаларындағы музыкаға жауапты адамның лауазымы болған. Иоганн Себастьян Бах Лейпцигте музыкалық директор, Георг Филипп Телеманн және кейін Карл Филипп Эммануэль Бах Гамбургте музыкалық директор, ал Роберт Шуман Дюссельдорфте музыкалық директор қызметін атқарды. Generalmusikdirektor атағы ірі қалалар симфониялық оркестр мен операға жауапты тұлғаға беріледі. Бұл атақты алғаш рет 1819 жылы Берлинде Гаспар Спонтини алды. Даниэль Баренбойм 1992 жылдан 2023 жылға дейін Берлиндегі Staatsoper Unter den Linden театрының Generalmusikdirektor-ы болды.

Басқа қолданыстар

Мыс қорықтар, үрлемелі аспаптар оркестрлері, хорлар, опералық труппалар және басқа да топтарда музыкалық жетекшілер де болуы мүмкін.