Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауаның мифологиялық рухы
Mythological spirit of the air
Сильф (немесе сильфида) – 16 ғасырдағы Парацельс еңбектерінен пайда болған ауа рухы. Парацельс сильфтерді ауаның (көрінбейтін) жандары ретінде сипаттайды, олар оның ауа элементтері. Парацельстің тұжырымдамасынан кейінгі көптеген әдеби және эзотерикалық еңбектер шабыт алды: Роберт Альфред Воган Парацельстің "құштар, бірақ поэтикалық қиялдарын" оның заманына және одан кейінгілерге, әсіресе Розенкрейцерлерге, күткеннен де зор әсер еткенін айтты, бірақ 18-шы ғасырда олар "драматургтерге арналған құрал" және "түсқағаз бен жалтыраудан жасалған қанаттары бар опера актерлеріне" дейін төмендеді.
A sylph (also called sylphid) is an air spirit stemming from the 16th century works of Paracelsus, who describes sylphs as (invisible) beings of the air, his elementals of air. A significant number of subsequent literary and occult works have been inspired by Paracelsus's concept: Robert Alfred Vaughan noted that "the wild but poetical fantasies" of Paracelsus had probably exercised a larger influence over his age and the subsequent one than is generally supposed, particularly on the Rosicrucians, but that through the 18th century they had become reduced to "machinery for the playwright" and "opera figurantes with wings of gauze and spangles".
Этимология
"Силф" сөзі латын тіліндегі sylvestris және nympha сөздерінің қосылуынан пайда болған болуы мүмкін, sylvestris Парацельс еңбектерінде сильфтің жиі қолданылатын синонимі ретінде кезеді. Антон мен Троллоп Энеидада осыған ұқсас қолданысқа тоқталған, онда sylvestris – нимфа сильвестрис ("орман нимфасы") сөзінің қысқартылған түрі ретінде қарастырылады. Якоб Гримм осы тіркесті англосаксондық wudu mær (шамамен "ормандық бие") сөзіне қатысты түсіндірме ретінде пайдаланады, оны эхоның метафоралық атауы деп те қарастырады. Парацельспен бір замандас болған және "газ" сөзін ойлап тапқан Ян Баптист ван Гельмонт, газ тәрізді шығарылымдарды сипаттау үшін "жабайы" мағынасында sylvestris сөзін қолданады, бұл Парацельстің қолданысымен байланысты болуы мүмкін. Торптың "Солтүстік мифологиясы" sylvestres және silvaticas сөздерін еуропалық жабайы адам туралы аңыздармен байланыстырады. Сонымен қатар, "сильф" сөзі латын тіліндегі silves сөзінің өте әдебиленген түрі болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ қандай жағдайда болса да, латын түбірі sylva ("орман") -мен байланысы Парацельс сильфтерді шротлайнның синонимі ретінде қолданғандығымен расталады, шротлайн – неміс тілінде ағаш рухы немесе әсіресе жер рухын білдіретін сөз (Liber de Sanguine ultra Mortem). Басқа бір теория бойынша, бұл сөз silphē сөзінен шыққан, ал бірқатар этимологиялық көздер оны "көбелек" деп түсіндіреді. Француз этимологиялық көздері көбінесе оны латын сөзі sylphus-тан шыққан деп санайды, ол "рух" (латын мағынасында, рухтың бір түрі) дегенді білдіреді және әдеби латын тілінде емес, тек жазуларда ғана кездеседі. Алайда, "Немец сөздігі" бұл идеяның 19 ғасырдағы жазу қателігінен туындағанын көрсетеді. Сол сияқты, σίλφη этимологиясы объективті тарихи және семантикалық байланыстың болмауына байланысты қабылдамайды. Қасақана сөзжасам жасалған деген пікір де күмәнді, бірақ Парацельс әртүрлі ормандар рухтарын және аңыздағы жабайы адамдарды сильфтердің мысалдары деп санағанын көрсететін көптеген дәлелдер бар, оларды ол кейде ауа элементтері емес, жер элементтері деп қарастырған.
"Sylph" is possibly a blend of from Latin sylvestris and nympha, sylvestris being a common synonym for sylph in Paracelsus. Anthon and Trollope note a similar usage in the Aeneid, where silvestris is taken as an elliptical form of nympha silvestris ("forest nymph"). Jacob Grimm uses this phrase as a gloss for the Anglo Saxon wudu mær (roughly equivalent to "woodmare"), which he also takes as a metaphorical name for an echo. Jan Baptist van Helmont, a near contemporary of Paracelsus and coiner of the word "gas", uses sylvestris in the sense of "wild" to describe gaseous emissions, which may be connected to the Paracelsian usage. Thorpe's Northern Mythology connects the adjective sylvestres and the related silvaticas to European wild man legends. A related idea is that "sylph" is from a hyper urbane respelling of a Latin neologism silves, but in either case this connection to the Latin root silva ("forest") is supported by Paracelsus' use of sylphes as a synonym for schrötlein, a German word for a tree spirit or especially an earth spirit in his Liber de Sanguine ultra Mortem. An alternative theory is that it derives from silphē , which a number of etymological sources gloss as "moth". French etymological sources often derive it from a Latin word sylphus, glossed as "genius" (in the Latin sense, a type of spirit) and only known from an inscription rather than literary Latin. The Deutsches Wörterbuch however indicates that this idea arises from a 19th century misreading of the inscription in question. Similarly, the σίλφη etymology can be dismissed from the lack of an objective historical and thus semantic connection. The idea of an intentional portmanteau is also considered doubtful, though extensive evidence can be found that indicates that Paracelsus considered the various sylvan spirits and wild men of legend to be examples of sylphs, which he occasionally took to be earth elementals rather than air elementals.
Парацельстің тұжырымдамасы
Швейцариялық неміс дәрігері және алхимик Парацельс 16 ғасырда алғаш рет «сильф» терминін төрт классикалық элементпен байланысты элементтік рухтардың жалпы схемасында ауа рухын сипаттау үшін қолданды. Парацельс бұрынғы көздерден нәр алды, бірақ оның идеяны жүйелі түрде қарауы шешуші болды, төрт түрдің үшінің атаулары оның еңбектерінде пайда болды. Қалған үш элементтік рух – гномдар (жер), саламандрлар (от) және ундиндер (су) еді. Бұл идеялар Розенкрейцерлікте қабылданып, кейінгі герметикалық әдебиетте кеңінен таралды. «Философия Магна» еңбегіндегі «Либер де Нимфис» кітабында Парацельс элементальдардың қасиеттерін толыққанды талқылайды. Оның сөзіне сүйенсек, сильфтер адамдардан дөңгелек, жалпақ, биік және күштірек. Элементальдар өз элементтері арқылы адамдар ауа арқылы қозғалатындай қозғала алады делінеді. Осы себепті, сильфтер Парацельстің түсінігінде адамдарға ең жақын, себебі олар да біз сияқты ауада қозғалады, ал отта жанып кетеді, суда батып, жерде тұрып қалады.
The Swiss German physician and alchemist Paracelsus first coined the term sylph in the 16th century to describe an air spirit in his overarching scheme of elemental spirits associated with the four Classical elements. Paracelsus drew from earlier sources, but his systematic treatment of the idea was definitive, with the names of three of the four types having originated in his works. The other three elemental spirits named were Gnomes (earth), Salamanders (fire), and Undines (water). These ideas were adopted in Rosicrucianism and were widely encountered in subsequent hermetic literature. In the Liber de Nymphis of the Philosophia Magna, Paracelsus discusses the characteristics of the elementals at length. Sylphs, he says, are rougher, coarser, taller, and stronger than humans. The elementals are said to be able to move through their own elements as human beings move through air. Because of this, sylphs are the closest to humans in his conception because they move through air like we do, while in fire they burn, in water they drown, and in earth, they get stuck.
Әдебиетте
Сильфалар 1668 жылы жарық көрген Simplicius Simplicissimus атты неміс романында есімдері аталады, бірақ автор оларды су рухтары деп санаған сияқты. Француздық псевдо-роман Comte de Gabalis (1670) сильфтарды әдебиет саласына енгізуде маңызды рөл атқарды. Ол "сильфида" (француз тілінде sylphide) сөзін, "сильфке" әйелдік тегі ретінде қолданып, туынды термин ретінде пайда болғандай көрінеді. Қазіргі ғалымдар Comte de Gabalis-ті оккульттік философияның пародиязы ретінде қарастырса, оның көптеген замандастары оны оккульттік білімнің шынайы баяны деп есептеген. Оның авторы, Аббе де Монтфокон де Вилларс, 1673 жылы жолда қаза тапты және бір аңыз бойынша, оның құпияларын ашқаны үшін сильфтер тобы өлтірген. Сильфтар туралы ең белгілі пікірлердің бірі Александр Поупқа қатысты. "Құлыптың зорлауы" (соңғы редакциясы, 1717) романында Поуп француздық розенкрейцерлік және алхимиялық жазбаларды сатирикалық тұрғыдан қарастырып, сильфты түсіндіру үшін теория ойлап тапты. Батырлық поэзия мен "қараңғы" және "күңгірт" алхимиялық әдебиетті пародиалауда, әсіресе Англия мен Франциядағы 18 ғасырдағы кейде эзотерикалық классикалық батырлық поэзияда, Поуп жаңа алхимияға ие екенін айтады, онда сильф – ыстық мінезді әйелдердің мистикалық, химиялық тұнқысы. Поуптың поэмасында, қызғаншақтық пен мақтанға толы әйелдер өлгеннен кейін сильфтарға айналады, өйткені олардың рухтары аспанға көтерілуге кедерілгіш қара буға толы. Поптың поэмасының қаһарманы Белинданың шамалы сильфтер әскері бар, олар оның мақтанғанын күшейтеді және оның сұлулығын сақтайды. Поэма Парацельс идеяларының пародиязы болып табылады, өйткені Поуп алхимияның жалған ғылымын еліктеп, бос әйелдердің киім бөлмесіне жақындаудың маңыздылығын түсіндіреді. Поптың "Құлыпты зорлауындағы" құдайлық шайқастың шағын пародиасында, поэманың бароны Белинданың шашынан бір тоқпақ кесуге тырысқанда, сильфтер қайшылардың арасына өздерінің ауалы денелерін тығып, ешқандай нәтиже бермейді. "Құлыпты зорлаудағы" басты сильф Ариэль, Шекспирдің "Торпедасындағы" (шамамен 1611) Проспероның қызметшісі Ариэльмен бірдей атқа ие, ал Шекспирдің кейіпкері драмалық тұлғада сөзбе-сөз "ауалы рух" ретінде сипатталады. Бұл есімнің Шекспирдің өзі ойлап тапқандығына сенеді, бірақ кейіпкерге шабыттанған нақты көз белгісіз. Поуп арнауда Comte de Gabalis-ті элементтік аңыздың көзі ретінде нақты айтқан. 1778 жылы жарық көрген "Сильф" атты британдық романында сильф әйел кейіпкердің қорғаушы рухы ретінде бейнеленеді. 1765 жылы француз жазушысы Жан Франсуа Мармонтель сильф аңызын өзінің Ұғымдық әңгімелеріне "Сильф күйеуі" атты әңгімесін қосып, оны маңызды деп санады, онда сильфке үйлену туралы идеяға құмарланған жас әйел оның кейіпкеріне айналғаннан кейін күйеуіне ғашық болып, алданып қалды. Фернандо Пессоаның "Мазасыздық кітабында" (2017, 214-бет, New Directions) ол былай деп жазады (Маргарет Джилл Костаның португал тілінен аудармасы): "Кітаптардағыдай, барлық нәрседе де, менің күндеріме үнсіз ағып жатқан тыныш ағысқа нақты үзіліс беру үшін кез келген нәрсені армандауға болады, сондықтан мен шаршаған наразылықпен тек маған ғана тиесілі сильфке, кедей қызға қараймын, егер ол ән айтуды үйренсе, мүмкін, сирена болар еді".
Sylphs are mentioned by that name in the 1668 German novel Simplicius Simplicissimus, though the author seems to have taken them to be water spirits. The French pseudo novel Comte de Gabalis (1670) was important in passing sylphs into the literary sphere. It appears to have originated the derivative term "sylphid" (French sylphide), which it uses as the feminine counterpart to "sylph". While modern scholars consider Comte de Gabalis to have been intended as a satire of occult philosophy, many of its contemporaries considered it to be an earnest exposition of occult lore. Its author, Abbé de Montfaucon de Villars, was assassinated on the road in 1673 and one rumor had it that he had been killed by a gang of sylphs for disclosing their secrets. One of the best known discussions of sylphs comes with Alexander Pope. In Rape of the Lock (final ed. 1717), Pope satirizes French Rosicrucian and alchemical writings when he invents a theory to explain the sylph. In a parody of heroic poetry and the "dark" and "mysterious" alchemical literature, and in particular the sometimes esoterically Classical heroic poetry of the 18th century in England and France, Pope pretends to have a new alchemy, in which the sylph is the mystically, chemically condensed humors of peevish women. In Pope's poem, women who are full of spleen and vanity turn into sylphs when they die because their spirits are too full of dark vapors to ascend to the skies. Belinda, the heroine of Pope's poem, is attended by a small army of sylphs, who foster her vanity and guard her beauty. The poem is a parody of Paracelsian ideas, inasmuch as Pope imitates the pseudo science of alchemy to explain the seriousness with which vain women approach the dressing room. In a slight parody of the divine battle in Pope's Rape of the Lock, when the Baron of the poem attempts to cut a lock of Belinda's hair, the sylphs interpose their airy bodies between the blades of the scissors (to no effect whatsoever). Ariel, the chief sylph in the Rape of the Lock, has the same name as Prospero's servant Ariel in Shakespeare's The Tempest (ca. 1611), and Shakespeare's character is described literally as an "airy spirit" in the dramatis personae. This name is generally thought to have been original with Shakespeare, though the exact inspiration for the character is unclear. Pope explicitly cited Comte de Gabalis as a source for elemental lore in the dedication. In the 1778 British novel The Sylph, a sylph appears as a guardian spirit for the female protagonist. By 1765, the French author Jean François Marmontel had found the sylph legend notable enough that he included among his Moral Tales the story of "the Sylph Husband," in which a young woman obsessed with the idea of marrying a sylph is deluded into falling in love with her arranged husband after he impersonates one. In Fernando Pessoa's "Book of Disquiet", (entry 214 New Directions, 2017) he writes (translated from the Portuguese by Margaret Jill Costa): "And as with books so with everything else Given that anything can be dreamed to serve as a real interruption to the silent flow of my days, I raise eyes of weary protest to the sylph who is mine alone, to the poor girl who, had she only learned to sing, could perhaps have been a siren".
Балет пен операда
Белгілі балет «La Sylphide» («Сильфа», Париж, 1832) – 19 ғасырдағы театрлардағы сильфтер туралы әңгімелердің көрнекті мысалы. Ол 1836 жылы Данияда екінші нұсқасымен қайта қойылды. 1834 жылы Англияда осы тақырыптағы «Тау сильфасы» операсы пайда болды.
The famous ballet La Sylphide ("The (Female) Sylph", Paris, 1832) is a prominent example of sylph lore in theater in the 19th century. It appeared in a second version in Denmark in 1836. A similarly themed opera The Mountain Sylph appeared in England in 1834.