Кіріспе
Британдық Корольдік Әскери-теңіз флотының үшінші HMS Illustrious – британдық Корольдік Әскери-теңіз флотының дредноутқа дейінгі линкоры. Кеме Чатем кеме құрылыс алаңында салынды; оның қазығы 1895 жылдың наурыз айында салынды, толық корпусы 1896 жылдың қыркүйегінде суға түсірілді және 1898 жылдың сәуірінде флотқа қабылданып алынды. Ол төрт зеңбірек негізгі батареясымен және он екі зеңбірек қосымша батареясымен қаруланған. Кеменің ең жоғары жылдамдығы құрады. Illustrious 1904 жылға дейін Жерорта теңіз флотына бекітілді. Канал флотына (кейіннен Атлантика флотына қайта ұйымдастырылған) ауыстырылғаннан кейін, ол 1906 жылдың басында аяқталған күрделі жөндеуден өтті. Жаңа дредноуттардың пайда болуымен ескірген ол 1908 жылдан бастап Отандық флотта қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Корольдік Әскери-теңіз флотындағы ең ескі линкорлардың бірі болған ол 1915 жылдың соңына дейін Солтүстік Англияның әртүрлі аймақтарында күзет кемесі ретінде қызмет етті. Оның негізгі қару-жарағы алынып тасталды, содан кейін ол соғыс аяқталғанға дейін материалдық-техникалық жабдықтау кемесі ретінде қызмет етті. 1919 жылы қызметтен босатылып, келесі жылы мақұлданып бұзылды.
The third HMS Illustrious of the British Royal Navy was a pre dreadnought battleship. The ship was built at the Chatham Dockyard; her keel was laid down in March 1895, her completed hull was launched in September 1896, and she was commissioned into the fleet in April 1898. She was armed with a main battery of four guns and a secondary battery of twelve guns. The ship had a top speed of
Illustrious was assigned to the Mediterranean Fleet until 1904. Transferred to the Channel Fleet (which was subsequently reorganised to the Atlantic Fleet) she underwent a refit which was duly completed in early 1906. Rendered obsolete by the emergence of the new dreadnoughts, she served with the Home Fleet from 1908. One of the oldest battleships in the Royal Navy when World War I broke out, she served as a guard ship at various regions around Northern England until late 1915. Her main armament was removed and she then served as a store ship for the remainder of the war. She was decommissioned in 1919 and scrapped the following year.
Дизайн
"Illustrious" кемесінің жалпы ұзындығы 421 фут (128 метр), ені 75 фут (23 метр), суға батып тұру тереңдігі 27 фут (8 метр) болды. Толық жүктемеде ол дейін суырып алатын. Оның қозғалтқыш жүйесі сегіз көмірмен жұмыс істейтін цилиндрлік от құбырлы қазандықтармен қамтамасыз етілген екі үш цилиндрлі үш есе кеңейетін бу машинасынан тұрды. 1907–1908 жылдары ол мұнаймен жұмыс істейтін үлгілермен қайта жабдықталды. Оның машиналары ең жоғары жылдамдықты қамтамасыз етті. "Majestics" кемелері жақсы теңіздік қасиеттерімен, оңай бұрылуымен және жақсы бу машиналарымен еректелді, бірақ жоғары отын тұтынудан зардап шекті. Оның экипажы 672 офицер мен сарбаздан тұрды. Кеме алдыңғы және артқы жағында орналасқан екі қос мұнарада төрт BL Mk VIII зеңбірегінен тұратын негізгі артиллериямен қаруланған. Мұнаралар дөңгелек барбеттерге орнатылған, ал оның алты әпкесі бұрынғы жұмыр пішіндес барбеттерін сақтап қалды. "Illustrious" сонымен қатар он екі QF /40 зеңбірегінен тұратын қосымша артиллерияны алып жүрді. Олар кеменің ортасындағы екі қабаттағы казематтарда орнатылған. Сонымен қатар, ол торпедолық катерлерге қарсы қорғану үшін он алты QF 12 фунттық және он екі QF 2 фунттық зеңбіректермен жабдықталған. Кемеде бес торпедолық түтік те болды, олардың төртеуі кеме корпусына батырылған, ал соңғысы палубаға орнатылған ұшырғышта орналасқан. "Illustrious" және оның класындағы басқа кемелердің белдемелік бронясы 9 дюймдік (229 мм) Харви болатынан жасалған, бұл бұрынғы броня түрлерімен салыстырғанда салмағы аз болғанымен тең қорғауға мүмкіндік берді. Бұл "Illustrious" және оның әпкелеріне бұрынғы соғыс кемелеріне қарағанда қорғанысын жоғалтпай, терең және жеңіл белдемеге ие болуға мүмкіндік берді. Басты батареяның барбеттері бронямен қорғалған, ал басқару мұнарасының қабырғаларында да сондай қалыңдықпен болат болды. Кемедегі брондалған палуба қалыңдығында болды.
Қызмет тарихы
HMS Illustrious кемесінің қазығы 1895 жылдың 11 наурызында Чатем кемежайында салынды, ал кеме 1896 жылдың 17 қыркүйегінде суға түсірілді. 1898 жылдың 15 сәуірінде капитан сэр Ричард Пур басқаруымен Чатемде флот резервіндегі қызметке кірісті. 1898 жылдың 10 мамырында Жерорта теңіз флотында толыққанды қызметке кірісті. Жерорта теңізінде болған кезде Illustrious 1898 жылдың қыркүйегі мен желтоқсаны аралығында Крит операцияларына қатысты. Бұл көпұлтты күш бастапқыда Австрия-Венгрия, Франция, Германия, Италия, Ресей және Ұлыбритания флоттарының кемелерінен тұрды. Illustrious эскадрильяға қосылған кезде Австрия-Мажарстан және Германия империясы эскадрильядан шығып кеткен, бірақ қалған төрт ел оған белсенді қатыса берді. Оның аға адмиралдары интервенция кезінде Критті басқарған «Адмиралдар кеңесін» құрды, ал адмиралдар 1898 жылдың қыркүйек айының басында британдықтардың аралдың әкімшілігін қаржыландыру үшін экспорттық баж салығын алу мақсатында Кандиядағы (қазіргі Гераклион) кеден үйін бақылауға алуы керек деп шешті. Бұл 1898 жылдың 6 қыркүйегінде Кандияда британдық сарбаздарға, теңізшілерге және христиан азаматтарына қарсы крит түркілерінің зорлық көтерілісіне әкеп соқты, бұл өз кезегінде Халықаралық эскадрильяның күшін арттыруға себеп болды. 1898 жылдың қыркүйек айының ортасында Illustrious көтерілістен кейін тәртіпті сақтауға көмектесу үшін портына келді. Капитан Фрэнк Финнис 1900 жылдың ақпанында басқарушы болып тағайындалды, ал 1901 жылы Мальтада қайта жөндеуден өтті. Капитан Фрэнсис Джон Фоули 1902 жылдың 24 наурызында басқарушы болып тағайындалды, ал келесі маусымда Гибралтарда тойлау рәсімінде жетекші болды. 1904 жылдың шілдесінде Illustrious Канал флотына ауысты. 1905 жылдың 1 қаңтарындағы қайта ұйымдастыру нәтижесінде Канал флоты Атлантика флотына айналды, және ол Атлантика флотының кемесі болды. 1905 жылдың қыркүйегінде Illustrious Атлантика флотындағы қызметін аяқтады және Чатемде қайта жөндеу жұмыстарын бастады. Жөндеуден кейін 1906 жылдың 14 наурызында Чатемде резервке жіберілді, содан кейін 3 сәуірде жаңа Канал флотында (бұрынғы Отандық флот) толыққанды қызметке кірісті, сонымен қатар Жеңіл адмиралдың штаб-кемесі ретінде де қызмет етті. 1906 жылдың 13 маусымында тұманды күйде Англия арнасында «Криста» шхунасымен соқтығысты. Штаб-кемесі қызметінен босатылып, 1908 жылдың 1 маусымында Канал флотындағы қызметін аяқтады. Illustrious 1908 жылдың 2 маусымында Чатемде жаңа Отандық флоттың Портсмут дивизиясында қызмет ету үшін қайтадан іске қосылды. 1909 жылдың 22 наурызында Портсмут портында үшінші сыныпты крейсермен соқтығысты, бірақ зақым алмады. 1909 жылдың 21 тамызында Баббакомб шығанағында рифке соқтығысып, түбін зақымдады. 1912 жылы қайта жөндеуден өтті, содан кейін сол жылы 3-ші флотқа ауыстырылды және 7-ші шайқас эскадрильясының вице-адмиралы штаб-кемесі ретінде маневрлерге қатысты. 1914 жылдың шілдесінің соңында Ұлыбритания флоты соғыс жақын болғандықтан алдын ала жұмылдыруды бастады. Ол кезде бұл кемелер Ұлыбритания флотындағы ең ескі және тиімсіз шайқас кемелері саналды. Бастапқыда Illustrious жаңа дредноут шайқас кемесінің экипажымен қамтамасыз ету үшін қызметтен босатылатын болып жоспарланған, бірақ оның орнына ол 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Ұлы флотты күзету үшін толыққанды қызметке кірісті. 1914 жылдың 23 тамызында Лох-Эуде күзетші кемелік қызметін бастады, 1914 жылдың 17 қазанында Лох-На-Килге, 1914 жылдың қарашасында Тайнға, ал 1914 жылдың желтоқсанында Гримсбиге ауысты. 1915 жылдың қарашасына дейін Хамберде күзетшілікте болды. Illustrious 1915 жылдың 26 қарашасында Гримсбиде қарусыздандырылған порт кемесіне айналдыру үшін қызметтен босатылды; оның екі 12 дюймдік (305 мм) зеңбірегі Тайн мұнараларында қайта пайдаланылды. 1916 жылдың наурызында қайта құру жұмысы аяқталды. 1916 жылдың тамызына дейін Гримсбиде жаңа рөлінде қызмет етті, содан кейін Чатемге ауысты. Illustrious 1916 жылдың 20 қарашасында Чатемде оқ-дәрі қоймасы ретінде пайдалануға берілді, ал 1916 жылдың 24 қарашасында Тайнға осы рөлде қызмет ету үшін ауысты. 1917 жылдың қарашасында ол Портсмутқа көшіріліп, онда оқ-дәрі қоймасы ретінде қызметін жалғастырды. Illustrious 1919 жылдың 21 сәуірінде қызметтен босатылды және 1920 жылдың 24 наурызында Портсмутте сату тізіміне енгізілді. 1920 жылдың 18 маусымында ол металл тескілеуге сатылды және Барроу қаласында бұзылды.