Кіріспе
Сүтқоректілер туысы, киттер де осыған ұқсас аталады. Оған солтүстік оң кит дельфині (Lissodelphis borealis) және оңтүстік оң кит дельфині (Lissodelphis peronii) жатады. Бұл киттердің денесі көбінесе қара түсті, құрсағы ақ, және олардың көпшілігінде арқалық жүзбе қанаты немесе қырлары жоқ. Олар дельфиндер тұқымдасының шағын мүшелері, мұхит дельфиндері, және өте жіңішке денелі. Ғалымдар бұл түрлермен ұзақ жылдардан бері таныс болса да (солтүстік түрін Тициан Пил 1848 жылы, ал оңтүстік түрін Бернард Жермен де ла Сепед 1804 жылы сипаттаған), олардың өмір сүру тарихы мен мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ.
the similarly named whale
Right whale dolphins are cetaceans belonging to the genus Lissodelphis. It contains the northern right whale dolphin (Lissodelphis borealis) and the southern right whale dolphin (Lissodelphis peronii). These cetaceans are predominantly black, white beneath, and some of the few without a dorsal fin or ridge. They are smaller members of the delphinid family, oceanic dolphins, and very slender. Despite scientists being long acquainted with the species (the Northern species was identified by Titian Peale in 1848 and the Southern by Bernard Germain de la Cépède in 1804), little is known about them in terms of life history and behaviour.
Физикалық сипаттама
Екі түрінің де денесі жұқа, кішкентай, сүйір қанаттары және кішкентай құйрық қанаты бар. Көзге түсетіні, екі түрдің де арқалық қанаты жоқ; сондай-ақ, киттердің де арқалық қанаты жоқ, және бұл дельфиннің атына себеп болуы мүмкін. Солтүстік оң кит дельфині Тынық мұхитында осы қасиетке ие жалғыз дельфин. Сол сияқты, Оңтүстік дельфин Оңтүстік жарты шарда қанаты жоқ жалғыз дельфин. Екі түрді денедегі ақ түстің мөлшері бойынша (таралу аймақтарындағы географиялық айырмашылықтан басқа) оңай ажыратуға болады. Екеуінің де құрсағы ақ, бірақ Оңтүстік түрлерінің ақ түсті бөлігі дененің көп бөлігін – бүйірлерін, қанаттарын, тұмсығын және маңдайын – қамтиды. Солтүстік еркектер жыныстық жағынан жетілгенде шамамен ұзын болады. Әйелдер де, еркектер де шамамен 10 жасында жетіледі. Жаңа туған оң кит дельфині ата-анасының ұзындығының жартысына жуық болады. Оңтүстік түрі әдетте ірілеу (шамамен дейін) және ауыр (шамамен дейін), ал Солтүстік түрінің максималды ұзындығынан кем. Дельфиндер шамамен 40 жыл өмір сүреді.
Тарату
Солтүстік оң кит дельфині Тынық мұхитының қоңыржай белдеуінде, Камчатка мен материктік Жапониядан бастап шығыста Британдық Колумбияға дейін, төменде Бая Калифорния түбегіне дейін кеңінен таралған. Олардың көшіп-қону жолы бар-жоғы әлі нақты белгісіз. Дегенмен, жекелеген дельфиндер қыс және көктем айларында Калифорния жағалауына жақын, негізгі қоректік көзі – кальмарды қуа жүргенін байқаған. Жазда мұндай кездесулер тіркелмеген. Әйтпесе, бұл дельфиндер ашық теңізде тіршілік етеді. Жалпы саны бойынша ешқандай болжам жоқ. Солтүстік Америка жағалауында шамамен 14 000 дельфин бар екендігі естілді. Оңтүстік оң кит дельфині 40° және 55° аралығындағы аймақтарда таралған. Олар әсіресе Тасман теңізінде көрінеді.
Мінез-құлық
Екі түр де өте қауымшыл. Олар бірнеше жүзден тұратын топта қозғалады, кейде 3000-ға дейін жиналады. Топтардың құрамында қараңғы дельфиндер мен пилот киттері (оңтүстікте) және Тынық мұхитының ақ жақты дельфиндері (солтүстікте) де болуы мүмкін. Бұл дельфиндер өте жылдам жүзуге қабілетті (сағатына 40 км-ден астам жылдамдықпен). Олар кезекпен өте белсенді болып, суда секіріп, құйрықтарымен соққы береді немесе тыныш болып, теңізде көрінбей қалуы мүмкін. Жоғары жылдамдықпен олар мұхит бетінен 7 метрге дейін әдемі секіріп шығады. Әдетте, бұл түрлер қайықтардан қашып жүреді, бірақ кейде қайыққа міну деректері де тіркелген. Солтүстік түрлері үшін бір рет ғана және сирек кездесетін жағаға шығу жағдайы тіркелді. 2018 жылдың 9 маусымында Орегон штатының жағалауындағы Манзанита жағажайында 5,5 футтық ана дельфин өлген күйде табылған. Чатэм аралында 77 оңтүстік кит дельфинінің жағаға шыққан бір ғана жағдайы тіркелген.
Қорғау
Оңтүстік түрі перулік кит аулау операцияларының қысымына тап болып отыр. Солтүстік түрі ешқашан коммерциялық түрде ауланбаған. Дегенмен, сол кезде пайда болған мұхит ағысымен қозғалатын желілерге ілігіп, 1980 жылдары солтүстік түрінің ондаған мыңдаған өкілдері қырылды. 1993 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы мұндай желілерді қолдануға тыйым салды. Қорғаушылар осы тыйымдардың сақталуын қамтамасыз ету үшін белсенді жұмыс істеп жатыр. Аквариумдарда жұбырғыт дельфиндерін ұстауға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталып, өлімге әкеп соқты. Көптеген жағдайларда олар үш апта ішінде өлді, тек бір жағдайда ғана басқаша болды.