Кіріспе

Сан мөлшері ажыратылмаған бірлік ретінде қарастырылатын есім. Тіл білімінде массалық есім, санаусыз есім, немесе жай ғана санаусыз есім – кез келген мөлшері дискретті элементтері бар нәрсе ретінде емес, ажыратылмаған бірлік ретінде қарастырылатын синтаксистік қасиеті бар есім. Санаусыз есімдер санау есімдерінен ерекшеленеді. Әртүрлі тілдердің грамматикалық ерекшеліктері әртүрлі болғандықтан, есімнің массалық есім екенін анықтау тесті тілдер арасында өзгеше болуы мүмкін. Ағылшын тілінде массалық есімдерді өлшем бірлігін көрсетпей тікелей санмен өзгерту мүмкін емес, сондай-ақ белгісіз артикльмен (a немесе an) қолдануға болмайды. Мысалы, "су" массалық есімі "20 литр су" ретінде, ал "орындық" санау есімі "20 орындық" ретінде беріледі. Дегенмен, массалық және санау есімдері бірліктерді нақты көрсетпестен салыстырмалы түрде өлшенуі мүмкін (мысалы, "мұнша су", "мұнша орындық", бірақ "мұнша" және "көп" сандық белгілерінің айырмасын ескеріңіз). Массалық есімдер жекеше және көпше түріне ие болмайды, бірақ ағылшын тілінде жекеше етістік формаларын қабылдайды. Алайда, ағылшын тіліндегі көптеген массалық есімдерді санау есімдеріне айналдыруға болады, олар кейін белгілі бір нысанның немесе түрдің бірнешеуін білдіру үшін көпше түрінде қолданылады. Мысалы, "Қазіргі тазалау құралдарының көпшілігі техникалық тұрғыдан сабын емес, жуғыш заттар", немесе "Мен шамамен үш сыра іштім". Кейбір есімдер массалық немесе санау есімдері ретінде бейтарап қолданылуы мүмкін, мысалы, үш капуста немесе үш капуста басы; үш арқан немесе үш арқан ұзындығы. Ал кейбіреулерінің массалық және санау есімдері ретінде әртүрлі мағыналары бар: қағаз материал ретінде массалық есім (үш рулон қағаз, бір парақ қағаз), ал жазу бірлігі ретінде санау есімі ("студенттер өздерінің баяндамаларын тапсырды").

Грамматикалық сан және физикалық дискреттілік

Ағылшын тілінде (және көптеген басқа тілдерде) сұйықтықтарды (су, шырын), ұнтақтарды (қант, құм) немесе заттарды (металл, ағаш) білдіретін есімдер массалық синтаксисте қолданылады, ал заттар мен адамдарды білдіретін есімдер санау есімдер болып табылады. Бірақ көптеген ерекшеліктер бар: массалық/санау айырмашылығы терминдердің емес, олардың білдіретін нәрселердің қасиеті. Мысалы, бір жиын орындықтарды "жеті орындық" (санау) және "жиһаз" (масса) деп атауға болады; орта ағылшын тіліндегі массалық есім pease морфологиялық қайта талдау арқылы санау есімі pea-ға айналды; "көкөністер" – көпше санау формасы, ал британдық ағылшын сленгіндегі синонимі "veg" – массалық есім. Бөлшектік жалғауы бар тілдерде бұл айырмашылық нақты және міндетті. Мысалы, фин тілінде "мен су іштім" дегенді білдіретін фразада vesi сөзі "су" деген мағынада бөлшектік жалғаумен келеді. Ал, оның орнына айыптау жалғауын қолданса, судың толық ішіліп біткен белгілі бір саналатын бөлігі болған деген тұжырым жасалады. Годехард Линк және Манфред Крифка сияқты логиктердің жұмысы массалық/санау айырмашылығын кванттау және жинақталу тұрғысынан нақты, математикалық тұрғыдан анықтауға болатынын көрсетті.

Сандық анықтау

Кейбір сандықтар массалық есімдерге (мысалы, бір мөлшер) немесе санаулы есімдерге (мысалы, бір саны, әрқайсысы) тән. Ал басқаларын екі түрлі есімдермен де қолдануға болады (мысалы, көп, біраз).

Ұжымдық есім мен жаппай есімнің бірігуі

Көп жағдайда ұжымдық атау мен жаппай атаудың екі түрлі ұғымы шатастырады. Жалпы, топ, отбасы, комитет сияқты ұжымдық атаулар жаппай атаулар емес, санаулы атаулардың ерекше бір тобы. Дегенмен, "ұжымдық атау" термині кейде "жаппай атау" мағынасында қолданылады (тіпті кейбір сөздіктерде де), себебі қолданушылар етістіктің сан жағынан өзгеруіндегі екі түрлі ерекшелікті шатастырады: (а) "су" немесе "жинақ" сияқты жаппай атауларда кездесетін, онда құрамындағы зат грамматикалық тұрғыдан бөлінбегендіктен тек жекеше етістік формалары қолданылады (бірақ ол зат ["су"] этикалық тұрғыдан да бөлінбеуі, ал ["жинақ"] бөлінуі мүмкін); және (б) ұжымдық атауларда кездесетін, бұл топ пен оның (грамматикалық және этикалық тұрғыдан да) бөлінетін құрамдас бөліктері арасындағы метафоралық ауысудың нәтижесі. "Математика" және "физика" сияқты кейбір сөздер, санаулы атаулардан өркендегеніне қарамастан, нағыз жаппай атау мағынасын дамытты.