Шарль Алькан: Француз композиторы және пианистісі

Кіріспе

Француз композиторы және пианині (1813–1888)

Шарль Валентин Алкан (ʃaʁl valɑ̃tɛ̃ alkɑ̃; 30 қараша 1813 – 29 наурыз 1888) – француз композиторы және виртуоз пианині. 1830 және 1840 жылдардағы даңқының шарықталу кезеңінде, ол достары және әріптестері Фредерик Шопен мен Франц Листпен бірге, өмірінің көп бөлігін өткізген Париждің жетекші пианистерінің бірі болды. Алкан Париж консерваториясында көптеген сыйлықтарға ие болды, онда ол алты жасқа дейін қабылданды. Париждің салон және концерт залдарындағы мансабы, жеке себептерге байланысты қоғамдық өнерден кейде ұзақ үзілістермен ерекшеленді. Парижтің өнер әлемінде оның Евгений Делакруа және Жорж Сан сияқты көптеген достары мен таныстары болды, бірақ 1848 жылдан бастап ол уақытша оқшауланған өмір салтын қабылдады, бірақ композицияларын жазуын жалғастырды – олардың барлығы дерлік фортепианоға арналған. Осы кезеңде ол, басқа туындылармен қатар, барлық мажор тоналдықтарындағы (Op. 35) және барлық минор тоналдықтарындағы (Op. 39) ірі масштабты этюдтер жинағын жариялады. Соңғысы оның жалғыз фортепианоға арналған симфониясын (Op. 39, № 4–7) және жалғыз фортепианоға арналған концертін (Op. 39, № 8–10) қамтиды, олар көбінесе оның шедеврлері деп есептеледі және ұлы музыкалық және техникалық күрделілікке ие. Алкан 1870 жылдары француз музыканттарының жаңа буынының қатысуымен бірнеше концерттер беріп, өзі таңдаған зейнетке шығудан қайтып келді. Алканның еврей тегіне байланысты құрметі өмірінде де, шығармаларында да көрінеді. Ол еврей мелодияларын академиялық музыкаға енгізген алғашқы композитор болды. Иврит және грек тілдерін еркін меңгерген ол, Киелі кітапты француз тіліне толық аударуға көп уақыт арнады. Бұл туынды, оның көптеген музыкалық шығармалары сияқты, қазір жоғалып кеткен. Алкан ешқашан үйленбеген, бірақ оның ұлы деп есептелетін Эли Мириам Делаборде, Алкан сияқты, фортепиано мен педальді фортепианода виртуоз орындаушы болды және егде композитордың бірнеше шығармаларын өңдеді. Оның қайтысынан кейін (көптеген негізсіз аңыздарға сәйкес, құлаған кітап сөресінен) Алканның музыкасы ұмытылып, Ферруччо Бузони, Эгон Петри және Кайхосру Сорабжи сияқты аз ғана музыканттар қолдады. 1960 жылдардың соңынан бастап, Рэймонд Левентал және Рональд Смит бастаған көптеген пианистер оның музыкасын жазып, репертуарға қайта енгізді.

Charles Valentin Alkan (ʃaʁl valɑ̃tɛ̃ alkɑ̃; 30 November 1813 – 29 March 1888) was a French composer and virtuoso pianist. At the height of his fame in the 1830s and 1840s he was, alongside his friends and colleagues Frédéric Chopin and Franz Liszt, among the leading pianists in Paris, a city in which he spent virtually his entire life. Alkan earned many awards at the Conservatoire de Paris, which he entered before he was six. His career in the salons and concert halls of Paris was marked by his occasional long withdrawals from public performance, for personal reasons. Although he had a wide circle of friends and acquaintances in the Parisian artistic world, including Eugène Delacroix and George Sand, from 1848 he began to adopt a reclusive life style, while continuing with his compositions – virtually all of which are for the keyboard. During this period he published, among other works, his collections of large scale studies in all the major keys (Op. 35) and all the minor keys (Op. 39). The latter includes his Symphony for Solo Piano (Op. 39, nos. 4–7) and Concerto for Solo Piano (Op. 39, nos. 8–10), which are often considered among his masterpieces and are of great musical and technical complexity. Alkan emerged from self imposed retirement in the 1870s to give a series of recitals that were attended by a new generation of French musicians. Alkan's attachment to his Jewish origins is displayed both in his life and his work. He was the first composer to incorporate Jewish melodies in art music. Fluent in Hebrew and Greek, he devoted much time to a complete new translation of the Bible into French. This work, like many of his musical compositions, is now lost. Alkan never married, but his presumed son Élie Miriam Delaborde was, like Alkan, a virtuoso performer on both the piano and the pedal piano, and edited a number of the elder composer's works. Following his death (which according to persistent but unfounded legend was caused by a falling bookcase), Alkan's music became neglected, supported by only a few musicians including Ferruccio Busoni, Egon Petri and Kaikhosru Sorabji. From the late 1960s onwards, led by Raymond Lewenthal and Ronald Smith, many pianists have recorded his music and brought it back into the repertoire.

Отбасы

Алкан 1813 жылғы 30 қарашада Париждегі 1 Rue de Braque мекенжайында Алкан Морханге (1780–1855) және Джули Морханге (құрметті Абрахам) отбасында дүниеге келді. Алкан Морханге Мец аймағындағы ұзақ тарихы бар еврей ашкеназдық қауымынан шыққан; Морханге ауылы Мец қаласынан шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан. Шарль Валентин алты баланың екіншісі болды – бір үлкен әпкесі және төрт кіші інісі болды; оның туу туралы куәлігінде оның тууына куә болған көршісінің атымен аталғаны көрсетілген. Алкан Морханге музыкант ретінде, кейіннен Париждің еврей кварталындағы Ле-Мараиде жеке музыка мектебін ашып, отбасын асырады. Шарль Валентин және оның бауырлары ерте жасында әкесінің есімін тегі ретінде қабылдады (және Париж консерваториясында оқыған кезде және одан кейінгі мансаптарында осы есіммен танылды). Оның інісі Наполеон (1826–1906) консерваторияда сольфедж профессоры болды, інісі Максим (1818–1897) Париж театрлары үшін жеңіл музыка жазды, ал әпкесі Селесте (1812–1897) әнші болды. Оның інісі Эрнест (1816–1876) кәсіби флейташы болса, ең кіші інісі Густав (1827–1882) фортепианоға арналған түрлі билерді жариялады.

Prodigy (18191831)

Алкан бала кезінде өте дарынды болған. Ол Париж консерваториясына тым ерте жасында түсіп, фортепиано мен органмен шұғылданды. Оның емтихан нәтижелері Париждегі Ұлттық мұрағатта сақталған. 1819 жылғы 3 шілдеде сольфежге емтихан тапсырғанда, ол 5 жас 7 айлық болғанда, емтихан комиссиясы Алканды (осы кезде "Алкан (Валентин)" деп аталған, жасы алты жарым деп қате көрсетілген) "әдемі даусы бар" деп бағалаған. Алкан Морхангедің мамандығы "музыкалық қағаз кесуші" деп көрсетілген. 1820 жылғы 6 қазанда Чарльз Валентиннің фортепиано емтиханында, ол жеті жасқа жуық болғанда (және "Алкан (Морханге) Валентин" деп аталғанда), комиссия мүшелері "Бұл баланың керемет қабілеттері бар" деген пікір білдірген. Алкан консерваториядағы ұстазы Джозеф Циммерманның сүйікті шәкірті болды, ол сондай-ақ Жорж Бизе, Сезар Франк, Шарль Гуно және Амброаз Томастың да сабақтарын өткізген. Жеті жасында Алкан сольфеж бойынша бірінші жүлде алды, ал кейін фортепиано (1824), гармония (1827, Виктор Дурленнің шәкірті ретінде) және орган (1834) бойынша да жүлделер жеңіп алды. Жеті жарым жасында ол алғашқы ресми концертін берді, скрипкашы ретінде өнер көрсетіп, Пьер Родтың аруасын және вариацияларын орындады. Алканның 1-опусы, Даниель Штайбельттің тақырыбына негізделген фортепианоға арналған вариациялар жинағы, 1828 жылы, ол 14 жаста болғанда жазылған. Осы шамада ол әкесінің мектебінде сабақ беруді де бастады. Шарль Валентиннің шәкірттерінің бірі, кейін оның өміріндегі қарсыласына айналған Антуан Мармонтель мектеп туралы былай деп жазды:

Көбінесе еврей балаларына бастауыш музыкалық білім беріліп, француз грамматикасының негіздері де үйретілді. [Сол жерде] мен жас Алканнан бірнеше сабақ алдым, ол менің төрт жасқа үлкенім еді. Мен қайтадан еске аламын, Валентин Алканның таланты қалыптасқан және оның еңбекқор жастығы гүлденген сол қарапайым ортаны. Бұл дайындық мектебі сияқты, консерваторияның жас бөлімшесі болды. 1826 жылдан бастап Алкан Париждің жетекші салондық кештерінде пианиношы ретінде өнер көрсетті, соның ішінде Принцесса де ла Москва (маршал Нейдің жесірі) мен Герцогиня де Монтебелло сарайларында. Оны осы орындарға ұстазы Циммерман таныстырған болуы мүмкін. Сонымен қатар, Алькан Морханге Париждің қоғамдық орындарында Шарль Валентиннің концерттерін ұйымдастырды, сопрано Джудитта Паста мен Генриетта Сонтаг, виолончельші Огюст Франхом және скрипкашы Ламберт Массарт сияқты жетекші музыканттармен бірлесіп, Алькан 1827 жылы Франциядан Брюссельге жасаған сирек сапарында концерттер берді. 1829 жылы, 15 жасында Алкан сольфеж кафедрасының профессоры болып тағайындалды. Оның сабағына бірнеше жылдан кейін інісі Наполеон да келді. Генрих Хайне жазғандай, "Парижді тазалау үшін шегірткелердей" келген Еуропаның барлық пианистерін тартты. Дегенмен Алкан оқуын жалғастырып, 1831 жылы Франсуа Бенуаның орган класына қабылданды, ол оған Иоганн Себастьян Бахтың музыкасын бағалауға үйреткен болуы мүмкін, өйткені Бенуа сол кезде Бахтың Франциядағы аз ғана жақтастарының бірі болды.

Ертедегі атақ-даңқы (1831-1837)

Шілде монархиясының алғашқы жылдары Олкан қоғамдық концерттерде орындап, сабақ беріп, әйгілі әлеуметтік ортада жүрді. Ол Париждегі өнер әлемінде белсенді болған Франц Лист (1827 жылдан бері онда тұрған), Жорж Санд және Виктор Гюго сияқты көптеген адамдармен дос болды. Фредерик Шопенмен алғаш рет қашан кездескені 1831 жылдың қыркүйегінде Парижге келгенге дейін нақты белгісіз. 1832 жылы Олкан Консерваторияда фортепиано мен скрипкаларға арналған алғашқы Concerto da camera-ның солисті болды. Сол жылы, 19 жасында, ол ықпалды «Аполлон балалары» қоғамына сайланды, оның құрамында Луиджи Керубини, Фроменталь Галеви, дирижер Франсуа Габенек және 1824 жылы он екі жасында сайланған Лист болды. 1833-1836 жылдары Олкан қоғамның көптеген концерттеріне қатысты. Олкан екі рет Рим сыйлығына үміткер болды, бірақ 1832 және 1834 жылдары сәттілікке жете алмады; конкурс үшін жазған «Герман мен Кетти» және «L'Entrée en loge» кантаталары әлі күнге дейін жарияланбаған және орындалмаған. 1834 жылы Олкан испан музыканты Сантьяго Масарнаумен достық қарым-қатынас орнатты, нәтижесінде ұзақ және жиі жақын хат алмасу өрбіді. Олканның барлық хаттары сияқты, бұл хат алмасу да бір жақты: оның барлық қолжазбалары (қолымен жазылған ноталары мен кең кітапханасы) өзінің өсиеті бойынша Олканның өзі жойған немесе қайтыс болғаннан кейін жоғалып кеткен. 1834 жылдың соңында Олкан Англияға сапар шекті, онда концерттер берді, ал екінші камералық концерттің бағышталушысы Генри Иббот Филд Бат қаласында орындады; ол Лондонда бірнеше фортепианоға арналған шығармалармен бірге жарияланды. Масарнауға жазылған хат және француз журналында Олканның Мошелес пен Крамермен бірге Лондонға келгені туралы хабарлама бар. Op. 16, «Трой шкерци де браворе» Масарнауға арналған. 1836 жылдың қаңтарында Лист Олканды Женева консерваториясының профессоры лауазымына ұсынды, бірақ Олкан бас тартты, ал 1837 жылы «Музыкалық шолу мен газетте» Олканның Op. 15 каприздеріне құштарлықпен толы мақала жариялады.

Throughout the early years of the July Monarchy, Alkan continued to teach and play at public concerts and in eminent social circles. He became a friend of many who were active in the world of the arts in Paris, including Franz Liszt (who had been based there since 1827), George Sand, and Victor Hugo. It is not clear exactly when he first met Frédéric Chopin, who arrived in Paris in September 1831. In 1832 Alkan took the solo role in his first Concerto da camera for piano and strings at the Conservatoire. In the same year, aged 19, he was elected to the influential Société Académique des Enfants d'Apollon (Society of the Children of Apollo), whose members included Luigi Cherubini, Fromental Halévy, the conductor François Habeneck, and Liszt, who had been elected in 1824 at the age of twelve. Between 1833 and 1836 Alkan participated at many of the Society's concerts. Alkan twice competed unsuccessfully for the Prix de Rome, in 1832 and again in 1834; the cantatas which he wrote for the competition, Hermann et Ketty and L'Entrée en loge, have remained unpublished and unperformed. In 1834 Alkan began his friendship with the Spanish musician Santiago Masarnau, which was to result in an extended and often intimate correspondence. Like virtually all of Alkan's correspondence, this exchange is now one sided; all of his papers (including his manuscripts and his extensive library) were either destroyed by Alkan himself, as is clear from his will, or became lost after his death. Later in 1834 Alkan made a visit to England, where he gave recitals and where the second Concerto da camera was performed in Bath by its dedicatee Henry Ibbot Field; it was published in London together with some solo piano pieces. A letter to Masarnau and a notice in a French journal that Alkan played in London with Moscheles and Cramer, Op. 16, the Trois scherzi de bravoure, is dedicated to Masarnau. In January 1836, Liszt recommended Alkan for the post of Professor at the Geneva Conservatoire, which Alkan declined, and in 1837 he wrote an enthusiastic review of Alkan's Op. 15 Caprices in the Revue et gazette musicale.

Орлеан алаңында (1837-1848)

1837 жылдан бастап Алкан Париждегі Орлеан алаңында тұрды, онда сол кездегі көптеген белгілі тұлғалар – Мари Тальони, Александр Дюма, Жорж Санд және Шопен сияқтылар өмір сүрді. Шопен мен Алкан жақын дос болып, музыкалық тақырыптарды жиі талқылады, соның ішінде Шопен музыкалық теория бойынша еңбек жазуды ұсынған болатын. 1838 жылы, 25 жасқа келгенде Алкан мансабының шыңына жетті. Ол жиі концерттер берді, оның ересек туындылары жариялана бастады және ол көбінесе Лист пен Шопенмен бірге концерттерде өнер көрсетті. 1837 жылғы 23 сәуірде Алкан 14 жасар Сезар Франк және виртуоз Иоганн Петер Пиксиспен бірге Листтің Париждегі қоштасу концертіне қатысты. 1838 жылғы 3 наурызда пианино шебері Папеде өткен концертте Алкан Шопенмен, Циммерманмен және Шопеннің шәкірті Адольф Гутманмен бірге Бетховеннің жетінші симфониясының екі бөлімінің екі фортепианоға арналған транскрипциясын орындады (бұл транскрипция қазір жоғалып кеткен). Осы кезеңде, табиғи ұлы Эли Мириам Делабордтың (1839–1913) дүниеге келуімен және балалық шағымен бірге Алкан алты жыл бойы жеке зерттеулермен және шығармашылықпен айналысып, 1844 жылы ғана концерттік сахнаға оралды. Алкан Делабордтың өзінің ұлы екенін мойындаған да, жоққа шығарған да жоқ, алайда замандастары оның әкесі екенін қабылдады. Мармонтель Делабордтың өмірбаянында "[оның] тууы – ұлы суретшінің өмірінен алынған романның бір беті" деп жазды. Алкан Делабордқа фортепиано сабақтарын берді, ол әкесінің ізін басып, клавиша шебері болды. 1844 жылы концерттік сахнаға оралған Алкан сыншылар тарапынан зор қуанышпен қарсы алынды, олар оның техникасының "тамаша кемелділігін" атап өтіп, оны "ғылым мен шабыттың үлгісі", "сенсация" және "жарылыс" деп мақтады. Сондай-ақ, Лист, Шопен, Санд және Дюма сияқты қатысқан белгілі тұлғалар туралы да пікір білдірді. Осы жылы ол "Le chemin de fer" атты фортепианолық этюдын жариялады, сыншылар, Рональд Смиттің сөзін келтіре отырып, оны музыкадағы бу машинасының алғашқы бейнесі деп санайды. 1844 және 1848 жылдар аралығында Алкан бірқатар виртуоздық туындылар жасады, соның ішінде фортепиано немесе органға арналған 25 прелюдия Op. 31 және соната Op. 33 "Төрт дәуір". 1848 жылы Алканның концертінен кейін композитор Джакомо Мейербер оған қатты әсер етіп, оны "өте керемет суретші" деп есептей отырып, жақын арадағы "Пайғамбар" операсының увертюрасын фортепианоға беруге шақырды. Мейербер 1849 жылы Алканның ағасы Наполеонмен бірге орындаған төрт қолға арналған увертюраның ретін естіп, мақұлдады; 1850 жылы жарияланған бұл увертюра Операдағы репетициялар кезінде жойылған увертюраның жалғыз жазбасы болып табылады.

From 1837, Alkan lived in the Square d'Orléans in Paris, which was inhabited by numerous celebrities of the time including Marie Taglioni, Alexandre Dumas, George Sand, and Chopin. Chopin and Alkan were personal friends and often discussed musical topics, including a work on musical theory that Chopin proposed to write. By 1838, at 25 years old, Alkan had reached a peak of his career. He frequently gave recitals, his more mature works had begun to be published, and he often appeared in concerts with Liszt and Chopin. On 23 April 1837 Alkan took part in Liszt's farewell concert in Paris, together with the 14 year old César Franck and the virtuoso Johann Peter Pixis. On 3 March 1838, at a concert at the piano maker Pape, Alkan played with Chopin, Zimmerman, and Chopin's pupil Adolphe Gutmann in a performance of Alkan's transcription, now lost, of two movements of Beethoven's Seventh Symphony for two pianos, eight hands. At this point, for a period which coincided with the birth and childhood of his natural son, Élie Miriam Delaborde (1839–1913), Alkan withdrew into private study and composition for six years, returning to the concert platform only in 1844. Alkan neither asserted nor denied his paternity of Delaborde, which, however, his contemporaries seemed to assume. Marmontel wrote cryptically in a biography of Delaborde that "[his] birth is a page from a novel in the life of a great artist". Alkan gave early piano lessons to Delaborde, who was to follow his natural father as a keyboard virtuoso. Alkan's return to the concert platform in 1844 was greeted with enthusiasm by critics, who noted the "admirable perfection" of his technique, and lauded him as "a model of science and inspiration", a "sensation" and an "explosion". They also commented on the attending celebrities including Liszt, Chopin, Sand and Dumas. In the same year he published his piano étude Le chemin de fer, which critics, following Ronald Smith, believe to be the first representation in music of a steam engine. Between 1844 and 1848 Alkan produced a series of virtuoso pieces, the 25 Préludes Op. 31 for piano or organ, and the sonata Op. 33 Les quatre âges. Following an Alkan recital in 1848, the composer Giacomo Meyerbeer was so impressed that he invited the pianist, whom he considered "a most remarkable artist", to prepare the piano arrangement of the overture to his forthcoming opera, Le prophète. Meyerbeer heard and approved Alkan's arrangement of the overture for four hands (which Alkan played with his brother Napoléon) in 1849; published in 1850, it is the only record of the overture, which was scrapped during rehearsals at the Opéra.

Қайта оралу (1848-1872)

1848 жылы Алкан Консерваторияның басшысы Даниэль Обердің зейнеткерлікке шыққан Циммерманның орнына консерваторияның фортепиано бөлімінің басшысы ретінде ешқандай қабілеті жоқ Антуан Мармонтелді тағайындағанына қатты ренжіді, бұл лауазымды Алкан асыға күткен және Санд, Дюма және көптеген басқа да белгілі тұлғалардың қолдауымен оған қол жеткізу үшін күш салған еді. Алкан Сэндке жазған хатында бұл тағайындауды «ең сенімсіз, ең арсыз тағайындама» деп сипаттады; ал Делакруа күнделігіне: «Обермен болған қақтығысынан [Алкан] қатты күйзеліске түсті және олай болып қала беретіні сөзсіз» деп жазды. Осы оқиғадан туған ашу Алканның кейінгі кезеңде көпшілік алдында өнер көрсетуден тартынған себебі болуы мүмкін. Оның оқшаулануына Шопеннің қайтысы да ықпал етті; 1850 жылы ол Масарнауға «Мен экономикалық немесе саяси тұрғыдан пайдалы болу үшін күш-қуатымды жоғалттым» деп жазды және «кедей Шопеннің өлімі, мен терең сезінген тағы бір соққы» деп ренжіді. Шопен 1849 жылы өлім төсегінде Алканға өзінің аяқталмаған фортепиано әдістемесін сыйға беріп, оны аяқтауын тіледі. 1853 жылы екі концерт бергеннен кейін, Алкан өзінің даңқы мен техникалық шеберлігіне қарамастан, шамамен жиырма жылға дерлік толық оқшаулыққа кетті. Алканның өмірінің осы кезеңінен көп мәлімет белгілі емес, бірақ ол шығарма жазудан басқа Киелі кітап пен Талмудты зерттеумен шұғылданғаны белгілі. Осы кезеңде Алкан Фердинанд Хиллермен хат алмасуын жалғастырды, оны 1830 жылдары Парижде кездестірген болуы мүмкін, сондай-ақ Масарнаумен, одан кейбір түсініктер алды. Алкан Ескі және Жаңа өсиеттерді түпнұсқа тілдерінен француз тіліне толық аударған, бірақ бұл аударма қазір жоғалып кеткен. 1865 жылы ол Хиллерге былай деп жазды: «Апокрифтердің көп бөлігін аударғаннан кейін, қазір мен сирия тілінен аударған екінші Ізгі хабардың үстіндемін. Жаңа өсиетті аударуды бастағанда, маған бірден ерекше ой келді – мұны істеу үшін яһуди болу керек». Қоғамнан оқшауланғандығына қарамастан, осы кезеңде Алканның көптеген маңызды фортепианолық шығармалары жазылып, жарияланды, олардың ішінде Douze études dans tous les tons mineurs, Op. 39 (1857), Сонатина, Op. 61 (1861), 49 Esquisses, Op. 63 (1861) және Chants жинағы (1857–1872), сондай-ақ виолончель мен фортепианоға арналған концерттік соната, Op. 47 (1856) бар. Бұл шығармалар назарсыздан өтпеді; мысалы, Ханс фон Бюлов 1857 жылы, олар Берлинде жарияланған жылы, Neue Berliner Musikzeitung журналында Op. 35 этюдтарына мақтауға толы шолу жазды, онда «Алкан Париждегі қазіргі фортепиано мектебінің сөзсіз ең көрнекті өкілі. Виртуоздың саяхаттауға құштар еместігі және оның ұстаз ретінде беделі қазіргі уақытта оның жұмысына Германияда неліктен аз көңіл бөлінгенін түсіндіреді» деді. 1850 жылдардың басынан бастап Алкан педальді фортепианоға (pédalier) назар аудара бастады. Алкан 1852 жылы педальерде алғашқы қоғамдық өнер көрсетулерін өткізді, олар сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 1859 жылдан бастап ол «орган немесе педальді фортепиано үшін» деп белгіленген шығармаларды жариялай бастады.

In 1848 Alkan was bitterly disappointed when the head of the Conservatoire, Daniel Auber, replaced the retiring Zimmerman with the mediocre Antoine Marmontel as head of the Conservatoire piano department, a position which Alkan had eagerly anticipated, and for which he had strongly lobbied with the support of Sand, Dumas, and many other leading figures. A disgusted Alkan described the appointment in a letter to Sand as "the most incredible, the most shameful nomination"; and Delacroix noted in his journal: "By his confrontation with Auber, [Alkan] has been very put out and will doubtless continue to be so." The upset arising from this incident may account for Alkan's reluctance to perform in public in the ensuing period. His withdrawal was also influenced by the death of Chopin; in 1850 he wrote to Masarnau "I have lost the strength to be of any economic or political use", and lamented "the death of poor Chopin, another blow which I felt deeply." Chopin, on his deathbed in 1849, had indicated his respect for Alkan by bequeathing him his unfinished work on a piano method, intending him to complete it, After giving two concerts in 1853, Alkan withdrew, in spite of his fame and technical accomplishment, into virtual seclusion for some twenty years. Little is known of this period of Alkan's life, other than that apart from composing he was immersed in the study of the Bible and the Talmud. Throughout this period Alkan continued his correspondence with Ferdinand Hiller, whom he had probably met in Paris in the 1830s, and with Masarnau, from which some insights can be gained. It appears that Alkan completed a full translation into French, now lost, of both the Old Testament and the New Testament, from their original languages. In 1865, he wrote to Hiller: "Having translated a good deal of the Apocrypha, I'm now onto the second Gospel which I am translating from the Syriac In starting to translate the New Testament, I was suddenly struck by a singular idea – that you have to be Jewish to be able to do it." Despite his seclusion from society, this period saw the composition and publication of many of Alkan's major piano works, including the Douze études dans tous les tons mineurs, Op. 39 (1857), the Sonatine, Op. 61 (1861), the 49 Esquisses, Op. 63 (1861), and the five collections of Chants (1857–1872), as well as the Sonate de concert for cello and piano, Op. 47 (1856). These did not pass unremarked; Hans von Bülow, for example, gave a laudatory review of the Op. 35 Études in the Neue Berliner Musikzeitung in 1857, the year in which they were published in Berlin, commenting that "Alkan is unquestionably the most eminent representative of the modern piano school at Paris. The virtuoso's disinclination to travel, and his firm reputation as a teacher, explain why, at present, so little attention has been given to his work in Germany." From the early 1850s Alkan began to turn his attention seriously to the pedal piano (pédalier). Alkan gave his first public performances on the pédalier to great critical acclaim in 1852. From 1859 onwards he began to publish pieces designated as "for organ or piano à pédalier".

Қайта пайда болуы (18731888)

1873 жылы Алкан неліктен өзі таңдаған уединениеден шығып, Эрард фортепиано салондарында алты «Пэти Консерт» сериясын өткізуге шешім қабылдағаны белгісіз. Бұл, 1867 жылы Парижге оралған және тез арада концерттік өнерге белсенді қатыса бастаған Делабордтың мансабымен байланысты болуы мүмкін. Ол концерттерінде әкесінің көптеген шығармаларын орындады, ал 1872 жылдың соңында Алканның өзіне бұрын қол жеткізе алмаған Консерватория профессоры лауазымы берілді. «Пэти Консерттердің» сәттілігі оларды 1880 жылға дейін, мүмкін одан да кейін жыл сайынғы шараға айналдырды (Алканның денсаулығына байланысты ара-тұра үзілістермен). «Пэти Консерттерде» Алканның өзінің шығармаларынан бөлек, Бахтан бастап оның сүйікті композиторларының музыкасы да орындалды, бұл музыка пианинода да, педальдік аспапта да, кейде басқа музыканттардың немесе әншінің қатысуымен тарту етілді. Осы концерттерде оған туыстарымен қатар Делаборд, Камиль Сен-Санс және Огюст Франхомм сияқты музыканттар көмектесті. Осы кезеңде Алканмен танысқан жас Винсент д’Инди, Алканның «жіңішке, иілген саусақтарымен» Эрард педальді пианиносында Бахты орындағанын еске алады: «Мен оның көркем, айқын ойнауына қызығып тыңдадым». Кейін Алкан Бетховеннің Op. 110 сонатасын орындады, осы туынды туралы д’Инди былай деді: «Бетховеннің ұлы поэмасына не болғанын сипаттау мүмкін емес, әсіресе Ариозо мен Фугада, онда әуен Өлімнің құпиясына еніп, жарыққа қарай көтеріледі, мені ешқашан бастан өткермеген құлшыныспен толқытты. Бұл Лист емес – техникалық тұрғыдан мүмкін, аздап кемістігі бар, бірақ одан да жақын, көбірек адамдық сезімдерге толы болды». Шопеннің өмірбаяны Фредерик Никс 1880 жылы Алканнан естеліктері туралы сұрады, бірақ Алканның консьержі оған қатаң түрде рұхсат бермеді: «Оны үйде қай уақытта табуға болады деген сұрағыма, «Ешқашан» деген шешімді жауап берілді». Алайда, бірнеше күннен кейін ол Алканды Эрардта кездестірді, және Никс олардың кездесуі туралы былай деп жазды: «Оның маған қабылдауы тек әдепті ғана емес, өте жылы болды».

It is not clear why, in 1873, Alkan decided to emerge from his self imposed obscurity to give a series of six Petits Concerts at the Érard piano showrooms. It may have been associated with the developing career of Delaborde, who, returning to Paris in 1867, soon became a concert fixture, including in his recitals many works by his father, and who was at the end of 1872 given the appointment that had escaped Alkan himself, Professor at the Conservatoire. The success of the Petits Concerts led to them becoming an annual event (with occasional interruptions caused by Alkan's health) until 1880 or possibly beyond. The Petits Concerts featured music not only by Alkan but of his favourite composers from Bach onwards, played on both the piano and the pédalier, and occasionally with the participation of another instrumentalist or singer. He was assisted in these concerts by his siblings, and by other musicians including Delaborde, Camille Saint Saëns, and Auguste Franchomme. Those encountering Alkan at this phase included the young Vincent d'Indy, who recalled Alkan's "skinny, hooked fingers" playing Bach on an Érard pedal piano: "I listened, riveted to the spot by the expressive, crystal clear playing." Alkan later played Beethoven's Op. 110 sonata, of which d'Indy said: "What happened to the great Beethovenian poem I couldn't begin to describe – above all in the Arioso and the Fugue, where the melody, penetrating the mystery of Death itself, climbs up to a blaze of light, affected me with an excess of enthusiasm such as I have never experienced since. This was not Liszt—perhaps less perfect, technically—but it had greater intimacy and was more humanly moving "

The biographer of Chopin, Frederick Niecks, sought Alkan for his recollections in 1880 but was sternly denied access by Alkan's concierge – "To my enquiry when he could be found at home, the reply was a decisive 'Never'." However, a few days later he found Alkan at Érard's, and Niecks writes of their meeting that "his reception of me was not merely polite but most friendly."

Өлім

Олқанның қайтыс болғандығы туралы куәлік бойынша, ол 1888 жылғы 29 наурызда 74 жасында Парижде қайтыс болды. Алкан 1 сәуірде (Көктемнің жексенбісі) Париждегі Монмартр зиратының еврей бөлімінде, оның замандасы Фроментал Халевидің қабірінен алыс емес жерде жерленді; оның қарындасы Селесте кейін сол қабірге қойылды. Көп жылдар бойы Алкан жоғарғы сөреден Талмуд кітабын алуға тырысқанда кітап сөресі құлап, оның үстіне құлап кетті деп есептелді. Пианист Исидор Филипп таратып жіберген бұл әңгімені Хью Макдональд жоққа шығарады, ол өзінің бір шәкіртімен жазылған замандас хатты тапқанын хабарлайды. Онда Алканның ас үйінде, порт-параплаи (ауыр пальто/шашақ ілгіш) астында, үй басқарушысы оның сығылып есітілгенінен кейін табылғаны айтылады. Ол, мүмкін, есінен танып, қолдау іздеп, оны өзіне тартып алғаннан кейін құлап кеткен болуы мүмкін. Ол бөлмесіне көтеріліп, сол күні кешке қайтыс болды. Кітап сөресі туралы әңгіме Алканның отбасы тегінен шыққан Мец қаласының раввині Арий Лейб бен Ашер туралы аңызға қатысты болуы мүмкін.

Иудаизм

Ол дінге берілген еврей отбасында өсті. Оның әкесі Марикс Морханг Мец қаласында Талмудты басып шығарған, ал Париж қаласындағы еврей қауымында меламед (иврит тілінің мұғалімі) болған болуы мүмкін. Алканның Ескі Ұстаздық кітапты және дінді зерттеуші ретінде кең танылуы, сондай-ақ оның еврей жазуының жоғары сапасы оның дінді білгенін көрсетеді, ал кейбір әдеттері оның кем дегенде оның міндеттерін орындағанын көрсетеді, мысалы, кашрут заңдарын сақтау. Алкан Париж консисториясы, қаланың орталық еврей ұйымы, еврей музыкасы бойынша сарапшы ретінде есептелді. 1845 жылы ол консисторияға Самуэль Наумбургтің музыкалық қабілетін бағалауға көмектесті, кейін ол Париждің бас синагогасының хаззаны (канторы) болып тағайындалды; содан кейін ол Наумбургтің синагог музыкасының әр жинағына хор шығармаларын қосты (1847 және 1856 жылдар). Алкан 1851 жылы Назарет синагогасының органдық қызметіне тағайындалды, бірақ «көркемдік себептермен» дереу қызметтен кетті. Алканның Op. 31 жинағындағы «Прелюдиялар» еврей тақырыптарына негізделген бірнеше шығармаларды қамтиды, соның ішінде «Prière (Дұға)» деп аталатын, алдынан «Ән әндері» кітабынан үзінді алынған, және «Ancienne mélodie de la synagogue (Ескі синагог әуені)» деп аталатын шығармалар бар. Бұл жинақ «еврей тақырыптары мен идеяларын қолданатын алғашқы көркем музыка басылымы» деп есептеледі. Алканның бұрынғы шәкірті Зина де Мансуровқа дайындаған синагог әуендерінің үш үлгісі оның еврей музыкасына деген қызығушылығының тағы бір мысалы болып табылады; Кессус Дрейфус осы шығармалар мен олардың шығу тегін егжей-тегжейлі талдайды. Осы қызығушылықты көрсететін басқа да жұмыстарға Op. 66 жинағынан алынған №7 «11 Grands préludes et 1 Transcription (1866)», «Alla giudesca» деп аталып, «con divozione» деп белгіленген, шамадан тыс хаззандық практиканың пародисы; және 1857 жылғы виолончель сонатасының баяу бөлігі Op. 47, алдынан Ескі Ұстаздық кітаптан алынған Михей пайғамбардың сөздері келтірілген. Бұлардың барлығы жоғалып кетті. Оның өсиеті бойынша Консерваторияға Ескі Ұстаздық кітаптағы тақырыптарда кантаталар жазу және педальді фортепианода орындау үшін сыйлықтар құруға, сондай-ақ шәкірттерді даярлау үшін еврей қайырымдылық қорына қаражат беру туралы өтініштер, алушылар тарапынан қабылданбады.

Alkan grew up in a religiously observant Jewish household. His grandfather Marix Morhange had been a printer of the Talmud in Metz, and was probably a melamed (Hebrew teacher) in the Jewish congregation at Paris. Alkan's widespread reputation as a student of the Old Testament and religion, and the high quality of his Hebrew handwriting testify to his knowledge of the religion, and some of his habits indicate that he practised at least some of its obligations, such as maintaining the laws of kashrut. Alkan was regarded by the Paris Consistory, the central Jewish organisation of the city, as an authority on Jewish music. In 1845 he assisted the Consistory in evaluating the musical ability of Samuel Naumbourg, who was subsequently appointed as hazzan (cantor) of the main Paris synagogue; and he later contributed choral pieces in each of Naumbourg's collections of synagogue music (1847 and 1856). Alkan was appointed organist at the Synagogue de Nazareth in 1851, although he resigned the post almost immediately for "artistic reasons". Alkan's Op. 31 set of Préludes includes a number of pieces based on Jewish subjects, including some titled Prière (Prayer), one preceded by a quote from the Song of Songs, and another titled Ancienne mélodie de la synagogue (Old synagogue melody). The collection is believed to be "the first publication of art music specifically to deploy Jewish themes and ideas." Alkan's three settings of synagogue melodies, prepared for his former pupil Zina de Mansouroff, are further examples of his interest in Jewish music; Kessous Dreyfuss provides a detailed analysis of these works and their origins. Other works evidencing this interest include no. 7 of his Op. 66. 11 Grands préludes et 1 Transcription (1866), entitled "Alla giudesca" and marked "con divozione", a parody of excessive hazzanic practice; and the slow movement of the cello sonata Op. 47 (1857), which is prefaced by a quotation from the Old Testament prophet Micah and uses melodic tropes derived from the cantillation of the haftarah in the synagogue. These are all lost. Bequests in his will to the Conservatoire to found prizes for composition of cantatas on Old Testament themes and for performance on the pedal piano, and to a Jewish charity for the training of apprentices, were refused by the beneficiaries.

Әсерлер

Бриджит Франсуа Саппей Альканды замандастары да, кейіннен де Берлиозбен салыстырғандығын айтады. Ол Ханс фон Бюловтың оны «фортепианоның Берлиозы» деп атағанын, ал Шуманның Op. 15 романстарында Алькан тек «фортепианода Берлиозды еліктеді» деп мәлімдегенін келтіреді. Сондай-ақ, Ферруччо Бусони Берлиозбен салыстыруды жарияланбаған монографиясының жобасында қайталап жазғанын, ал Кайхосру Сорабжи Альканның Op. 61 сонатинасын «Берлиоз жазған Бетховен сонатасы» сияқты бағалағанын атап көрсетеді. Берлиоз Альканнан он жас үлкен болған, бірақ 1826 жылға дейін консерваторияға қабылданбаған. Екеуі таныс болған, және, мүмкін, екеуіне де 1818-1836 жылдары консерваторияда сабақ берген Антон Рейханың ерекше идеялары мен стилі, сондай-ақ Француз революциясы кезеңіндегі композиторлардың дыбысталуы әсер еткен. Олар екеуі де музыкаларында жеке, тіпті эксцентриктік дыбыс әлемін жасады; алайда, олардың арасында маңызды айырмашылықтар бар. Алькан, Берлиоздың айырмасында, неміс музыкалық дәстүріне берілгендігін сақтап қалды; оның стилі мен композициясы көбінесе оның пианино шеберлігімен анықталды, ал Берлиоз фортепианода жақсы ойнамады және фортепианоға арналған дерлік ештеңе жазбады. Сондықтан Альканның шығармаларына миниатюралар және (оның ерте туындыларының арасында) салондық музыка кіреді, ал Берлиоз осы жанрлардан қашық болды. Альканның өзінен бұрынғы композиторлардың музыкасына деген құштарлығы оның мансабы бойына, Бетховеннің жетінші симфониясының (1838) фортепианоға арналған аранжировкасынан және Моцарттың 40-шы симфониясының (1844) менуэтінен бастап, «Консерватория концерттерінің естеліктері» (1847 және 1861) және «Камерлік музыка естеліктері» (1862) жинақтары арқылы көрінеді, олар Моцарт, Бетховен, И.С. Бах, Гайдн, Глюк және басқалардың туындыларын қамтиды. Осы орайда Альканның Бетховеннің үшінші фортепиано концертіне (1860) арналған кеңейтілген каденциясын атап өткен жөн, онда Бетховеннің бесінші симфониясының финалынан үзінділер кездеседі. Альканның Бах, Бетховен, Гендель, Мендельсон, Куперен және Рамоның туындыларының транскрипциялары, сондай-ақ олардың түпнұсқа музыкасы, Эрардта Алькан өткізген «Шағын концерттер» сериясында жиі орындалды. Өзінің замандастарының музыкасына Алькан ынтасыз болды, не болмаса, олардан алшақ жүрді. Ол Хиллерге «Вагнер музыкант емес, ол ауру» деген пікірін білдірді. Берлиоздың талантына риза болса да, оның музыкасын ұнатпады. «Шағын концерттерде» Мендельсон мен Шопеннен (екеуі де концерттер сериясы басталғанға шамамен 25 жыл бұрын қайтыс болған) бұрынғы туындылар аз ғана орындалды, тек Альканның өзінің шығармалары және кейде оның сүйікті композиторлары, мысалы Сен-Санстың музыкасы таңдалып алынды.

Brigitte François Sappey points out the frequency with which Alkan has been compared to Berlioz, both by his contemporaries and later. She mentions that Hans von Bülow called him "the Berlioz of the piano", while Schumann, in criticising the Op. 15 Romances, claimed that Alkan merely "imitated Berlioz on the piano." She further notes that Ferruccio Busoni repeated the comparison with Berlioz in a draft (but unpublished) monograph, while Kaikhosru Sorabji commented that Alkan's Op. 61 Sonatine was like "a Beethoven sonata written by Berlioz". Berlioz was ten years older than Alkan, but did not attend the Conservatoire until 1826. The two were acquainted, and were perhaps both influenced by the unusual ideas and style of Anton Reicha who taught at the Conservatoire from 1818 to 1836, and by the sonorities of the composers of the period of the French Revolution. They both created individual, indeed, idiosyncratic sound worlds in their music; there are, however, major differences between them. Alkan, unlike Berlioz, remained closely dedicated to the German musical tradition; his style and composition were heavily determined by his pianism, whereas Berlioz could hardly play at the keyboard and wrote almost nothing for piano solo. Alkan's works therefore also include miniatures and (among his early works) salon music, genres which Berlioz avoided. Alkan's attachment to the music of his predecessors is demonstrated throughout his career, from his arrangements for keyboard of Beethoven's Seventh Symphony (1838), and of the minuet of Mozart's 40th Symphony (1844), through the sets Souvenirs des concerts du Conservatoire (1847 and 1861) and the set Souvenirs de musique de chambre (1862), which include transcriptions of music by Mozart, Beethoven, J. S. Bach, Haydn, Gluck, and others. In this context should be mentioned Alkan's extensive cadenza for Beethoven's 3rd Piano Concerto (1860), which includes quotes from the finale of Beethoven's 5th Symphony. Alkan's transcriptions, together with original music of Bach, Beethoven, Handel, Mendelssohn, Couperin and Rameau, were frequently played during the series of Petits Concerts given by Alkan at Erard. As regards the music of his own time, Alkan was unenthusiastic, or at any rate detached. He commented to Hiller that "Wagner is not a musician, he is a disease." While he admired Berlioz's talent, he did not enjoy his music. At the Petits Concerts, little more recent than Mendelssohn and Chopin (both of whom had died around 25 years before the series of concerts was initiated) was played, except for Alkan's own works and occasionally some by his favourites such as Saint Saëns.

Алғашқы еңбектері

Смиттің айтуынша, Алканның алғашқы туындылары оның жасөспірім кезінде "таңғаларлық музыкант болғанын, бірақ әзірге еңбекқорлығымен ерекшеленгенін, шығармашылығымен емес" көрсетеді. Тек 12 Каприздері (Op.12–13 және 15–16, 1837) арқылы ғана оның композициялары күрделі сынға ұшырады. Op. 15 жинағы, Листке арналған «Сувенирлер: Патетикалық жанрда үш бөлім», «Le vent» (Жел) атты туындыны қамтиды, ол бір кезде композитордың концерттерде жиі орындалатын жалғыз шығармасы болған. Алайда, бұл туындылар Роберт Шуманның құлшынысын тудырмады, ол былай деп жазды: «Мұндай жалған, табиғатқа жатқан өнерге таңғаласың – соңғы [«Өлім» деп аталатын] бөлім – бұталар мен шөптерге толып кеткен, өңделмеген дауыл. Қарадан басқа ештеңе табылмайды». Бірақ Рональд Смит осы соңғы туындыда, сондай-ақ Берлиоз, Лист және басқалар қолданған «Dies Irae» тақырыбында Морис Равел, Модест Муссоргский және Чарльз Айвстың болашақ бейнелерін көреді. Шуман «Les mois» (алғаш рет 1838 жылы Op. 8 ретінде, кейін 1840 жылы толық жинақ ретінде Op. 74 ретінде жарияланған) шығармаларына жағымды жауап берді: «[Мұнда] 6-шы бөлімде [L'Opéra] опералық музыкаға қатысты керемет әзіл-қалжың бар, одан жақсысын қиялдау мүмкін емес. Композитор өзінің аспабының сирек кездесетін әсерлерін жақсы түсінеді». Алканның клавиштерді техникалық меңгеруі 1838 жылы жарияланған «Trois grandes études» (алғашқыда опус нөмірісіз, кейін Op. 76 ретінде қайта жарияланған) арқылы дәлелденді, біріншісі тек сол қолға, екіншісі тек оң қолға, үшіншісі екі қолға арналған; және барлығы да өте қиын, Смит оларды «пианистік трансцендентализмнің шыңы» деп сипаттады. Бұл, мүмкін, жеке қолды «өзінің жеке бірлігі ретінде, пианоның барлық регистрлерін қамти алатын, өзін солист немесе полифонист ретінде көрсете алатын» етіп жазудың алғашқы мысалы.

Ерте мерзімі

Алканның ірі ауқымды дуэті (фактически соната) Op. 21 скрипка мен фортепианоға арналған (Кристиан Урханға арналған) және оның фортепиано триосы Op. 30 1841 жылы жарық көрді. Бұлардан басқа, 1840 және 1844 жылдар аралығында Алкан бірнеше шағын шығармаларын жариялады, содан кейін көптеген виртуоздық туындылары шықты, олардың көпшілігін ол Эрарда және басқа жерлерде сәтті орындаған болатын; олардың ішінде Марш фунèbre (Op. 26), Марш триумфаль (Op. 27) және Le chemin de fer (жеке, Op. 27 ретінде де жарық көрді) бар. 1847 жылы Op. 31 прелюдиялары (барлық мажор және минор тоналдықтарында, қосымша финалдық бөлім C мажорға оралады) және оның алғашқы ірі, біртұтас фортепиано туындысы – Grande sonate Les quatre âges (Op. 33) пайда болды. Соната екі жағынан құрылымдық жаңашылдыққа ие; әр бөлімі алдыңғысына қарағанда баяу, ал туынды прогрессивті тоналдылықты алдын ала сезеді, D мажордан басталып, G минорында аяқталады. Алькан Морханге арналған бұл соната өзінің "батырының" 20 жасындағы (оптимистік), 30 жасындағы ("Quasi Faust", құштарлық пен фатализмге толы), 40 жасындағы (отбасылық өмірге бейімделген) және 50 жасындағы (қасіретті: бөлім Аэскилдің "Зындандағы Прометей" өлеңінен алынған цитатамен басталады) бейнесін көрсетеді. 1848 жылы Алканның 12 этюдтері Op. 35 жарық көрді, олардың маңызды шығармалары көңілді Allegro barbaro (No. 5) мен терең сезімді Chant d'amour Chant de mort (Махаббат әні – Өлім әні) (No. 10) сияқты әртүрлі көңіл-күйлерді қамтиды, сондай-ақ суреттейтін және көркем L'incendie au village voisin (Көрші ауылдағы өрт) (No. 7) де бар. Алканның осы кезеңдегі көптеген шығармалары орындалмаған және жоғалып кеткен. Жоғалған туындылардың арасында бірнеше скрипкалық секстеттер мен B минорындағы толық масштабты оркестрлік симфония бар, оны 1846 жылы сыншы Леон Кройцер мақаласында сипаттаған. Кройцер симфонияның кіріспесінің басында "қызыл сиямен жазылған еврей әріптері" болғанын атап өтті. Кройцердің пікірінше, Алканның түсінігімен салыстырғанда, Джозеф Хайднның "Жаратылысы" тек "шағын шам" ғана. Тағы бір жоғалған туынды – бір актілі опера, ол 1846-1847 жылдардағы француз музыкалық баспасөзінде Opéra Comique-де жақын арада қойылатыны туралы жиі айтылды, бірақ ол ешқашан іске аспады. Алкан 1847 жылы музыкатанушы Франсуа Жозеф Фетиске жазған хатында бұл туындыны "бірнеше жыл бұрын" жазғанын мәлімдеді. Оның тақырыбы, атауы және либреттосы әлі де белгісіз.

Alkan's large scale Duo (in effect a sonata) Op. 21 for violin and piano (dedicated to Chrétien Urhan) and his Piano Trio Op. 30 appeared in 1841. Apart from these, Alkan published only a few minor works between 1840 and 1844, after which a series of virtuoso works was issued, many of which he had played at his successful recitals at Érard and elsewhere; these included the Marche funèbre (Op. 26), the Marche triomphale (Op. 27) and Le chemin de fer (also published, separately, as Op. 27). In 1847 appeared the Op. 31 Préludes (in all major and minor keys, with an extra closing piece returning to C major) and his first large scale unified piano work, the Grande sonate Les quatre âges (Op. 33). The sonata is structurally innovative in two ways; each movement is slower than its predecessor, and the work anticipates the practice of progressive tonality, beginning in D major and ending in G minor. Dedicated to Alkan Morhange, the sonata depicts in its successive movements its 'hero' at the ages of 20 (optimistic), 30 ("Quasi Faust", impassioned and fatalistic), 40 (domesticated) and 50 (suffering: the movement is prefaced by a quotation from Aeschylus's Prometheus Unbound). In 1848 followed Alkan's set of 12 études dans tous les tons majeurs Op. 35, whose substantial pieces range in mood from the hectic Allegro barbaro (no. 5) and the intense Chant d'amour Chant de mort (Song of Love – Song of Death) (no. 10) to the descriptive and picturesque L'incendie au village voisin (The Fire in the Next Village) (no. 7). A number of Alkan's compositions from this period were never performed and have been lost. Among the missing works are some string sextets and a full scale orchestral symphony in B minor, which was described in an article in 1846 by the critic Léon Kreutzer, to whom Alkan had shown the score. Kreutzer noted that the introductory adagio of the symphony was headed "by Hebrew characters in red ink This is no less than the verse from Genesis: And God said, Let there be light: and there was light." Kreutzer opined that, set beside Alkan's conception, Joseph Haydn's Creation was a "mere candle (lampion)." A further missing work is a one act opera, mentioned frequently in the French musical press of 1846–7 as being shortly to be produced at the Opéra Comique, which however never materialized. Alkan also referred to this work in a letter of 1847 to the musicologist François Joseph Fétis, stating that it had been written "a few years ago." Its subject, title and librettist remain unknown.

Ішкі жер аударылу

1853 және 1873 жылдар аралығында жиырма жыл бойы қоғамдық өмірден шетте тұрған Алкан өзінің ең танымал шығармаларының көп бөлігін жазды, бірақ Op. 35 этюдтері мен оның келесі фортепианолық шығармалары арасында 1856 және 1857 жылдар аралығында он жылдық үзіліс болды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы, сөзсіз, барлық минор тоналдықтағы он екі этюдтен тұратын үлкен Opus 39 жинағы болды, онда жеке фортепианоға арналған симфония (№4, 5, 6 және 7) және жеке фортепианоға арналған концерт (№8, 9 және 10) бар. Концертті орындауға шамамен бір сағат уақыт кетеді. Op. 39-дың 12-ші нөмірі – вариациялар жинағы, Le festin d'Ésope (Эзоптың тойы). Op. 39-дың басқа да бөліктері де осы деңгейде. Смит Op. 39-ды тұтас алғанда «Алканның көп қырлы генийінің ең толық көрінісін біріктірген, зор жетістік: оның құштарлықты қараңғылығы, оның маңызды ырғақты күші, оның өткір гармониясы, кейде асыра қылықты юморы және, ең бастысы, оның фортепианоға арналған келісімсіз жазуы» деп сипаттайды. Осы жылы виолончель мен фортепианоға арналған Sonate de concert, Op. 47 шықты, ол «романтикалық репертуардағы ең қиын және амбициялық шығармалардың бірі, Малердің биік және қарапайымдылықты қатар қоюына көре қарады». Музыка зерттеушісі Брижит Франсуа Саппейдің пікірінше, оның төрт бөлімі прогрессивті тоналдылықты қайтадан болжайды, әрқайсысы үлкен үшінші интервалмен жоғарылайды. Малердің (1860 жылы туған) басқа да болжамдарын екі «әскери» этюдтерінен табуға болады: Op. 50 фортепианолық этюдтері, 1859 жылғы Capriccio alla soldatesca және Le tambour bat aux champs (Дабыл шегінуге шақырады), сондай-ақ 1861 жылғы Esquisses-тің (Op. 63) кейбір миниатюраларында. Кеннет Хамильтон «Монти Пайтонға ұқсас» деп сипаттаған үш гобой, фагот және дауыстарға арналған ерекше және жіктеуге келмейтін Marcia funebre, sulla morte d'un Pappagallo (Папағайдың өліміне арналған аза тұру маршы, 1859) осы кезеңнің туындысы. 1861 жылғы Esquisses – әртүрлі миниатюралар жинағы, кішкентай 18 тактты No. 4, Les cloches (Қоңыраулар) бастап, No. 45, Les diablotins (Ібілістер) дыбыстық кластерлеріне дейін, және 49-шы нөмірде шіркеу қоңырауларын қайтадан еске түсіретін Laus Deo (Құдайға мақтау) шығармасымен аяқталады. Бұрынғы Прелюдиялар мен екі этюд жинағына ұқсас, олар барлық мажор және минор тоналдықтарын қамтиды (бұл жағдайда әр тоналдықты екі рет, C мажорда қосымша бір шығармамен). Олардан бұрын Алканның сырттай қарағанда қарапайым болған Sonatine, Op. 61 жарық көрді, ол «классикалық» форматта, бірақ «жауыздықсыз экономиканың жұмысы [ол] жиырма минуттан аз ойнаса да, барлық жағынан маңызды шығарма». Осы кезеңдегі Алканның екі маңызды шығармасы – әдеби шығармалардың музыкалық парафраздары. Salut, cendre du pauvre, Op. 45 (1856) Габриэль Мари Легуведің La Mélancolie өлеңінің бір бөлімін ұстанады; ал Super flumina Babylonis, Op. 52 (1859) – 137-ші псалмның («Вавилон суларында») эмоциялары мен болжамдарын музыкалық түрде қайта жасайды. Бұл шығарманың алдында Алканның Киелі кітапқа жасаған аудармасынан қалған жалғыз нұсқа деп саналатын псалмның француз тіліндегі нұсқасы келтірілген. Алканның лирикалық жағы осы кезеңде Мендельсоннан шабыттанған бес Chants (Opp. 38, 65, 67 және 70) шығармаларында (1857 және 1872 жылдар аралығында жарық көрген), сондай-ақ үш Ноктюрн, Opp. 57 және 60bis (1859) сияқты бірнеше кішкентай шығармаларда көрінді. Алканның органға немесе педальерге арналған басылымдары оның Benedictus, Op. 54 (1859) шығармасымен басталды. Осы жылы ол сегіз грегориандық режимдегі өте қарапайым және минималды прелюдиялар жинағын жариялады (1859, опус нөмірі жоқ), Смит пікірінше, «уақыт пен кеңістік кедергілерінен тыс тұрғандай», және ол «Алканның рухани қарапайымдылығын» ашады деп санайды. Олардан кейін 13 Prières (Дұғалар), Op. 64 (1865) және Лютердің хоралдық импровизациясы "Un fort rempart est notre Dieu", Op. 69 (1866) жарық көрді. Алкан сонымен қатар тек педальбордаға арналған 12 этюд кітабын шығарды (опус нөмірі жоқ, 1866) және 1872 жылғы педальборда дуэті үшін Bombardo каррилон (төрт фут). Бірақ Алканның концерттік сахнаға оралуы, оның Petits Concerts арқылы, оның басылымдарының аяқталуын білдірді; оның соңғы шығарылған шығармасы Toccatina, Op. 75 (1872) болды.

During his twenty year absence from the public between 1853 and 1873 Alkan produced many of his most notable compositions, although there is a ten year gap between publication of the Op. 35 studies and that of his next group of piano works in 1856 and 1857. Of these, undoubtedly the most significant was the enormous Opus 39 collection of twelve studies in all the minor keys, which contains the Symphony for Solo Piano (numbers four, five, six and seven), and the Concerto for Solo Piano (numbers eight, nine and ten). The Concerto takes nearly an hour in performance. Number twelve of Op. 39 is a set of variations, Le festin d'Ésope (Aesop's Feast). The other components of Op. 39 are of a similar stature. Smith describes Op. 39 as a whole as "a towering achievement, gathering the most complete manifestation of Alkan's many sided genius: its dark passion, its vital rhythmic drive, its pungent harmony, its occasionally outrageous humour, and, above all, its uncompromising piano writing." In the same year appeared the Sonate de concert, Op. 47, for cello and piano, "among the most difficult and ambitious in the romantic repertoire anticipating Mahler in its juxtaposition of the sublime and the trivial". In the opinion of the musicologist Brigitte François Sappey, its four movements again show an anticipation of progressive tonality, each ascending by a major third. Other anticipations of Mahler (who was born in 1860) can be found in the two "military" Op. 50 piano studies of 1859 Capriccio alla soldatesca and Le tambour bat aux champs (The drum beats the retreat), as well as in certain of the miniatures of the 1861 Esquisses, Op. 63. The bizarre and unclassifiable Marcia funebre, sulla morte d'un Pappagallo (Funeral march on the death of a parrot, 1859), for three oboes, bassoon and voices, described by Kenneth Hamilton as "Monty Pythonesque", is also of this period. The Esquisses of 1861 are a set of highly varied miniatures, ranging from the tiny 18 bar no. 4, Les cloches (The Bells), to the strident tone clusters of no. 45, Les diablotins (The Imps), and closing with a further evocation of church bells in no. 49, Laus Deo (Praise God). Like the earlier Preludes and the two sets of Etudes, they span all the major and minor keys (in this case covering each key twice, with an extra piece in C major). They were preceded in publication by Alkan's deceptively titled Sonatine, Op. 61, in 'classical' format, but a work of "ruthless economy [which] although it plays for less than twenty minutes is in every way a major work." Two of Alkan's substantial works from this period are musical paraphrases of literary works. Salut, cendre du pauvre, Op. 45 (1856), follows a section of the poem La Mélancolie by Gabriel Marie Legouvé; while Super flumina Babylonis, Op. 52 (1859), is a blow by blow recreation in music of the emotions and prophecies of Psalm 137 ("By the waters of Babylon "). This piece is prefaced by a French version of the psalm which is believed to be the sole remnant of Alkan's Bible translation. Alkan's lyrical side was displayed in this period by the five sets of Chants inspired by Mendelssohn (Opp. 38, 65, 67, and 70), which appeared between 1857 and 1872, as well as by a number of minor pieces, such as three Nocturnes, Opp. 57 and 60bis (1859). Alkan's publications for organ or pédalier commenced with his Benedictus, Op. 54 (1859). In the same year he published a set of very spare and simple preludes in the eight Gregorian modes (1859, without opus number), which, in Smith's opinion, "seem to stand outside the barriers of time and space", and which he believes reveal "Alkan's essential spiritual modesty." These were followed by pieces such as the 13 Prières (Prayers), Op. 64 (1865), and the Impromptu sur le Choral de Luther "Un fort rempart est notre Dieu" , Op. 69 (1866). Alkan also issued a book of 12 studies for the pedalboard alone (no opus number, 1866) and the Bombardo carillon for pedalboard duet (four feet) of 1872. Alkan's return to the concert platform at his Petits Concerts, however, marked the end of his publications; his final work to be issued was the Toccatina, Op. 75, in 1872.

Қабылдау және мұра

Алканның ізбасарлары аз болды, бірақ оның Лист, Антон Рубинштейн, Франк және 20-шы ғасырдың басында Бусони, Петри және Сорабжи сияқты маңызды жақтастары болды. Рубинштейн өзінің бесінші фортепиано концертін оған арнады, ал Франк органға арналған Grand pièce symphonique op. 17-ні Алканға арнады. Бусони Альканды Бетховеннен бері фортепиано үшін ең ұлы бес композитордың бірі – Лист, Шопен, Шуман және Брамс қатарына қосты. Исидор Филипп пен Делаборд оның шығармаларының жаңа басылымдарын 1900-шы жылдардың басында редакциялады. 20-шы ғасырдың бірінші жартысында, Алканның есімі әлі көпке белгісіз болғанда, Бусони мен Петри өзінің концерттеріне оның шығармаларын қосты. Сорабжи 1932 жылы «Музыка айналасында» атты кітабында Алкан туралы мақала жариялады, ол өзінің сын-пікірлерінде және шолуларында Алканның музыкасын насихаттады, ал оның фортепианоға арналған алтыншы симфониясы (Symphonia claviensis) (1975–76) «Quasi Alkan» деген бөлімді қамтиды. Ағылшын композиторы және жазушысы Бернард ван Дирен 1935 жылы «Өлілер арасында» атты кітабында Алканды жоғары бағалады, ал композитор Хамфри Сэрл де 1937 жылғы эссесінде оның музыкасын қайта жаңғыртуға шақырды. Пианист және жазушы Чарльз Розен Альканды «екінші дәрежелі тұлға» деп есептеді, оның қызығушылық тудыратын музыкасы 1850 жылдан кейін ғана Лист техникасының және Мейербердің опералық үлгілерінің жалғасы ретінде пайда болды. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Алканның шығармалары ұмытылған күйде қалды, бірақ 1960-шы жылдардан бастап олар тұрақты түрде қайта жаңғырыла бастады. Реймонд Левентал 1963 жылы Нью-Йоркте WBAI радиосында Алкан туралы кең ауқымды хабар таратып, кейіннен оның музыкасын концерттеріне және жазбаларына қосты. Ағылшын пианині Рональд Смит Альканның музыкасын орындаулары, жазбалары, өмірбаяндық еңбегі және ол көп жыл бойы президенті болған Алькан қоғамы арқылы насихаттады. Алканның шығармаларын Джек Гиббонс, Марк Андре Хамелин, Марк Латимер, Джон Огдон, Хусейин Сермет және Марк Винер сияқты көптеген пианистер жазды. Рональд Стивенсон «Festin d'Alkan» (Алканның Op. 39, № 12-сіне сілтеме жасайтын) фортепианолық пьеса жазды, ал композитор Майкл Финнисси де Альканға сілтеме жасайтын фортепианолық шығармалар жазды, мысалы, «Alkan Paganini», «The History of Photography in Sound» кітабындағы № 5. Марк Андре Хамелиннің «Étude No. IV» – бұл Алканның Симфониясы, Op. 39, № 7 және Алканның мәңгілік қозғалыс этюді, Op. 76, № 3 тақырыптарын біріктіретін moto perpetuo этюді. Ол Аверил Ковакс пен Франсуа Лугенотқа арналған, олар ағылшын және француз Алькан қоғамдарының белсенді мүшелері. Хамелиннің осы этюдке жазған алғы сөзінде, осы идеяны композитор Алистер Хинтон ұсынғанын, оның фортепианолық сонатасының финалы No. 5 (1994–95) «Alkanique» деп аталатын маңызды бөлімді қамтиды. Алканның органға арналған шығармалары репертуарға соңғы қосылған туындылардың бірі болды. Алканның педальді фортепианоға арналған шығармаларына келетін болсақ, аспаптың жақында қайта жаңғыруының арқасында олар бастапқыда жоспарланғандай (органның емес) қайтадан орындалуда, мысалы, итальяндық педальді фортепиано орындаушысы Роберто Просседа орындағандай. Жан Дубе мен Оливье Латри Альканның педальді фортепианодағы жазбаларын жасады.

Alkan had few followers; however, he had important admirers, including Liszt, Anton Rubinstein, Franck, and, in the early twentieth century, Busoni, Petri and Sorabji. Rubinstein dedicated his fifth piano concerto to him, and Franck dedicated to Alkan his Grand pièce symphonique op. 17 for organ. Busoni ranked Alkan with Liszt, Chopin, Schumann and Brahms as one of the five greatest composers for the piano since Beethoven. Isidor Philipp and Delaborde edited new printings of his works in the early 1900s. In the first half of the twentieth century, when Alkan's name was still obscure, Busoni and Petri included his works in their performances. Sorabji published an article on Alkan in his 1932 book Around Music; he promoted Alkan's music in his reviews and criticism, and his Sixth Symphony for Piano (Symphonia claviensis) (1975–76), includes a section entitled Quasi Alkan. The English composer and writer Bernard van Dieren praised Alkan in an essay in his 1935 book, Down Among the Dead Men, and the composer Humphrey Searle also called for a revival of his music in a 1937 essay. The pianist and writer Charles Rosen however considered Alkan "a minor figure", whose only music of interest comes after 1850 as an extension of Liszt's techniques and of "the operatic techniques of Meyerbeer." For much of the 20th century, Alkan's work remained in obscurity, but from the 1960s onwards it was steadily revived. Raymond Lewenthal gave a pioneering extended broadcast on Alkan on WBAI radio in New York in 1963, and later included Alkan's music in recitals and recordings. The English pianist Ronald Smith championed Alkan's music through performances, recordings, a biography and the Alkan Society of which he was president for many years. Works by Alkan have also been recorded by Jack Gibbons, Marc André Hamelin, Mark Latimer, John Ogdon, Hüseyin Sermet and Mark Viner, among many others. Ronald Stevenson composed a piano piece Festin d'Alkan (referring to Alkan's Op. 39, no. 12) and the composer Michael Finnissy has also written piano pieces referring to Alkan, e. g. Alkan Paganini, no. 5 of The History of Photography in Sound. Marc André Hamelin's Étude No. IV is a moto perpetuo study combining themes from Alkan's Symphony, Op. 39, no. 7, and Alkan's own perpetual motion étude, Op. 76, no. 3. It is dedicated to Averil Kovacs and François Luguenot, respectively activists in the English and French Alkan Societies. As Hamelin writes in his preface to this étude, the idea to combine these came from the composer Alistair Hinton, the finale of whose Piano Sonata No. 5 (1994–95) includes a substantial section entitled "Alkanique". Alkan's compositions for organ have been among the last of his works to be brought back to the repertoire. As to Alkan's pedal piano works, due to a recent revival of the instrument, they are once again being performed as originally intended (rather than on an organ), such as by Italian pedal pianist Roberto Prosseda, and recordings of Alkan on the pedal piano have been made by Jean Dubé and Olivier Latry.

Таңдалған жазбалар

Бұл тізім Альканның шығармаларымен тығыз байланысты музыканттардың кейбір премьералық және басқа да жазбаларын қамтиды. Толық дискографияны Alkan Society веб-сайтында табуға болады. Пианино триосы, Op. 30 – Trio Alkan орындауында. 1992 жылы жазылған. Naxos, 8555352 (2001). Grande sonate, Op. 33 – Марк Андре Хамелин (фортепиано) орындауында. 1994 жылы жазылған. Hyperion, CDA669764 (1995). Études dans tous les tons mineurs, Op. 39 – Рональд Смит (фортепиано) орындауында. 1977 жылы жазылған. EMI, SLS 5100 [3 LP] (1978), ішінара қайта шығарылған EMI Gemini, 585 4842 (2003). Études dans tous les tons mineurs, Op. 39 және басқа да шығармалар – Джек Гиббонс (фортепиано) орындауында. 1995 жылы жазылған. ASV, CD DCS 227 [2 CD] (1995). Соло фортепианоға арналған симфония (Op. 39, № 4–7) – Эгон Петри (фортепиано) орындауында. 1952–53 ж.ж. Symposium Records, CD 1145 (1993). Соло фортепианоға арналған симфония, Op. 39, № 4–7 және басқа да шығармалар – Хамелин (фортепиано) орындауында. 2000 жылы жазылған. Hyperion, CDA67218 (2001). Концерт, Op. 39, № 8–10 – Джон Огдон (фортепиано) орындауында. 1969 жылы жазылған. RCA, LSC 3192 [LP] (1972). Great British Pianists, 4569132 (1999). Концерт, Op. 39, № 8–10 және Troisième recueil de chants, Op. 65 – Хамелин (фортепиано) орындауында. 2006 жылы жазылған. Hyperion Records CDA67569 (2007). Le festin d'Esope (Op. 39, № 12) және басқа да шығармалар – Рэймонд Левентал орындауында. 1966 жылы жазылған. RCA LM 2815 [LP моно], LSC 2815 [LP стерео]; BMG High Performance Series 633310 (1999). Виолончель мен фортепианоға арналған концерттік соната, Op. 47 – Стивен Осборн (фортепиано) және Альбан Герхардт (виолончель) орындауында. 2008 жылы жазылған. Hyperion CDA67624 (2008). 11 пьеса діни стильде және Хэндльдің Мессиясының транскрипциясы, Op. 72 – Кевин Бойер (орган) орындауында. 2005 жылы жазылған. Toccata TOCC 0031 (2007). Ch. V. Alkan: Винченцо Мальтемпо орындаған Grande Sonate және фортепианоға арналған симфония (Piano Classics PCL0038). Ch. V. Alkan: Мальтемпо орындаған Le festin d'Esope, Sonatine, Ouverture және Trois Morceaux Op. 15 (Piano Classics PCL0056). Ch. V. Alkan: Мальтемпо орындаған фортепианоға арналған концерт және Etudes Op. 39 № 1, 2, 3 (Piano Classics PCL0061). Ch. V. Alkan/Da Motta: Мальтемпо орындаған Вианна да Моттаның толық транскрипциялары (Toccata Classics TOCC0237). Ch. V Alkan: Chanson de la folle au bord de la mer: Мальтемпо орындаған эксцентрикалық фортепианолық шығармалар жинағы (Piano Classics PCL0083).

This list comprises a selection of some premiere and other recordings by musicians who have become closely associated with Alkan's works. A comprehensive discography is available at the Alkan Society website. Piano Trio, Op. 30 – played by Trio Alkan. Recorded 1992. Naxos, 8555352 (2001)
Grande sonate, Op. 33 – played by Marc André Hamelin (piano). Recorded 1994. Hyperion, CDA669764 (1995). Études dans tous les tons mineurs, Op. 39 – played by Ronald Smith (piano). Recorded 1977. EMI, SLS 5100 [3 LPs] (1978), partly reissued EMI Gemini, 585 4842 (2003)
Études dans tous les tons mineurs, Op. 39 and other works – played by Jack Gibbons (piano). Recorded 1995. ASV, CD DCS 227 [2 CDs] (1995)
Symphony for Solo Piano (Op. 39, no. 4–7) – played by Egon Petri (piano). c. 1952–53. Symposium Records, CD 1145 (1993)
Symphony for Solo Piano, Op. 39, nos. 4–7 and other works – played by Hamelin (piano). Recorded 2000. Hyperion, CDA67218 (2001)
Concerto, Op. 39, nos. 8–10 – played by John Ogdon (piano). Recorded 1969. RCA, LSC 3192 [LP] (1972). Great British Pianists, 4569132 (1999)
Concerto, Op. 39, nos. 8–10 and Troisième recueil de chants, Op. 65 – played by Hamelin (piano). Recorded 2006. Hyperion Records CDA67569 (2007). Le festin d'Esope (Op. 39, no. 12) and other works – played by Raymond Lewenthal. Recorded 1966. RCA LM 2815 [LP mono], LSC 2815 [LP stereo]; BMG High Performance Series 633310 (1999)
Sonate de concert, Op. 47, for cello and piano – played by Steven Osborne (piano) and Alban Gerhardt (cello). Recorded 2008. Hyperion CDA67624 (2008). 11 Pièces dans le style religieux, et une transcription du Messie de Hændel, Op. 72 – played by Kevin Bowyer (organ). Recorded 2005. Toccata TOCC 0031 (2007)
Ch. V. Alkan: Grande Sonate and Piano Solo Symphony played by Vincenzo Maltempo (Piano Classics PCL0038)
Ch. V. Alkan: Le festin d'Esope, Sonatine, Ouverture and Trois Morceaux Op. 15 played by Maltempo (Piano Classics PCL0056)
Ch. V. Alkan: Piano Solo Concerto and Etudes Op. 39 n. 1, 2, 3 played by Maltempo (Piano Classics PCL0061)
Ch. V. Alkan/Da Motta: The Complete Vianna da Motta Transcriptions played by Maltempo (Toccata Classics TOCC0237)
Ch. V Alkan: Chanson de la folle au bord de la mer: A Collection of Eccentric Piano Works played by Maltempo (Piano Classics PCL0083)