Тіл білімінде грамматикалық жақ – сөйлеуші, тыңдаушы және үшінші тұлғаны ажырататын категория. Дұрыс жалғаулар, етістіктер мен есімдерді білуге көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грамматикалық категория
Grammatical category
Тіл білімінде грамматикалық тұлға – оқиғаға қатысушыға жасалған сілтемелердің грамматикалық айырмашылығы; әдетте, бұл айырмашылық сөйлеуші (бірінші тұлға), сөйлес адам (екінші тұлға) және басқалар (үшінші тұлға) арасында болады. Тілдің жалғаулы сөздер жиынтығы әдетте грамматикалық тұлғамен анықталады. Бірінші тұлғаға сөйлеуші (ағылшын тілінде: I, we), екінші тұлғаға сөйлес адамдар (ағылшын тілінде: you), ал үшінші тұлғаға жоғарыда аталмағандар (ағылшын тілінде: he, she, it, they) жатады. Бұл көбінесе етістіктерге, кейде есімдерге немесе меншік қатынастарына да әсер етеді.
In linguistics, grammatical person is the grammatical distinction between deictic references to participant(s) in an event; typically, the distinction is between the speaker (first person), the addressee (second person), and others (third person). A language's set of pronouns is typically defined by grammatical person. First person includes the speaker (English: I, we), second person is the person or people spoken to (English: your or you), and third person includes all that are not listed above (English: he, she, it, they). It also frequently affects verbs and sometimes nouns or possessive relationships.
Саны
Индоевропа тілдерінде бірінші, екінші және үшінші тұлға есімдіктері әдетте жекеше және көпше түрінде, кейде екіше түрінде де көрсетіледі (грамматикалық сан).
In Indo European languages, first , second , and third person pronouns are typically also marked for singular and plural forms, and sometimes dual form as well (grammatical number).
Құрамында/тек бөлігінде ажырату
Кейбір басқа тілдерде, әсіресе көпше сандағы жіктеу есімдерде, басқа жіктеу жүйелері қолданылады. Көптеген үнді-еуропа тілдерінде кездеспейтін, жиі ұшырасатын айырмашылық – «біз» дегеннің кіріспелі және шығарылған түрлерінің болуы: есімдіктің бірінші жақ көпше түрінде сөйлесушінің адресатты өзіне қосуы немесе қоспауы.
Some other languages use different classifying systems, especially in the plural pronouns. One frequently found difference not present in most Indo European languages is a contrast between inclusive and exclusive "we": a distinction of first person plural pronouns between including or excluding the addressee.
Құрметті атаулар
Көптеген тілдер формальдылық және бейресмилік деңгейлерін ажырату үшін әртүрлі морфемалар қолданып, адамды білдіреді. Еуропа тілдерінде жиі кездесетін қарапайым құрметтеу жүйесі – T–V айырмашылығы. Бірақ кейбір тілдерде T–V айырмашылығынан әлдеқайда күрделі формальдылық жүйелері бар, олар сөйлеушінің сөйлес әдемімен қарым-қатынасын көрсететін көптеген түрлі есімдіктер мен етістік формаларын пайдаланады. Мысалы, яван және бали тілдері сияқты көптеген Малай-Полинезия тілдері құрметтеудің күрделі жүйелерімен белгілі; жапон, корей және қытай тілдерінде де осындай жүйелерге ұқсас, бірақ аз дәрежеде кездеседі.
Many languages express person with different morphemes in order to distinguish degrees of formality and informality. A simple honorific system common among European languages is the T–V distinction. Some other languages have much more elaborate systems of formality that go well beyond the T–V distinction, and use many different pronouns and verb forms that express the speaker's relationship with the people they are addressing. Many Malayo Polynesian languages, such as Javanese and Balinese, are well known for their complex systems of honorifics; Japanese, Korean, and Chinese also have similar systems to a lesser extent.
Қосымша тұлғалар
Кейбір тілдердің грамматикасы семантикалық кеңістікті үштен астам тұлғаға бөледі. Қосымша санаттар төртінші тұлға, бесінші тұлға сияқты аталуы мүмкін. Мұндай терминдер абсолютті емес, контекстке байланысты түрлі құбылыстарды білдіре алады. Кейбір алгонкин тілдері мен салишан тілдері үшінші тұлғаны екіге бөледі: жақын үшінші тұлға үшін проксимативтік және алыс үшінші тұлға үшін оқшаулау. Оқшаулау кейде төртінші тұлға деп аталады. Осылайша, хинди және бенгал тілдері есімдіктерді төртінші, ал бенгал тілінде бесінші тұлғаға жіктеуі мүмкін. Төртінші тұлға термині кейде белгісіз немесе жалпылама сілтемелер санатына қолданылады, мысалы, ағылшын тіліндегі "адам дайын болу керек" немесе "адамдар дейді" сияқты фразаларда, грамматика оларды қарапайым үшінші тұлға формаларынан өзгеше қараған кезде. Фин және оған жақын тілдердегі "нөлдік тұлға" пассивтік дауыспен қатар, мақаланың анықтамасын ашық қалдыруға мүмкіндік береді. Нөлдік тұлғалы субъектілер кейде "бір" деп аударылады, бірақ оның мәні ағылшын тіліндегі жалпылама "сіз" сияқты, мысалы, "Ei saa koskettaa" ("Тигізуге болмайды").
The grammar of some languages divide the semantic space into more than three persons. The extra categories may be termed fourth person, fifth person, etc. Such terms are not absolute but can refer, depending on context, to any of several phenomena. Some Algonquian languages and Salishan languages divide the category of third person into two parts: proximate for a more topical third person, and obviative for a less topical third person. The obviative is sometimes called the fourth person. In this manner, Hindi and Bangla may also categorize pronouns in the fourth, and with the latter a fifth person. The term fourth person is also sometimes used for the category of indefinite or generic referents, which work like one in English phrases such as "one should be prepared" or people in people say that , when the grammar treats them differently from ordinary third person forms. The so called "zero person" in Finnish and related languages, in addition to passive voice, may serve to leave the subject referent open. Zero person subjects are sometimes translated as "one", although in tone it is similar to English's generic you "Ei saa koskettaa" ("Not allowed to touch", "You should not touch").
Атын білдіретін ағылшын тіліндегі жекелік алмастырушылар
Есімдік Сан және тұлға Жыныс Стандартты I Бірінші тұлға жекеше біз Бірінші тұлға көпше сіз Екінші тұлға жекеше немесе екінші тұлға көпше ол Ер адам, үшінші тұлға жекеше ол Әйел, үшінші тұлға жекеше ол Бейтарап (және жансыз), үшінші тұлға жекеше олар Үшінші тұлға көпше немесе жыныссыз, біртұтас эпиценді Диалектілік мені Бірінші тұлға жекеше, Кариб ағылшынының диалектісі және арнайы қолданыстар thee Екінші тұлға жекеше, әдеби, Йоркшир диалектісі, квакерлердің кейбір қолданыстары allyuh Екінші тұлға көпше, көптеген ағылшын тіліндегі креол тілдері, Кариб ағылшынының диалектісі unu Екінші тұлға көпше, көптеген ағылшын тіліндегі креол тілдері, Кариб ағылшынының диалектісі y'all Екінші тұлға көпше, Оңтүстік Америка диалектісі, Техас ағылшыны және Африка-Америка ағылшыны ye Екінші тұлға көпше, Ирландия ағылшынының (Hiberno English) және Ньюфаундленд ағылшынының диалектісі yinz Екінші тұлға көпше, Шотландия диалектісі, Шотландия ағылшынының диалектісі, Питтсбург ағылшыны you guys Екінші тұлға көпше, Америка және Канада ағылшынының диалектісі you(r) lot Екінші тұлға көпше, Ұлыбритания ағылшынының диалектісі yous(e) Екінші тұлға көпше, Австралия ағылшыны, Нью-Йорк және Чикаго сияқты кейбір американдық қалалық диалекттері, сондай-ақ Оттава аймағының ағылшыны. Ұлыбритания ағылшынының кейбір диалекттерінде, мысалы Манкуниан тілінде сирек қолданылады. Кейбір Гиберно ағылшын сөйлейтіндер де қолданады. yourse Екінші тұлға көпше, Шотландия, Орталық Шотландияның төмендіктері, Scouse, Cumbrian, Tyneside, Гиберно ағылшыны. Біз Бірінші тұлға көпше, мысалы, біз жігіттер барамыз олар Үшінші тұлға көпше, мысалы, олар қыздар жүрді Архаикалық thou Екінші тұлға жекеше, бейресми ye Екінші тұлға көпше
Pronoun Person and number Gender Standard I First person singular we First person plural you Second person singular or second person plural he Third person masculine singular masculine she Third person feminine singular feminine it Third person neuter (and inanimate) singular neuter they Third person plural or gender neutral singularepicene Dialectal me First person singular, dialectal Caribbean English and colloquial special uses thee Second person singular, literary, dialectal Yorkshire, and occasional use by Quakers allyuh Second person plural, many English based creole languages, dialectal Caribbean English unu Second person plural, many English based creole languages, dialectal Caribbean English y'all Second person plural, dialectal Southern American, Texan English, and African American English ye Second person plural, dialectal Hiberno English and Newfoundland English yinz Second person plural, Scots, dialectal Scottish English, Pittsburgh English you guys Second person plural, dialectal American English and Canadian English you(r) lot Second person plural, dialectal British English yous(e) Second person plural, Australian English, many urban American dialects like New York City English and Chicago English, as well as Ottawa Valley English. Sporadic usage in some British English dialects, such as Mancunian. Also used by some speakers of Hiberno English. yourse Second person plural, Scots, dialect Central Scottish Lowlands, Scouse, Cumbrian, Tyneside, Hiberno English. us First person plural subject, as in, us guys are going them Third person plural subject, as in, them girls drove Archaic thou Second person singular informal subject ye Second person plural