Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цзинь императоры Гун (386 – қазан немесе қараша 421), жеке есімі Сима Дэвэнь, Қытайдағы Шығыс Цзинь әулетінің (266–420) соңғы императоры болды. Ол 419 жылы дамуында кемістігі бар ағасы, император Аньды регент Лю Юй өлтіргеннен кейін император атанды. Оның қысқа ғана билігі кезінде нақты билік Лю Юйдің қолында болды. 420 жылдың 5 шілдесінде Лю Юйдің қысымымен ол тақты Лю Юйге өткізіп, Цзинь әулетінің өмір сүруіне нүкте қойды. Лю Юй Лю Сун әулетін құрды, ал 421 жылдың қазан немесе қараша айында бұрынғы Цзинь императорының өзінің билігіне қауіп төндіретініне сеніп, оны жамылғымен мойын қысып өлтірді.
Emperor Gong of Jin (; 386 – October or November 421), personal name Sima Dewen , was the last emperor of the Eastern Jin Dynasty (266–420) in China. He became emperor in 419 after his developmentally disabled brother Emperor An was killed by the regent Liu Yu, and during his brief reign, actual power was in Liu Yu's hands. On 5 July 420, under pressure from Liu Yu, he yielded the throne to Liu Yu, ending Jin's existence. Liu Yu founded Liu Song, and in October or November 421, believing that the former Jin emperor posed a threat to his rule, had him asphyxiated with a blanket.
Ерте өмір
Сима Девен 386 жылы Цзинь императоры Сяову мен оның қарындасы Чэнь Гинюдің екінші ұлы болды. Оның ағасының дамуы нашар болғандықтан, ол сөйлей алмай, киіне алмай, аш екенін немесе тоқ екенін білдіре алмайтын. Ал Сима Девен ақылды бала ретінде сипатталды. Бала кезінен бастап, әсіресе анасы 390 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол ағасына күтім жасауға үйренді. Әкесінің басқа ұлдары болған жоқ. Сима Дезонгтың ауыр даму кемістіктеріне қарамастан, император Сяову 387 жылы оны бес жасында мұрагерлік ханзада етіп тағайындады. 392 жылдың 27 желтоқсанында император Сяову Сима Девенге «Лангье ханзадасы» атағын берді – мұрагерлік ханзададан кейінгі ең беделді екінші атақ. 396 жылы император Сяову өзінің сүйікті қарындасы Сыйлы ханым Чжанның жасы туралы сыпайы емес пікір білдіргені үшін оның қолынан қаза тапты, ал 397 жылы Сима Дезонг Цзинь императоры Ан ретінде таққа отырды. Сима Девен ағасы таққа отырғаннан кейін де оған күтім көрсетуін жалғастырды.
Sima Dewen was the second son of Emperor Xiaowu of Jin and his concubine Consort Chen Guinü in 386, born four years after Consort Chen had given birth to their oldest son, Sima Dezong. Contrary to his older brother who was described as so developmentally disabled that he was unable to speak, clothe himself, or express whether he was hungry or full, Sima Dewen was described as an intelligent child. From childhood, he became accustomed to care for his brother, especially after their mother's death in 390. Their father did not have any other sons. Despite Sima Dezong's severe developmental disability, he was made crown prince in 387 at the age of five by Emperor Xiaowu. On 27 Dec 392, Emperor Xiaowu bestowed upon Sima Dewen the title of "Prince of Langye" — the second most prestigious title for a prince after "Crown Prince". In 396, Emperor Xiaowu was strangled by his favorite concubine Honoured Lady Zhang after making an offensive remark about her age, and in 397 Sima Dezong succeeded the throne as Emperor An of Jin. Sima Dewen continued to care for his brother after his ascension to the throne.
Император Анның тұсында
Император Ань тұсында Сима Дьюэн оның әйелі Чжу Линьюаньға үйленді. Оның екі қызы болды, Сима Маоин, кейіннен Хайян ханшайымы, және кейіннен Фуян ханшайымы атанды. Император Аньның билігінің алғашқы жылдарында Сима Дьюэн жоғары лауазымдарға ие болды, бірақ билік бастапқыда оның көкесі, Куайцзи патшасы Сима Даозидің қолында болғандықтан, нақты билігі шектеулі болды. Кейін билік Сима Даозидің ұлы Сима Юаньсянның қолына өтті. Бұл жағдай Сима Юаньсян 402 жылы Хуан Сюань әскербасымен жеңілгенге дейін жалғасты. 403 жылы Хуан Сюань император Аньды тақтан басқаруға мәжбүр етті, осылайша Жінь мемлекеті уақытша тоқтатылды. Хуан Сюань Чу мемлекетін құрды және император Аньды Пингу патшасы (平固王) етіп, ал Сима Дьюэнды Шиян графы (石阳县公) етіп тағайындады, бірақ оларды қасында ұстап, бақылап отырды. 404 жылы генерал Лю Ю бастаған көтеріліс Хуан Сюаньның құлауына және император Аньнің қайта орналасуына әкелді. Алайда, сол жылы император Ань мен Сима Дьюэн Хуан Сюаньның туысы Хуан Чжэннің (振) қолына түскенде, Хуан Чжэн Хуан Сюаньның бүлікшілер өлтірген жас ұлы Хуан Шенгтің (昇) өлімі үшін қыстық беру үшін император Аньды өлтіруді қарастырды. Сима Дьюэннің өзі де, император Ань да Хуан Шенгтің өліміне қатысы жоқ екенін түсіндіріп, Хуан Чжэннен император Аньды кешіруді өтінді. 405 жылдың басында Хуан Чжэн жеңіліске ұшырады, император Ань мен Сима Дьюэн Цзянкан астанасына оралды, бірақ осы кезде билік Лю Юдың қолында болды, бірақ ол Хуан Сюаньға қарсы жорығында жалдаған бірқатар одақтастарымен билікті бөлісу туралы келісімге келді. Жылдар өте келе Лю Ю біртіндеп өз қолына көбірек билікті шоғырландырып, Лиу И (劉), Чжугэ Чжанмин (諸葛長民) және Сима Сючжи (司馬休之) сияқты қарсыластарын жойды, сонымен қатар Оңтүстік Янь, Батыс Шу және Кейінгі Цинь сияқты қарсы мемлекеттерді жою науқандарында күшін көрсетті. Сима Дьюэн осы кезеңде негізінен салтанатты түрде құрметке ие болды, бірақ шын мәнінде биліксіз болды. 416 жылы Лю Юдің Кейінгі Циньге қарсы жорығы кезінде Сима Дьюэн Кейінгі Циньнен жақында басып алынған Луоянға миссиямен баруды сұрады, императорлық қабірлерді қалпына келтіруге тырысу үшін, бірақ миссияның нәтижесі белгісіз. 418 жылы Лю Ю Кейінгі Циньді жойғаннан кейін Цзянканға оралды. Сол жылдың соңында Лю Ю, тақты басып алуға ниеттеніп, «Чанминнен кейін тағы екі император болады» деген болжамға сене отырып, император Аньды өлтіріп, оның орнына Сима Дьюэнды тағайындауды жоспарлады. Алайда, Сима Дьюэн ағасына үнемі қамқорлық жасағандықтан, Лю Ю император Аньды уландыру үшін жіберген кісі өлтірушілерге мүмкіндік болмады. Бірақ 419 жылдың басында Сима Дьюэн ауырып, өз үйінде болуға мәжбүр болды, ал Лю Юдың кісі өлтірушісі Ван Шаоцзи (王韶之) мүмкіндікті пайдаланып, император Аньды өлтірді. Содан кейін Лю Ю Сима Дьюэнды Император Гун деп жариялады.
Sometime during Emperor An's reign, Sima Dewen married his wife, Chu Lingyuan, who was from an aristocratic family. She had two daughters, Sima Maoying, later created the Princess Haiyan, and the later Princess Fuyang. Throughout Emperor An's early reign, Sima Dewen received increasingly honorific offices, but had little actual power, as the power was initially in the hands of his uncle, the regent Sima Daozi the Prince of Kuaiji, and later in the hands of Sima Daozi's son Sima Yuanxian. The situation continued after Sima Yuanxian was overthrown by the warlord Huan Xuan in 402. In 403, Huan Xuan forced Emperor An to yield the throne to him, temporarily ending Jin. Huan Xuan established a new state of Chu, and he created Emperor An the Prince of Pinggu (平固王) and Sima Dewen the Duke of Shiyang (石阳县公), but kept them close to him to watch them. In 404, however, a rebellion by the general Liu Yu quickly led to Huan Xuan's destruction and Emperor An's restoration. When, however, later that year Emperor An and Sima Dewen fell into the hands of Huan Xuan's nephew Huan Zhen (桓振), Huan Zhen considered executing Emperor An to avenge Huan Xuan's young son Huan Sheng (桓昇), who was killed by the rebels. It took great pleading on Sima Dewen's part, explaining that neither he nor Emperor An had had anything to do with Huan Sheng's death, for Huan Zhen to spare Emperor An. In early 405, Huan Zhen was defeated, and Emperor An and Sima Dewen returned to the capital Jiankang, but by this point power was in Liu Yu's hands, albeit in a power sharing agreement with a number of allies whom he had had to recruit in his campaign against Huan Xuan. As the years went by, Liu Yu gradually concentrated more and more power in his hands, destroying rivals including Liu Yi (劉毅), Zhuge Zhangmin (諸葛長民), and Sima Xiuzhi (司馬休之), while greatly showing his strength in campaigns destroying rival states Southern Yan, Western Shu, and Later Qin. Sima Dewen continued to be largely ceremonially honored but actually powerless during this period. In 416, during Liu Yu's campaign against Later Qin, Sima Dewen asked to undertake a mission in Luoyang, recently captured from Later Qin, to try to restore the imperial tombs of the early Jin emperors, but it is not known what came of the mission. He returned to Jiankang in 418 after Liu Yu destroyed Later Qin. Late that year, Liu Yu, intending to seize the throne and believing a prophecy stating, "There will be two more emperors after Changming" (Changming, which meant "dawn," was the courtesy name of Emperor Xiaowu), became intent on killing Emperor An and replacing him with Sima Dewen. However, because Sima Dewen continuously attended to his brother, assassins whom Liu Yu sent to poison Emperor An did not have the opportunity to do so. However, around the new year 419, Sima Dewen was ill and had to be at his own house, and Liu Yu's assassin Wang Shaozhi (王韶之) took the opportunity to kill Emperor An. Liu Yu then declared Sima Dewen emperor, as Emperor Gong.
Билік
Император Гунның билігі қысқа да, әлсіз болды. 419 жылдың көктемінде ол әйелі Чжу ханшайымын императрица етіп жариялады. Сондай-ақ, ол Лю Юды, сол кезде ән герцогы атағын иеленген, ән патшасы дәрежесіне көтерді, бірақ Лю Ю бастапқыда бас тартты, алайда 419 жылдың күзінде қабылдады. 420 жылдың көктемінде Лю Ю, сол уақытта Шуянгта болған, өзінің көмекшісі Фу Ляңды Цзяньканға жіберіп, император Гунға тақтан бас тартуға қысым жасады. Император Гун 419 жылдың жазында Лю Юды астанаға шақырды, ал Фу оған бас тарту туралы жарлықтың жобасын ұсынды, оны жеке өзі жазуын сұрады. Сима Девен солай жасады, содан кейін сарайдан шығып, Ланья патшасы болған кезіндегі ескі үйіне кетті. Бес күннен кейін Лю Ю таққа отырып, Лю Сун әулетін құрды, осылайша Цзинь әулетінің билігі аяқталды.
Emperor Gong's reign was a brief and powerless one. He created his wife Princess Chu empress in spring 419. He also promoted Liu Yu, then carrying the title Duke of Song, to the Prince of Song, which Liu Yu initially declined but accepted in fall 419. In spring 420, Liu Yu, then at Shouyang sent his assistant Fu Liang to Jiankang to pressure Emperor Gong to yield the throne. Emperor Gong responded by summoning Liu Yu back to the capital in summer 419, and Fu then offered him a draft of an abdication edict, requesting that he write it personally. Sima Dewen did so, and then left the palace and went to his old house while he was Prince of Langya. Five days later, Liu Yu took the throne and established the Liu Song dynasty, ending Jin.
Тағзылықтан кейін
Лю Ю Сима Девенді Линлинг ханзадасы етіп тағайындады және Цзянькан қаласының жанында оған сарай салдырды. Ол алыс туысы, генерал Лю Цункаоға (劉遵考) күзетшілер тобын басқарды, олар ханзаданы қорғау үшін жіберілді, бірақ ішкі мақсаттары – оны қадағалау еді. Бірақ Лю Ю Сима Девенді әлі де қауіпті деп есептегендіктен, Сима Девеннің бұрынғы қызметшісі Чжан Вэйге (張偉) уланған шараптың құтысын жіберіп, оған Сима Девенді улауды бұйырды. Чжан бұл бұйрықты орындағысы келмей, шарапты өзі ішіп, қайтыс болды. Сонымен қатар, Сима Девеннің еркек баласы болмауы үшін, Лю Ю Чжу ханшайымының бауырлары Чу Шиужи (褚秀之) мен Чу Данжиге (褚淡之) ханшайым Чжу немесе Сима Девеннің қарындастарынан туған ер балаларды улауды бұйырды. Сима Девен өлімнен қатты қорқып, Чжу ханшайымымен бір үйде тұрып, тамақтарын өзі дайындады, ал материалдық шығындарды ханшайым төледі. Лю Ю жіберген кісі өлтірушілер бұрынғы императорды өлтіруге мүмкіндік таппады. 421 жылдың күзінде Лю Ю Чу Данжи мен оның бауыры Чу Юцзиді (褚裕之) әпкесіне баруға жіберді. Ханшайым Чжу ағаларымен кездесу үшін басқа үйге шыққанда, Лю Ю жіберген сарбаздар Сима Девеннің үйіне кіріп, оған у ішуді бұйырды. Ол қарсылық көрсетіп, буддалық наным бойынша, өз-өзіне қол жұмсау тыйым салынған және мұндай іс жасаған адам келесі өмірде адам болып тумайды деді. Сондықтан оны өлтірушілер оның басын жамылғымен жауып, тұншықтырып өлтірді. Ол императорлық дәрежеде жерленді. "Линлинг ханзадасы" атағы Сима әулетінде 502 жылдың сәуір айында Лианг императоры У таққа отырғанда жойылғанға дейін сақталды. Линлингтің соңғы белгілі ханзадасы Сима Яоши (司马药师) болды, ол 490 жылдың 30 наурызында қайтыс болды.
Liu Yu created Sima Dewen the Prince of Lingling and built a palace for him near Jiankang. He had the general Liu Zunkao (劉遵考), a distant cousin, lead a group of guards, ostensibly to protect the prince but instead to keep him under watch. Soon, Liu Yu, still believing Sima Dewen to be a threat, sent Sima Dewen's former attendant Zhang Wei (張偉) a bottle of poisoned wine, ordering him to poison Sima Dewen. Zhang, not wanting to carry out the order, drank the wine himself and died. Meanwhile, however, in order to prevent any likelihood that Sima Dewen would have a male heir, Liu Yu ordered Princess Chu's brothers Chu Xiuzhi (褚秀之) and Chu Danzhi (褚淡之) to poison any male children whom Princess Chu or Sima Dewen's concubines would bear. Sima Dewen himself feared death greatly, and he and Princess Chu remained in the same house, cooking their own meals, with Princess Chu paying for the material herself. Assassins whom Liu Yu sent initially could find no chance to kill the former emperor. In fall 421, Liu Yu sent Chu Danzhi and his brother Chu Yuzhi (褚裕之) to visit their sister. As Princess Chu came out to meet her brothers in a different house, soldiers sent by Liu Yu intruded into Sima Dewen's house and ordered him to take poison. He refused, stating that Buddhist doctrines prohibit suicide and that those who commit suicide could not be reborn as humans in their next lives. The assassins therefore used a blanket to cover his head and asphyxiated him. He was buried with imperial honors. As for the title of "Prince of Lingling", it remained in the Sima clan until it was abolished by Emperor Wu of Liang in April 502, when he ascended the throne. The last known Prince of Lingling was Sima Yaoshi (司马药师), who died on 30 March 490.