Морис Стронг: Канадалық кәсіпкер және дипломаттың өмірі мен қызметі

Кіріспе

Канадалық кәсіпкер және дипломат Стронг Альберта мұнай аймағында кәсіпкерлікпен айналысып, 1966 жылға дейін Канаданың Power Corporation компаниясының президенті болды. 1970 жылдардың басында ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам және қоршаған орта жөніндегі конференциясының Бас хатшысы болып қызмет етті, содан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасының тұңғыш атқарушы директоры атанды. 1976 жылдан 1978 жылға дейін ол Канадаға оралып, Petro Canada компаниясының бас атқарушы директоры болды. Ол Солтүстік Америкадағы ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі – Ontario Hydro компаниясын басқарды, YMCA Дүниежүзілік одағының кеңейту комитетінің ұлттық президенті және төрағасы болды, сондай-ақ American Water Development Incorporated компаниясын жетекшілік етті. 1986 жылы ол Дүниежүзілік қоршаған орта және даму комиссиясының комиссары болып тағайындалды және Халықаралық табиғатты қорғау одағы оны халықаралық экологиялық қозғалыстың жетекшісі деп мойындады. 1998 жылдан 2006 жылға дейін ол Бейбітшілік университеті кеңесінің президенті болды. Соңғы жылдары Стронг Пекин университетінің құрметті профессоры және оның Экологиялық қорының құрметті төрағасы қызметін атқарды. Ол Солтүстік-Шығыс Азиядағы қауіпсіздік және тұрақтылық мәселелерін зерттеу институсының кеңесші кеңесінің төрағасы болды. Ол 2015 жылы 86 жасында дүние салды.

Балалық шағы мен жастық шағы

Морис Стронг Ұлы депрессия кезінде балалық шағын өткізді, ауыр кедейлікке ұшырады. Оның әкесі Депрессия дәуірінің басында жұмысынан босатылып, содан кейін отбасын кездейсоқ жұмыстармен асырады; анасы психикалық ауруға шалдығып, психиатриялық ауруханада қайтыс болды. Ол Канаданың Манитоба провинциясындағы Оук-Лейк қаласында дүниеге келді, бұл қала Канадалық Тынық мұхиты темір жолының басты желісінде орналасқан. Ол американдық журналист және белсенді Анна Луиза Стронгтың туысы. Кейін Стронг өзінің депрессия кезінде өскенін айтып, идеологиялық тұрғыдан социалист, ал әдістемелік тұрғыдан капиталист екенін атап өтті. Ол 14 жасында мектепті тастап, университетте оқымады. Формальды білімі болмаса да, ол көптеген компаниялардың бас директоры болды.

Бизнес

1948 жылы он тоғыз жасында Стронгті брокерлік фирма, «Джеймс Ричардсон және ұлдары» лимитті компаниясы, Виннипег қаласы, мұнай бизнесіне қызығушылық танытып, Калгаридегі Ричардсон кеңсесіне мұнай маманы ретінде жұмысқа алды. Сол жерде ол мұнай өнеркәсібінің белгілі бір өкілі Джек Галлахермен танысып, оның көмекшісі болып жұмыс істеді. «Gallagher's Dome Petroleum» компаниясында Стронгтің қызметтері әртүрлі болды, оның ішінде қаржы вице-президенті де болды. 1956 жылы ол фирмадан кетіп, өзінің жеке фирмасын – «M. F. Strong Management» құрды, ол Альбертаның мұнайлы аймағында инвесторларға мүмкіндіктер табуға көмектесті. 1950 жылдары Стронг шағын табиғи газ компаниясы «Ajax Petroleum»-ды сатып алып, оны өнеркәсіптегі ең ірі компаниялардың біріне, «Norcen Resources»-қа айналдырды. Бұл Канаданың энергетика және коммуналдық қызметтер саласындағы мүдделері бар ірі инвестициялық корпорациясы – «Power Corporation of Canada» компаниясының назарын аударды. Ол Стронгті бастапқыда атқарушы вице-президент, ал 1961 жылдан 1966 жылға дейін президент етіп тағайындады. 1976 жылы премьер-министр Пьер Трюдоның өтінішімен Стронг Канадаға оралып, жаңа құрылған ұлттық мұнай компаниясы «Petro Canada»-ға жетекшілік етті. 1979 жылғы федералды сайлауда ол Канада Либералдық партиясынан Скарборо орталығында кандидат болуға ниеттенді, бірақ жарыстан бас тартып, жеке кәсіпкерлікке оралып, «AZL Resources» компаниясын басқарды, онда төраға және ең ірі акционер болды. 1981 жылы Стронгты, бірігу кезінде акция құнын артық көрсеткені үшін сотқа шақырды, бірақ ақырында бірігу сәтсіз аяқталды. Оның сақтандыру компаниясының талабы бойынша Стронг 4,2 миллион доллар төлеуге келісті. «AZL» компаниясы «Tasco Corporation» компаниясымен бірікті, одан Стронг Колорадо штатындағы «Baca Ranch» ранчосын сатып алды, онда «Strong's Manitou Foundation» қоры орналасқан. Ол Луис Мария Бака Грант No. 4 және Колорадо штатының Сан-Луис аңғарындағы басқа жерлерден жер асты суын сорғылау құқығына байланысты бірнеше кәсіпкерлік ісінің нәтижесінде миллиардер болды, содан кейін оны Колорадо штатының Фронт-Рейндж қалалық дәлізіндегі су аудандарына сатты. Жобаға көршілес су құқығының иелері, жергілікті суды сақтау округтері, Колорадо штатының Табиғи ресурстар департаменті және Ұлттық саябақтар қызметі қарсылық білдірді. Олар жобаның басқалардың су құқықтарына зиян келтіретінін және жер бетіндегі су ағынын азайту арқылы жақын маңдағы батпақ жерлер мен құмды дөңдердің экожүйелеріне елеулі экологиялық зиян келтіретінін мәлімдеді. 1992 жылы аяқталған ұзақ сот процесінен кейін Колорадо соттары «AWDI» компаниясына қарсы шешім шығарды және наразылық білдіргендердің заңгерлік шығындарының бір бөлігін, 3,1 миллион долларды төлеуді талап етті, олар «AWDI» компаниясының жер бетіндегі суды пайдалануға тырысуына қарсы күреске жұмсады. Осы оқиғалар кезінде Стронг компаниядан кетіп қалды.

In 1948, when he was nineteen, Strong was hired as a trainee by a brokerage firm, James Richardson & Sons, Limited of Winnipeg where he took an interest in the oil business, being transferred as an oil specialist to Richardson's office in Calgary, Alberta. There he made the acquaintance of one of the figures in the oil industry, Jack Gallagher, who hired him as his assistant. At Gallagher's Dome Petroleum, Strong occupied several roles including vice president of finance, leaving the firm in 1956 and setting up his own firm, M. F. Strong Management, assisting investors in locating opportunities in the Alberta oil patch. In the 1950s, he took over a small natural gas company, Ajax Petroleum, and built it into one of the largest companies in the industry, Norcen Resources. This attracted the attention of one of Canada's principal investment corporations with interests in the energy and utility businesses, Power Corporation of Canada. It appointed him initially as its executive vice president and then president from 1961 until 1966. In 1976, at the request of Prime Minister Pierre Trudeau, Strong returned to Canada to head the newly created national oil company, Petro Canada. He was slated to stand as a candidate for the Liberal Party of Canada in Scarborough Centre in the 1979 federal election, but chose to abandon the race, returning to private enterprise to manage AZL Resources, where he served as chairman and was the largest shareholder. In 1981, Strong was sued for allegedly hyping the stock ahead of a merger that eventually failed. Strong settled for $4.2 million at the insistence of his insurance company. AZL merged with Tosco Corporation from which Strong acquired the Baca Ranch in Colorado which would house Strong's Manitou Foundation. He was said to have become a billionaire as a result of his several ventures, for the right to pump underground water from the lands of the Luis Maria Baca Grant No. 4 and other lands in Saguache County, Colorado in Colorado's San Luis Valley and sell it to water districts in the Front Range Urban Corridor of Colorado. The project was opposed by neighboring water rights owners, local water conservation districts, the Colorado Department of Natural Resources and the National Park Service who alleged the project would affect others' water rights and cause significant environmental damage to nearby wetland and sand dune ecosystems by reducing the flow of surface water. After a lengthy trial, which ended in 1992, Colorado courts ruled against AWDI and required payment of the portion of the objectors' legal fees, $3.1 million, which were spent fighting AWDI's attempt to appropriate surface water for beneficial use. While this was going on, Strong exited the company.

Балқытылған металл технологиясы

Морис Стронг 1989 жылы құрылған Molten Metal Technology, Inc. экологиялық технология компаниясының директоры болды. Компания қауіпті қалдықтарды қайта пайдалануға болатын өнімдерге айналдыруға мүмкіндік беретін инновациялық технологияға ие екенін мәлімдеді. 1992–1995 жылдары бұл инновация АҚШ Энергетика министрлігінен шамамен 25 миллион долларлық ғылыми гранттар тартты. 1995 жылғы 28 наурыздан 1996 жылғы 18 қазанға дейінгі кезеңде ("кластық кезең" деп аталады) Molten Metal компаниясы технологиясының мүмкіндіктерін қасақана бұрмалап, бірқатар ресми хабарламалар арқылы акцияларының бағасын жасанды түрде көтерді. 1996 жылғы 11 наурызда Стронг шамамен 40 000 акцияға ие болды, ал тағы 262 000 акциясы Стронг төрағалық еткен компанияға тиесілі болды. Компания банкротқа ұшырады, ал сот ісі 11,8 миллион долларға айырылды, бірақ ешқандай құқық бұзушылық анықталған жоқ.

Біріккен Ұлттар Ұйымының жұмысы

1947 жылы Стронг БҰҰ-ның жетекші лауазымды өкілімен кездесті, ол оған Нью-Йорк штаб-пәтеріндегі көлемді қызмет емес, жас қауіпсіздік офицері ретінде уақытша жұмысқа орналасуға көмектесті. Ол көп ұзамай Канадаға оралып, Лестер Б. Пирсонның қолдауымен 1968 жылы Канаданың халықаралық даму агенттігін құруға жетекшілік етті.

Стокгольм конференциясы

1971 жылы Стронг Барбара Уорд пен Рене Дубостың бірлесіп жазған «Жалғыз бір Жер: Кішкентай планетаны күтіп ұстау» атты планетаның жағдайы туралы есеп дайындады. Бұл есепте 1972 жылы Стокгольмде өткен БҰҰ-ның қоршаған орта жөніндегі алғашқы мәжілісіне дайындық барысында 58 елден келген 152 жетекші сарапшының зерттеулерінің қорытындылары жинақталды. Бұл әлемдегі алғашқы «қоршаған ортаның жағдайы» есебі болды. Стокгольм конференциясы қоршаған ортаны халықаралық даму күнтәртібінің маңызды бөлігі ретінде орнықтырды. Осыдан кейін 1972 жылдың желтоқсанында БҰҰ Бас Ассамблеясы Найробиде (Кения) штаб-пәтері орналасқан Біріккен Ұлттар Ұйымының қоршаған ортаны қорғау бағдарламасын (БҰҰЖП) құрды және Стронгты оның басшысы етіп тағайындады. БҰҰЖП үшінші әлемде орналасқан алғашқы БҰҰ мекемесі болды. БҰҰЖП басшысы ретінде Стронг климаттың өзгеруі жөніндегі алғашқы халықаралық сарапшылар тобының мәжілісін өткізді. Стронг 1983 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы құрған Дүниежүзілік қоршаған орта және даму жөніндегі комиссияның комиссары болды.

Жер саммиті

Стронгтың БҰҰ-ның Африкадағы ашаршылыққа қарсы бағдарламасын басқарудағы рөлі, оның БҰҰ-ның бірқатар кеңесші қызметтерінің алғашқысы болды, соның ішінде реформалар және БҰҰ-ның қоршаған орта және даму жөніндегі конференциясының Бас хатшысы лауазымына тағайындалуы. Бұл конференция «Жер саммиті» деп кеңінен танылды және 1992 жылдың 3-14 маусымы аралығында Рио-де-Жанейрода өтті. Стронгтың сөзінше, Рио конференциясына қатысушылар дұрыс қағидаларды қабылдағанмен, әлемдік экологиялық апаттың алдын алу үшін жеткілікті әрекеттерге міндеттеме бермеді. Олар дамушы елдердегі экологиялық жобаларға қажет деп санайтын 125 миллиард доллардың 5 пайызынан да аз қаражат бөлді. БҰҰ Бас хатшысы Бутрос Бутрос-Гали де осы пікірді қолдап, делегаттарға: «Қазіргі міндеттемелердің деңгейі проблемалардың ауқымы мен салдарына сай келмейді» деді.

Жер саммитінен кейін Стронг Жер Кеңесін құру арқылы саммиттегі келісімдердің нәтижелерін іске асыруда жетекші рөл атқара берді. Ол Жер Хартиясы қозғалысының бастапқы кезеңінде Жер Хартиясы комиссиясының тең төрағасы, Дүниежүзілік ресурстар институтының төрағасы, Халықаралық тұрақты даму институтының, Стокгольм қоршаған орта институтының, Африка-Америка институтының, Индонезиядағы Экология институтының, Швеция Корольдік Ғылым академиясының Бейжер институтының және тағы да басқалардың кеңесіне мүше болды. Стронг сонымен қатар Дүниежүзілік экономикалық форумының ұзақ жылғы директоры, Дүниежүзілік банк президентінің аға кеңесшісі, Toyota Motor Corporation-ның халықаралық кеңесшісі, Гарвард университетінің Халықаралық даму орталығының кеңесші кеңесінің мүшесі, Дүниежүзілік тұрақты даму жөніндегі бизнес кеңесінің, Дүниежүзілік табиғатты қорғау одағының (IUCN), Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының, «Болашақ ресурстары» және Эйзенхауэр стипендиясының мүшесі болды. Оның қоғамдық қызметі бизнес әрекеттері арқасында тегін негізде жүзеге асырылды, оның ішінде CH2M Hill, Strovest Holdings, Technology Development Inc., Zenon Environmental халықаралық консультациялық тобының төрағасы және соңғы кезде Cosmos International және China Carbon Corporation қызметтері кірді. Стронг Дүниежүзілік банкке қатысты ҮЕҰ-лардың көзқарасын өзгерту үшін белсенді лоббилік жұмыс жүргізді. Кейбір адамдар оның бұрынғы АҚШ вице-президенті Аль Гордың климаттық өзгерістер туралы еңбектеріне ықпал еткенін айтады. 1999 жылы Стронг келісім бойынша құрылған, Коста-Рикада орналасқан Бейбітшілік университетінің қайта жандануына қолғабыс етті. Университеттің беделі нашарлаған, себебі ұйым басқарудағы кемшіліктерге, қаражаттың дұрыс пайдаланылмауына және тиімсіз басқаруға тап болды. Ол Кеңестің төрағасы және бастапқыда ректор ретінде Бейбітшілік университетін жандандыру процесін жетекшілік етті және оның бағдарламаларын мен басшылығын қайта құруға көмектесті. Ол 2007 жылдың көктемінде Кеңес қызметінен кетті. 2003 жылдан 2005 жылға дейін Стронг БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннанның жеке елшісі ретінде Солтүстік Кореяның гуманитарлық және даму қажеттіліктеріне халықаралық қолдау көрсетуге жетекшілік етті.

After the Earth Summit, Strong continued to take a leading role in implementing the results of agreements at the Earth Summit through the establishment of the Earth Council, acting as co chair of the Earth Charter Commission at the outset of the Earth Charter movement, his chairmanship of the World Resources Institute, membership on the board of the International Institute for Sustainable Development, the Stockholm Environment Institute, The Africa America Institute, the Institute of Ecology in Indonesia, the Beijer Institute of the Royal Swedish Academy of Sciences and others. Strong was a longtime Foundation Director of the World Economic Forum, a senior advisor to the president of the World Bank, a member of the International Advisory of Toyota Motor Corporation, the Advisory Council for the Center for International Development at Harvard University, the World Business Council for Sustainable Development, the World Conservation Union (IUCN), the World Wildlife Fund, Resources for the Future and the Eisenhower Fellowships. His public service activities were carried out on a pro bono basis made possible by his business activities, which included being chairman of the International Advisory Group of CH2M Hill, Strovest Holdings, Technology Development Inc., Zenon Environmental, and most recently, Cosmos International and the China Carbon Corporation. Strong lobbied to change NGO perspectives on the World Bank. He is believed by some to have inspired the works of former U. S. Vice President Al Gore on climate change. In 1999 Strong took on the task of trying to restore the viability of the University for Peace, headquartered in Costa Rica, established under a treaty. The reputation of the University of Peace was at risk because the organization had been subjected to mismanagement, misappropriation of funds and inoperative governance. As chairman of its governing body, the Council, and initially as rector, Strong led the process of revitalizing the University for Peace and helped to rebuild its programs and leadership. He retired from the Council in the spring of 2007. From 2003 to 2005, Strong served as the personal envoy to U. N. Secretary General Kofi Annan to lead support for the international response to the humanitarian and development needs of the Democratic People's Republic of Korea.

Бейбітшілік университеті

Бейбітшілік университеті 1980 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясымен құрылды. Морис Стронг 1999 жылы директор болып тағайындалды, осыдан кейін ол одан әрі дау-дамайлардың ортасында болды, әсіресе сүйікті «Радио үшін бейбітшілік халықаралық» (RFPI) радиостанциясын кампустан шығару, 2003 жылы Жер Кеңесінің көшіп кетуі және университет кампусында әскери оқу бағдарламаларын енгізу секілді мәселелерге қатысты. Стронг 1992 жылы өткен Жер саммитінде қабылданған экологиялық саясатты ілгерілету үшін құрылған Жер Кеңесінің басқарма мүшесі болды. Коста-Рика үкіметі Жер Кеңесіне 8,1 гектардан астам жерді сыйға берді, бірақ құрылыс жоспары іске аспаған соң, ол 1,65 миллион долларға сатылғаны хабарланды. Жер Кеңесі 2003 жылдың желтоқсанына дейін УПЕЙС кампусына уақытша көшіп, кейін үкімет тарапынан айыптаулар мен 1,65 миллион доллар талап етілгеннен кейін Канадаға көшіп кетті. RFPI-ге 2002 жылдың шілдесінде станцияның тиісті рұқсаттарсыз жұмыс істегендігі туралы шағым негізінде кампустан шығу туралы хабарлама берілді, бірақ RFPI бұл шағымды жоққа шығарды. Жағдайды білетін адамдардың айтуынша, УПЕЙС басшылығы радиостанция тарапынан түскен сынды ұнатпаған және ғимаратқа электр қуатын тоқтатып, периметрге сым тор қойып, мәселені өз қолына алған.

2005 жылғы "Мұнайға азық-түлік" скандалы

2005 жылы БҰҰ-ның «Мұнайға азық-түлік» бағдарламасын тергеу кезінде федералды тергеушілер мен БҰҰ-ның Пол Волкер жүргізген ресми тергеуі көрсеткендей, 1997 жылы Стронг Аннан үшін жұмыс істеген кезде Иордания банкі «М.М. Стронг» атына 988 885 доллар көлемінде чек шығарған. Аталған чек 2006 жылы Нью-Йорк федералды сотында Саддам Хусейннің пайдасына «Мұнайға азық-түлік» бағдарламасын бұрмалау үшін БҰҰ шенеуніктеріне пара бергені үшін сотталған оңтүстіккореялық бизнесмен Тонгсун Парк қолмен Стронгқа тапсырған. Стронгқа ешқашан қандай да бір құқықбұзушылық тағылмаған. Тергеу барысында Стронг БҰҰ-дағы лауазымынан қалып, «жағдай түзелгенге дейін» өзін шеттетуге дайын екенін мәлімдеді. Бұл мәселе «қазіргі БҰҰ-ның құрамына енген жеке қарым-қатынастардың, мемлекеттік-жеке серіктестіктердің, көлеңкелі траст қорларының, тексерілмеген қаржы ағындарының және өзара байланысты кәсіпорындардың» күрделі торынан туындаған, онда Стронгтың маңызды рөлі болды. Жауап ретінде Стронг «мен жасағанның бәрін АҚШ-пен мұқият келісіп алдым» деді.

Дау

Морис Стронг өмір бойы мұнай өнеркәсібімен айналысқандықтан және қоршаған орта мәселелерімен тығыз байланысты болғандықтан, күмән мен сынға жиі тап болды. Кейбіреулер "мұнайшының" осындай беделді және құрметті экологиялық лауазымдарға қалай таңдалғанын түсінбейді. Стронгтың Desarrollos Ecológicos (Экологиялық даму) компаниясының бірі Коста-Рикадағы Хайро Мора Сандовал Гандока Мансанильо аралас жабайы табиғат қорығында 35 миллион долларлық сәнді қонақ үй салды. Аталған қорықта құрылыс шектеулі және Кекольди үндістер қауымдастығының келісімімен жүзеге асырылуы тиіс еді, бірақ бұл келісім алынбады. "Ол (Стронг) әлемдегі үндістерді және табиғатты қорғауды қолдап-демеушілік көрсетсе, ал мұнда оның іс-әрекеті мүлдем керісінше", - деп шағынды Кекольди үндістер қауымдастығының президенті Деметрио Мьорга. Морис Стронг БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннанның жақын кеңесшісі болды және "Мұнайға азық" бағдарламасы деп белгілі болған даулы оқиғаға қатысты. Ол Солтүстік Корея және Ирак лоббистерінен миллиондаған доллар алғанын хабарлады.

Қағаздар

Стронгтың құжаттары Гарвард кітапханасындағы Экологиялық ғылым және қоғамдық саясат мұрағатында сақтаулы.