Кіріспе
Пародиялық дін немесе макияждық дін – басқалардың рухани сенімдеріне күмән келтіретін, көбінесе әзіл, сатира немесе бурлеск (әдеби мазақ) арқылы оны сынап көрсететін сенім жүйесі. Көбінесе басқа сенім жүйесімен байланысты белгілі бір мақсатқа жету үшін құрылған пародиялық дін, бір уақытта бірнеше діндердің, секталардың, гурулардың, культтардың немесе жаңа діни қозғалыстардың пародиясы болуы мүмкін, тіпті ешқандай нақты діннің емес, діни сенімнің өзінің пародиясы болуы да мүмкін. Кейбір пародиялық діндер көңіл көтеруге баса назар береді; жаңа сенім, бірдей ойлы адамдар арасында жағымды әлеуметтік қарым-қатынас жасауға ыңғайлы себеп ретінде қызмет етуі мүмкін. Пародиялық діндердің бір тәсілі – белгілі бір дінге жағымды аргументтердің кемшіліктерін көрсетуге бағытталған. Егер бір аргументті нақты пародияны қолдау үшін де пайдалануға болатын болса, онда бастапқы аргументтің дұрыс еместігі анық көрінеді. Мұны көптеген көркем шығармаларда кездесетін ойдан шығарылған діндер арқылы іске асыруға болады, мысалы Курт Воннегуттың "Cat's Cradle" (1963) романындағы Бокононизмді қарастыруға болады. Тағы бір мысал – Ұшқан спагетти монстры шіркеуі, ол интеллектуалды жобалау мен креационизмнің тең уақыт талап етуін пародизациялайды. Кейде пародиялық діндер пошта арқылы немесе онлайн, номиналды ақы төлеп діни қызметкерлерді тағайындауға мүмкіндік береді, дін бостандығының ережелеріне сәйкес, соның ішінде АҚШ Конституциясының 1-ші және 14-ші түзетулеріне сүйене отырып, заңды түрде некеге тұру үшін олардың діни қызметкерлеріне бірдей тануды талап етеді. Пародиялық діндер де негізгі діндерге заңды түрде берілген, соның ішінде діни ерекше киім немесе бас киімдер сияқты ақылға қонымды жағдайлар іздейді. Бірақ пастафаризм немесе "Соңғы күндері шіркеуінің досы" (дудизм) АҚШ-тың бірнеше штатында және басқа да елдерде белгілі бір дәрежеде қабылданады. Пародиялық діндер деп саналатын бірнеше діндердің салыстырмалы түрде адал ізбасарлары бар, олар осы діндердің ақымақтық деп саналған тұстарын рухани маңызды деп қабылдайды, бұл дінге постмодернистік көзқарас. 2005 жылдан бері жаңа діни қозғалыстарды зерттейтін ғалымдар Дискордиандықты "күрделі және нәзік діни жүйе" деп қарастыра бастады, сондай-ақ "Дискордиандықты енді тек пародиялық дін деп санауға болмайды" деген қорытындыға келді.
A parody religion or mock religion is a belief system that challenges the spiritual convictions of others, often through humor, satire, or burlesque (literary ridicule). Often constructed to achieve a specific purpose related to another belief system, a parody religion can be a parody of several religions, sects, gurus, cults, or new religious movements at the same time, or even a parody of no particular religion – instead parodying the concept of religious belief itself. Some parody religions emphasise having fun; the new faith may serve as a convenient excuse for pleasant social interaction among the like minded. One approach of parody religions aims to highlight deficiencies in particular pro religious arguments – following the logic that if a given argument can also be used to support a clear parody, then the original argument is clearly flawed. This can be done through fictional religions found in many works of fiction one example of this can be the Bokononism from the novel Cat's Cradle (1963) by Kurt Vonnegut. Another example of this is the Church of the Flying Spaghetti Monster, which parodies the demand for equal time employed by intelligent design and creationism. Occasionally, a parody religion may offer ordination by mail or on line at a nominal fee, seeking equal recognition for its clergy/officiants – under freedom of religion provisions, including the 1st and 14th amendments to the United States Constitution – to legally solemnise marriages. Parody religions also have sought the same reasonable accommodation legally afforded to mainstream religions, including religious specific garb or headgear. but Pastafarianism or "The Church of the Latter Day Dude" (Dudeism) have been accommodated to some extent by a few U. S. states and by some other countries. Several religions that are considered as parody religions have a number of relatively serious followers who embrace the perceived absurdity of these religions as spiritually significant, a decidedly post modern approach to religion. Since 2005, scholars of new religious movements have come to consider Discordianism as having a "complex and subtle religious system", concluding that "Discordianism can no longer be considered a purely parodic religion."
Нанымдар
Пародиялық діндер көбінесе қалыптасқан діндерді сатиралау немесе мазақтау үшін құрылады, сондықтан олардың сенімдері көбінесе осы сатиралық немесе әзіл-қалжыңды тонды көрсетеді. Пародиялық діндер өз сенімдерін қоғамдық мәселелерге немесе саяси идеологияларға сын айту құралы ретінде де пайдалана алады. Мысалы, SubGenius шіркеуі ұйымдасқан дін мен американдық мәдениетті салқындық пен абсурдты даңқайтын "құсалдақ дін" бейнесі арқылы пародизациялайды. Басқа пародиялық діндер нақты діндерді, секталарды немесе культтарды нысанаға алады және олардың сенімдерін мазақтап, оларға қарсы жасайды. Көптеген пародиялық діндерде догма мен діни билікті қабылдамау деген ортақ сенім кездеседі. Пародиялық діндер көбінесе өзін еркін ойлайтын және ашық саналы деп көрсетеді, соқыр сенімді қабылдамай, керісінше сыни ойлау мен күмәнділікті қолдайды. Пародиялық діндер өз сенімдеріне поп-мәдениет немесе ғылыми фантастика элементтерін де қоса алады. Мысалы, мектептердегі интеллектуалды дизайн іліміне жауап ретінде пайда болған, ұшқыш спагетти монстрының шіркеуі, ғаламды ұшқыш спагетти монстрының жаратқанын айтады. Сол сияқты, бастапқыда пародиялық дін ретінде пайда болған, бірақ кейін маңыздырақ ағымға айналған джедайлық қозғалысы "Жұлдызды соғыстар" франшизасындағы джедайлар орденінің сенімдері мен тәжірибесіне негізделген.
Әдебиет
Көптеген басқа діндер сияқты, пародиялық діндердің де дәстүрлеріне ритуалдар, уағыздар, медитация, дұға, құдай немесе қасиетті тұлғаны еске алу, құрбандықтар, шерулер, фестивальдар, мерекелер, баулу рәсімдері, неке тойлары, діни музыка мен өнер, би, қоғамдық қызмет немесе адам мәдениетінің басқа да түрлері кіруі мүмкін. Пародиялық діндер көбінесе өз амалдарын орнықтырылған діни тәжірибелерді сатиралау немесе сынау, немесе жақтастары арасында бірлестік пен жақындық сезімін құру үшін пайдаланады. Пародиялық діндер өз амалдарын қоғамдық мәселелерді немесе саяси идеологияларды көрсету үшін де қолдануы мүмкін. Көптеген пародиялық діндерде діни рәсімдер мен амалдарда юмор мен сатираны қолдану кең таралған. Мысалы, Ұшқан спагетти монстры шіркеуі көбінесе "макарондық дұға" өткізеді, онда жақтастары қауымдастық нысаны ретінде спагетти мен котлет жейді. Субгениус шіркеуі де рәсімдерінде юморды пайдаланады, оларға масқара шомылу және жақтастарды демалуға және ештеңе істемеуге шақыратын "бос жүру" ритуалы кіреді. Пародиялық діндер өз амалдарына поп-мәдениет немесе ғылыми фантастика элементтерін де қосуы мүмкін. Мысалы, джедайлық қозғалыс "Жұлдызды соғыстар" франшизасынан шабыттанған жарық қылымен жаттығулар мен медитация жасайды. "The Big Lebowski" фильміндегі кейіпкерге негізделген пародиялық дін – Church of the Latter Day Dude "дудейстік" философияны қолданады және жақтастарын жайғасып, "тұрақтап" отыруға шақырады. Бұл ерекше амалдардан басқа, көптеген пародиялық діндер дәстүрлі діндердің элементтерін өз амалдарына енгізеді. Мысалы, Субгениус шіркеуі өз ритуалдары мен иконографиясында христиандық, индуизм және басқа діндердің элементтерін пайдаланады.
Әлеуметтік ұйым
Пародиялық діндер көбінесе сатиралық немесе әзіл-қалжың тонды көрсететін ерекше әлеуметтік құрылымдар мен ұйымдарға ие. Пародиялық діндер өздерінің әлеуметтік ұйымдастырылуын ізбасарлары арасында бірлестік пен жақындық сезімін қалыптастыру үшін, сондай-ақ қоғамдық мәселелерге немесе саяси идеологияларға сын көзбен қарау үшін пайдалана алады. Пародиялық діндердің бір ортақ ерекшелігі – олардың көбінде орталықтандырылған билік тізбегі немесе басшылық жоқ. Керісінше, көптеген пародиялық діндер таралымды қауымдастықтар ретінде жұмыс істейді, мұнда әрбір адам қажеттілікке қарай өз міндеттерін мен жауапкершіліктерін өз мойнына алады. Мысалы, Ұшқан спагетти монстры шіркеуінің ресми басшылары жоқ, оның орнына олар іс-шараларды ұйымдастыру және діннің идеяларын тарату үшін жеке адамдардан тұратын қауымдастыққа сенеді. Пародиялық діндер өздерінің әлеуметтік ұйымдарын қоғамдық мәселелерді немесе саяси идеологияларды талқылау үшін де пайдалана алады. Мысалы, Эвтаназия шіркеуі өз ізбасарларын тұрақты өмір салтын ұстануға және экологиялық іздерін азайтуға шақырады, сондай-ақ осы мәселелерге назар аудару үшін наразылықтар мен демонстрациялар ұйымдастырады.
Атеистік түсіндірмешілердің қолдануы
Мен екеуміз де атеистпіз деп санаймын. Мен сенің қарастырмайтын бір құдайға аз сенемін. Егер сен басқа мүмкін құдайларды неліктен жоққа шығаратыныңды түсінсең, мен сенің құдайды неліктен жоққа шығаратынымды түсінесің. | Стивен Ф. Робертс
Көптеген атеистер, соның ішінде Ричард Докинс, Ұшатын спагетти монстры және Көрінбейтін қызғылт түсті біржан сияқты пародиялық діндерді, сондай-ақ Зевс және Тор сияқты ежелгі құдайларды Расселдің шайдан құмырасының қазіргі заманғы нұсқалары ретінде пайдаланады. Олардың мақсаты – дәлелдеу жүгі сенушінің үстінде, атеистің емес екенін көрсету. Докинс атеизмді сынаудың пародиясын жасап, "аторизм" терминін енгізді, яғни Тордың жоқ екендігіне берік сенім. Бұл атеизмнің діни сенім түрі емес, тек нақты сенімдерді жоққа шығару екенін көрсету үшін жасалды. Атеизмге қарсы таралған жиі айтылатын пікір – атеизмнің өзі дәлелсіз "сенім" түрі деген ой. Теист: "Ешкім Құдайдың жоқ екенін дәлелдей алмайды, демек атеист Құдай жоқ деп мәлімдеу арқылы сенім танытады" дей алады. Докинс "Құдай" сөзін "Тор" сөзімен ауыстырсаңыз, бұл мәлімдеменің бұрыс екенін көресіз дейді. Оның пікірінше, үстімізден тыс нәрселерге сенушінің дәлелдеу міндеті, ал мұндай нәрселердің болуын ықтималсыз деп санайтын адамға емес. Аторизм – бұл абсурд арқылы нақты діндерге сенбеудің арасында ешқандай логикалық айырмашылық жоқ екенін көрсетуге жасалған әрекет.
Құқықтық мәселелер
Каванау Бартелт және басқаларға қарсы: Небраска штатының түрмесінде отырған Стивен Каванау түрме әкімдерін өзінің діни құқықтары мен өтініштерін қанағаттандырудан бас тартқаны үшін сотқа берді, мысалы, "діни киім мен әшекейлерді таңдау және кию мүмкіндігі, апталық құлшылық қызметтері мен сабақтарға қатысу құқығы және қасиетті тамақ алу құқығы". Каванау өзін пастафариан деп жариялайды және FSM-ді ұстанады. Каванау түрме әкімдерінің оның өтініштерін қабылдамауының нәтижесінде оның Бірінші түзетудегі құқығы бұзылғанын мәлімдеді. Нәтижесінде, сот FSM-ді федералды заңдар бойынша дін ретінде тану мүмкін емес деп шешті және айыпталушылардың талаптарын қабылдамады. Нидерланды және Ұшқан спагетти монстры шіркеуі: 2018 жылы Нидерланды соты заң студенті Миенке де Уайльдтың мемлекеттік ID фотосуреті үшін пастафари бас киімі киюге діни бостандыққа ие еместігін анықтады. Сот "пастафаризмнің нақты діни сенімге тән қадірлілік пен үйлесімділік қасиеттері жоқ" деп мәлімдеді.