918-1482 жылдардағы Бургундия Герцогтығының Францияға қарастылығы

Кіріспе

Францияның вассалдық аумағы, 918–1482

Бургундия герцогтығы (Ducatus Burgundiae) 9 ғасырда ежелгі Бургундия патшалығының мұрагерлерінің бірі ретінде пайда болды. 532 жылы жаулап алынғаннан кейін, ол Франк империясының құрамдас бөлігіне айналды. 9 ғасырдың бөліністері кезінде Бургундия патшалығының француздық қалдықтары 1004 жылы Франция королі Роберт II тарапынан герцогтық дәрежесіне төмендетілді. Роберт II-нің ұлы және мұрагері, Франция королі Генрих I герцогты мұраға алды, бірақ 1032 жылы оны кіші інісі Робертке өткізді. Бургундия патшалығының қалған бөліктері Императорлық Бургундияға, соның ішінде Бургундия графтығына (Франш-Конте) қарады. Роберт Бургундия герцогтық үйінің, Капеттердің патшалық әулетінің тармақты буынының негізін қалады, ол қазіргі Бургундия (Бургонь) аймағының шекаралары мен аумақтарына ұқсас аумақты басқарды. Бургундияның еркек желісі 1361 жылы герцог Филипп I-нің қайтысымен тоқтатылғаннан кейін, герцогтік Франция королі Иоанн II мен Валуа патшалық үйіне қайтарылды. 1363 жылдан бастап Бургундия герцогтығы кеңейтілді, король Иоанн II герцогтікті кіші ұлы Филиппке өткізгеннен кейін, үлкен аумақтық құрамның бір бөлігіне айналды. Фландрия графесі Маргарет III-ке үйленуімен ол Бургундия мемлекетінің негізін салды, ол Төмен елдерде солтүстікке қарай кеңейді, олар бірлесіп Бургундия Нидерланды деп аталды. Бургундия, Голландия және Люксембург графтықтарын қосымша иеленуімен Валуа Бургундиясы Батыс Альплардан Солтүстік теңізге дейін созылған көптеген француз және императорлық феодтарға ие болды, бұл кейбір жағынан Лотарингияның Орта Франк мемлекетін еске салады. Бургундия мемлекеті ертедегі Жаңа Еуропаның пайда болу кезінде болған ең ірі герцогтық аумақтардың бірі болды. Алайда, Валуа Бургундиясының жүз жылдан астам билігінен кейін, соңғы герцог, Шартр Батыл, Бургундия соғыстарына қатысып, 1477 жылы Нанси шайқасында қаза тапты. Династияның тоқтатылуы герцогтіктің өзінің Франция королі Людовик XI-нің тәжік жерлеріне қосылуына әкелді, ал Бургундияның Төмен елдердегі иеліктерінің көп бөлігі Карлдың қызы Марияға және оның Габсбург ұрпақтарына өтті.

The Duchy of Burgundy ('/b//ɜr//g//ən//d//i/; Ducatus Burgundiae; ) emerged in the 9th century as one of the successors of the ancient Kingdom of the Burgundians, which after its conquest in 532 had formed a constituent part of the Frankish Empire. Upon the 9th century partitions, the French remnants of the Burgundian kingdom were reduced to a ducal rank by King Robert II of France in 1004. Robert II's son and heir, King Henry I of France, inherited the duchy but ceded it to his younger brother Robert in 1032. The other portions of the Kingdom of the Burgundians had passed to the Imperial Kingdom of Burgundy Arles, including the County of Burgundy (Franche Comté). Robert became the ancestor of the ducal House of Burgundy, a cadet branch of the royal Capet dynasty, ruling over a territory that roughly conformed to the borders and territories of the modern region of Burgundy (Bourgogne). Upon the extinction of the Burgundian male line with the death of Duke Philip I in 1361, the duchy reverted to King John II of France and the royal House of Valois. The Burgundian duchy was absorbed in a larger territorial complex after 1363, when King John II ceded the duchy to his younger son Philip. With his marriage with Countess Margaret III of Flanders, he laid the foundation for a Burgundian State which expanded further north in the Low Countries collectively known as the Burgundian Netherlands. Upon further acquisitions of the County of Burgundy, Holland, and Luxemburg, the House of Valois Burgundy came into possession of numerous French and imperial fiefs stretching from the western Alps to the North Sea, in some ways reminiscent of the Middle Frankish realm of Lotharingia. The Burgundian State, in its own right, was one of the largest ducal territories that existed at the time of the emergence of Early Modern Europe. After just over one hundred years of Valois Burgundy rule, however, the last duke, Charles the Bold, rushed to the Burgundian Wars and was killed in the 1477 Battle of Nancy. The extinction of the dynasty led to the absorption of the duchy itself into the French crown lands by King Louis XI, while the bulk of the Burgundian possessions in the Low Countries passed to Charles' daughter, Mary, and her Habsburg descendants.

Шығу тегі

Бургундия герцогтігі – бұрынғы Бургундия Корольдігінің мұрагері, ол 5 ғасырда Галлияға келген шығыс герман тайпасы – бургундиялықтар билеген аумақтардан пайда болды. Бургундиялықтар Дижон, Шалон-сюр-Сон, Макон, Отун және Шатилон-сюр-Сен маңындағы аймаққа қоныстанды және осы аймаққа есім берді. Бургундия Корольдігі 534 жылы франктардан жеңілгеннен кейін франктер королі Хильдеберт I тарапынан басып алынды. Дегенмен, франк патшасы қайтыс болғанда оның ұлдары арасында франк аймақтары қайта бөлінген кезде ол бірнеше рет қайта құрылды.

1002 жылғы мұрагерлік дағдарысы

Генрих 1002 жылы қайтыс болғаннан кейін екі мұрагер пайда болды: оның немере інісі, Франция королі Роберт Салихи және оның келіншегі Отто Вильгельм, Макон графы (Франция корольдігі) және Бургундия графы (Бургундия корольдігі), Генрих оны асырап алған еді. Роберт, феодалдық жоғары тұрушы және қайтыс болғанның ең жақын туысы ретінде, герцогтыққа құқығын талап етті. Отто Вильгельм мұрагерлік құқығын жоққа шығарды, күйеуі Неверс графы Ландридің көмегімен соғыс бастады. Егер екі Бургундия біріккен болса, тарих, әрине, басқаша бағытқа бұрылар еді; неміс Отто Вильгельмнің билігінде біріккен Бургундия Киелі Рим империясының ықпал аймағына кіріп, француз бен неміс арасындағы күш тепе-теңдігіне әсер етер еді. Бірақ солай болмады; Роберт он үш жылдық қатал және созылған соғыстан кейін, Саонаның батысындағы Бургундияның барлық графтықтарын, соның ішінде Дижонды бағындырып, француз тәжі үшін герцогтықты қамтамасыз етті; біріккен Бургундияның үміті жойылды, ал герцогтық француздық сипатқа ие болды. Бір кезде герцогтық корольдік доменнің бір бөлігі болды, бірақ француз тәжі осылай тұрақсыз аумақты басқаруға үміттенбеді. Биліктің шындығы Капетиялықтардың отбасылық жанжалымен қосылды: Роберт Салихи осы аумақты кіші ұлы және осы атпен аталатын Роберт I-ге, Бургундия герцогына сыйлады. Франция королі Генрих I қиын жағдайда таққа отырғанда (1031), ағасы Роберттің адалдығын қамтамасыз ету қажеттігін сезіп, оған берілген құқықтарды одан әрі кеңейтті (1032). Роберт Бургундия герцогы болуы керек еді; герцогтықтың билеушісі ретінде ол «оны толық иелену құқығына ие болып», оны «мұрагерлеріне беруге» құқылы еді. Келешек герцогтар Франция тәжіне ғана адалдық етуге және Франция патшаларының жоғары билігіне бағынышты герцогтықтың иелері болуға міндетті болды. Роберт осы шартқа қуана келісті, сонымен Капетиялық герцогтар дәуірі басталды.

Капетиялық герцогтар

Роберт бұл көбінесе теориялық билік екенін анықтады. Ричард Әділ және Генрих Инабатты билік құрған кезеңде герцогтік анархияға түсті, бұл жағдай Роберт Инабатты мен граф Отто Вильгельм арасындағы мұрагерлік соғыспен одан әрі ушықты. Герцогтар өздерінің жерлерінің көп бөлігін вассалдарының адалдығын сақтау үшін беріп қойған; осының салдарынан, олар вассалдарының қолдауы мен бағынусыз герцогтікте билік ете алмайтын болды. Сонымен қатар, Клуни аббаты дүниеуи билеушілерден иммунитет талап етті, ал Лангр епискобы Франция герцогы және теңдесі болды. Роберт және оның мұрагерлері герцогтік жерді қалпына келтіру және герцогтік билікті нығайту міндетіне тап болды. Көрінетіндей, герцогтар осы міндетке өте лайықты болды: олардың ешқайсысы қарсыластарын жоқ қылатын ерекше немесе көрнекті тұлғалар емес еді; керісінше, олар жабырқаушыл, жүйелі, реалистік, кез келген мүмкіндікті пайдалануға қабілетті және дайын болды. Олар Эшеат заңын өздерінің пайдасына қолданды: Оксо және Дюсмой герцогтардың қолына қайтару арқылы түсті, себебі осы феодаторлық иеліктерді басқаруға қабілетті мұрагер болған жоқ. Олар жерді де, вассалды да сатып алып, герцогтік жерді және герцогтарға тәуелді вассалдардың санын арттырды. Герцогтікте иелердің феодалдық құқықтарын мойындау үшін ақшалай төлемдерді талап ету, еврей және ломбард банкирлерінен алынған қарыздарды тиімді басқару, феодалдық алымдарды мұқият басқару және иммунитеттер мен әділдікті жылдам сату арқылы олар өзіне табыс тапты. Герцогтік өзі де Капетиялықтардың билігінен пайда көрді. Уақыт өте келе мемлекет құрылып, тұрақтанды; герцогтардың төңірегінде Париж корольдік сарайының үлгісі бойынша шағын сарай өсті; Париж Парламентінің көшірмесі Боунде отырған Журс Генералдар; жергілікті үкіметке жауапты усадьбалардың провостары мен иелері бақылауында сот орындаушылары тағайындалды, ал герцогтік бес сот округіне бөлінді. Герцогтік 11-ші ғасырдың соңында Испаниядағы Реконкистаға белсенді қатысты, мұсылман тайфаларына қарсы науқандар жүргізіп, испан патшалық әулетімен некелік одақтар құрды. Роберттің қызы Констанция Леон және Кастилия королі Альфонс VI-ға тұрмысқа шықты, ал оның немересі Генрих Португалия Бургундия әулетінің негізін қалау үшін Леонның Терезасына тұрмысқа шықты. Бірінші крест жорығының басталуымен Бургундия герцогтарының назары Киелі жерге ауысты, ал Бургундия герцогы Одо I 1101 жылғы крест жорығы кезінде қайтыс болды. Роберт II (1271-1306) билігі кезінде Капетия дәуірінің ең көрнекті герцогтарының бірі Бургундия саяси және экономикалық жағдайының жаңа деңгейіне жетті. Бұрын герцогтіктің дамуына кіші ұлдары мен қыздарына шағын жерлер мен атақтар беру кедергі келтіріп, герцогтік қаржысын азайтатын. Роберт бұл тәжірибені қатаң тоқтатты, өсиетінде өзінің тұңғыш ұлы және мұрагері Хьюға, ал Хьюдан кейін оның мұрагеріне "герцогтікке жататын барлық феодалдық иеліктер, бұрынғы феодалдық иеліктер, жерлер және кірістер" қалдырды. Роберттің кіші балалары тек жылдық төлемдер алатын; олар Хью иеленген мүліктен алынғандықтан, бұл кіші балаларға өздерінің табысын қамтамасыз ету үшін лигерейлік құрмет көрсету қажет болады. 1315 жылы Гуг V қайтыс болды; оның ағасы Одо IV мұрагер болды. Ол Франция королі Людовик IX-тің анасы Агнес Францияға немересі, сонымен қатар ол екі француз корольінің інісі - Людовик X, оның қарындасы Маргаритаға үйленген, және Филипп VI, оның қарындасы Жоаннаға үйленген және үшінші Филипп V-тің күйеу баласы, оның қызы Жоанна III, Бургундия графинесі, ол үйленген. Бұрынғы территорияны үйлену арқылы алуға тырысқан әрекеттер - Хью III және Дофин, Одо III және Ниверне, Хью IV және Бурбонне - сәтсіз аяқталды; Одо IV-нің әйелі Жоанна, алайда, Бургундия мен Артуаның егемендік графинесі болды, ал неке Бургундияны қайтадан біріктірді. Алайда олар ұзақ уақыт бірге бола алмады. 1318 жылы герцог Одо мен графиня Жаннаның некелерінен тек бір ғана бала дүниеге келді, Филипп; ол Аувернь мен Булонь мұрагері басқа Жаннаға үйленді, бірақ олар тағы да жалғыз ғана бала болды, Филипп I, Бургундия герцогы, сонымен қатар Филипп Рувр деп те аталады. Ағасы Филипп ата-анасының екеуі де 1346 жылы атпен болған апатта қайтыс болды; графша Жоанна III бір жылдан кейін қабірге түсті, ал 1349 жылы Одо IV қайтыс болғанда герцогтіктің аман қалуы жас герцогтің, екі жарым жастағы баланың және герцог Роберт I-нің тікелей ұрпағының соңғысының аман қалуына байланысты болды. Руврдің Филипп 1349 жылдан бастап мұрагерлік...

Robert found that it was largely a theoretical power that he had been granted. Between the reign of Richard the Justiciar and Henry the Venerable, the duchy had fallen into anarchy, a condition heightened by the war of succession between Robert the Pious and Count Otto William. The dukes had given away most of their lands to secure the loyalty of their vassals; consequently, they lacked power in the duchy without the support and obedience of their vassals. In addition, the Abbot of Cluny claimed immunity from secular overlords, while the Bishop of Langres was a duke and peer of France. Robert and his heirs were faced with the task of restoring the ducal demesne and strengthening ducal power. In this, it would be seen, the dukes were well suited to the task: none were remarkable or outstanding men who swept all opposition away before them; rather, they were persevering, methodical, realistic, able and willing to seize any opportunity presented to them. They used the Law of Escheat to their advantage: Auxois and Duesmois fell into ducal hands through reversion, these feudatories having no heir able to administer them. They purchased both land and vassalage, which built up both the ducal demesne and the number of vassals dependent upon the dukes. They made an income for themselves by demanding cash payments in exchange for recognition of a lord's feudal rights within the duchy, by skillful management of loans from Jewish and Lombard bankers, by the careful administration of feudal dues and by the ready sale of immunities and justice. The duchy itself benefited from the rule of the Capetians. As time passed, the state was built up and stabilised; a miniature court in imitation of the royal court at Paris grew around the dukes; the Jours Generaux, a replica of the Parlement of Paris sat at Beaune; bailiffs were imposed over the provosts and lords of the manor responsible for local government, while the duchy was divided into five bailiwicks. The duchy became increasingly involved in the Reconquista in Spain at the end of the eleventh century, campaigning against Muslim taifas and forming marriage alliances with the Spanish royalty. Robert's daughter Constance married King Alfonso VI of León and Castile, and his grandson Henry married Theresa of León to found the Portuguese House of Burgundy. With the advent of First Crusade, the attention of Burgundian dukes shifted to the Holy Land, and Odo I, Duke of Burgundy died during the Crusade of 1101. Under the competent leadership of Robert II (r. 1271–1306), one of the more notable dukes of the Capetian period, Burgundy reached new levels of political and economic prominence. Previously, the development of the duchy had been impeded by the bestowal of minor lands and titles on younger sons and daughters, diminishing the ducal fisc. Robert firmly ended this practice, stating in his will that he left to his eldest son and heir, Hugh, and after Hugh to his heir, "all the fiefs, former fiefs, seigneuries and revenue belonging to the duchy". The younger children of Robert would receive only annuities; since these derived from property held by Hugh, these younger children would need to owe liege homage to ensure their income. Hugh V died in 1315; his brother Odo IV succeeded. Himself the grandson of King Louis IX of France by his mother, Agnes of France, he would also be the brother in law of two French kings – Louis X, married to his sister Marguerite, and Philip VI, married to his sister Joan – and the son in law of a third, Philip V, whose daughter Joan III, Countess of Burgundy, he married. Previous attempts to gain territory through marriage – Hugh III and the Dauphiné, Odo III and Nivernais, Hugh IV and the Bourbonnais – had failed; Odo IV's wife Joan, however, was sovereign Countess of Burgundy and Artois, and the marriage reunited the Burgundys again. They were not, however, reunited for long. The marriage of Duke Odo and Countess Joan in 1318 produced only one surviving child, Philip; he married another Joan, the heiress of Auvergne and Boulogne, but they again only produced a single surviving child, Philip I, Duke of Burgundy, also known as Philip of Rouvres. The elder Philip predeceased both of his parents in an accident with a horse in 1346; Countess Joan III followed him to the grave a year later, and the death of Odo IV in 1349 left the survival of the duchy dependent upon the survival of the young duke, a young child of two and a half, and the last of the direct line of descent from Duke Robert I. By inheritance, Philip of Rouvres was Duke of Burgundy from 1349. He had already been Count of Burgundy and Artois since the death of his grandmother, the Countess Joan of Burgundy and Artois, in 1347. In practice, though, the duke his grandfather had continued to rule over these counties as he had done since his marriage to Countess Joan, Philip of Rouvres being only a baby. With the old duke's death, the duchy and its associated territories were governed by the young duke's mother, Joan I, Countess of Auvergne and Boulogne, and by her second husband, King John the Good of France. Richer promises were made to the young duke. He could expect to inherit Auvergne and Boulogne on his mother's death, and a marriage was arranged between himself and the young heiress of Flanders, Margaret of Dampierre, who could promise to bring Flanders and Brabant to her husband eventually. By 1361, aged 17, he appeared to be on track to continue the duchy's steady rise to greatness. It was not to be, however. Philip became ill with the plague, a disease that all but inevitably promised a swift and agonising death. Fully expecting to die, the young duke made his last will and testament on 11 November 1361; ten days later, he was dead, and with him, his dynasty.

1361 жылғы мұрагерлік дағдарыс

Филипп қайтыс болғанға дейін Франция мен Бургундия патшалықтары мұрагерлік мәселесін қарастыра бастаған еді. Ол өсиетімен өзінің «округіне және барлық меншігіне» заң бойынша немесе жергілікті әдет-ғұрып бойынша мұрагерлікке құқылы еркек және әйел мұрагерлерді тағайындады. Оның иеліктері тұңғыш туғандық бойынша берілгендіктен, олардың барлығы бір адамға немесе әйелге бірдей өтуі мүмкін болмады. Олар Филипп Руврге әртүрлі жолдармен мұрагерлік болып келген, сондықтан әрбір аймақтағы әдет-ғұрыптарға сәйкес, мұрагерлік кезегімен берілуі керек еді. Филипптің анасының қайтысынан кейін мұрагерлік алған Аувернье және Булонье графтықтары Филипптің атасының інісі Уильям XII Ауверньеліктің ұлы Жан де Булоньеге өтті. Бургундия және Артуа графтықтары Филипптің әжесі Жанна графтың әпкесі Францияның Маргарет графлығына, Филипптің жас келіні Маргарет Дампьердің әжесіне өтті. Алайда Бургундия герцогтығы заңгерлерге үлкен қиындық туғызды. Герцогтықта, сол кездегі Еуропаның көп бөлігіндегідей, мұрагерлік принципінің екі түрі жарамды деп есептелді: тұңғыш туғандық және қандық жақындық. 1377 жылы Англия тағының мұрагерлігі тұңғыш туғандықтың мысалы болды, Эдуард III қайтыс болғаннан кейін оның немересі Ричард, қайтыс болған үлкен ұлы Эдуардтың үлкен ұлы, Эдуард III-нің тірі қалған үлкен ұлы Джон Гонт емес, мұрагерлікке ие болды. 1302 жылы Артуадағы жағдай қандық жақындықтың мысалы болды, граф Роберт II қайтыс болғаннан кейін оның ең үлкен қызы Мааут, графтың қайтыс болған ұлының үлкен ұлы Роберт емес, мұрагерлікке ие болды. Кейбір жағдайларда екі принцип те үйлесімді болды: мысалы, Булонь мен Оверньде Джон Оверньнің Робертінің екінші ұлы, Филипптің арғы атасы және Филипптің өлімінен кейін тірі қалған ұрпақтары бар Филиппке ең жақын ата-бабасы болды. Сондықтан Джон Филипптің өлімінен кейін Роберттің ең аға мұрагері және Робертке ең жақын туысы болды. Сол сияқты Францияның Маргареті анасы Жанна де Шалонға, Бургундия және Артуа графесіне, Филипптің әжесіне және герцогтің өлімінен аман қалған Филиппке ең жақын ата-бабасына екеуіне де жақын мұрагер болды. Алайда Бургундия герцогтығының жағдайы одан да күрделі болды. Мұрагерлік тұрғысынан Филипп Руврге Филипптің өлімінен кейін тірі қалған ұрпақтары бар ең жақын ата-бабасы оның арғы атасы, герцог Роберт II, Одо IV-нің әкесі болды. Алайда Жанна Шалондық және Роберт Оверньдікінен айырмашылығы, олардың екеуі де тек екі ұрпақ қалдырды (осылайша Филипптің негізгі тармағының тоқтатылуынан кейін кадет желісі даусыз мұрагерлікке ие болды), Роберт II үш ұрпақ қалдырды: Филиппен аяқталған Одо IV арқылы негізгі желі және оның екі қызы Маргарет пен Жанна арқылы екі кадет желісі. Екі әйел де көп бұрын қайтыс болған. Францияның Людовик X-тің әйелі және үлкен қызы Маргарет Бургундиялық 1315 жылы қайтыс болды, оның жалғыз қызы Наварралық Жанна II қалды. 1348 жылы Францияның Филипп VI-ның әйелі, Бургундияның Жаннасы қайтыс болды, оның екі ұлы - Францияның Иоанн II және Орлеанның Филипп болды. Осы үшеуінің ішінде Жанна Бургундияның ұлдары әлі тірі еді; алайда Жанна II 1349 жылы қайтыс болды, үш ұлын қалдырды, олардың ең үлкені Наварралық Карл II болды. Герцогтықтың заңгерлері үшін бұл фактілер қиын құқықтық мәселеге айналды, өйткені екі талап негіздері жағынан шамалас болды: Карл II, Роберт II-нің үлкен қызының немересі ретінде, тұңғыш туғандық бойынша Джон II-ге артық талап қойды; Джон II, Роберт II-нің кіші қызының немересі ретінде, қандық жақындық бойынша Карл II-ге артық талап қойды. Егер бұл жай ғана құқықтық мәселе болса, Наварра королі, әрине, Франция королі сияқты мұрагерлік мүмкіндігіне ие болар еді, тіпті одан да жақсы болар еді: қандық жақындық Еуропада күшін жоғалта бастады, ал оқиғалар кейіннен дәлелдегендей, Бургундия француз корольдік иелігіне енуді ойламады. Бірақ қарапайым құқықтық мәселеден гөрі көбірек нәрсе болды: Жүз жылдық соғыс толыққанды жүріп жатты, ал Наварра королі Англияның одақтасы және Францияның жауы ретінде Бургундиялықтарға ұнамады, олар Джон II-нің ағылшын тұтқындауы кезінде Эстаттар жиналыстарында Джонға және оның ұлы Дофинге үнемі адал болды және Наварра короліне қарсы болды. Сонымен қатар, Иоанн II-ні Булоньский Иоанн мен Франция королі Маргарет қолдады. Біріншісі патшаның сенімді одақтасы болды, патшаның Жон Булонның немересі Жуаннамен жасаған некесімен нығайтылған одақ. Францияның бұрынғы королінің қызы және Капетингтер үйінің аға тармағының соңғы мүшелерінің бірі ретінде екіншісі француздық көзқарастарға адал болды; сонымен қатар, Карл II оның әпкесі Жанна Францияның Одо IV-ке үйленген кездегі құдайының бір бөлігі болған Шампаньдегі жерлерге талап қойғандықтан оны ренжітті және қазір олар Жаннаның әпкесіне берілуі керек деп есептелді. Бұл жерлер Наварра графесі Жанна I-ден, Маргарет пен Жаннаның әжесінен шыққан, және Карл I Жаннаның тұңғыш мұрагері ретінде оларға талап қойып отырды. Осы үш келісімнің арқасында Карл II мұрагерлікке ие бола алмады: бірлескен мұрагердің қолдауы мұрагерлікті шешуде маңызды рөл атқарады, ал Джон II екеуінің де қолдауын алды, ал Карл II ешкімнің де қолдауын алмады. Герцогтықтың ақсүйектері осы жағдайды ескере отырып, Джон II-ге жақын болды, ол дереу иелікке кірді. Егер қажет болса, күшпен иелікке кіру үшін Нивернесте әскерін жинаған еді, бірақ шындығында ақсүйектер оны жаңа герцог ретінде құрметпен қарсы алды және герцогтықта Карл II пайдасына тек бірнеше жалған көтерілістер болды.

Even before Philip's death, France and Burgundy had begun considering the knotty problem of the succession. By the terms of his will, the duke had stated that he directed and appointed as heirs to his "county, and to our possessions whatever they may be, those, male and female, who by law or local custom ought or may inherit". Since his domains all practiced succession by primogeniture, there was no question of his dominions passing en bloc to any one man or woman – they had come to Philip of Rouvres by different paths of inheritance, and so by the customs of the territories, they were required to pass to the next in line to inherit in each respective territory. The counties of Auvergne and Boulogne – inherited by Philip upon his mother's death a year earlier – passed to the next heir, Jean de Boulogne, the brother of Philip's grandfather William XII of Auvergne. The counties of Burgundy and Artois passed to the sister of Philip's grandmother Countess Joan, Margaret of France, herself the grandmother of Philip's young bride Margaret of Dampierre. The Duchy of Burgundy, however, proved a greater challenge to jurists. In the duchy, as in much of Europe at this time, two principles of inheritance were held valid: that of primogeniture and that of proximity of blood. A case of primogeniture was the succession of the English crown in 1377, which at the death of Edward III was inherited by his grandson Richard, the eldest son of his deceased eldest son Edward, rather than by his son John of Gaunt, the eldest of Edward III's sons still living. A case of proximity of blood was that of Artois in 1302, which had on the death of Count Robert II been inherited by Mahaut, his eldest living daughter, rather than by his grandson Robert, the eldest son of the count's already deceased son. In some cases, the two principles were able to mesh together: in the case of Boulogne and Auvergne, for example, John was the second son of Robert of Auvergne, Philip's great grandfather, and the nearest ancestor to Philip to have surviving lines of descent following Philip's death. John was therefore both the most senior heir to Robert following Philip's death and also the closest to Robert by descent. In the same manner, Margaret of France was the closest heir by both primogeniture and proximity to her mother, Joan of Châlons, Countess of Burgundy and Artois, Philip's great grandmother and, again, the nearest ancestor of Philip to have lines of descent surviving the Duke's death. The situation for the Duchy of Burgundy, however, was not so simple. In terms of inheritance, the nearest ancestor to Philip of Rouvres to have lines of descent surviving Philip's death was his great grandfather, Duke Robert II, the father of Odo IV. Unlike Joan of Châlons and Robert of Auvergne, however, both of whom had left only two lines of descent (allowing the cadet line to inherit without controversy following the termination of the main branch with Philip), Robert II had left three lines of descent: the main line, through Odo IV, which had ended with Philip, and two cadet lines through his daughters, Margaret and Joan. Both women were long dead. Margaret of Burgundy, the elder daughter, and the wife of Louis X of France, had died in 1315, leaving only a daughter, Joan II of Navarre. Joan of Burgundy, the younger daughter, and the wife of Philip VI of France, had died in 1348, leaving two sons, John II of France and Philip of Orléans. Out of these three, Joan of Burgundy's sons were still alive; Joan II, however, had died in 1349, leaving three sons, the eldest of whom was Charles II of Navarre. To the jurists of the duchy, these facts presented something of a difficult legal problem, for the two claims stood more or less equally in terms of justification: Charles II, as the great grandson of Robert II by his elder daughter, had a superior claim to John II in terms of primogeniture; John II, as the grandson of Robert II by his younger daughter, had a superior claim to Charles II in terms of proximity of blood. Were it simply a legal issue, the King of Navarre would certainly have had as good a chance of inheritance as the King of France, and perhaps better: proximity of blood was beginning to lose force in Europe, and, as events would subsequently prove, Burgundy had no intention of being absorbed into the French royal domain. But there was more in play than a simple legal issue: the Hundred Years' War was in full flow, and the King of Navarre, as an ally of England and an enemy of France, was distasteful to the Burgundians, who in meetings of the Estates during John II's English captivity had been consistently loyal to John and his son the Dauphin, and opposed to the King of Navarre. Furthermore, John II had the support of John of Boulogne and Margaret of France. The former was a staunch ally of the king, an alliance strengthened by the marriage between the king and Joan of Boulogne, John of Boulogne's niece. As the daughter of a former King of France and one of the last living members of the senior branch of the House of Capet, the latter was staunchly French in her sympathies; besides which, Charles II had offended her by laying claim to lands in Champagne that had formed part of her sister Joan of France's dowry in marrying Odo IV and which were deemed now to pass to Joan's sister. These lands had derived from Joan I of Navarre, Countess of Champagne, grandmother of Margaret and Joan, and as the senior heir by primogeniture of Joan I, Charles was now laying claim to them. With this triple compact between the three heirs, Charles II was shut out: the support of a co heir carried weight in deciding inheritance, and John II had the support of both, while Charles II had the support of neither. The nobility of the duchy, in the face of this, decided in favour of John II, who took immediate possession. He had already mobilised soldiers in Nivernais to do so by force if it proved necessary, but in fact, the nobility willingly swore homage to him as their new duke, and the duchy saw only a few isolated and half hearted acts of rebellion in favour of Charles II.

Франция мен Бургундияның Иоанн II

Жақсы Иоаннның билікке келуінің құқықтық салдары жиі дұрыс түсінілмейді. Филипп Руврский қайтыс болған соң, «Франция шегінде орналасқан Бургундия герцогтігі француз тәжіне қайтарылды» дегенді оқу жиі кездеседі. Бұл мәлімдеме жалған; герцогтік Роберт I-нің мұрагерлеріне берілген еді. Егер герцог Роберт II-нің ұрпақтарының некелері мен Филипп Руврскийдің қайтыс болу жағдайлары болмағанда, Иоанн II герцогтікке Францияның феодалдық билеушісі ретінде емес, Бургундиялық Жаннаның ұлы және Роберт II-нің немересі ретінде талап еткен болар еді, және оның мұрагерлікке құқығы болмас еді. Дегенмен, ол герцогтікті мұраға алғаннан кейін оны тәжбен біріктірген деген пікірді жоққа шығару қиын: себебі мұндай жағдай болған жоқ, бірақ ол патенттік хаттар арқылы герцогтікті тәжбен біріктіруге дереу тырысты. Тиісті құжатта ол герцогтардан шыққан тегі арқасында иелікке ие екенін жариялады және герцог ретінде герцогтікті француз тәжіне берді, олар ажырамас біріктірілді (1532 жылы Бретань мысалында болғандай). Егер бұл орындалғанда, Бургундия тәуелсіз герцогтік ретінде тоқтатылар еді, және Иоанн енді герцог болмас еді. Нәтижесінде герцогтіктің тарихында шешуші үзіліс орын алатын еді. Алайда, Иоанн герцогтіктің ішіндегі саяси жағдайдың шынайылығын түсінбеді. Ол бұрыннан-ақ герцог ретінде қабылданған еді. 1361 жылдың 28 желтоқсанында Францияға оралғанға дейін Бургундия ақсүйектерінен құрмет алды, Танкарвиль графына өкілі ретінде қалдырды, бірақ Бургундия кеңесі 28 желтоқсанда құрмет көрсету кезінде бірнеше маңызды мәлімдеме жасады. Олар герцогтіктің герцогтік мәртебесін сақтау ниетін, оның корольдік доменнің провинциясына айналуына ешқандай ниеті жоқ екенін, әкімшілік өзгерістер болмайтынын және ол бір адамның құқықтары арқасында Францияға қосылғанын, бірақ оған сіңірілмейтінін мәлімдеді. Ең маңыздысы, Бургундия Францияға қосылмаған және қосылмайды, тек патша мен герцогтың бір адам болуы, бірақ одан терең байланыс болмайды деп қатаң айтылды. Бұл мәлімдемелерге қарсы Иоанн II-нің Бургундияны француз тәжіне қосу туралы жарлығы болды. Бірақ ол сәтті болмады. Бургундиялықтар патенттік хаттардың талаптарына келіспеді. Патша саясатын жүзеге асыруға қабілетсіз болды, ол оның саяси мүмкіндіктерінен асып түсті. Бургундиялықтардың герцогтігінің тәуелсіздігіне қауіп төндіруге жол бермеуіне бейімделген бейбіт, бірақ нық қарсылығына тап болғаннан кейін, патша патенттік хаттарды тыныш түрде жойды және басқа шараларға көшті. Патшаның кіші ұлы, Батыл Филипп, сонымен қатар оның сүйікті және ең танымал ұлы болды. Филипп 1356 жылы Пуатье шайқасында он төрт жасында әкесімен бірге батырлықпен күресіп, өзін көрсетті. Ол ұлын құрметтеуді және Бургундиялықтардың наразылығын басуды ойлады, оны Бургундия герцогы етіп тағайындады. Сәйкесінше, патша 1363 жылдың маусым айының соңында Филиппті Бургундияның губернаторы етіп тағайындады, содан кейін Бургундия кеңесі, бұрынғы губернатор Танкарвильге қарсылық білдірген, адалдықпен оған жәрдем берді. Соңында, Жақсы Иоаннның билігінің соңғы айларында Батыл Филипп Бургундия герцогы болып бекітілді. Патша оны құпия түрде 1363 жылдың 6 қыркүйегінде герцог етіп тағайындады (герцог ретінде баласына өзінің атағын беру және патша ретінде басшылықтың осы өзгерісін бекіту), ал 1364 жылдың 2 маусымында король Иоанн қайтыс болғаннан кейін король Карл V Филипптің атағын жариялау үшін патенттік хаттар шығарды.

The legal implications of the accession of John the Good are frequently misunderstood. It is not uncommon to read that, upon the death of Philip of Rouvres, "the Duchy of Burgundy, lying within France, therefore escheated to the French crown." This claim is simply untrue; the duchy had been granted to the heirs of Robert I, and were it not for the manner in which the descendants of Duke Robert II married and the circumstances under which Philip of Rouvres died, John II, who made his claim to the duchy as the son of Joan of Burgundy and the grandson of Robert II, rather than as the feudal overlord of all France, would never have inherited it. The claim, however, that upon his inheritance of the duchy it was merged with the crown is more difficult to refute: for while this in itself certainly was not the case, he immediately attempted to merge the duchy into the crown by means of letters patent. He proclaimed in the relevant document that he was taking possession by virtue of his descent from the dukes and continued that as the duke, he immediately gave the duchy to the French crown, with which it was to be inseparably united (much the same as would be followed in the case of Brittany in 1532). Had this come into effect, Burgundy as an independent duchy would have ceased to exist, and John would no longer have been the duke. As a result, a definitive break in the duchy's history would have occurred. John, however, failed to grasp the realities of the political situation within the duchy. He had already been smoothly accepted as duke. On 28 December 1361, he received the homage of the Burgundian nobility before he returned to France, leaving the Count of Tancarville as his deputy, but the Burgundian estates had, in their meeting around the time of the homage swearing of 28 December, firmly given several pronouncements. They declared that the duchy intended to remain a duchy, that it had no intention of becoming a province of the royal domain, that there would be no administrative changes, and that it was joined to France by virtue of one man's rights and would never be absorbed into it. Most importantly, it was firmly stated that there had not been, and never would be, an annexation of Burgundy by France, merely juxtaposition – the king was also the duke, but there would be no deeper link than that. Set against these declarations of Burgundian autonomy was the decree of John II that Burgundy was absorbed into the French crown. The latter proved to no avail. The Burgundians refused to countenance the terms of the letters patent. The king proved unequal to the task of enforcing his policy, which was far beyond his political capabilities. In the face of a non violent but firm refusal by the Burgundians to allow the independence of their duchy to be threatened, the king quietly scrapped the letters patent, and instead turned to other means. The king's youngest son, Philip the Bold, was also his favourite most renowned. Philip had distinguished himself in 1356 at the Battle of Poitiers, when at the age of fourteen he bravely fought alongside his father to the bitter end. It occurred to him to both honour his son and soothe the ruffled feelings of the Burgundians by investing him as Duke of Burgundy. Accordingly, the king appointed Philip governor of Burgundy in late June 1363, following which the estates of Burgundy – who had consistently opposed the previous governor, Tancarville – loyally granted him subsidies. Finally, in the final months of John the Good's reign, Philip the Bold was established as Duke of Burgundy. The king secretly created him duke on 6 September 1363 (in his dual role as duke giving his own title to his child and as king sanctioning this change in leadership) and, on 2 June 1364, following the death of King John, King Charles V issued a letters patent to publicly establish the fact of Philip's title.

Валуа герцогтері

Бургундияның Валуа герцогтары тұсында герцогтік гүлденді. Филипп Батыл мен Маргарет Дампьердің арасындағы одақ – Рувр Филиппінің жесірі – герцогтікті Бургундия графтығымен де, Артуа графтығымен де қайта біріктірді, сонымен қатар Фландрия, Невер және Ретлдің бай графтықтарын герцогтардың бақылауына қосты. 1405 жылы Филипп пен Маргарет қайтыс болғаннан кейін, олардың ұлы Жан Қауіпсіз герцогтікті және олардың көптеген иеліктерін мұраға алғаннан кейін, Бургундия француз феоды ретінде емес, тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасты. Осылайша ол еуропалық саясаттағы маңызды ойыншыға айналды. Бургундия мемлекетіне қазіргі Францияның шығысындағы Бургундия герцогтігінің бастапқы аумақтары ғана емес, сонымен қатар Филипп пен Маргареттың некесі арқылы герцогтарға өткен солтүстік аймақтар да кірді. Филипп Батыл саясатта сақтықпен әрекет еткен. Оның ұлы Жан Қауіпсіз (1404–1419 жылдары билеген) одан өзгеше болды, оның тұсында Бургундия мен Орлеан билік үшін күрескенде қақтығысқа түсті. Нәтижесінде Бургундияның күші артты, бірақ Бургундия мемлекеті француз тәжінің жауы ретінде танылды. Жанның өлімінен кейін герцогтарға Карл VII және оның мұрагері Людовик XI сақтандырумен немесе тікелей қарсылықпен қарады. Герцогтікті тікелей басқарған соңғы екі герцог, Филипп Жақсы (1419–1467 жылдары билеген) және Карл Батыл (1467–1477 жылдары билеген) өз мемлекеттерінің француз тәжінен тәуелсіздігін қамтамасыз етуге тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды; Карл Батыл ұлдары болмай шайқаста қаза тапқаннан кейін Людовик XI Франция герцогтікті тартып алды және оның аумағын француз тәжіне қосты. Карлдың қызы Мария оның қалған иеліктерін мұраға алды және Бургундия герцогтігіне талап қойды. Оның ұрпақтары герцогтікті жоғалтқандарын мойындаудан бас тартып, өздерін Бургундия герцогтары деп атады. Бургундия мұрагерлік соғысы 1477 жылдан 1482 жылға дейін жалғасты. Ақырында Франция королі Людовик XI және Марияның жесірі, Австрияның эрцгерцогы Максимилиан Арас шартына (1482) қол қойды. Максимилиан Бургундия герцогтігі мен графтығын, сондай-ақ бірнеше басқа аумақтарды аннексиялауды мойындады. Осылайша Франция Бургундиялық феодалдарының көп бөлігін сақтап қалды, бірақ бай Фландрия графтығы Максимилиан мен Марияның ұрпақтарына өтті (бірақ көп ұзамай көтеріліс болды). 1493 жылғы Сенли шарты бойынша Максимилиан өзінің және Марияның ұрпақтарына Бургундия, Артуа және Шарлоа графтықтарын қайтарды, бірақ Бургундия және Пикардия герцогтігі Францияға түпкілікті жоғалды.

Under the Valois dukes of Burgundy, the duchy flourished. A match between Philip the Bold and Margaret of Dampierre – the widow of Philip of Rouvres – not only reunited the duchy with the County of Burgundy once more, as well as with the County of Artois, but also served to bring the wealthy counties of Flanders, Nevers and Rethel under the control of the dukes. By 1405, following the deaths of Philip and Margaret, and the inheritance of the duchy and most of their other possessions by their son John the Fearless, Burgundy stood less as a French fief and more as an independent state. As such, it was a major political player in European politics. The Burgundian State was reckoned to include not only the original territories of the duchy of Burgundy in what is now eastern France, but also the northern territories that came to the dukes through the marriage of Philip and Margaret. Philip the Bold had been a cautious man in politics. His son, John the Fearless (r. 1404–1419), however, was not, and under him Burgundy and Orléans clashed as the two sides squabbled for power. The result was an increase of Burgundy's power, but the Burgundian State came to be regarded as an enemy of the French crown. From John's death, the dukes were treated with caution or outright hostility by Charles VII and his successor, Louis XI. The last two dukes to directly rule the duchy, Philip the Good (r. 1419–1467) and Charles the Bold (r. 1467–1477), attempted to secure the independence of their state from the French crown. The endeavour failed; when Charles the Bold died in battle leaving no sons, Louis XI of France declared the duchy escheated and absorbed the territory into the French crown. Charles's daughter, Mary, inherited the rest of his domain and claimed the Duchy of Burgundy. Her heirs called themselves dukes of Burgundy, refusing to accept the loss of the duchy. The War of the Burgundian Succession took place from 1477 to 1482. Eventually, King Louis XI of France and Archduke Maximilian of Austria, Mary's widower, signed the Treaty of Arras (1482). Maximilian recognised the annexation of the Duchy and County of Burgundy and several other territories. France thus retained most of its Burgundian fiefdoms except for the affluent County of Flanders, which passed to Maximilian and Mary's descendants (but soon rebelled). With the 1493 Treaty of Senlis, Maximilian regained for his and Mary's descendants the County of Burgundy, Artois and Charolais, but the Duchy of Burgundy and Picardy were lost definitively to France.

Салдары

1526 жылы Марияның немересі Карл V, қасиетті Рим императоры, Мадрид шартының бір бөлігі ретінде француз королі Франциск I-нің қысымымен титул мен аумақты қайтарып алды. Бірақ Франциск I шартын мүмкіндігі бар болған соң дереу бұзды, және Карл V герцогтықты бақылауға алмады. Бұдан әрі, Карл V қасиетті Рим императоры қызметінен бас тартқаннан кейін, Франция королі Генрих II Габсбург әулетінің басты тармағы қасиетті Рим империясын немесе Австрияны билеуді тоқтатқандықтан, испан Габсбургтарының титулға деген талабы күшін жойды деп мәлімдеді. Осыдан бастап Бургундия аумағы Францияның құрамында қалды. Аталған титул кейде француз принцтеріне қайта берілді, мысалы, XIV Людовиктің немересі (Бургундия герцогы Людовик) және XV Людовиктің немересі, қысқа ғұмырлы болған Людовик Жозеф. Испанияның қазіргі королі Фелипе «Бургундия герцогы» титулын талап етеді, ал оның ізашарының гербінде Бургундия кресі қолдаушы ретінде бейнеленген. Бургундия кресі Испания империясының өркендеген шағындағы туы болды.