Кіріспе
Питер Сингердің 1975 жылғы кітабы «Жануарларды азат ету: жануарларға қатысты жаңа этика» – австралиялық философ Питер Сингердің 1975 жылғы кітабы. Жануарларды азат ету қозғалысы бұл кітапты олардың идеяларының философиялық негізін қалаушы мәлімдеме деп кеңінен мойындайды. Сингердің өзі адамдар мен жануарларға қатысты құқықтардың теориялық аясын қолдануға қарсы болды. Джереми Бентамның пікірінше, жануарлардың азапты сезіну қабілеті болғандықтан олардың мүдделері ескерілуі керек, ал оларды ескеру үшін құқықтар туралы түсінік қажет емес. Ол бұл кітапта Ричард Д. Райдердің жануарларды қанаушылықпен қарауды сипаттау үшін қолданған «түршілдік» терминін танымал етті. «Жануарларды азат ету: Жаңа басылым» атты қайта жаңартылған нұсқасы 2023 жылдың 23 мамырында жарық көрді.
Animal Liberation: A New Ethics for Our Treatment of Animals is a 1975 book by Australian philosopher Peter Singer. It is widely considered within the animal liberation movement to be the founding philosophical statement of its ideas. Singer himself rejected the use of the theoretical framework of rights when it comes to human and nonhuman animals. Following Jeremy Bentham, Singer argued that the interests of animals should be considered because of their ability to experience suffering and that the idea of rights was not necessary in order to consider them. He popularized the term "speciesism" in the book, which had been coined by Richard D. Ryder to describe the exploitative treatment of animals. A revised edition titled Animal Liberation Now was released on 23 May 2023.
Қорытынды
Сингер жануарлардың құқықтары адам құқықтарымен толыққанды бірдей емес екенін мойындайды, "Жануарларды азат етуде" былай деп жазады: "Адамдар мен басқа жануарлар арасындағы маңызды айырмашылықтар анық, және осы айырмашылықтар олардың әрқайсысының құқықтарындағы кейбір ерекшеліктерге алып келуі керек". "Жануарларды азат етуде" Сингер түршілдік деп атаған нәрсеге қарсы тұрады: бір түрге жататын тіршілік иесі болғандықтан кемсітушілік. Ол, азап тартуға қабілетті барлық тіршілік иесінің мүдделері тең қарастырылуға лайық деп санайды, ал түрлеріне байланысты жандарға аз мән беру, тері түсіне байланысты кемсітушіліктен гөрі дұрыс емес. Оның пікірінше, жануарлардың құқықтары олардың интеллектына емес, ауырсынуды сезіну қабілетіне негізделуі керек. Оның сөзіне қарағанда, жануарлардың интеллектуалдық деңгейі орташа адамнан төмен болғанымен, көптеген зиякерлік қабілеті шектеулі адамдар одан да төменгі деңгейді көрсетеді, ал кейбір жануарлар интеллектуалдық белгілерді танытады (мысалы, приматтар американдық қол тілінің элементтерін және басқа да символдық тілдерді үйрену арқылы), кейде олардың деңгейі балалармен шамалас. Сондықтан, интеллектуалдық қабілеті төмен жануарларға, интеллектуалдық қабілеті төмен адамдарға қарағанда аз мән беруге ешқандай негіз жоқ. Сингердің қорытындысы бойынша, ең тиімді шешім – вегетариандық немесе вегандық диета ұстану. Ол сондай-ақ, вивисекцияны, егер оның пайдасы (медициналық емдеуді жақсарту және т.б.) қолданылған жануарларға келтірілген зияннан артық болса, ғана қабылданады деп айтады.
Қабылдау
Активист Ингрид Ньюкирк «Жануарлар азаттығы» туралы былай деп жазды: «Бұл жануарларға деген қарым-қатынасымыз туралы әңгімені түбінен өзгертті. Бұл кісілердің, менің ішімде, тамақтанып, киініп, жануарларды қабылдауын өзгертті». Кітапты оқығаннан кейін жануарларға деген көзқарасы өзгергенін айтқан басқа белсенділердің қатарында Питер Тэтчелл мен Мэтт Болл бар. Сингер кітаптың күші жеткіліксіз болғанына өкініш білдірді. 1999 жылдың қыркүйегінде «Нью-Йоркер» журналында Майкл Спектер кітаптың әсері туралы былай деп жазды: «Әрине, кітаптың маргиналды әсерлері болды, бірақ олар көбінесе ұсақ-түйек. Оны жазғанда, кітап әлемді өзгертеді деп ойладым. Бұл қазір сәл үлкендеп көрінсе де, сол кезде 60-шы жылдар әлі де біз үшін жаңа болды. Нақты өзгерістер болуы мүмкін сияқты көрінді, мен осы өзгерістердің бірі болатынына сендім. Сізге тек бұрылып, «Макдоналдсқа» барып, мен қаншалықты сәтті болғанымды көру жеткілікті». Кітап жануарлар құқықтарын қалыптастыру тұрғысынан көптеген философиялық сынға ұшырады. 2001 жылы «Слейт» журналында жарияланған ұзақ пікірсайыста Ричард Познер Сингердің «жануарларға деген көзқарасын күшейтетін этикалық көзқарастың радикализмін, сау шошқаны ақыл-ойы жетілмеген баладан жоғары бағалайтын, итке үлкен ауыртпалық тудыру үшін адамға аздап зиян келтіруді талап ететін және шимпанзеде қалыпты адамның ақыл-ойының 1 пайызы ғана болса, 101 шимпанзені құтқару үшін адамды құрбан етуді қажет ететін этикалық көзқарасты» көре алмағанын жазды. Сингер бұл талапқа жауап беріп, оны қабылдамады және Познермен ұзақ пікірсайыс жүргізді. Сонымен қатар, Марта Нуссбаум қабілеттерге негізделген тәсілдің утилитаризммен салыстырғанда әділдіктің тиімді негізін ұсынатынын дәлелдеді. Нуссбаумның пікірінше, утилитаризм бейімделген қалауларды ескермейді, жеке тұлғалардың ерекшелігін жоққа шығарады, қайғы сияқты құнды адамдық және адам емес эмоцияларды дұрыс бағаламайды және ішкі құқықтарды сақтаудың орнына «жинақтағы рейтингтерге» сүйенеді. Моральдық философ Роджер Скрутон Сингердің, соның ішінде «Жануарлар азаттығы» кітабын сынға алып, оларда «философиялық аргументтердің аздығы немесе мүлдем болмауы» айтты. Олар өздерінің радикалды моральдық қорытындыларын барлық тірі нәрселердің азабы мен қуанышын теңдестіретін және адам мен жануарлар арасындағы нақты айырмашылық туралы философиялық дәстүрімізде айтылған барлық нәрсені елемейтін бос утилитаризмнен шығарады.
It's had effects around the margins, of course, but they have mostly been minor. When I wrote it, I really thought the book would change the world. I know it sounds a little grand now, but at the time the sixties still existed for us. It looked as if real changes were possible, and I let myself believe that this would be one of them. All you have to do is walk around the corner to McDonald's to see how successful I have been. The book has also received a wide range of philosophical challenges to his formulation of animal rights. In a lengthy debate in Slate, published in 2001, Richard Posner wrote, among other things, that Singer failed to see the "radicalism of the ethical vision that powers [his] view on animals, an ethical vision that finds greater value in a healthy pig than in a profoundly intellectually challenged child, that commands inflicting a lesser pain on a human being to avert a greater pain to a dog, and that, provided only that a chimpanzee has 1 percent of the mental ability of a normal human being, would require the sacrifice of the human being to save 101 chimpanzees." Singer replied to and rejected this claim, engaging in a lengthy debate with Posner. In addition, Martha Nussbaum has argued that the capability approach provides a more adequate foundation of justice than Utilitarianism can supply. Utilitarianism, Nussbaum argues, ignores adaptive preferences, elides the separateness of distinct persons, misidentifies valuable human/non human emotions such as grief, and calculates according to "sum rankings" rather than inviolable protection of intrinsic entitlements. The moral philosopher Roger Scruton criticised Singer's works, including Animal Liberation, saying that they "contain little or no philosophical argument. They derive their radical moral conclusions from a vacuous utilitarianism that counts the pain and pleasure of all living things as equally significant and that ignores just about everything that has been said in our philosophical tradition about the real distinction between persons and animals."
Жеке өмірбаяны
"Жануарларды азат ету: Жеке көзқарас" атты эссесінде Сингер "Жануарларды азат ету" кітабында баяндалған көзқарастарына келуіне себеп болған жеке тарихын сипаттайды. Ол 1969 жылғы қазан айында Оксфордқа келгенін және 1970 жылы ет жемейтін Ричард Кешенмен түскі ас ішкенін жазады. Бұл Сингерді себебін сұрауға, содан кейін Рут Харрисонның "Жануарлар машиналары" кітабын, сондай-ақ Рослинд Годловичтің (кейін "Жануарлар, адамдар және мораль" жинағының редакторы болған) мақаласын оқуға жетеледі. Бұл оны вегетариандыққа көшіп, жануарлардың қасіретін философиялық мәселе ретінде қастерлеуге ықпал етті.
Жануарларды азат ету
Animal Liberation Now: The Definitive Classic Renewed атты қайта қаралған басылымы 2023 жылдың 23 мамырында жарық көрді. Онда Юваль Ноа Хараридің жаңа алғы сөзі бар, кітаптың үштен екі бөлігі толығымен жаңа материалдан тұрады, сондай-ақ кітаптың алғашқы жариялануынан бері жануарлар әл-ауқатындағы өзгерістер мен басқа да жаңалықтар, мысалы, ет тұтынудың климатқа тигізетін әсері және қауіпті жаңа вирустардың таралу қаупі туралы мәліметтер де қамтылған.