Британдық "Цезарь" броненосецінің тарихы

Кіріспе

Британ Корольдік теңіз күштерінің пре-дредноут линкоры HMS Caesar (сол кезде Cæsar деп жазылатын) – Римнің әскери және саяси қайраткері Юлий Цезарьдың құрметіне аталған Корольдік теңіз күштерінің пре-дредноут линкоры. Кеме 1895 жылғы наурыз айында Портсмут кеме құрылыс орнында салынды. 1896 жылғы қыркүйекте суға түсіріліп, 1898 жылғы қаңтарда флотқа қабылданып алынды. Ол төрт зеңбірек негізгі батареясымен және он екі зеңбірек қосалқы батареясымен қаруланған. Кеменің ең жоғары жылдамдығы болды. "Цезарь" қызметінің басында Жерорта теңізі флотында болды, ал бұрынғыдағы Канал флотында қызметтен кейін 1905 жылы қайтадан Канал флотына қосылды және бір кезде Атлантика флотының құрамында да болды. 1907 жылдан бастап Отандық флотта қызмет еткен ол 1912 жылы резервке жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін "Цезарь" 1915 жылы Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясына ауыстырылар алдында қысқа мерзімге Гибралтарда күзетшілік кеме ретінде қызмет етті. 1918-1919 жылдары ол Большевиктерге қарсы теңіз операцияларын қолдау үшін, алдымен Жерорта және Эгей теңіздерінде, содан кейін Қара теңізде деполық кеме ретінде қызмет етті. Осы соңғы рөлінде ол Ұлыбританиядан тыс жерде қызмет еткен соңғы пре-дредноут линкоры болды. 1920 жылы Англияға оралғаннан кейін, ол қызметтен босатылып, 1921 жылы металл тескілеріне сатылды.

Дизайн

Цезарьдің жалпы ұзындығы 421 фут (128 метр), ені 75 фут (23 метр), суға батып тұру тереңдігі 27 фут (8 метр) болды. Ол толық жүктемеде дейін суырып алатын. Оның қозғалтқыш жүйесі сегіз көмірмен қыздырылатын цилиндрлік от түтік қазандықтарымен жұмыс істейтін екі үш цилиндрлі үш есе кеңейетін бу машинасынан тұрды. 1907–1908 жылдары ол маймен жұмыс істейтін үлгілермен қайта жабдықталды. Оның машиналары ең жоғары жылдамдықты қамтамасыз етті. "Маджестиктер" оңай жарылып, жақсы басқарылатыны айтылды, бірақ отынның көп жұмсалуынан зардап шекті. Оның экипажы 672 офицер мен сарбаздан тұрды. Кеме алдыңғы және артқы жағында орналасқан төрт BL Mk VIII зеңбірегінен тұратын негізгі батареямен қаруланған. Зеңбірек мұнаралары дөңгелек барбеттерге орнатылған, ал оның алты әпкесі бұрынғы жұмыр пішіндес барбеттерін сақтап қалды. Цезарь сонымен қатар он екі QF /40 зеңбірегінен тұратын қосалқы батареяға ие болды. Олар кеменің ортасындағы екі қабаттағы казематтарда орнатылған. Ол сонымен қатар торпедолық қайықтарға қарсы қорғану үшін он алты QF 12 фунттық және он екі QF 2 фунттық зеңбіректерді алып жүрді. Онда бес торпедо түтігі де болды, олардың төртеуі кеменің корпусына батып, соңғысы кормадағы палубаға орнатылған. Цезарь және оның класындағы басқа кемелердің белдемелік бронясы 9 дюйм (229 мм) Харви болатынан жасалған, бұл бұрынғы броня түрлерімен салыстырғанда салмақ бойынша арзан бағамен бірдей қорғауға мүмкіндік берді. Бұл Цезарь мен оның әпкелеріне бұрынғы соғыс кемелеріне қарағанда қорғанысы төмен және терең белдемеге ие болуға мүмкіндік берді. Басты батареяның барбеттері бронямен қорғалған, ал басқару мұнарасының қабырғаларында да сондай қалыңдықпен болат болды. Кеменің брондалған палубасы қалыңдығында болды.

Қызмет тарихы

HMS Caesar Портсмут кеме жасақтауында салынған. Оның қазығы 1895 жылы 25 наурызда қаланды. 1896 жылы 2 қыркүйекте суға түсіріліп, 1898 жылы қаңтарда құрастырылуы аяқталды. Кеме 13 қаңтарда Портсмуттан Жерорта теңіз флотына жіберілді. Жерорта теңізіне аттанғанға дейін ол уақытша Канал флотына қосылып, жер суларында қызмет етті. 1898 жылы мамыр айында капитан Эдвард Харпур Гэмблдің басқаруымен «Цезарь» Ұлыбританиядан Жерорта теңізіне жол тартты. 1900 жылдың ақпан айында Сицилия аралындағы Таормина қаласына сапар шекті және 1900–1901 жылдары Мальтада жөндеуден өтті. Капитан Джордж Каллаган 1901 жылы 21 желтоқсанда капитан Джон Ферристің орнына тағайындалды. 1903 жылдың қазанында Жерорта теңізіндегі қызметін аяқтады және 1903 жылдың 6 қазанында Портсмутте жөндеуге кірісті. Жөндеуден кейін «Цезарь» 1904 жылдың 2 ақпанында Портсмутте қайтадан тапсырылып, Канал флотының флагманы болды. 1905 жылдың 1 қаңтарында Канал флоты қайта ұйымдастырылып Атлантика флоты болған соң, «Цезарь» Атлантика флотының флагманы атанды. 1905 жылдың наурыз айында ол бұл міндеттен босатылып, жаңа Канал флотының екінші флагманы болды (бұл флотка дейін Отандық флот болған). 1905 жылдың 3 маусымында «Цезарь» Дангенесс жағалауында «Афганистан» баркасымен соқтығысып, суға батып, ауыр зақымдарға ұшырады; кеменің көпір қанаттары қирады, сондай-ақ сол жағындағы қайықтар, тұтқалар мен торлар зақымдалды. «Цезарь» зақымды жөндеу үшін Девонпортқа жіберілді. 1905 жылдың желтоқсанында «Цезарь» Отандық флоттың контр-адмиралының флагманы болды. 1907 жылдың ақпанында ол бұл міндеттен босатылып, Атлантика флотына уақытша флагман ретінде қайта жіберілді. Ол осы қызметте 1907 жылдың мамырына дейін болды. 1907 жылдың 27 мамырында «Цезарь» 1907 жылдың қаңтарында құрылған жаңа Отандық флоттың Девонпорт дивизиясында қызмет ету үшін қайтадан тапсырылды. Бұл қызмет кезінде ол 1907–1908 жылдары Девонпортта жөндеуден өтті. 1909 жылдың мамырында «Цезарь» «Нор» портына ауыстырылып, уақытша Вице-адмиралдың 3-ші және 4-ші дивизияларының флагманы болды. 1911 жылдың сәуір айында ол Девонпортқа 3-ші дивизияға ауыстырылды. 1911 жылдың 16 қаңтарында «Цезарь» Шернесс портында тұманды күйде «Эксельсиор» баркасымен соқтығысты, бірақ ауыр зақымдар алмады. 1912 жылдың наурыз айында «Цезарь» 4-ші дивизияның құрамындағы резервке қойылды, кішкентай экипажымен.

HMS Caesar was built at the Portsmouth Dockyard, with her keel laying taking place on 25 March 1895. She was launched on 2 September 1896, and completed in January 1898. The ship was commissioned at Portsmouth on 13 January to serve in the Mediterranean Fleet. Before leaving for the Mediterranean, she was attached temporarily to the Channel Fleet to serve in home waters. In May 1898, Caesar departed the United Kingdom for her Mediterranean service under the command of Captain Edward Harpur Gamble. She visited Taormina on the island of Sicily in February 1900, and underwent a refit at Malta in 1900–1901. Captain George Callaghan was appointed to command her on 21 December 1901, succeeding Captain John Ferris. She ended her Mediterranean service in October 1903, paying off at Portsmouth on 6 October 1903 to begin a refit. Her refit completed, Caesar was commissioned at Portsmouth on 2 February 1904 to relieve her sister ship as flagship of the Channel Fleet. When the Channel Fleet became the Atlantic Fleet as a result of a reorganisation on 1 January 1905, Caesar became flagship of the Atlantic Fleet. She was relieved of this duty in March 1905, becoming 2nd Flagship of the new Channel Fleet (which had been the Home Fleet prior to the reorganisation). On 3 June 1905, Caesar collided with and sank the barque Afghanistan off Dungeness, suffering significant damage; her bridge wings were carried away and the boats, davits, and net booms on her port side were badly damaged. Caesar was refitted at Devonport to repair the damage. Caesar became Flagship, Rear Admiral, Home Fleet, in December 1905. She was relieved of this duty in February 1907 and transferred back to the Atlantic Fleet to become its temporary flagship. She served in this role until May 1907. On 27 May 1907, Caesar was recommissioned for service in the Devonport Division of the new Home Fleet, which had been formed in January 1907. During this service she underwent a refit at Devonport in 1907–1908. In May 1909, Caesar transferred to the Nore, temporarily serving as the flagship of Vice Admiral, 3rd and 4th Divisions, Home Fleet. In April 1911 she transferred to Devonport to serve in the 3rd Division, Home Fleet. On 16 January 1911, Caesar was rammed by the barque Excelsior in fog at Sheerness, suffering no serious damage. In March 1912, Caesar was placed in commissioned reserve with a nucleus crew as part of the 4th Division, Home Fleet.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Цезарь» қайта толыққандай жұмысқа кірісіп, Канал флотының 7-ші шайқас эскадрильясына ауыстырылды; эскадрильяның міндеті – Англия арнасын қорғау болды. Осы қызмет барысында ол Плимут теңізшілер дивизиясын Плимуттан Бельгияның Остенд қаласына тасымалдауға көмектесті және 1914 жылдың қыркүйегінде Англиядан Францияға британдық экспедициялық корпусының өтуін қамтамасыз етті. 1914 жылдың желтоқсанында «Цезарь» 7-ші шайқас эскадрильясынан бөлініп, Гибралтарға күзет кемесі және артиллериялық оқу кемесі ретінде жіберілді. 1915 жылдың шілдесінде ол Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясына ауыстырылды, онда Бермудадағы Императорлық бекініс колониясындағы Корольдік теңіз кеме жасау орнында күзет кемесі және артиллериялық оқу кемесі болып қызмет етті, сондай-ақ Атлант мұхитында қарауылдады. 1918 жылы ол Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясының екінші командирі, контр-адмирал сэр Морган Сингердің флагманы болды (Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясының бас қолбасшысы вице-адмирал сэр Уильям Лоутер Грантқа бағынышты), сонымен қатар Бермуданың адмирал-суперинтенданты да болды. Оның Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясындағы қызметі 1918 жылдың қыркүйегінде аяқталды, сол кезде «Цезарь» HMS «Андромаха» (ескі екінші сыныпты крейсер және бұрынғы мина тастаушы) орнына Корфудағы Адриатикалық британдық эскадрильясының аға теңіз офицерінің флагманы ретінде тағайындалды – бұл британдық пре-дредноуттардың соңғысы, флагмандық кеме ретінде тағайындалған. 1918 жылдың қыркүйегінде «Цезарь» Мальтаға кеме қоймасы ретінде жөндеуге барды, оның барысында ол жөндеу шеберханаларымен және демалыс бөлмелері мен оқу залдары сияқты демалыс орындарымен жабдықталды. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, ол 1918 жылдың қазан айында Мудроста британдық Эгей эскадрильясының қойма кемесі ретінде қызметке кірісті. 1919 жылдың қаңтарында ол Египеттің Порт-Саид қаласына ауыстырылып, онда қойма кемесі ретінде қызмет етті. 1919 жылдың маусымында «Цезарь» Дарданеллді кешіп өтіп, Қара теңізге ауысты, онда ол Ресей революциясы кезінде большевиктерге қарсы операция жүргізетін британдық теңіз күштері үшін қойма кемесі ретінде қызмет етті. Осы қызметте ол теңіздегі операцияларға қатысқан соңғы британдық пре-дредноут болды. «Цезарь» 1920 жылдың наурыз айында Ұлыбританияға оралды, 1920 жылдың 23 сәуірінде Девонпортта демобилизацияланды және жою тізіміне енгізілді. 1921 жылдың 8 қарашасында ол британдық фирмаға сатылып, 1922 жылдың шілдесінде неміс фирмасына қайта сатылып, Девонпорттан Германияға сүйретілді.

At the outbreak of the First World War in August 1914, Caesar was brought back into full commission and transferred to the 7th Battle Squadron of the Channel Fleet; the squadron was charged with the defence of the English Channel. During this service she helped in transporting the Plymouth Marine Division from Plymouth to Ostend, Belgium, and covered the passage of the British Expeditionary Force from England to France in September 1914. In December 1914, Caesar was detached from the 7th Battle Squadron and transferred to Gibraltar to serve as guard ship and gunnery training ship there. In July 1915, she transferred to the North America and West Indies Station, serving as guard ship and gunnery training ship at the Royal Naval Dockyard in the Imperial fortress colony of Bermuda and patrolling the Atlantic. In 1918 she was the flagship of Rear Admiral Sir Morgan Singer, second in command, North America and West Indies Station (to Vice Admiral Sir William Lowther Grant, the Commander in Chief, North America and West Indies Station), and Admiral Superintendent, Bermuda. Her North America and West Indies Station service ended in September 1918, when Caesar was transferred to relieve HMS Andromache (the old second class cruiser and former minelayer ) as flagship of the Senior Naval Officer, British Adriatic Squadron, at Corfu, the last British pre dreadnought to serve as a flagship. In September 1918, Caesar went to Malta for refit as a depot ship, during which she was equipped with repair shops and with leisure facilities such as recreation rooms and reading rooms. This conversion completed, she took up duties in October 1918 at Mudros as depot ship for the British Aegean Squadron. In January 1919 she was transferred to Port Said, Egypt, for service as a depot ship there. In June 1919, Caesar transited the Dardanelles and transferred to the Black Sea, where she served as a depot ship for British naval forces operating against the Bolsheviks during the Russian Revolution. In this service she became the last British pre dreadnought to serve operationally overseas. Caesar returned to the United Kingdom in March 1920, paid off at Devonport on 23 April 1920, and was placed on the disposal list. She was sold to a British firm for scrapping on 8 November 1921, then resold to a German firm in July 1922 and towed from Devonport to Germany to be scrapped.