Кіріспе

Яһуданың 18-ші патшасы Жохаким, кейде Жохаким деп те жазылады. Б.з.д. 609 жылдан 598 жылға дейін Яһуданың он сегізінші және соңғыдан екінші патшасы болды. Жосия патшаның және Румалық Педаяхтың қызы Зебиданың екінші ұлы. Жохаким он бір жыл билік жүргізді, б.з.д. 598 жылға дейін, содан кейін ұлы Ехония (Жахаин деп те аталады) таққа отырды, ол үш ай ғана билік етті.

Билік

Иоакимді патша етіп Нехо II тағайындады, Мысыр патшасы, б.з.д. 609 жылы, Нехо Харран шайқасынан оралғаннан кейін, үш ай өткен соң ол Мегидода патша Иосияны өлтірді. Нехо, Иохаз патшаны үш ай билік еткеннен кейін, оның орнына отырып, Мысырға алып кетті. Иоаким бастапқыда мысырлықтардың қарауындағы патша болды, ол осы ақшаны жинау үшін "жердің халқынан күміс пен алтынды бағасы бойынша жинады". Бірақ, египеттіктер б.з.д. 605 жылы Кархемиш шайқасында бабылдықтардан жеңілгеннен кейін, Навуходоносор II Иерусалимді қоршауға алды, және Иоаким Иерусалимнің қирауынан сақтану үшін адалдығын өзгертті. Ол Иерусалимдегі қазынадан салық төледі, ғибадатхананың кейбір заттарын, сондай-ақ патшалық отбасының және ақсүйектердің бір бөлігін кепіл ретінде берді. Тағы бір пайғамбар, Урия бен Шемаях, осыған ұқсас хабарды жариялады, және Иоаким оны өлімге кесті. Иоаким үш жыл бабылдықтардың қарауындағы патша болып қалды, бірақ б.з.д. 601 жылы Мысырға жасалған шабуыл сәтсіз аяқталып, олардың аймаққа билігіне нұқсан келтірді. Иоаким қайтадан египеттіктерге адалдығын білдірді. Иеремия оның лайықты жерлеусіз өлетінін болжады, яһудалықтардың "оған аза тұтып, «Ай, мырза!» немесе «Ай, оның мәртебесі!» демейтінін" айтты. «Ол есектей жерленеді, сүйреп әкелініп, Иерусалим қақпасынан тысқа тасталады» және «оның денесі күндіз ыстыққа, түнде аязға тасталады» (Иеремия 36:30). Иосифтің жазуынша, Навуходоносор Иоакимді жоғары шенді офицерлермен бірге өлтіріп, оның денесін «жерлеусіз қабырғаға лақтырып тастады». Оның орнына ұлы Иехония (Жехояхин деп те аталады) патша болды. Үш айдан кейін Навуходоносор Иехонияны тақтан түсірді (Иосифтің айтуынша, ол әкесінің өлімінен кек алу үшін көтеріліс жасауы мүмкін деп қорқып) және оның орнына Иоакимнің інісі Седекияны патша етіп тағайындады. Иехония, оның үйі және Яһуда халқының көп бөлігі Вавилонға жер аударылды. Вавилондық жылнамаларға сәйкес, Иерусалим б.з.д. 597 жылдың 2 адар (16 наурыз) күні түсті. Жылнамада былай делінген: «Навуходоносордың билігінің жетінші жылы (б.з.д. 598 жыл) Кислев айында (қараша/желтоқсан) Бабыл патшасы әскерін жинап, Хати (Түркия/Сирия) жерін басып алғаннан кейін Яһуда қаласын қоршауға алды. Адар айының екінші күні (16 наурыз) ол қаланы жаулап алып, патшаны (Иехонияны) тұтқынға алды. Ол өз таңдауымен (Седекияны) патша етіп тағайындады, және көптеген олжа алғаннан кейін, оларды Вавилонға жіберді».

Рабби әдебиеттерінде

Жосияның тұңғыш ұлы Ехояким болғанмен, Жосия қайтыс болған соң, оның әкесінің орнына отыруға лайықсыз деп танылып, інісі Жоахаз таққа отырды. Жоахаз ағасының таққа талабын жою үшін көпшілік алдында патша болып майланды (Седер 'Олам Р. xxiv.; Хор. 11б; Ратнердің Седер 'Оламға қарсы пікірі ad loc. Гемарада бұрыннан жауапталған еді). Кейіннен Жоахаз Мысырға тұтқынға алынғаннан соң, Ехояким билікке келгенде, оның ізгі әкесінен ешқандай ұқсастығы жоқ екенін көрсетті: ол дінсіз зұлым патша болып, ең қорқынышты күнәлар мен қылмыстар жасады. Ол анасымен, келінімен және әкесінің әйелімен заңсыз қарым-қатынаста болып, адамдарды өлтіріп, олардың әйелдеріне зорлық жасап, мүлкін тартып алды. Оның киімдері "ша'атнез" матасынан тігілген еді, және яһуди екенін жасыру үшін операция жасатып, өзін эписпазмге айналдырып, денесіне татуировка салдырды (Лев. Р. xix. 6; Тан., Лек Лекка, соңы; Мидр. Аггадат Берешит xlviii.; сондай-ақ Санх. 103б қараңыз). Ол тіпті дінсіздігімен мақтанды, былай деді: "Менің бұрынғы бабаларым Манассе мен Амон Құдайды ашуландырудың жолын білмеді. Бірақ мен ашық айтамын: Құдай бізге бергеннің бәрі - жарық, ал бізге бұл енді қажет емес, себебі бізде жарықтай жарқырайтын алтын бар; сонымен қатар, Құдай осы алтынды адамзатқа берді [Зәб. cxv. 16] және оны қайтарып ала алмайды" (Sanh. l. c.). Ехояким Еремияның ақтауларын жазып жатқанын естігенде, кітапты талап етіп алып, алғашқы төрт тармағын тыныш оқып, сарказммен: "Мен әлі патшамын" деді. Бесінші тармаққа келгенде, "Раббы оның көптеген бұзықтықтары үшін оны жазалады" (Жер. i. 5) деген сөздерді көргенде, кітапты алып, ондағы Құдайдың есімдерін сызып тастап, отқа лақтырып жіберді (М. Ḳ. 26a). Сондықтан Құдай "дүниені қайтадан хаосқа айналдыруды" ойлаған еді, бірақ бұл патшаның билігімен яһуди халқының ізгілігі үшін жасаған жоқ (Sanh. 103a). Бірақ жазадан құтылмады. Набуходоносор әскерімен Дафнеге, Антиохияға жақын келді және оған құрмет көрсетуге келген Ұлы Синедрионнан Ехоякимді өзіне тапсыруды талап етті, онда ол қаланы және оның тұрғындарын мазаламауға уәде берді. Синедрион Набуходоносордың талабын Ехоякимге жеткізу үшін барды, және ол олардан өзін олардың игілігі үшін құрбан етудің дұрыс-бұрыстығын сұрағанда, олар Дәуіттің бүлікші Шебамен жасаған әрекетін еске түсірді (Лев. Р. xix. 6). Ехоякимнің өлімі туралы түрлі пікірлер айтылды, себебі Киелі кітаптағы қарама-қайшы мәлімдемелерді үйлестіру қиын (ІІ патшалар xxiv. 6; Ерем. xxii. 18, 19; ІІ Жыл. xxxvi. 6). Кейбіреулердің айтуынша, ол Синедрион Набуходоносордың талабын орындамай тұрып Иерусалимде қайтыс болды, сондықтан Набуходоносор патшаның денесіне қанағаттанды, оны қабырғадан лақтырып жіберді. Тағы бір нұсқада ол қабырғадан түсіріліп жатқанда қайтыс болды делінген. Ал басқалар оны бүкіл Яһуда жерін аралап шыққаннан кейін Набуходоносор өлтіріп, денесін итке лақтырып жіберді немесе бір нұсқада өлген есектің терісіне орады (Лев. Р. xix. 6; Седер 'Олам Р. xxv., жартылай Иосиф Флавийпен келіседі, "Ант." x. 6, § 3; сондай-ақ, Еремияға жазбаларды қараңыз. xxii. 18, және Рабби әдебиеттеріндегі Набуходоносор). Дегенмен, осы қорлықпен өлім де оның соңы болмады, оның бас сүйегіне "Бұл және тағы біреу" деген сөздер ойылып жазылған. Көп ғасырлар өткен соң Гемара былай баяндайды: Рабби Периданың атасы, Рабби Хия бар Авуа, Иерусалимнің қақпасының алдында бас сүйегін тапты; екі рет ол оны ізгілікпен көміп қойды, бірақ оны жабуға тырысқан сайын жер оны ұстамай қойды. Ол содан кейін оның Жаратушы Ие Ехоякимнің бас сүйегі екенін түсінді, оның соңы туралы Еремия алдын ала болжаған еді (Ерем. xxii. 18); және онымен не істеу керектігін білмейтіндіктен, оны жібекке орап, шкафқа жасырып қойды. Бірнеше уақыттан кейін әйелі оны тауып алып, көршісіне көрсетті. Ол: "Сіздің күйеуіңіздің сізден бұрын басқа бір әйелі болған, оны ұмыта алмайды, сондықтан ол оның бас сүйегін сақтап қалды", - деді. Сонда әйел оны отқа лақтырып жіберді, күйеуі қайтып келгенде, ол "бұл және тағы біреу" деген жұмбақ сөздердің мағынасын білді. Ехоякимнің қалдықтары Иерусалимнен шығарылып қана қоймай, өртеліп, қабірден шығарылды (Sanh. 82a, 104a). Агадада Ехояким әлі күнге дейін күнәлары үшін жазаланып жатыр. Бабыл Талмуды оны болашақ әлемде орын жоқ адамдардың қатарына жатқызбаса да (сағ. Sanh. 103б), Иерусалим Талмуды оны заңды жария түрде бұзып, көктегі орнын жоғалтқан адамның мысалы ретінде келтіреді.

Танымал мәдениетте

Иоакимді Андреа Очипинти "Жеремия" (1998) фильмінде бейнелейді.