Кіріспе

Тито Гобби (1913–1984) – итальяндық опера баритоны. Ол 1935 жылы Губбиода Беллинидің «Ла сонамбула» операсында граф Родольфо рөлімен опералық дебютін жасады және Италияның ірі опера театрларында тез арада танымал болды. 1979 жылы зейнетке шыққанға дейін ол шамамен 100 опералық рөлді орындады. Олар Моцарттың орташа диапазондағы баритон рөлдерінен бастап Россинидің «Шашқыр» операсы, Доницетти, сондай-ақ Верди мен Пуччинидің стандартты баритон рөлдеріне дейін, Альбан Бергтің «Воццек» операсына дейін қамтыды. Ол бүкіл әлемде опера баритоны ретінде өнер көрсетті, 25-тен астам фильмде (немесе әншілік рөлді жазды) және 1960 жылдардың ортасынан бастап Еуропа мен Солтүстік Америкада 35-ке жуық қойылымдарға ие болған онға жуық операны сахналық режиссер ретінде қойды, оның ішінде Чикаго Лирикалық операсы үшін Чикагода көптеген қойылымдар болды. Гобби мен оның әйелі Тильде Де Ренсистің қызы Сесилия қазір әкесінің операға қосқан үлесін сақтау және оны тойлауға арналған «Associazione Musicale Tito Gobbi» ұйымын басқарады. Ол сонымен қатар Ковент-Гардендегі әйгілі әріптесі, Болгарияда туған бас, Борис Кристофтың жекжатты ағасы болды. Гобби 1979 жылы зейнетке шығып, 1984 жылы 70 жасында Римде қайтыс болды.

Ерте өмір

Тито Гобби Бассано-дель-Граппа қаласында дүниеге келді. Ол Падуа университетінде құқық білімін оқуды бастады, және сол кезде оның талантын отбасылық дос, барон Агостино Занчетта ашты, ол оған ән салуды оқыmasını ұсынды. Осы мақсатта Гобби 1932 жылы Римге көшіп, бұрынғы буынның белгілі итальяндық теноры Джулио Кримиден сабақ алды. Крими Пуччинидің «Il trittico» және Зандонаидың «Francesca da Rimini» операларының алғашқы қойылымдарында өнер көрсеткен. Гоббидің алғашқы тыңдауында пианинода сүйемелдеген – музыкатанушы Рафаэль Де Ренсистің қызы Тильде Де Ренсис болды. 1937 жылы ол оның әйелі атанды.

Алғашқы жылдар

1935 жылы Губбиода Винченцо Беллинидің «Ла сонамбула» операсында граф Родольфо рөлін орындағаннан кейін, 1937 жылы ол Римдегі Адриано театрында «Ла травиата» операсында Гермонт рөлін алғаш рет орындады. Бірақ 1935–1936 жылдар маусымында Миландағы «Ла Скала» театрында дублер болып жұмыс істегені оған мол тәжірибе сыйлады, ал ол сахнада алғаш рет Ильдебрано Пиццеттидің «Орсеоло» операсындағы Херальд рөлінде пайда болды. 1942 жылы ол Туллио Серафин дирижерлік еткен Доницеттидің «Эликсир махаббаты» («L'elisir d'amore») операсында Белькор рөлінде дебют жасады. Жас Гобби Серафин басшылығымен көптеген рөлдерді дайындады, олардың кейбіреулері оның кейінгі мансабы үшін өте маңызды болды; олардың ішінде Скарпия, Риголетто, Симон Бокканегра рөлдері бар еді. Ол сондай-ақ 1938 жылдан бастап Рим операсында Виктор де Сабата дирижерлік еткен «Мадам Баттерфляй» операсындағы Шарплес сияқты сахналық қойылымдарда өнер көрсетті. Соғысқа дейінгі жылдардағы тағы бір маңызды итальяндық сахна – Венециядағы «Ла Фениче» театры, онда ол 1941 жылы Марчелло рөлінде, ал 1942 жылы Шарплес рөлінде ойнады. 1941 жылы Флоренциядағы Коммуналдық театрда Глюктің «Армида» операсындағы Хидраот рөлін орындады, ал 1942 және 1943 жылдары Триесттегі Верди театрында «Орфео» операсының бас кейіпкері сияқты басқа да қойылымдар болды. 1942 жылы Римде ол де Сабата жетекшілігімен «Ла Скала» театрында өзінің алғашқы Фальстафын орындады, ал керісінше, қараша айында Альбан Бергтің «Воццек» операсындағы басты рөлді орындады. Осы қойылымдар оны Берг операсының алғашқы итальяндық қойылымдарында танымал етті. Кейін ол бұл рөлді Италияда және Карл Бёммен Венада қайтадан орындады. Осы жылдары Гобби кинода да жұмыс істеді, олардың кейбіреулері опера фильмдері болды, мысалы, 1938 жылы Лисия Албанезебен бірге Силеяның «Арлезиана» («L'arlesiana») операсы.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Гоббидің халықаралық мансабы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін гүлденді, 1948 жылы Сан-Франциско операсында өнер көрсетті. Ол 1950 жылы Лондонның Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрында тұңғыш рет өнер көрсетті және 1954 жылдан 1974 жылға дейін Чикагоның Лирикалық опера театрында ән шырқады. Ол 1956 жылы «Тоска» операсындағы Скарпия рөлімен Метрополитен операсында дебют жасады. 1974 жылы Гоббидің Ковент-Гардендегі көптеген өнер көрсетулерінің соңғысы болды, онда ол өзінің нәзік музыкалық шеберлігімен, сондай-ақ актерлік таланты мен түсіндіру қабілетімен көпшілік пен сыншылардың үлкен құрметіне ие болды. Дегенмен, оның Ковент-Гарденмен қарым-қатынасында қызу пікір тудырған бір оқиға болды. 1955 жылы ол Вердидің «Отелло» операсының жаңа қойылымында Яго рөліне шақырылған, бірақ репетицияға кешігіп келді. Жаңа музыкалық жетекші Рафаэль Кубелик әншілерге тәртіп орнатуға ниеттенгендіктен, оны жұмыстан шығарды. Компанияның баритоны Отакар Краус, бұрыннан кейбір қойылымдарға жоспарланған болатын, барлық қойылымдарды өз мойнына алды. Бірақ бірнеше аптадан кейін Гобби мен Кубелик бір кеште кездесіп, Кубелик өзінің қателігін мойындап кешірім сұрады. Басым көпшілік пікірі бойынша, Кубелик принцип бойынша дұрыс болған, себебі кейбір жұлдызды әншілер көбінесе репетицияға келмейтін, бірақ ол дұрыс әншіні және жағдайды таңдамаған, өйткені Гоббидей кәсібилігі жоғары әншілер азаз болды. Ол келесі жазда Риголетто рөлінде Ковент-Гарденге қайта оралды.

Гоббидің кинодағы мансабы

Карьерасының басында ол 1937 және 1959 жылдар аралығында көптеген көркем фильмдерде ойнады, оның ішінде Ферруччо Тальявинидің басты рөлде ойнаған «Севиль шаштаразы» (1946) сияқты опералар, сондай-ақ 1946 жылғы «Оның алдында бүкіл Рим дірілдеді» атты заманауи драмасы бар еді. 1949 жылы соғыс уақытындағы Италияда түсірілген, кең жұртшылыққа танымал болған «Шілек тау» британдық драмасы да оны көпке таныстырды. 1950 жылы ол «Сохо заговорлары» британдық фильмінде өзінің рөлін ойнады. Өлген кезде Гобби 25-ке жуық фильмде ән айту және сөйлеу рөлінде ойнаған. 1940 жылдардан бастап Гобби Энтони Квинннің «Каваллерия рустикана» (1953) фильміндегі Альфио рөліне дауыс берді, сондай-ақ 1957 жылғы «Риголетто және оның трагедиясы» фильміндегі басты кейіпкердің дауысын сомдады.

Гобби сахналық режиссер ретінде

1960 жылдары Гобби сахналық режиссураға беленді, оның ең танымал мысалы – 1965 жылғы желтоқсанда Ковент-Гарденде Вердидің «Симон Бокканегра» операсының қойылымы. Бұл оның алғашқы режиссерлік жұмысы болуы тиіс еді, бірақ ол одан бұрын Чикаго қаласында сахналады. Одан бөлек, ол өзі режиссерлік еткен үш қойылымда басты рөлді өзі орындады, соңғысы 1975 жылы Римде болды. Гоббидің операға деген шексіз сүйіспенділігі – «сахнада да, жазбада да» оның ең үлкен жетістіктерінің бірі деп есептеледі. Барлығы 1965-1982 жылдар аралығында ол шамамен он түрлі операны қойды, олардың көп бөлігі – «Тоска» операсы. Басқалары: «Севильский шаштараз» (1969-1977 жылдар аралығында Чикагода үш рет көрсетілді); «Отелло» (1966 жылы Пасадена, Калифорнияда, Чикагода (1966) және 1978 жылы Грекиядағы Салоникада үш қойылыммен); және «Джанни Шикки» (1969 жылы Флоренцияда және Эдинбург фестивалінде; 1970 жылы Чикаго лирикалық операсында; 1974 жылы Цюрихте және 1982 жылы Монакода). Осы он операны Еуропа мен Солтүстік Америкадағы опера театрлары барлығына дерлік қырық рет сахналады, оның ішінде Америкадағы Чикаго лирикалық операсы үшін ол тоғыз қойылымды режиссерлік етті.

Танымал рөлдері

Гоббидің айтуынша, ол Пуччинидің «Тоска» операсындағы Скарпия рөлін «мыңға жуық рет» орындаған. Маңызды қойылымдардың бірі – «әлемдік қызығушылық тудырған оқиға» (Гоббидің өзінің сөзімен айтқанда), 1964 жылдың ақпанында Лондонның Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрында Франко Зеффирелли қойған «Тоска». Осы театрға қайта келгенде, сопрано Мария Каллас Карло Феличе Чилларионың дирижерлігімен бас рөлді орындады. Қойылымның екінші әрекеті 1964 жылдың 9 ақпанында британдық теледидардан тікелей эфирде көрсетілді, бұл опера репертуарындағы ең жоғары бағаланған драмалық интерпретациялардың бірі саналады. Қазір ол DVD форматында сақталған. Гобби мен Каллас бұрын Миланда жазылған, Джузеппе Ди Стефаноның Каварадосси рөлінде және Виктор де Сабатаның дирижерлігімен 1953 жылғы EMI-дің классикалық «Тоска» жазбасында бірге орындаған. 1953 жылғы альбом граммофон пластинкасы түрінде, содан кейін CD-де қайта шығарылды. Көптеген адамдар оны жасалған ең ұлы опера жазбасы деп есептейді. Ол тек бір рет таусылды, Каллас 1964 жылы осы рөлді стереода қайта жазғаннан кейін; бірақ 1953 жылғы моно нұсқасы көп ұзамай қайта шығарылды және бүгінгі күнге дейін қолжетімді болып қала береді. Гобби Калластың жақын досы, серігі және жанкүйері болды және ол олардың сахнадағы бірлескен жұмыстары туралы бірнеше сұхбат берді, сондай-ақ өзінің кітабында «Мариямен өнер көрсету емес, өмір сүру еді» деп жазды. Ол Яго мен Фальстаф рөлдерін көптеген рет орындағанымен де танымал, олардың бірнешесі CD-де қолжетімді. Моцарттың рөлдері, әсіресе «Дон Джованни» операсындағы бас рөл және «Фигароның үйленуі» операсындағы граф рөлі де әсерлі болғанымен, олар аз танымал. 1968 жылы ол Австралиядағы алғашқы опера теледидар трансляциясына қатысты («Тоска», Мари Коллиер бас рөлде және Дональд Смит Каварадосси рөлінде).

Жарияланымдар

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Гобби жазуға көшті және екі кітап жазды, олардың біріншісі – «Тито Гобби: Менің өмірім», оның автобиографиясы. Осы кітапты жазуда оған көмекші автор Ида Кук көмектесті; ол 1979 жылы жарық көрді. Бес жыл өткен соң, ол «Тито Гобби және итальян операсының әлемі» атты кітабын жазды, онда ол өзі орындаған немесе режиссерлік еткен (немесе екеуін де) көптеген операларды қарастырып, олар және олардың авторлары туралы ақпарат берді, сондай-ақ қойылымдарды талқылады. «Тоска» операсы туралы ол «Тито Гобби және итальян операсының әлемі» кітабындағы бір тарауын операдағы барлық кейіпкерлерді (тіпті екінші рөлдердегі кейіпкерлерді де) талдауға арнады. Ал Скарпия туралы ол «Мен оны жақсы білемін деп айтуға болады» деді және осы кейіпкерді көп жылдар бойы байқап, ойнаған тәжірибесіне сүйене отырып, үш бетке созылған егжей-тегжейлі талдау жасады.