Кіріспе
High Anxiety – 1977 жылғы Мел Брукстың сатирикалық комедиялық фильмі. Бұл фильмді Мел Брукс өндіріп, режиссерлік еткен, сонымен қатар басты рөлді өзі ойнайды. Брукстың продюсер ретіндегі тұңғыш жұмысы және алғашқы сөйлейтін басты рөлі (оның алғашқы басты рөлі – «Үнсіз фильмде»). Опытный актерлер тобынан Харви Корман, Клорис Личман және Мадлен Кан да ойнаған. Бұл психоанализ және Альфред Хичкок фильмдерінің пародиясы.
the film
High Anxiety is a 1977 American satirical comedy film produced and directed by Mel Brooks, who also plays the lead. This is Brooks' first film as a producer and first speaking lead role (his first lead role was in Silent Movie). Veteran Brooks ensemble members Harvey Korman, Cloris Leachman, and Madeline Kahn are also featured. It is a parody of psychoanalysis and Alfred Hitchcock films.
Сюжет
ЛАКС әуежайына келген доктор Ричард Торндэйк бірнеше ерекше жағдайларға тап болады (мысалы, полицейдің кейпіндегі әйел адам мен толық оркестр ойнап тұрған автобус). Оны жүргізушісі және фотографы Брофи өте жүйкелілер психоневротикалық институтына алып барады, онда ол таинсты түрде қайтыс болған доктор Эшлидің орнын толтыру үшін жұмысқа алынады, бірақ Брофи бұл қылмыс болуын күдіктенеді. Ол келген кезде Торндайкты институт қызметкерлері – доктор Филип Вентворт, доктор Чарльз Монтегю және медбике Шарлотта Дизель қарсы алады. Торндайк сонымен қатар бұрынғы ұстазы, қазір институт қызметкері профессор Виктор Лиллольманмен қайта кездеседі. Торндайк "қатты үрейленуден" зардап шегеді, бұл институттың мұхит жағалауындағы тік жардың үстінде орналасқандығымен күшейеді, бірақ Лиллольман оған көмектесуді ұсынады. Кейінірек Торндайк Дизельдің бөлмесінен естілген жағымсыз дыбыстарды естиді және Брофимен бірге тергеуге барады. Дизель бұл теледидардың шуы деп айтады, бірақ шындығында Монтегюмен BDSM сеансы болып жатқан еді. Ертесіне таңертең Торндайкты терезеден шашыраған жарық оятады, ол зорлық-зомбылық бөлімшесінен келіп тұр. Монтегю Торндайкты жарықтың көзіне, өзін кокер-спаниель санаған Артур Брисбеннің бөлмесіне алып барады. Вентворт институтты тастап кетуге тырысады, Дизельмен дауласады. Дизель оны босатып жібергеннен кейін, ол үйіне келеді, бірақ радиода керемет қатты рок-музыка естіледі. Ол көлікке тігіліп, құлағынан қан ағып, қатты музыканың салдарынан инсульттан қайтыс болады. Торндайк пен Брофи Сан-Францискоға саяхаттайды, онда Торндайк психиатриялық конвенцияда сөз сөйлейді. Ол Hyatt Regency San Francisco қонақ үйіне орналасады, онда оған ең жоғарғы қабаттағы бөлме беріледі, бұл "М. МакГаффин" жасаған құпия өзгерту болып шығады. Торндайк газет сұрап, газет сатушыны мазалайды, Вентворттың өлімі туралы ақпаратты іздеу үшін некрологтарды қарағысы келеді. Содан кейін ол душқа түседі, сол кезде газет сатушы кіріп, газетпен Торндайкты пышақтағандай қимылдар жасап, "Міне, сіздің газетіңіз! Енді бақыттысыз ба? Бақыттысыз ба?" деп айқайлайды. Газеттен шыққан бояу кездікке ағып кетеді. Душтан кейін Артур Брисбеннің қызы Виктория Брисбен есіктен кіріп, әкесін институттан шығаруға көмектесуді сұрайды. Ол Дизель мен Монтегю бай науқастардың ауруларын асыра көрсетіп, бай отбасылардан миллиондаған долларлар жымқырып жатыр деп мәлімдейді (бұрынғы әдістер арқылы). Кездескен науқастың нағыз Артур Брисбен емес екенін білген Торндайк доктор Эшли Дизель мен Монтегюдың не істеп жатқанын білгенін және оларды жұмыстан шығаруға мүмкіндік берместен бұрын өлтіргенін түсінеді; ол көмектесуге келіседі. Торндайкты тоқтату үшін Дизель мен Монтегю Эшли мен Вентвортты өлтірген күміс тісті "Брейс" адамды жалдап, оның кейпіне кіріп, вестибюльдегі адамды атып өлтіреді. Торндайк өзінің кінәсіздігін полицияға дәлелдеуі керек. Асқазан-ішек ауруынан зардап шеккен көгершіндердің шабуылынан кейін ол Викториямен кездеседі және Брофи атысқан жерді суретке түсіргенін түсінеді, онда нағыз Торндайк сол кезде лифтте болған, сондықтан ол суретте болуы керек. Суретті үлкейтіп қарағанда, Брофи Торндайк суретте көрінетінін анықтайды, бірақ Дизель мен Монтегю Брофиді тұтқынға алып, Солтүстік қанатқа алып кетеді. Осы уақытта "Брейс" Торндайкты телефон будкасынан Викторияны шақырып тұрғанда ұстап алып, оны өлтіруге тырысады; алайда Торндайк будканың сынған терезесінен шыққан шыны сынығымен оны өлтіреді. Торндайк пен Виктория Лос-Анджелеске қайтып, Брофиді құтқарып, Монтегю мен Дизельдің нағыз Артур Брисбенді оны өлтіру үшін мұнараға алып бара жатқанын көреді. Торндайктың қатты үрейленуі оған Брисбенге көмектесу үшін мұнараның тік баспалдағына көтерілуге кедергі келтіреді, бірақ Лиллольманның көмегімен ол фобиясын жеңеді. Торндайк Нортонды мұнарадан құлатып, Брисбенді құтқарады. Дизель көлеңкеден шығып, Торндайкқа қоламен шабуыл жасайды, бірақ мұнарадан құлап, гистериялық күліп, қоламен төмендегі жартасты жағалауда өлімге ұшырайды. Монтегю көлеңкеден пайда болады және есік ашылғанда кездейсоқ есінен танып қалады. Виктория әкесімен қайта қосылады, Торндайкқа үйленеді және олар бал айларына шығады.
Актерлік құрам
Мел Брукс доктор Ричард Харпо Торндайк рөлінде. Фильм бойы Торндайк "Жоғары дауылпаздық" деп аталатын жүйке ауруынан зардап шегеді және оны жеңуге тырысады, бұл биіктік қорқынышы мен бас айналудың бірлескен түрі. Мадлен Кан Виктория Брисбен рөлінде, Артур Брисбеннің қызы. Ол Торндайкпен бірігіп, әкесін құтқаруға тырысады, оның институтта өз еркінен тыс ұсталып отыр деп санайды. Клорис Личман - медбике Шарлотта Дизель. Ол бай адамдарды психикалық ауруға шалдыққан деп айыптап, олардың отбасыларынан миллиондаған доллар бопсалайды. Харви Корман доктор Чарльз Монтегью рөлінде. Жұмсақ мінезді және мақтанғақ, ол Дизельмен тым жақын және оның ықпалында. Рон Кери - Брофи, жақыннан сурет түсіретін фотограф, сонымен қатар Торндайкпен бірге жүретін жүргізушісі және серігі. Дик Ван Паттен доктор Филип Вентворт рөлінде, институттың заңсыз іс-әрекеттеріне қатысы жоқ, қарапайым дәрігер. Говард Моррис - профессор Виктор Лиллман, Торндайкқа "Жоғары дауылпаздық" диагнозын қойған тәлімгері. Джек Райли Сан-Францискодағы Hyatt Regency қонақүйінің кеңсе қызметкері рөлінде. Чарли Каллас өзін кокер-спаниель санаған, ақыл-есінен жаңылысқан науқас рөлінде. Рон Кларк - Закари Картрайт, ақыл-есі дұрыс емес деп саналатын науқас. Кларк сонымен қатар фильмнің сценарийін жазуға қатысқан. Руди Де Лука "Тісті қатар" рөлінде, Дизельдің Вентворт пен Торндайкты өлтіру үшін жалдаған саскері. Де Лука фильмнің сценарийін жазуға да қатысқан. Барри Левинсон - Дэннис, лифтші. Левинсон да фильмнің сценарийін жазуға қатысқан. Ли Делано - Нортон, Дизель мен Монтегге жұмыс істейтін санитар. Оның мұртының жартысы жоқ, себебі науқас оған шабуыл жасаған деген сөз бар.
Өндіріс
Фильм Альфред Хичкоктың "Спеллбаунд", "Головокружение", "Психо" және "Птицы" фильмдерінің пародиясы болып табылады. Фильм Хичкокқа арналды, ал Брукс сценарий жазу кезінде Хичкокпен кеңес алды. Сондай-ақ, Микеланджело Антонионидің "Фото үлкенге" және Орсон Уэллстің "Гражданин Кейн" фильмдерінің пародиялары да бар – қабырғалар арқылы камерамен қадағалау, тіпті Ричард Кил ойнаған Бонд жауларымен ұқсастығы бар Джеймс Бонд фильмдерінен кісі өлтірушілер де кездеседі. Оқиғаның көп бөлігі ойдан шығарылған, өте-өте жүйкелі адамдарға арналған "Психо-невротикалық институтта" өтеді, ал сыртқы түсірілімдер Лос-Анджелестегі Маунт-Сент-Мэри университетінде жүргізілді. Лос-Анджелес халықаралық әуежайы да фильмнің басында көрінеді. Фильмнің ортасына жақын оқиға Сан-Францискоға көшеді, Хичкоктың "Головокружение" фильмінде қолданылған жерлерді пайдаланады, соның ішінде Алтын көпір және Сан-Хуан Баутиста миссиясының мұнарасы. Бұрынғы жаңа Hyatt Regency қонақ үйі де бар, оның биік атриумды вестибюлі бар. Брукс Хичкок фильмдерін пародиалаумен ғана шектеліп қоймай, оның фильмдерінің көрінісі мен стилін де ұстануға көп күш жұмсады. Бір сұхбатында ол былай деді: "Біз түсіріп жатқан фильмді [оператормен] бірге қараймын, ол ненің жөн екенін білсін. Ол шынайы жарық пен текстураны табуы керек. "Үлкен алаңдаушылық" үшін біз: 'Хичкок фильмі деген не? Ол қалай көрінеді? Ол қандай сезім береді? Оны қалай жарықтандырады? Бір сахна қанша уақытқа созылады? Монтаж қандай? Қашан жағдай шиеленіседі?' – деп ойлануымыз керек. Біз бәрін бақылап отырамыз".
Қабылдау
Rotten Tomatoes сайтында фильмнің 32 рецензияға негізделген 75% мақұлдауы бар. Тәжірибелілердің пікірі: "Бұл Хичкок фильмдерінің пародиасы Мел Брукс туындыларының ішінде ерекше орын алады". Metacritic сайтында бес сыншының пікіріне сүйене отырып, 55% балл жинады, бұл "аралас немесе орташа" бағалауды көрсетеді. Фильмді өзі тамашалағаннан кейін Альфред Хичкок Брукске 1961 жылғы Château Haut Brion шарабының алты бөтелкесін жіберді, қоса берілген хатта: "Менің ризашылығымның шағын белгісі, уайымдамаңыз" деп жазылған. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді және былай деп жазды: "Мел Брукстің "Жоғары дауыл" фильмінің бір қиындығы – ол таңдаған нысананың өте күрделі болуы: бұл Альфред Хичкок туындыларының пародиасы, бірақ Хичкок фильмдерінің өзі де көбінесе күлкілі болады. Ал сатира ең жақсы жағдайда өзін-өзі маңызды санаған нысанаға қатысты тиімді". The New York Times газетінен Винсент Канби осы пікірмен келісіп, фильмнің "Жас Франкенштейндей тапқыр және ұқыпты" екенін, бірақ "бір мәселесі бар: Хичкок өзінің өте күлкілі екендігі. Оның фильмдері тіпті ең қорқынышты және күмәнді тұстарында да көрерменмен бөлісетін әзіл-қалжыңға толы. Өзін-өзі жақсы білуінің арқасында Хичкок фильмдері пародистке, әсіресе Мистер Брукс сияқты оған құрметпен қараушыға оңай жеңіліп бермейді. Көтерілуге ештеңе жоқ, шынымен де". The New Yorker журналынан Паулин Каэл де осы пікірді қолдап, "Брукс сатирикалық көзқарас қосуға тырысқандай көрінеді, бірақ бұл сатира туралы балаларша түсінік: күлкілі шапан мен қисық қараумен имитациялау. Хичкоктын жанды мелодрамалары оның ерекше ақылымен туындайды; олар бастапқыда сатирикалық". Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және "Психо" мен "Құстар" фильмдеріне жасалған пародиалардың "ақылды, күлкілі және фильмді ұсынатынын" жазды. Алайда, ол фильмнің көп бөлігі "жасөспірімдерге арналған жыныстық әзілдермен" "Мел Брукс сияқты дарынды комиктің деңгейінен төмен" екенін де айтты. Чарльз Шамплин Лос-Анджелес Таймс газетінде оны "Продюсерлерден бері Брукс фильмдерінің ең біркелкісі" деп атады, "басынан соңына дейін тон, сюжет және кейіпкерлерді сақтап қалу тұрғысынан". "Бұл құрмет көрсету ретінде, ол білу және құрметтеуге толы. Осылайша, бұл Брукс фильмдерінің ең тыныш, азырақ күлкілі және көбірек ризашылықпен күлдіретін туындысы". Гари Арнольд The Washington Post газетінде былай деп жазды: "Фильм сирек ғана қолға алынған, қарапайым құрмет көрсету деңгейінен жоғары көтеріледі. Кейде-кейде жарқын идеяларға қарамастан, фильмде актерлік құрамды қалай пайдалану туралы біріктіретін жарқын идея жоқ. Сценарий сюжетке ауырлық береді, бірақ Хичкок көздерінен қызықты сюжет ойлап табуға жеткіліксіз". Хичкок фильмдерін пародиалаудан басқа, "Жоғары дауыл" сол кездегі танымал психоанализ теорияларын жиі мазақтап, "New Statesman" журналисі Райан Гилби "көргендер психоанализдің сөйлеу тілі мен жарқын сөздерімен жеткілікті түрде таныс болды, фильмнің ең тапқыр сахнасына инстинктивті түрде жауап беретіндей болды, яғни Брукс психиатриялық конференцияда сөйлеген сөзін екі кішкентай баланың аудиторияға қосылуына байланысты спонтанды түрде өзгертуге мәжбүр болды. "Қызғаныш" "пипи қызғанышына" айналады; жатыр уақытша "ву-ву" деп қайта аталады".