Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балықтар тұқымдасы
Family of fishes
Морейлер немесе Muraenidae ( /m//ɒr//eɪ//, /m//ə/'/r//eɪ/) – дүние жүзінде кездесетін балықтар тұқымдасы. Олардың 15 туысына шамамен 200 түрі жатады, олардың көпшілігі теңізде ғана таралған, бірақ бірнеше түрі тұзды-ащы суларда жиі кездеседі, ал аздаған түрлері тұщы суда да кездеседі. Ағылшын тіліндегі атауы 17 ғасырдың басында португал тілінен алынған "moréia" сөзінен шыққан, ол латын тіліндегі "mūrēna" сөзінен, ал ол грек тіліндегі "μύραινα" сөзінен туындаған; бұл Жерорта теңізі морейінің латын және грек тіліндегі атаулары.
Moray eels, or Muraenidae ('/m//ɒr//eɪ//, //m//ə/'/r//eɪ/), are a family of eels whose members are found worldwide. There are approximately 200 species in 15 genera which are almost exclusively marine, but several species are regularly seen in brackish water, and a few are found in fresh water. The English name, from the early 17th century, derives from Portuguese moréia, which itself derives from Latin mūrēna, in turn from Greek μύραινα, ; these are the Latin and Greek names of the Mediterranean moray.
Анатомия
Дорсальді қанаты бас артында орналасып, дене бойымен созылады және құйрық және анальді қанаттармен біте қалады. Көптеген түрлерде көкжиек және жамбас қанаттары жоқ, бұл оларға жылан тәрізді сыртқы түрін береді. Көздері салыстырмалы түрде кішкентай, сондықтан морейлер негізінен дамыған иіс сезу қабілетіне сенеді, аңдып күтеді және тоңға шабуыл жасайды. Денесі әдетте өрнекті болады. Кейбір түрлерде ауыздың ішкі жағы да өрнекті болуы мүмкін. Олардың жауырықтары кең, ал мұрны ілгері шығыңқы. Көпшілігі етті жыртуға немесе сырғанақ жемді ұстауға арналған үлкен тістерге ие. Аз ғана түрлер, мысалы, қар морейі (Echidna nebulosa) және жолақты морей (Gymnomuraena zebra) негізінен қабыршақтылар мен басқа да қатты қабықты жануарлармен қоректенеді, олардың тістері моляр тәрізді, ұнтақтауға ыңғайлы. Морейлер тегіс, қабықсыз терілеріне қорғаныш үшін шырыш секрециялайды, ал кейбір түрлерінде улы заттар болады. Олардың терісі басқа ескектерге қарағанда әлдеқайда қалың, эпидермистегі шарапша жасушаларының жоғары концентрациясы шырыштың өндірілу жылдамдығын арттырады. Бұл құмда тіршілік ететін морейлердегі құм түйіршіктерінің орталарына жабысуына мүмкіндік береді, соның салдарынан шырыштағы муциндердің гликозилденуіне байланысты ортаның қабырғалары берік болады. Ауыздың арт жағында орналасқан кішкентай, дөңгелек жарықтарына тыныс алу процесін жеңілдету үшін морейлер аралықты сақтау қажет.
The dorsal fin extends from just behind the head along the back and joins seamlessly with the caudal and anal fins. Most species lack pectoral and pelvic fins, adding to their serpentine appearance. Their eyes are rather small; morays rely mostly on their highly developed sense of smell, lying in wait to ambush prey. The body is generally patterned. In some species, the inside of the mouth is also patterned. Their jaws are wide, framing a protruding snout. Most possess large teeth used to tear flesh or grasp slippery prey. A relatively small number of species, for example the snowflake moray (Echidna nebulosa) and zebra moray (Gymnomuraena zebra), primarily feed on crustaceans and other hard shelled animals, and they have blunt, molar like teeth suitable for crushing. Morays secrete a protective mucus over their smooth, scaleless skin, which in some species contains a toxin. They have much thicker skin and high densities of goblet cells in the epidermis that allows mucus to be produced at a higher rate than in other eel species. This allows sand granules to adhere to the sides of their burrows in sand dwelling morays, thus making the walls of the burrow more permanent due to the glycosylation of mucins in mucus. Their small, circular gills, located on the flanks far posterior to the mouth, require the moray to maintain a gap to facilitate respiration.
Жақсылық
Морайдың жұтқыншақ жауырығы басының артқы жағына қарай орналасқан және ауыз жауырығына өте ұқсас (кішкентай "тістері" бар). Тамақтанған кезде морайлар осы жақ сүйектерін ауыз қуысына итеріп, олжаны ұстап алып, жұтқыншағына жеткізеді. Морайлар – олжаны белсенді түрде ұстап, бағындыру үшін жұтқыншақ жауырын пайдаланатын жалғыз жануарлар. Балықтардың ауыздарынан өзгеше, морайлардың ауыз тесігі басына дейін созылады. Олжаға шабуыл жасап, тістеген кезде ауыздың артқы жағынан су шығып, морайдың алдындағы толқындарды азайтады, әйтпесе олжа ығысып қалуы мүмкін. Осылайша, тістеу уақыты қысқа болса да, агрессивті жыртқыштық әрекетке қабілетті. Калифорниялық морайдың (Gymnothorax mordax) кемінде бір түрінде, ауыздың жоғарғы жағындағы тістері олжа артқа қарай сырғығанда төмен қарай бүгіліп, сынбау үшін және олжа жұтқыншаққа жеткенше берік ұстауға мүмкіндік береді. Жақ пен тістердің әртүрлі пішіндері морайдың әртүрлі түрлерінің тамақтануын көрсетеді. Muraenidae тұқымдастығының ішінде бірнеше рет жеке дамыған қысқа, дөңгелек жақтар мен мойын тістеріне ұқсас тістер дюрофагты морайларға (мысалы, жолақты морай және Echidna туысы) қабықшалылармен қоректенуге мүмкіндік береді, ал Muraenidae тұқымдастығының басқа балық жейтін түрлерінде сүйір жақтар мен ұзын тістер болады. Бұл морфологиялық ерекшеліктер жұтқыншақ жауырығындағы тістерге де көшеді.
The pharyngeal jaws of morays are located farther back in the head and closely resemble the oral jaws (complete with tiny "teeth"). When feeding, morays launch these jaws into the mouth cavity, where they grasp prey and transport it into the throat. Moray eels are the only known animals that use pharyngeal jaws to actively capture and restrain prey in this way. In addition to the presence of pharyngeal jaws, morays' mouth openings extend far back into the head, compared to fish which feed using suction. In the action of lunging at prey and biting down, water flows out the posterior side of the mouth opening, reducing waves in front of the eel which would otherwise displace prey. Thus, aggressive predation is still possible even with reduced bite times. In at least one species, the California moray (Gymnothorax mordax), teeth in the roof of the mouth are able to fold down as prey slides backwards, thus preventing the teeth from breaking and maintaining a hold on prey as it is transported to the throat. Differing shapes of the jaw and teeth reflect the respective diets of different species of moray eel. Evolving separately multiple times within the Muraenidae family, short, rounded jaws and molar like teeth allow durophagous eels (e. g. zebra moray and genus Echidna) to consume crustaceans, while other piscivorous genera of Muraenidae have pointed jaws and longer teeth. These morphological patterns carry over to teeth positioned on the pharyngeal jaw.
Тамақтандыру тәртібі
Морайлар мүмкіндікті пайдаланатын, ет жейтін жыртқыштар және негізінен кішкентай балықтармен, қабылдақтармен және осьтібалықтармен қоректенеді. Дақты морайдың қызыл арыстанды зиянсыз жегені байқалған. Групперлер, барракудалар және теңіз жыландары олардың белгілі бірнеше жыртқыштарының қатарында, көптеген морайларды (әсіресе ірі түрлерін) өз экожүйелеріндегі басты жыртқыштарға айналдырады.
Morays are opportunistic, carnivorous predators and feed primarily on smaller fish, crabs, and octopuses. A spotted moray eel has been observed eating a red lionfish without harm. Groupers, barracudas and sea snakes are among their few known predators, making many morays (especially the larger species) apex predators in their ecosystems.
Шаруашылықта аулау
Риф маңындағы қозғалмалы коралл маруперлері (Plectropomus pessuliferus) алып морейлерді аң аулауға көмектесу үшін шақырғанын байқады. Аң аулауға шақыру бас сілкінісімен басталады. Осы аңшылық стилі морейлерге маруперлерге қол жеткізе алмайтын жасырынған жемтіктерін қуып шығаруға мүмкіндік береді.
Reef associated roving coral groupers (Plectropomus pessuliferus) have been observed recruiting giant morays to help them hunt. The invitation to hunt is initiated by head shaking. This style of hunting may allow morays to flush prey from niches not accessible to groupers.
Тіршілік ету ортасы
Морраны тұщы және тұзды су ортасында кездестіруге болады. Көптеген түрлер қатаң түрде теңізде тіршілік етеді, ешқашан тұщы суға кірмейді. Тұщы суда тіршілік ететін аз ғана түрлердің ішінде ең танымал түрі – Gymnothorax polyuranodon. Тропикалық мұхиттар әдетте экваторға жақын, ал қоңыржай мұхиттар экватордан алыс орналасқан. Көптеген түрлер тропикалық немесе субтропикалық аймақтарда кездеседі, тек бірнеше түрі (сары морей) қоңыржай мұхит аймақтарында табалады. Морра балықтары тропикалық және қоңыржай мұхиттарда, сондай-ақ тұщы және тұзды суларда тіршілік ете алады, бірақ көпшілігі рифтер бар жылы тұзды су ортасын мекендейді. Тропикалық және қоңыржай мұхиттарда морралар өлі рифтер мен коралл сынықтары сияқты паналарға жатады, ал тірі коралл рифтерін сирек мекендейді. Muraeninae тұқымдасының арқа қанаты жамбас тесігінің жанында орналасып, балықтың арқасы бойымен созылады, ал анальдық қанаты анус артында болады. Омыртқалар, офиктидтер мен конгридтер сияқты басқа балықтардан өзгеше, құйрық алды ("precaudal") және құйрық ("caudal") аймақтары арасында асинхронды түрде қосылады.
The moray eel can be found in both fresh and saltwater habitats. The vast majority of species are strictly marine, never entering freshwater. Of the few species known to live in freshwater, the most well known is Gymnothorax polyuranodon. Tropical oceans are typically located near the equator, whereas temperate oceans are typically located away from the equator. Most species are found in tropical or subtropical environments, with only a few species (yellow moray) found in temperate ocean environments. Although the moray eel can occupy both tropical oceans and temperate oceans, as well as both freshwater and saltwater, the majority of moray eels occupy warm saltwater environments, which contain reefs. Within the tropical oceans and temperate oceans, the moray eel occupies shelters, such as dead patch reefs and coral rubble rocks, and less frequently occupies live coral reefs. In Muraeninae the dorsal fin is near the gill slits and runs down the back of the eel, and the anal fin is behind the anus. Vertebrae have been added asynchronously between the pre tail ("precaudal") and tail ("caudal") regions, unlike other groups of eels such as Ophicthids and Congrids.
Аквариум саудасы
Морраның бірнеше түрі аквариум хоббишілері арасында беріктігі, икемді тамақтануы және ауруға төзімділігі үшін танымал. Ең көп саудаланатын түрлер – қар жапырақты морей, зебра морей және алтынқұйрықты морей (Gymnothorax miliaris). Басқа да бірнеше түрлер кейде кездеседі, бірақ оларды алу қиынға түседі және нарықта олардың бағасы жоғары болады.
Several moray species are popular among aquarium hobbyists for their hardiness, flexible diets, and disease resistance. The most commonly traded species are the snowflake, zebra and goldentail moray (Gymnothorax miliaris). Several other species are occasionally seen, but are more difficult to obtain and can command a steep price on the market.
Тамақтан улану
Моррей балықтары, әсіресе гигант моррей (Gymnothorax javanicus) және сары жиекті моррей (G. flavimarginatus), басқа риф балықтарынан өзгеше, цигуатоксиндердің жоғары концентрациясын жинақтайды; адамдар тұтынса, цигуатерамен улану қаупі бар. Цигуатера неврологиялық, асқазан-ішек және жүрек-қантамырлары жүйелеріне қатысты мәселелермен сипатталады, бұл мәселелер уланған балықты жегеннен кейін бірнеше күнге дейін сақталуы мүмкін. Моррей балықтарындағы улар бауырда ең көп шоғырланған. Осы себепті, моррей балықтарын адамдарға тамақ ретінде пайдалану ұсынылмайды.
Moray eels, particularly the giant moray (Gymnothorax javanicus) and yellow edged moray (G. flavimarginatus), are known to accumulate high levels of ciguatoxins, unlike other reef fish; if consumed by humans, ciguatera fish poisoning may result. Ciguatera is characterised by neurological, gastrointestinal, and cardiovascular problems that may persist for days after eating tainted fish. In morays, the toxins are most concentrated in the liver. Thus, morays are not recommended for human consumption.