Кіріспе

Туристік маусым – Карл Хиасеннің 1986 жылғы романы. Бұл оның Уильям Монталбаномен бірге бірнеше детективтік/триллер романдарын жазғаннан кейін жарық көрген тұңғыш жеке романы.

Сюжет

Las Noches de Diciembre (испанша, "Желтоқсан түндері") - өзін El Fuego деп атайтын, газеттің тілшісі Скип Уайли басқаратын шағын террористік ұяшық. Скип Флориданың табиғи сұлулығын жоюдан сақтаудың жалғыз жолы – туристерді штатқа келуден және/немесе қоныстанудан күшпен тоқтату деп санайды. Флориданың билігіне қарсы осындай ниеттес үш серігін жалдап, олар жаңа келгендерді қорқыту үшін жарқын ұрлаулар, кісі өлтірулер мен бомбалаулар сериясын бастайды. Олардың алғашқы құрбаны – Б.Д. "Спарки" Харпер, Майами сауда палатасының басшысы. Спаркидің денесі үлкен чемоданға тығылып, туристік киім киіп, күннен қорғау кремімен маталған және аяқтары ампутацияланған күйінде табылды. Содан кейін топ кездейсоқ туристерді және Флорида тұрғындарын ұрлап, өлтіре бастайды, олардың көпшілігі "Павлов" деген лақап атпен аталатын алып крокодилге жем болады. Брайан Киес, жеке тергеуші және бұрынғы тілші Майами Сан, Спаркидің ұрланған көлігін жүргізуде ұсталған ұсақ қылмыскер Эрнесто Кабалды қорғауға көмектесу үшін жалданады. Брайан Эрнесто Спаркиді өлтіргеніне сенбейді, бірақ Майами полициясы оны жоққа шығарады. Эрнесто өз адвокатының істің ұтылғанын айтқаннан кейін өзін-өзі өлтіреді. Содан кейін Брайанды Нелл Беллами жоғалған күйеуін (бірінші туристік құрбан) табу үшін, ал Sun редакторы Кэб Малкахи жоғалған Уайлиді табу үшін жалдайды. Бұрынғы қарындасы Дженнамен кездескеннен кейін (қазір Скиппен кездесіп жүр), Брайан Скиптің жолын Эверглейдске қадағалап, оны Лас Ночес ұстайды. Өзін ашып, Скип Брайанға Майамиге оралып, топтың талаптарын таратуды айтады. Содан кейін ол Брайанға соңғы құрбандығының Павловқа беріліп жатқанын көруге рұқсат береді. Брайан өлтіруді тоқтатуға тырысады және Скиптің ізбасарларының бірі, кубалық Хесус Берналь арқасынан пышақпен ұрады. Ол Майамиге қайтарылып, ауруханада емделеді. Туристік маусым басталғандықтан, полицияның Брайанның ескертуіне алғашқы реакциясы – "Лас Ночес" хабарламаларын әдемі әзіл деп жоққа шығару. Sun газетінің тілшісі Рикки Бладворт хаттарды ашып, мақала жазады, бірақ топтың атын "Las Nachos" деп қате жазады. Террористер бірнеше рет бомбалаумен жауап береді, бұл билікті оларды қабылдауға мәжбүр етеді. Брайанның ескі досы, детектив Ал Гарсия террористерді ұстауға арналған арнайы топтың басшысы болып тағайындалады. Скиптің меңзеуіне сүйене отырып, Брайан, Кэб және Аль террористер Майамидің көпшілікке танымал Orange Bowl патшайымын ұрлап алуды жоспарлап отыр деп қорытынды жасайды. Азаматтық басшылар Orange Bowl парадын тоқтатудан немесе сұлулық патшайымын полициямен қорғаудан бас тартқандықтан, Ал Брайанды жасырын күзетші ретінде жалдауға кеңес береді. Брайан сұлулық патшайымы Кара Линн Шиверсті ақылды және ақылға қонымды қыз деп біледі, ол тек әкесінің көңілінен шығу үшін сұлулық патшайымы "бизнесінде" болады. Брайан мен Кара Линн бір-біріне жақындай түседі, ақырында қарым-қатынас дамиды. Кара Линнді теннис ойынынан үйге шығарып жатқанда, Брайан Хесустың тұраққа қалғанын көріп, оны ракеткамен ұрып-соғады. Скип Хесус тобының күтпеген әрекет етуіне кедергі келтіргеніне ашуланып, жаңа жоспар жасайды. Кастроға қарсы террористік топқа қайта қосылуды аңсаған Хесус Лас Ночестен кетіп, Альға пошта арқылы бомба жібереді. Оның орнына, бомбаны ашуға асыққан Рикки Гарсияның поштасын террористер туралы ақпарат іздеп, заңсыз түрде қарап жатыр. Бернальдың нашар құрылымынан бомба тек Риккиге ғана зақым келтіреді. Ал бомбаның өзіне жіберілгенін ешқашан білмейді, ал бомбалау Лас Ноческе тиесілі. Келесі күні кешке Скип тірі жыландар салынған сауда пакеттерін тікұшақпен круиздік кеме палубасына лақтырады. Қауіптен секіріп түсіп жатқан жолаушылар кемеден секіріп түсіп, жағалау күзетшілерін шақырады, ал тікұшақ құрлыққа жетпей теңізге құлап түседі. Ешбір дене табылмады. Майамидің азаматтық басшылары террористер өлді деп санайды, бірақ Брайан мен Аль парад аяқталғанға дейін қауіпсіздік шараларын сақтап қалуды талап етеді. Соңғы рет әрекет еткенде, Хесус Альді қарумен ұстап алып, Key Largo-ға өлтіру үшін алып кетеді. Аль, Хесус мылтығынан иығына жараланған, бірақ Брайан оларды іздеп тауып, Хесусты өлтіреді. Брайан таңғалады, бірақ парад Лас Ночестің белгісісіз жалғасады. Келесі күні кешке, Orange Bowl кезінде, ол Кара Линннің ойынның жартылай уақыт шоуында қысқаша көрінуін және Лас Ночестің соққы беру үшін сол сәтті таңдағанын біледі. Қара Линн...

Тақырыптар

Кітап қылмыстық жанрдың үлгісі ғана емес, сонымен қатар туризмнен бастап спорт, нәсілдік қатынастар мен жаңалықтар қызметіне дейінгі көптеген мәселелерді сатиралайды. Онда "қызыл ишарат" әдеби тәсілінің мысалдары да бар; мысалы, кейіпкерлерге, олар қысқа ғана көрініп, кейін қайтыс болатын, терең арқа тарих беріледі, бұл оқырманды кітаптың соңына дейін кім жететінін болжай беруге мәжбүрлейді. Хиасен – "Майами Геральд" газетінің жазушы-колумнисі. Ол сұхбатында, өзінің көптеген шабытын "Геральд" газетіндегі жұмысынан алғанын айтты. Оқырмандар Скип Уайлиді автордың сәл дерті бар нұсқасы деп есептеуі мүмкін; екеуі де газет колумнистері, және екеуі де өте құштар және көңілді жазушылар. Кітаптағы тұрақты тақырып – моральдық беймәлімдік; Брайан Кейс Скип Уайлидің мақсаттарының маңыздылығын түсінгенмен, Кейс оған аз зорлықпен қол жеткізуді қалаған. Олардың қақтығысының себебі – олардың адалдығын қайда жатқызатынында: Брайан Кейс – адамзатқа, ал Скип Уайли – жабайы табиғатқа. Хиасеннің романдары әдетте Флоридаға тән тақырыптарды қамтиды, мысалы, бірегей экожүйелердің қоршаған ортаға зиян келтіруі, қарқынды өсімді сақтап тұру мүмкін еместігі және адал емес саясаткерлер және тағы басқалары.

Негізгі кейіпкерлер

32 жастағы Брайан Киз: "The Sun" газетінің бұрынғы тілшісі, қазір жеке детектив. Кэб Малкахи: "The Sun" газетінің бас редакторы, Киздің досы және ұстазы. Рикки Бладворт: "The Sun" газетінің тәжірибесі аз тілшісі. Энергиялы және амбициялы Бладворт журналистикада сәтті болуға ұмтылады, бірақ жақсы тілшіге қажетті сезімталдық, сыпайылық және негізгі жазу дағдылары сынды қасиеттері жетіспейді. Ал Гарсия: Метрополитен полициясының қылмыстық жедел іздестіру бөліміндегі детектив-лейтенант.

Декабрь түндері

Скип Уайли (Уайт, 37): «The Sun» газетінің танымал тілшісі, «Las Noches» ұйымының жетекшісі және негізін қалаушысы. Уайли Флориданың табиғи ортасын сақтау үшін туристерді Флоридадан қорқытып шығаруды қалайды. Уайли Флорида экономикасының толығымен туризм мен Американың басқа аймақтарынан келген көші-қонға тәуелді екенін, ал олар болмаса бүкіл штат құрылымы құлайды деп есептейді. Дэниел "Вице-король" Уилсон (афроамерикалық, 36 жас): Бұрын «Майами Дельфинс» футбол командасының жұлдызды фулбек ойыншысы болған, екі тізесіне ауыр жарақат алғаннан кейін командадан шығарылған. Бірнеше жыл есірткіге тәуелді болып, ұсақ-көшік қылмыскерлікпен айналысқаннан кейін, өзін түзетіп, білім алған және Флоридадағы ақ нәсілділердің үстемдігіне кек қайтаруды армандайды. Хесус Берналь (кубалық, 20 жасқа жуық): Флоридадағы Кастроға қарсы топтың («Шілде айының бірінші демалысы қозғалысы») мүшесі, Кастроны биліктен қуғызып, кубалық эмигранттарды отанына қайтаруға тырысқан. Хесус көптеген қателіктерінен кейін қозғалыстан қуылған. Мачизмімен мақтанатын ол, «Las Noches» ұйымындағы террористік әрекеттер жасауға ең тәжірибелі және жақсы даярланған адаммын деп ойлайды, бірақ шындығында баспасөз хабарламаларын жазудан басқа ештеңеге қабілетсіз (романдағы көптеген қиын жағдайлар оның үйде жасалған бомбаларды орнатуға тырысуынан туындайды). Оның радикалды саясаты да көрінеу ғана, себебі ол Нью-Джерсиде туып өскен, Дартмут колледжін бітірген және өмірінде ешқашан Кубада болған емес. Томми Тигертейл (Семинол, 20 жасының ортасы): Семинол тайпасының мүшесі және «Las Noches» ұйымын қаржыландырудың көзі. Томми – инноватор, ақ адамдардың бингоға құмарлығын тайпасы үшін көп миллиондық бизнеске айналдырған және ата-бабаларына жасалған зұлматқа, сондай-ақ Флориданың табиғи сұлулығын жойғанына қатты ренжіді. Павлов: алып американдық крокодил. Дженна: Скиптің қатыны, Брайанның бұрынғы қатыны.

Мәдени сілтемелер

Хиасеннің досы Джимми Баффет роман негізінде ән жазды, ол "Скип Уайлидің балладасы" деп аталады. Әнге Хиасеннің кейіннен жасаған бұрынғы губернатор Клинтон "Скинк" Тайри кейіпкері де енгізілген. Гарсия Las Noches қылмыстары сериялық кісі өлтіруші Ричард Спекті оған қарағанда әлсіз етіп көрсетеді; Дженна Скипті Брайаннан жақсырақ деп айтқанда, Брайан "ол істерді іске асырады" деп жауап береді, "Хуан Корона да солай жасады[.]" Корона – кем дегенде 25 құрбаны бар сериялық кісі өлтіруші. Иса Берналь қатысатын "Шілде айының бірінші демалыс күні қозғалысы" ойдан шығарылған, бірақ Берналь Оңтүстік Флоридадағы Кастроға қарсы әрекет ететін бірнеше террористік ұйымдарды, соның ішінде Омега 7 және Альфа 66-ны атайды. Кара Линннің әкесі Рид Шиверс қызының қауіпсіздігіне "бірқатар сәтсіздерден" қауіп төнетінін мойындамайды, сонда Киес оған "бір ақылсыздан президентті Дили Плазада атқанның өзі шығуы мүмкін" деп еске салады, бұл Ли Харви Освальдтың Джон Ф. Кеннедиге жасаған қастандығына сілтеме. Романның көптеген кейіпкерлері қасақана білмейтін Флориданың ерте тарихына көптеген сілтемелер бар, соның ішінде Екінші Семинол соғысы, Майамидің бастапқыда Форт Даллас ретінде құрылуы және Генри Флаглер мен Карл Фишер сияқты ертедегі жер иелерінің іс-әрекеттері. Спарки Харпер 1980 жылы Оранж Боул Достық Крузін ашты, бірақ алғашқы жылы Либерти Ситидегі тәртіпсіздіктер мен Мариел қайықтығы салдарынан қатысушылардың саны аз болды.

Хиасеннің басқа шығармаларымен сабақтастық

Хьясеннің бірнеше қайталанатын кейіпкерлерінің бірі – Клинтон Тайри, келесі романы «Дабл Вэммиде» тұңғыш рет пайда болса да, Тайри Скип Уайлидің құштар экологиялық көзқарастарымен және жемқорлыққа деген ашуымен ортақ, бірақ оның салғырт кісі өлтірушілігімен емес. Ал Гарсия Хиасеннің қайталанатын кейіпкерлерінің бірі ретінде алғаш рет көрінеді. Лас Ночес тақырыбын талқылауға арналған қоғамдық жиналыста қала басшысы жартылай әзілмен, олар Майамиді емес, Дисней әлемін нысанаға алғанда еді деп өкінеді. Хиасеннің келесі романы «Туған тілде» «Тамаша патшалық» атты ойын-сауық паркі Оңтүстік Флорида саясаткерлеріне зор ықпал етеді, себебі олар Дисней әлемін Оңтүстік Флоридадан Орландоға туристер ағынын бұрып алды деп айыптайды. Хиасеннің бірнеше романында радиологияның «жеңіл» медициналық сала екені және онымен айналысатындардың «нағыз» дәрігерлер еместігі туралы қайта-қайта айтылатын әзіл бар. Осы романға да осындай әзіл енгізілген: Orange Bowl круизі кемесінде туристік жұбай өзін дәрігер және оның әйелі деп таныстырады; бірақ бірнеше минуттан кейін әйелі жылан шаққанда «дәрігер» ештеңе жасамайды, «Мен тек радиологпын!» деп түсіндіреді. Лас Ночестің жалғыз тірі қалған мүшесі – Томи Тигертайл, Хиасеннің «Табиғат қызы» романында эпизодтық рөлде қайта пайда болады. Ол Семинол тайпасының беделді және ықпалды ақсақалдарының бірі және бұрынғы радикалдық көзқарастарынан бас тартқан. Ол сондай-ақ сіңілі баласы Сэммиге Уайли туралы айтады, Томми оның аққабақ бүркіт ретінде қайта туды деп сенеді. Ирониялық жағдай, дәл осындай бүркіт осы романның табиғатты жек көретін қарсы кейіпкері Бойд Шривтің үстіне қысқа уақытқа қонады және оның басына нәжіс шығарады. Томми «Туристік маусымда» Екінші Семинол соғысы тақырыбына бірнеше рет тоқталады. Оның «Табиғат қызы» романы осы тақырыпқа оралуға арналған алғашқы туынды.

Басқа медиа

1998 жылы Recorded Books компаниясы «Туристтік маусым» романының аудиокітап нұсқасын шығарды. Джордж Уилсон оқыған толық көлемді аудиокітап 13 сағат 48 минуттық материалды 12 дискіде қамтиды.