Кіріспе

Блантайр (немесе Блантайдр) – Шотландияның Оңтүстік Ланаркшир аймағындағы қала және азаматтық округ. Халық саны 16 900 адамды құрайды. Ол солтүстікте Клайд өзенімен, батыста Rotten Calder өзенімен, шығыста Park Burn (ірі көршілес Гамильтон қаласымен шекараны көрсетеді) және оңтүстікте Rotten Burn өзенімен шектеледі. Блантайр – 19 ғасырдың зерттеушісі және миссионері Дэвид Ливингстонның туған жері. Ливингстонның еңбегінің арқасында Малавидегі екінші ірі қала оның атымен аталады.

Тарих

Атаудың бірнеше ықтимал шығу тегі бар: бастапқыда Cumbric blaen tir "жердің үсті" деп аталып, кейін гаэль тіліне аударылған; сондай-ақ, Әйіп Блейнмен байланысы бар, оның ізбасарларының есімдерімен аталған бірнеше жергілікті жер-атаулар сақталған, мысалы, Далмарнок және басқа да алыс аймақтарда, тіпті жекелеген жерлерде Дунблэн. Қала бірнеше шағын елді мекендерден тұрады, олар көбінесе біртұтас қалалық аймаққа бірігіп кеткен, ал ондаған жылдар бойы жерді пайдалану мен қолжетімділігінің өзгеруін көрсететін әртүрлі стильдегі және жастағы үйлер салынған. Жоғары Блантайр – Бёрнбрей жолының шығысына және оңтүстігіне орналасқан аудан, ол солтүстікке қарай Жоғары Блантайр торабына дейін созылады. Бұл аймақ Блантайр шіркеуінен 3 шақырым оңтүстікке қарай орналасқан Аушинтиббер маңындағы қола дәуіріне жататын ең ерте мекендеу орындарының бірі деп саналады. Сонымен қатар, осы аймақта Гринхолл паркі орналасқан, онда Калдер (Коутер) өзені солтүстікке қарай ағып, Ньютон маңында Клайд өзеніне құяды. 2010 жылдары Жоғары Блантайрдың батыс жағында Гринхолл ауылы деп аталатын жаңа тұрғын үйлер салынды. Бұрын бұл аймақта Аучинрейт және Ларкфилд сияқты бірнеше шахталардың маңында шоғырланған ірі кеншілер қауымдастығы болған, олар қала ішінде әлі де жеке қауымдастықтар ретінде сақталған; тоқымашылық та бұл жерде кең таралған кәсіп болған. Темір жол станциясы (Гамильтон және Стратавен темір жолында) 1860 жылдардан 1950 жылдарға дейін пайдаланылды, ол шіркеудің батысында орналасқан. Жоғары Блантайр бастауыш мектебі 1875 жылы құрылып, 2005 жылға дейін бірнеше реконстркциялардан өткеннен кейін қазіргі ғимараттарына ие болды. Басты көше – Глазго жолының (A724) батыс шетінде, шығыстан батысқа қарай созылатын Priory Bridge ауданы орналасқан (бұл атау Камбуслангқа қарай Калдер өзені арқылы салынған көпірден алынған, ол өз кезегінде қаланың солтүстігінде орналасқан, қазір қираған Блантайр монастырының құрметіне аталған, онда 1235 жылдан бері монахтар тұрған). Ол өзінің мектептері мен қоғамдық нысандары бар ескі және үлкен Коатхилл тұрғын үй ауданымен шектеседі. Коатхиллден негізгі жолдың екінші жағында Уитлендс ауданы орналасқан (оның бір бөлігін Шотландияның арнайы тұрғын үй қауымдастығы салған), ал шығысқа қарай 19 ғасырдағы Стоунфилд және Лоу Блантайрдағы кеншілер қауымдастықтарынан қалыптасқан қаланың заманауи орталығы орналасқан. Бұл жерде жергілікті орта мектеп – Кальдерсайд академиясы, Стоунфилд қоғамдық паркі, Блантайр демалыс орталығы, бірнеше шіркеулер және Клайдвью сауда орталығы (1980 жылы ашылғаннан бері үлкен Асда супермаркеті бар) орналасқан. Глазго жолы A725 көтерілген айналма жолы, Спрингвеллс ауданы және қала шекарасы арқылы оңтүстік-шығысқа қарай жалғасады, ол Бёрнбанкке (әсіресе бір кезде Гринфилд деп аталған аймаққа) жетелейді. Қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан ауыл – Блантайрдың ең көне өнеркәсіптік дамыған бөлігі, ол бұрын Клайд өзенінің бойындағы диірмендер орналасқан жер болған. Қаланың темір жол вокзалына жақын орналасқан бұл аудан темір жол желілерінің солтүстігінде орналасқан жалғыз аудан. Дэвид Ливингстон орталығының жанында, Стейшн Роудтың соңында Клайд өзенін кесіп өтетін темір аспалы жаяу жүргіншілер көпірі орналасқан, ол Ботвеллге жаяу өтуге мүмкіндік береді.

Шахта апаты

1877 жылғы 22 қазанда Блантайрде кен апаты болды, онда метан газының жарылуы салдарынан 207 шахтер (ерлер мен балалар) қаза тапты.

Футбол

Қазіргі уақытта Блантайрде Шотландияның Жас футбол ассоциациясы жарыстарына қатысатын "Blantyre Victoria" футбол клубы бар, ол "Vics" деп танымал. Олар 1950, 1970 және 1982 жылдары Шотландияның Жасөспірімдер кубогын (жасөспірімдер футболындағы ең жоғары жетістік) жеңіп алды. Олардың үй стадионы "Castle Park" деп аталады. Қалада тағы бір футбол клубы бар, ол – "Blantyre Celtic". Алғашқы клуб 1990-жылдардың басында тарап кеткен, бірақ 2010 жылы олар әуесқой команда ретінде қайта құрылды.

Жылдамдық жолы

Блантайр қаласы ұзақ жылдардан бері спидвей жарыстарымен байланысты. Бастапқыда Глазгодағы Уайт-Ситиде көрінген моторатшылар тобы "Блантайр тобы" деп белгілі болды. Олар 1930 жылы Матервеллдегі Эйрблс жолында өз трассасын ашты, ол "Парагон спидвейі" деп аталды. 1932 жылы Блантайр тобы сол жерде одан да кәсіби деңгейдегі жарыстарды ұйымдастырды. 1977 жылдан 1981 жылға дейін спидвей Глазго Тайгерс клубының үй стадионы – Блантайр Грейхаунд стадионында өтті. Бірақ жаңа жолдың салынуына байланысты клуб 1986 жылғы маусым соңында жабылған Крейгхед паркіне көшуге мәжбүр болды.

Скейтбордтық

Жақында Блантайр скейт-паркіне қызығушылық артып, көптеген адам келіп тұрады, себебі Radworx жастар компаниясы осы жерде және басқа скейт-парктерде жұмыс істеп жатыр. Скейт-паркте 1,22 метрлік тік қырат, сондай-ақ 2,44 метрлік және 1,83 метрлік жартылай цилиндрлер бар. 0,61 метрлік шағын бассейн мен екі ойын қорабы және 5 элементтен тұратын сенімді көше секциясы да бар.

Редлис саябағы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ньютон мен Блантайр арасындағы Блантайр ферма жолының жанындағы ашық жерде "Уинс" немесе "Блантайрферме" деп аталған әуе шабуылына қарсы батарея және оған қосымша әскери қызметкерлерге арналған лагерь орналастырылды. Соғыстан кейін лагерь шұғыл жағдайдағы тұруға пайдаланылды, бірақ барақтар кейін бұзылып жатыс. Дегенмен, әуе шабуылына қарсы батареяның бірнеше ғимараты 21-ғасырға дейін сақталды (бірақ кейбіреулері ауыр түрде тоналып, қиратылды) және жергілікті кеңес құрған Редлис қалалық паркінің ландшафтына, жақын жердегі бұрынғы саз кенішімен бірге енгізілді.

Дэвид Ливингстон

Блантайрдың ең танымал ұлы – 19 ғасырдағы миссионер және саяхатшы Дэвид Ливингстон. 1995 жылы жас жігіт қаза болғаннан кейін, онда әрекетке толы кедергілерден өту жолы болған. Мұражайдың жанындағы Клайд өзені арқылы салынған жаяу өткел (оның үшінші құрылысы) аймақты Ботуэлл қаласымен байланыстырады.