Кіріспе

Шотландиядағы Блэргоури мен Раттрей (/b/l/ɛər/'/ɡ/aʊ/r/i//'/r/æ/t/r/eɪ/audio=Blairgowrie and Rattray.ogg) – Шотландиядағы Перт және Кинросс округіндегі екі қаланың бірі. Жергілікті тұрғындар бұл қаланы "Блэр" деп атайды. Блэргоури – 1928 жылғы Парламент актісімен біріктірілген екі бұрынғы қаланың ішіндегі үлкені. Ол Эрихт өзенінің оңтүстік-батыс жағында, ал Раттрей солтүстік-шығыс жағында орналасқан. Раттрей ескі қала деп есептеледі және, әрине, Ескі Раттрей, Раттрей шіркеуінің маңындағы аймақ, 12 ғасырға дейін барады. Жаңа Раттрей, Боат Брей және Балморал жолы бойындағы аймақ 1777 жылы Бриг о'Блэр көпірі салынған кезде пайда болды. Қала Стратмордың солтүстік жағында, Грампиан тауларының етегінде жатыр. Батыс шекарасын Ноки атты дөңгелек, шөпті төбе және Эрихт өзеніндегі Крейгхолл шатқалы құрайды. Блэргоури мен Раттрей ғасырлар бойы Перт, Купар Ангус, Алит және Брэмар қалаларына сауда жолдарының торабында дамыды. Купар Ангус және Брэмарға соққан жолдар генерал Уэйдтің Перттен Айрширге, содан кейін Форт-Джордж төбесіне дейінгі әскери жолының бір бөлігін құрайды. Қаланың орталық нүктесі – Wellmeadow, қала ортасындағы үшбұрышты, жасыл алаң, онда тұрақты базарлар мен ашық ауада ойын-сауық шаралары өткізіледі.

Атауы

Блэргоури атауы шотланд гаэлінде "Гури жазығы" дегенді білдіреді, және бұл тілде ол Blàr Ghobharaidh немесе Blàr Ghobhraidh деп жазылады. Rattray атауы гаэль тілінде Raitear деп аталады, және гаэль тіліндегі ràth сөзімен этимологиялық байланысы бар ағылшын сөзі "бекініс" мағынасын білдіреді, сонымен қатар валлий тіліндегі tref сөзімен байланысты пикт терминінен – "елді мекен" деген мағынадан туындаған болуы мүмкін.

Ерте тарих

Блэргоуридің айналасындағы аймақ неолит дәуірінен бері үздіксіз қоныстанған, мұны қаладан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3 км жердегі Клевен Дайк ескерткіші, сондай-ақ Инчтутилде батыстан оңтүстік-батысқа қарай 6 км жердегі неолиттік ұзын жерлеу орны дәлелдейді. Бұл аймақта осы дәуірдің бірнеше тас шеңберлерін табуға болады, әсіресе Блэргоуриден батысқа қарай 2 км жердегі Марлидің Лейсі арқылы тілінген шеңбері. Блэргоуриден оңтүстікке қарай Карсиде табылған көптеген неолит және қола дәуірінің артефактілері табылды, олардың ішінде кремнезный жебе ұштары, найза ұштары, пышақтар және скреперлер бар, қазір олар Перт мұражайында көрсетілуде, сондай-ақ қола балталар мен қола қылыш Глазго қаласындағы Келвингроув мұражайында сақталуда. 80-90 жылдарға жататын Рим легионерлерінің бекінісінің қалдықтары Инчтутилде, Блэргоуриден оңтүстік-батысқа қарай 6 км қашықтықта орналасқан. Келешектегі құрылыстардың әсеріне ұшырамағандықтан, бұл Ұлыбританиядағы ең маңызды археологиялық орындардың бірі саналады. Шотландияның бұл бөлігінде пиктілердің қалдықтары көптеп кездеседі, ал пиктілердің мүсіндері салынған тастардың ең ірі жинағы қаладан шығысқа қарай 8 км жердегі Мейгл мүсіндік тас мұражайында сақталуда. Жинақтың мөлшері, олардың барлығы Мейглде табылған, бұл 8-10 ғасырларда маңызды діни орталық болғандығын көрсетеді.

Қазіргі тарих

Блэргоуридің 1600 жылдан бастап 19 ғасырдың басына дейін халқы тұрақты болды, 1792 жылғы алғашқы статистикалық есепте 425 тұрғыны тіркелген. 1853 жылғы екінші статистикалық есепте тоқыма өнеркәсібінің өркендеуіне байланысты отбасылардың көптеп келуінен туындаған пропорционалдық өсім тіркелді. Гель тілі жойылып бара жатқанмен, сол кезде шіркеудің жоғарғы бөлігінде әлі де ішінара қолданылып келді, барлық тұрғындар ағылшын тілінде сөйлесті. Блэргоури 1634 жылы Чарльз I-нің патшалық грамотасымен Джордж Драммонд Блэрдің иелігінде барондыққа ие болды және 1809 жылы еркін қала мәртебесін алды. 1724 жылы Купар-Ангустан Форт-Джорджға дейінгі әскери жол аяқталды, ол қазіргі A923 және A93 тас жолдарының бойымен қаладан өтеді. Қала 19 ғасырда Ерих өзенінің бойында салынған, қазір жабық тоқыма фабрикаларының жұмыс орындарының арқасында үлкен өсімді бастан кешті. 1870 жылға қарай өзен бойында 12 фабрика жұмыс істеді, онда 2000-ға жуық ер және әйел жұмыс істеді, ал халық саны 1700 жылдардағы 400-ден 4000-қа дейін өсті. Пайдаланылмаған фабрика ғимараттарын көпірден батысқа қарай өзен жағалауынан және Хоу Роудтан шығысқа қарай көруге болады. Keithbank Mill пәтерлерге айналдырылды. 20 ғасырда жұмсақ жеміс өсіру, негізінен малина мен клубника дамыды және қала экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Смедли Хоу Роудта консерві зауытын, Адамсонс Крофт-Лейнде джем фабрикасын ашты, ал үлкен мөлшерде үстел жидектері мен жеміс массасы бүкіл Ұлыбританиядағы нарықтарға және джем фабрикаларына жіберілді. Жеміс жинаушылар Перт пен Дандиден автобустармен әкелінді, ал Глазго аймағынан келген жинаушылар үшін фермаларда үлкен лагерьтер құрылды, олар осыны жылдық демалыс күніне айналдырды. Оларға жидек маусымында осы жерге жиналатын көшпелі қауым да қосылды. Эссендидегі қалашық – осындай мысалдың бірі, онда жұмысшылар қазылған қаптамаларда, өз шіркеуі, пошта кеңсесі, дүкені, асханасы және т.б. бар болды. Қалашық жойылды, бірақ қазір әрбір жеміс фермасында шығыс еуропалық студенттерді орналастыру үшін автотұрақтар бар, олар әр жазда жеміс жинауға келеді. Темір жолдың келуі тоқыма және жұмсақ жеміс саудасына революция жасады. Блэргоури темір жол станциясы Шотландияның Мидленд Junction Railway, кейіннен Каледония темір жолының Купар-Ангус тармағының соңғы станциясы болды. Соңғы пойыз 1960 жылдары жүрді, ал кең теміржол аулалары қазір Tesco супермаркеті мен Welton Road өнеркәсіптік аймағының орнында. Блэргоуриде Боат Брейдің төменгі жағында мал базары болды, бірақ ол 1960 жылдары жабылды және қазір Ашгроув Корт қорғалған тұрғын үй кешені орналасқан. Блэргоури мен Раттрей аудандарының ауруханасы 1901 жылдың мамыр айында ашылды, бірақ оның негізі 1882 жылға дейін барып жетеді, осы аурухана идеясын Клерк Раттрей ханым ұсынған. Ол қайтыс болған кезде осындай мекеме құрылған жағдайда 25 фунт стерлинг сыйлап кетті. Алайда, келесі бірнеше жылда аурухананы құру үшін қаражат жинауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Ақырында Ньютон Каслдың миссис Макферсон аурухана үшін жер сыйлады және аурухананы құру үшін қаражат жиналды. Бұл ақшалай сыйлықтармен қатар, ауруханаға жиһаз да берілді, ал сәулетші Лейк Фальконнер ауруханадағы жұмысы үшін ешқандай төлем алмады. Ашылған кезде оның екі үлкен палатасы болды. Қазір ол Блэргоури қауымдық ауруханасы деп аталады. 2014 жылы 2.36 миллион фунт стерлингтік жөндеу жобасы нәтижесінде пациенттерге арналған жалпы медициналық бөлім және басқа да жаңа бөлімдер салынды. Көпiрден өзен жағалауындағы жолдан аз қашықтықта Каргиллдың секіруі орналасқан, онда министр және келісімшарт жасаушы Дональд Каргилл Эрихт өзенінің тар жерінен секіріп, үкіметтік әскерлерден қашып кетті. Раттрейдің солтүстігінде, Эрихт өзенінің үстіндегі Крейгхолл шатқалының шетінде орналасқан Крейгхолл қамалы, Раттрей кланының басшысының атамекені. Қазір қалада Раттрейлер тұрмайды, ол 2010 жылы сатылды. Блэргоуридің батыс жағында Макферсон кланының басшысының мекені Ньютон қамалы және Блэр Олифант отбасының мекені Ардблэр қамалы орналасқан.

Климат

Блэргоуриде мұхиттық климат басымырақ (Köppen: Cfb).

Экономика

Қоршаған аймақ әлі де Шотландияның жұмсақ жемістер орталығы болып табылады, ал жергілікті халық жазда шығыс еуропалық студенттер жеміс жинау үшін келгенде едәуір көбейеді. Бұл жемістер дәстүрлі түрде малина мен құлпынайдан тұратын, бірақ қазір шие, қарақұмық, көкжидек, қараторғай және тағы да басқалары да қамтиды. Политуннельдерді және көтерілген егістіктерді кеңінен пайдалану өсімдік маусымын ұзартты, нәтижесінде жемістер мамырдан қазанға дейін қолжетімді. Басқа маңызды салалар: Castle Water, Proctor Insulation, Tayside Contracts, Graham Environmental, Davidsons химиялық кеңсесі және әртүрлі жеміс өңдеу және мұздату өндірістері. Велтон жолындағы индустриалдық аймақта көптеген шағын кәсіпорындар орналасқан. Қалада екі ірі автосалон және бірнеше тәуелсіз автосервис бар. Жергілікті апталық газет – «Блэргоури жарнамашысы», жергілікті жұртшылық оны «Блэрри» деп атайды, қазір Пертте Trinity Mirror Group баспасынан шығарылады. «Блэрридің» тарихы тереңде жатыр, ол бастапқыда Реформа көшесіндегі ескі баспаханада шығарылып, басылған, онда бастапқы баспа машиналарын әлі де сақтап тұрған. Wellmeadow-та сенбі күндері ашық аудандағы базарлар ұйымдастырылады, онда жергілікті өнімдер мен қолөнер бұйымдары сатылады. Блэргоури қаласының орталығында тәуелсіз дүкендер, қолөнер шеберханалары, мейрамханалар мен пабтар көптеп орналасқан. Ұлттық сауда желілеріне Tesco, Sainsbury's, Co-op және Boots кіреді. Angus Hotel және Royal Hotel жергілікті тұрғындарға, туристерге және қаланы саяхаттық база ретінде пайдаланатын көптеген автобус топтарына қызмет көрсетеді.

Білім

Жаңа Блэргоури кампусы 2009 жылы Ельм Драйвте ашылды, оған Ньюхилл бастауыш және Сент-Стифенс RC бастауыш мектептері біріктірілді. Ньюхилл бастауыш мектебінде шамамен 360 бала оқыса, Сент-Стифенс RC бастауыш мектебі кішкентайрақ, шамамен 70 оқушыға арналған. Раттрей бастауыш мектебі өзеннің сол жағындағы балаларға қызмет етеді. Бичс-роудтағы Блэргоури орта мектебі аймақтың барлық бөліктеріндегі оқушыларға орта білім береді. Іргелес жатқан демалыс орталығында бассейн мен ойын-сауық мүмкіндіктері бар және жақын арада жаңасымен ауыстырылатын болады. Бұрынғы Hill бастауыш мектебі The Ericht Trust ұйымының даулы, бірақ сәтсіз болған қауымдық орталық құру әрекетіне түсті, бірақ қазір ол тұрғын үйлер салу үшін сатылды, сондай-ақ Джон көшесіндегі бұрынғы Сент-Стефан RC бастауыш мектебі де сатылды.

Қоғамдық көлік

Stagecoach Блэргоури қаласына және одан Перт, Данди, Алит, Купар Ангус, Дункельд, Аберфелди, Киркмайкл және Гленшиге автобус қызметтерін толығымен қамтамасыз етеді, сондай-ақ қала ішінде айналатын автобус та бар. Ең жақын теміржол станциялары – Перт және Дункельд пен Бирнам, ал ең жақын әуежай – Данди. Перт және Дандиге қатынайтын автобустар жиі келеді. Автобус станциясы Уэллмидоуда орналасқан.

Шіркеулер

Шіркеулер: Шотландия шіркеуі (Блэргоури және Раттрей қауымдық шіркеулері), Сент-Стефан католик шіркеуі, Сент-Кэтрин епископальдық шіркеуі, Евангелистік шіркеу, Ехоба куәгерлері, Жолдағы шіркеу, Lifeplus шіркеуі, Методист шіркеуі және Плимут бауырлары.

Мәдениет

1996 жылы Блэргоури қаласы шотланд гаэль тілі фестивалі – Royal National Mòd-ты қабылдады. Осыдан бері қалада ағылшын және гаэль тілдерінде екі тілде жазылған көше таңбалары орнатылды.

Атаулар ауыстырылуы

Австралияның Виктория штатындағы Мельбурн қаласының оңтүстігінде орналасқан Блэргоури теңіз жағалауындағы қаласы және Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласының маңындағы Блэргоури елді мекені осы қаланың атымен аталыпты.