1789-1795 жылдардағы Париж Коммунасы

Кіріспе

1789 жылдан 1795 жылға дейінгі Париж үкіметі

Француз төңкерісі кезіндегі Париж Коммунасы 1789 жылдан 1795 жылға дейін Париждің үкіметі болды. Бастилияға шабуылдан кейін Hôtel de Ville-де құрылған, ол қаланың 60 бөлімінен сайланған 144 делегаттан тұратын. Коммуна ресми түрде құрылуына дейін Париж көшелерінде кімнің нағыз Коммуна екені және париждік халықты басқаруға кімнің құқығы бар екеніне қатысты көптеген халық наразылықтары болды. Бірінші мэр Жан Сильвен Бейли болды, ол конституциялық монархияны қолдаған, салыстырмалы түрде қоңыл Фойлянт еді. 1791 жылдың қараша айында Бейлидің Марс алаңында (17 шілде 1791) тәртіпсіз жиынды тарату үшін Ұлттық гвардияны қолданғанынан кейін Петион де Вильнёв оның орнын басты. 1792 жылға қарай Коммунада Заң шығарушы Ассамблеяда өздерін мойындамау туралы жарлыққа байланысты болмаған Якобиндер басымдық танытты. Жаңа Коммуна Заң шығарушы Ассамблеяға революциялық қарсылық білдірді, бірақ оның нақты жеңістері шектеулі және уақытша болды. Якобиндердің және олардың артық әрекеттерінің салдарынан туған зорлық-зомбылық, Коммунаның күші Термидор реакциясы мен оның басшыларының атылуына дейін, революциялық күштердің орташа деңгейіне қолдау көрсету арқылы шектелді, нәтижесінде 1795 жылы ол таратылды.

Заң шығарудың басталуы және ерте тарихы

Людовик XVI таққа отырғанда, ол бастапқыда Версальге бағынышты болған Парижбен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты, және 1774 жылы Париж Парламентін қайта жаңартып, қызмет етуіне рұқсат берді – бұрын таратылған аристократтардан құралған сот. Алайда, оның өкілеттіктері шектеулі болды, ал экономикалық қиындықтар Версальдің Париждің әскери және полиция құрылымдарына қатаң үнемдеу шараларын енгізуіне әкеп соқты, бұл солдаттар мен полиция арасында тәжге деген адалдықтың төмендеуіне себеп болды. Бұған патшалық сарайдың ысыраптылықпен кеткен шығындары қосылып, халықтың наразылығы күшейді, соның салдарынан радикалдық памфлеттер мен жиналыстар Париж буржуазиясының зияткерлік өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Осы наразылық пен Франциядағы жалпы әлеуметтік дүрбелеңдердің арасында 1789 жылдың 25 маусымында қаланың үш бөлігінен келген 12 өкіл біріккен Париж муниципалитетін құруға дауыс берді. Николя де Бонневиль ұсынған келесі реформалар Париж буржуазиялық гвардиясын құруға бағытталды, ол кейін Ұлттық гвардияға айналды (және 48 000 азаматтан тұрды) және өзінің ассамблеясы болатын Коммунаны құруға әкеп соқты, ол өзін Париж Коммунасының сайлаушылар ассамблеясы деп атады және 11 шілдеде құрылды, бұл Бастилияға шабуыл жасалған 14 шілдеге дейін бірнеше күн бұрын болды. 20 шілдеде Париждің әр округі 2 өкіл сайлап, негізінен үшінші тәріден келген 120 өкілден тұратын ассамблея құрды. 1790 жылдың көктемінде Франция департаменттері қайта ұйымдастырылды; Париж Коммунасы Париждің 48 революциялық бөліміне бөлінді және жаңа мэрді сайлау мәселесін талқылауға рұқсат алды. Людовик XVI 1790 жылдың 21 мамырында осыған рұқсат берді. Әр бөлімге өздерінің халықтық милициясы, азаматтық комитеті және революциялық комитеті берілді. Бұл бөлімдер жергілікті халық (көбінесе санкалоттар) пен Париж Коммунасы арасында делдалдық қызмет атқарды және бастапқыда құқықтық және азаматтық мәселелермен айналысты, бірақ бөлімдер күшейе түскен радикализмге ұшырап, саяси мәселелер мен күреске көбірек назар аудара бастады. 1792 жылдың 24 ақпанында Коммунаның Бас кеңесі құрылды: ол 24 мүшеден тұрды, олардың арасында Этьен Клавьер, Пьер Жозеф Камбон, Сержант Марсо, Рене Левассер және король болды. Мануэль коммуна прокуроры болып тағайындалды, король атынан сөз сөйлеп, анархияға қарсы ескерту жасады. Наурыздың басында Париж департаменті жалпы тәртіп пен қауіпсіздік мәселесінде Коммунадан жоғары қойылды. Ян тен Бринктің сөзіне сүйенсек, ол Коммунаның шешімдерін тоқтата тұруға және төтенше жағдайда оған қарсы әскерді қолдануға құқылы болды. Коммуна 1792 жылдың 25 шілдесінде активті және пассивті азаматтар арасындағы айырмашылықты жойды, өйткені Коммунаның бағыты Якобинге жақын болды және толық азаматтық құқықтары туралы идеялар қалыптаса бастады. Коммунаны құрудың теориялық негізі әкімшілік билікті революциялық жолмен халыққа жақындатуды білдірді, ал Париж революционерлерді қала мен елді жаңғырту үшін жергілікті деңгейде шоғырландыруға мүмкіндік берді, сонымен қатар мемлекеттік агенттерсіз тиімді жұмыс істейтін ұтымды әкімшілік құрылымын құруға көмектесті.

When Louis XVI ascended to the throne, he initially sought to establish better relations with a Paris that had felt subordinated by Versailles, and in 1774 he restored the Parliament of Paris a court of nobles that had previously been abolished. However its powers were limited, and economic pressures meant that Versailles imposed austerity measures on the military and policing structures of Paris, incentivising disloyalty to the crown amongst soldiers and the police. This coupled with the perceived frivolity of royal spending encouraged popular anger, and radical pamphleteering and meetings started to become a key part of the Parisian bourgeois intellectual culture. Amidst this anger and the wider contemporary social upheavals in France, on 25 June 1789, 12 representatives from three different parts of the city voted in favour of creating a united Parisian municipality. Further reforms proposed by Nicolas de Bonneville aimed to create a Parisian Bourgeois Guard that would later become a National Guard (and was composed of 48,000 citizens) and a Commune that would have its own assembly which named itself L'Assemblée Générale des Électeurs de la Commune de Paris and was established on 11 July, just days before the Bastille was stormed on 14 July. On 20 July, each district of Paris elected 2 representatives, creating an assembly of 120 representatives who primarily came from the Third Estate. In Spring 1790 the departments of France were reorganized; the Paris Commune was divided up in 48 revolutionary sections of Paris and allowed to discuss the election of a new mayor. Louis XVI himself gave permission for this on 21 May 1790. Each section was granted its own popular militia, civil committee, and revolutionary committee. These sections acted as intermediaries between local populations (largely sans culottes) and the legislative Paris Commune, and initially tended to deal with legal and civil concerns, but the sections were becoming increasingly radicalised and focused on political issues and struggles. On 24 February 1792 the Conseil Général de la Commune was installed: it consisted of 24 members, under whom were Etienne Clavière, Pierre Joseph Cambon, Sergent Marceau, René Levasseur and the King. Manuel was appointed as procureur of the commune, representing the King, gave a speech warning against anarchy. Early March the Paris Department was placed above the Commune in all matters of general order and security. According to Jan ten Brink it had the right to suspend the Commune's decisions and to dispose of the army against her in case of emergency. The distinctions between an active and passive citizen were abolished by the Commune on 25 July 1792 as the Commune became increasingly Jacobin in its orientation, and ideas of full citizenship were beginning to take root. The theoretical basis for the establishment of the Commune meant that administrative power could be brought closer to the people in a revolutionary manner, and Paris could achieve localisation of revolutionaries to modernise the city and country, alongside creating a rational framework or administration that could function efficiently without agents of the state.

1792 жылдың 10 тамызындағы көтеріліс

Коммунаның алғашқы күндері Фейлянттар, содан кейін Жирондин буржуазиялық республикашыл күштер басымдық танытты, бірақ Париж саяси элитасының арасындағы күшейе бастаған якобиндық әсер Коммунаны бақылауға алу ниетінде көбірек жігерленді және 1792 жылдың тамызында ұйымдасқан билікке қол жету арқылы бұл мақсатына жетті. Осының нәтижесінде Париж Коммунасы 1792 жылдың жазында көтерілісші болып, Людовик XVI-ның Конституциялық кабинетінен нұсқау алмауға көшті. 1792 жылдың 9 тамызы күні (25 шілдеде жарияланған Брансвик манифестіне байланысты) Жорж Дантон, Камиль Десмулен және Жак Эбер басқаратын жаңа революциялық Коммуна Хотел де Вильді басып алды. Париж Ұлттық гвардиясының командирі және патша отбасы тұратын Тюильри сарайын қорғауға жауапты Антуан Галиот Мандат де Гранси қаза тауып, оның орнына Антуан Жозеф Сантерр келді. Келесі күні көтерілісшілер Тюильриге шабуыл жасады. Туындаған конституциялық дағдарыс кезінде Францияның құлдырап бара жатқан Заң шығарушы жиналысы заң шығарушы орган ретінде жұмыс істеуді жалғастыруға қажетті тиімді билік үшін Коммунаға үлкен тәуелділікте болды. Түнде көтерілісші коммуна Сулпиц Югенинді алғашқы президенті етіп сайлады. 10 тамыз және одан кейінгі күндері Париждің барлық 48 округі шексіз өкілеттіктермен өкілдерді сайлау туралы шешім қабылдады (28 округ бұл шешімді Тюильриге шабуыл жасау қарсаңында бірлесіп қабылдады, ал қалған 20 округ оларға келесі күндері қосылды). 11-ші округ, құрамында Вандом алаңы бар аумақты қамтиды, Максимилиан де Робеспьерді өзінің өкілі етіп сайлады. Осы кезде Коммунаның Департаменттік кеңесін 52 өкіл құрады. 16 тамызда Робеспьер Заң шығарушы жиналысқа Париж Коммунасы атынан "сатқындар" мен "халық жауларымен" күресуге тиіс уақытша революциялық трибунал құруды талап ететін петиция ұсынды. 21 тамызда ол Париждің жеке департаментін таратуға қол жеткізді; Коммуна оның орнын басып, жергілікті және аймақтық билікті бір органмен біріктірді. Өте қуатты Коммуна патша отбасын күзетуді талап етіп, оларды Темпл бекінісіне қамап қойды. "Революцияға қарсыластардың" тізімі жасалды, қала қақпалары жабылды және 28 тамызда азаматтардың үйлеріне барып, мылтық іздестірілді. Заң шығарушы орган мен Коммуна және оның бөлімдері арасында қарым-қатынас шиеленісті. 30 тамызда ішкі істер министрі Роланд пен Гуадет Коммунаның ықпалын басуға тырысты, өйткені бөлімдер іздестіруді аяқтаған еді. Қысымға шыдамаған жиналыс Коммунаны заңсыз деп жариялады және коммуналық сайлауды ұйымдастыруды ұсынды. 2 қыркүйек күні таңертең Коммуна мүшелері Ұлттық конвенцияға депутаттарды сайлауды жалғастыру үшін қала әкімдігінде жиналып, өз орындарын сақтап қалуға және Ролланд пен Брисоны тұтқындауға шешім қабылдады.

In the earlier days of the Commune, Feuillants and then Girondin bourgeois Republican forces had dominated, but an ascendant Jacobin presence amongst the Parisian political class became increasingly militant in its desire to establish control of the Commune, and it succeeded in doing so formally as part of an organised seizure of power in August 1792. As a result of this, the Paris Commune became insurrectionary in the summer of 1792, essentially refusing to take orders from the Constitutional Cabinet of Louis XVI. On the night of 9 August 1792 (spurred by the issue of the Brunswick Manifesto on 25 July) a new revolutionary Commune, led by Georges Danton, Camille Desmoulins and Jacques Hébert took possession of the Hôtel de Ville. Antoine Galiot Mandat de Grancey, the commander of the Paris National Guard and in charge of defending the Tuileries where the royal family resided, was assassinated and replaced by Antoine Joseph Santerre. The next day insurgents assailed the Tuileries. During the ensuing constitutional crisis, the collapsing Legislative Assembly of France was heavily dependent on the Commune for the effective power that allowed it to continue to function as a legislature. The insurrectionary commune had elected Sulpice Huguenin during the night as its first President. On 10 August and the following days, all 48 districts of Paris decided to elect representatives with unlimited powers (28 districts jointly made this decision on the eve of the assault on the Tuileries, whilst the remaining 20 joined them over the days that followed). The 11th district, covering an area which included Place Vendôme, elected Maximilien de Robespierre as its representative. At this time, 52 representatives formed the Departmental Council of the Commune. On 16 August, Robespierre presented a petition to the Legislative Assembly from the Paris Commune to demand the establishment of a provisional Revolutionary Tribunal that had to deal with the "traitors" and "enemies of the people". On 21 August, it succeeded in dissolving the separate department of Paris; the Commune took its place, combining local and regional power under one body. The all powerful Commune demanded custody of the royal family, imprisoning them in the Temple fortress. A list of "opponents of the Revolution" was drawn up, the gates to the city were sealed, and on 28 August the citizens were subjected to domiciliary visits, ostensibly in a search for muskets. A sharp conflict developed between the Legislative and the Commune and its sections. On 30 August the interim minister of Interior Roland and Guadet tried to suppress the influence of the Commune because the sections had exhausted the searches. The Assembly, tired of the pressures, declared the Commune illegal and suggested the organization of communal elections. On Sunday morning 2 September the members of the Commune, gathering in the town hall to proceed the election of deputies to the National Convention, decided to maintain their seats and have Rolland and Brissot arrested.

1792 жылғы қыркүйектегі қырғын

Париж Коммунасының ең қанды салдарының бірі – қыркүйек қазалары болды, олардың нақты себептері Париж Коммунасының ішкі саясаты төңірегіндегі тарихи пікірталас тудырады. 2 және 6 қыркүйек аралығында, Париж түрмелерін күзетуге жауапты 235 күш, шамамен 1100–1600 адамды өлтірді, ал 6 қыркүйектің кешінде Париж түрмелерінің жартысынан астамы қырғынға ұшырады деп есептеледі. Австрия және Пруссиямен соғыс кезінде үрейдің кең таралуы байқалды, ал якобиндер жақын уақытта жаза тартатын жандарды іздеу және кек алу туралы әңгімелерді таратып, түрмедегілердің адал еместігіне күдік тудырды. Олар саяси тұтқындар мен Париж түрмелеріндегі көптеген швейцариялықтардың шетелдік немесе контрреволюциялық әскерлерге қосылуы мүмкін деп қорқып, олардың арасында сатқындар болуінен қаушады. Революциялық террор атмосферасы кек алуға құмарлықты күшедітті, ал мемлекеттің тұрақсыздығы, биліктің шашыраңқы орналасуы және париждіктердің күнделікті өмірінің қиындығы үрей мен паранойяны тудырып, жаппай зорлық-зомбылыққа әкелді. Бұл зорлық-зомбылық алдын алу шарасы ретінде ақталуға тырысты. 2 қыркүйекте Дантон Заң шығарушы жиналыста ішкі жауларды айқын атап көрсетіп, оларға қарсы қару алуға және Парижге бірден жиналуға шақырды. Ол "жеке қызмет көрсетуден немесе қару-жарақпен көмектесуден бас тартқандар өлім жазасына кесіледі" деп мәлімдеді және Францияның құтқарылуы қарапайым азаматтардың сатқындарға қарсы қару көтеруіне байланысты екенін айтты. Келесі күні қазалар басталды, 24 сағаттың ішінде 1000-ға жуық адам қаза тапты. Коммунаның бақылау комитетінің төрағасы Жан-Поль Марат контрреволюционерлерді мүмкіндігінше тезірек жоюға шақыратын хабарламаны жаппай таратуды бастады, ал коммуна хатшысы Жан Ламберт Таллиен бұл әрекетті Парижден тысқары аймақтарға патриоттық борыш ретінде таратуға шақырды. Зорлық-зомбылық толқыны революциялық бөлімдер арқылы ұйымдастырылды, нәтижесінде түрмедегілердің саны екі есеге азайды. Бірақ, Парижге қауіп төндіретін қауіпті саяси тұтқындар туралы айтылған сөздерге қарамастан, тұтқындардың аз бөлігі ғана саяси тұтқындар болды, ал басым көпшілігі (72%) саяси істерге қатысы жоқ адамдар еді, тіпті олардың арасында балалар да болды. Қазалардың салдары ауыр болды, ал 1793 жылғы 13 шілдеде Шарлотта Корде (Жирондистерге жақын болған адам) Маратты өлтіргені, оны зорлық-зомбылыққа кінәлады, якобиндер арасында радикализмнің жаңа толқынына әкеп соқты, оның айналасында шейіттер культі пайда болды. Қазаларға кінәлілерді анықтау әлі де даулы мәселе болып табылады, бірақ тарихшылар Дантон мен оның отты сөздерін ең көп атап көрсетеді. Алайда, Гвинн Льюис Мараттың "баспасөз беттеріндегі қанды шақыруларын" атап өтеді және бұл қазалар революция, контрреволюция және олардың арасындағы күштердің қақтығысынан туған жаңа күштердің біріккен нәтижесінде халық пен саяси элита арасындағы қарым-қатынастағы қиындықтардың шешімді нүктесі болғанын айтады. Уильям Дойл Датонның зорлық-зомбылықты тудырудағы жауапкершілігінен бас тартуы революцияның жергілікті, отандық және халықаралық деңгейдегі беделін төмендеткенін мәлімдейді.

One of the bloodiest consequences of the Paris Commune was the September Massacres, and their exact origins continue to be a source of historical debate around the internal politics of the Paris Commune. Between 2 and 6 September, an estimated 1,100 1,600 people were killed by around 235 forces loyal to the Commune who had been responsible for guarding the prisons of Paris, and it is estimated that half of the prison population of Paris was massacred by the evening of 6 September. A culture of fear had emerged amidst the ongoing wars with Austria and Prussia, and the Jacobins had propagated a culture of conspiracy and revenge which singled out a potentially disloyal prison population; fearing that political prisoners and the many Swiss prisoners in Parisian jails would side with either an advancing foreign or counter revolutionary army. Furthermore, the culture of revolutionary terror also prompted an opportunistic desire for revenge, and all of this coupled with the instability of the state and location of power, and the precarity of ordinary Parisian life fuelled a culture of extreme fear and paranoia that would eventually fuel the mass violence which was rationalised as a pre emptive act. On 2 September, Danton gave a speech in the Legislative Assembly specifically singling out internal enemies, and called for volunteers to take arms against them and assemble together in Paris immediately. He insisted "any one refusing to give personal service or to furnish arms shall be punished with death", and claimed that the salvation of France rested upon ordinary citizens taking up arms against potential traitors. The very next day the massacres began, and within 24 hours, 1,000 people had been killed. Jean Paul Marat, heading the surveillance committee of the Commune, immediately started the mass dissemination of a notice imploring all patriots to eliminate counter revolutionaries themselves as soon as possible, and Jean Lambert Tallien, the secretary of the commune, called for an expansion of the mass action beyond Paris as a patriotic duty. A huge wave of violence followed, often organised through revolutionary sections, and the prison population was halved through the massacres. However, for all the rhetoric of dangerous political prisoners posing a threat to Paris, only a minority were political prisoners, and the vast majority were not political prisoners (72%), in fact some of them were children. The after effects of the massacres were severe, and the assassination of Marat by Charlotte Corday (a Girondin sympathiser) on 13 July 1793, who blamed him for the violence, triggered an even further wave of radicalisation amongst Jacobins, as a cult of martyrdom emerged around him. Blame for the massacres remains controversial, but Danton and his inflammatory rhetoric is the most frequent figure emphasised by historians. However, Gwynne Lewis emphasises the "sanguinary outbursts in the press" promoted by Marat and notes that the massacres marked a watershed in a troubled history between the people and the political elite in a new combination of forces unleashed by revolution, counter revolution, and the support of both amongst conflicting popular and elite forces. William Doyle further argues that Danton's irresponsibility in provoking the violence served to devalue the popularity of the revolution on a local, domestic, and international level.

1793 жылдың 31 мамыры мен 2 маусымындағы көтеріліс

Ол саяси қарсыластарды соттауға арналған Революциялық трибуналды қайта құруды талап етті және 1793 жылдың 10 наурызында трибунал қалпына келтірілді. 18 сәуірде Коммуна Жан-Поль Мараттың тұтқындалуынан кейін конвенцияға қарсы көтеріліс жариялады. Мамырдың ортасында Марат пен Коммуна Робеспьерді ашық және жасырын түрде қолдады. 25 мамырда Коммуна Хебердің босатылуын талап етті. Коммунаның төрешілігінен шаршаған Конвент президенті Максимин Иснар Парижді толығымен жоямыз деп қорқытты. "Егер Коммуна халықпен тығыз байланыста болмаса, онда ол өзінің ең қасиетті міндетін бұзады", - деді Робеспьер. Түстен кейін Коммуна Францияның әрбір қаласында, Парижді қорғау үшін 20 000 адамнан тұратын санскулоттардан тұратын Революциялық армия құруды талап етті. Келесі күні Коммуна Парижді қорғау және қорғау үшін 20 000 адамнан тұратын революциялық армия құру туралы шешім қабылдады. 1 маусымда, сенбі күні, Коммуна күні бойы жиналды. Нәтижеге қанағаттанбаған Коммуна келесі күнге революцияға "Қосымша" дайындады. Ханриоға Ұлттық гвардиясын қалалық әкімдіктен Ұлттық сарайға дейін шеруге бұйрық берілді. "Қоралды күштер, - деді Ханрио, - Конвент Коммуна айыптаған депутаттарды халыққа тапсырғаннан кейін ғана шегінеді". Көтерілісті Париж Коммунасы ұйымдастырды, ал Монтаньярлар қолдау көрсетті. Трибунал Жирондистерді тұтқындау, соттау және өлім жазасын орындауды (31 мамыр – 2 маусым 1793 жылғы көтеріліс, қараңыз) және 29 қыркүйекте 1793 жылы Жалпы максимум заңының қабылдануын басқарды. Ол 1793 жылдан кейінгі революциялық соғыстарда маңызды рөл атқарды, жасақтар құрып, Террор кезеңінде көптеген революциялық армияларға қару-жарақпен қамтамасыз етті.

Жирондилердің жеңілуі

Коммуна әдеттегі азаматтық функцияларды өз мойнына алды, бірақ революция қауіпті деп санаған кезде халықты тікелей демократияға және көтеріліске жұмылдыру үшін, сондай-ақ елді христианнан шығару науқаны үшін танымал болды. Бұл дехристианизация науқанын Коммунаның көптеген көрнекті тұлғалары бастады, мысалы, соғыс министрі Жан Николя Паше, Жакус Хебердің кітаптарының мыңдаған данасын және оның радикалды газеті Le Père Duchesne-ді сатып алу арқылы қоғамға тегін тарату арқылы Жакустың терең анти-клерикалды жұмысын таратуға тырысты. Коммунарлар арасындағы гебертистер Нотр-Дам және көптеген басқа шіркеулерді Ақыл ғибадатханаларына айналдыруға қол жеткізді, бұл Коммунаның Ақыл культіне деген саяси міндеттемесін одан әрі нығайтты. Коммуна радикалдылықпен күшейе түскенде және якобиндер үстемдік құрған кезде, ол радикалды солшыл Монтанар идеялары мен саясатына сай келді. Оның басында Пьер Гаспар Шомет және Хеберт 1792 жылдың қарашасынан бастап Коммунаның ішіндегі ең экстремалды дауыстар болды. Коммунаның ішкі саясаты мен оның саяси мәдениеті 1793 жылдың 31 мамыры мен 2 маусымындағы көтеріліске және Жирондиндердің құлдырауына үлкен әсер етті. Коммунаның якобиндік үстемдігі Заң шығарушы Ассамблеяға үстемдік еткен әлдеқайда қалыпты Жирондиндермен күшті шиеленіске ұшырады. 1792 жылдың қыркүйегінде Ұлттық конвенция оны тиімді түрде алмастырған кезде, Жирондиндер радикалды солшыл Монтанарлардан күшті болып қалды және Конвент билігі мен Францияның басым бөлігін бақылау олардың қолында қалды. Бірақ 1793 жылы Австрия мен Пруссиямен соғыстар, Вендедегі көтеріліс соғысы сияқты Жирондиндердің заңдылығы мен беделіне үлкен қауіп төндірді. Вендедегі патшалық көтерілісі кезінде ондаған мың адамның қаза тапқаны Францияның қала мен ауыл арасындағы айырмашылықтардың қаншалықты терең екенін, Жирондиндердің біріккен француз республикасына қаншалықты аз практикалық бақылау жасағанын және демократиялық қағидаларға адал болудың қаншалықты тиімсіз екенін көрсетті. Франция Азамат соғысына кіріп бара жатқан еді, ал республикашылар Монтанарларға деген адалдығын арттыра бастады. Осы дағдарыс кезінде Париж коммунасында Марат провинциялық қоғамдарға хат жіберіп, оларды апелляция берушілерді қайтарып алуды талап етуге шақырды, нәтижесінде Конвент оны Революциялық трибунал алдына қоюды талап етті. Осыған ашуланған Париж секцияларының көпшілігі Жирондиндерге тиімді көтеріліспен қорқытып, ашулы өтініш жіберді. Осыған жауап ретінде Жирондиндер Париж коммунасына саяси шабуыл жасап, Хеберді газетінде жариялаған қоздырғышты мақаласы үшін және тағы екі якобин коммунарларын тұтқындады. Бұл жауабымен Якобиндер көтерілісі жарияланды, ал Робеспьер халықты көтеріліске қосылуға шақырды. Коммунаның ішінде 20 мыңға жуық адамнан тұратын халықтық революциялық армия құрылды, ал секциялар көтеріліс комитетінің құрамын құрады. 31 мамырда көтеріліс әрекеті сәтсіз басталды, ал жиналған күтілгеннен аз күштер Конвентті ешқандай мәнді түрде ала алмады, ал Жан-Франсуа Варле Хеберт пен Добсонды Коммунаның кешкі кездесуінде Жирондиндерді құлатуға арналған нашар жоспарланған әрекеті үшін әлсіздікке кінәлады. Осыған жауап ретінде Коммуна 1 маусымда күні бойы жиналды, өйткені жексенбілік көтеріліс сан-кулоттардың көп болуын білдіреді. Коммунарлардың бір күндік жоспарларынан кейін кешке 40 000 әскер Конвентті қоршап алды, олар Жирондиндерді қамауға алды. Олар 2 маусымның көп бөлігін якобиндерді және Париж коммунасын үндеу арқылы үндеу арқылы өткізді, оны басу үшін таластырды, бірақ Вендея көтерілісшілердің қолына түсіп, революциялық ашуды туғызған кезде Франсуа Анриот Ұлттық гвардияға конгреске шеруге шығуға және республикашылдардың сенімін жоғалтқан жирондилерді құлатуға арналған коммунарлық күштерге қосылуға бұйрық берді. Ұлттық гвардияны қоршап алған Конвент Францияның ыдырауына Жирондиндерді қууды кінәлауды талап етті. Конвенция шабуылға ұшыраған кезде кетуге тырысқан Жирондин депутаттары тұтқындалды, Конвенцияның президенті Ханриоға әскерлерді алып тастауды өтінді, бірақ ол бұдан бас тартты, және осы қысым астында Конвент өзі осы 22 жетекші Жирондинді тұтқындауға дауыс берді, оларды саяси күш ретінде тиімді түрде жойды. Марат пен Котон Ханриотты революцияның батыры деп атап, ол Коммунаның батыры ретінде танылды. Якобиндер бастаған бұл көтеріліс жаңа Монтанар басқару күшінің пайда болуына, олардың Жирондин жауының жеңіліске ұшырауына және Франция үшін толыққанды жаңа революциялық үкіметке әкелді. 1793 жылдың 4 желтоқсанынан бастап Париж коммунасы мен секциялардағы революциялық комитеттер заңға, екі комитетке және конвенцияға бағынуға тиіс болды. Үш апта ішінде Комитеттердің көпшілігі ультра солшыл Гебертистердің жойылуы керек деп шешті, әйтпесе олардың Коммунадағы ықпалы комитеттегі басқа фракцияларды басып тастайды. 1794 жылдың жазында коммуна зираттардағы жағымсыз иіс салдарынан қапалы мәселелерді шешуге тиіс болды. 23 шілдеде Коммуна жаңа максимумды жариялады, қызметкерлердің жалақысын шектеді (кей жағдайларда жартысына дейін) және секциялардағы өткір наразылықты тудырды. 27 шілдеде Париж коммунасы қақпаларды жабуға (және тоқсанды соғуға) бұйрық берді және отанды қатерлі жағдайлармен қатар қарастыру үшін секциялардың шұғыл отырысын шақырды. Париж коммунасы якобиндермен бірлесіп, көтеріліс жасауға тырысып, олардан галереялардан, тіпті онда тұрақты түрде болатын әйелдерден де күштерді жіберуді сұрады. Шамамен сағат 22:00-де мэр Жан-Баптист Флёрио Леско делегацияны Робеспьерді Коммуна қозғалысына қосылуға көндіруге жіберді. Коммунаның әрекетін күткен бірнеше сағаттан кейін, нәтижесіз пікірталасқа уақыт жоғалтып, жабдықталмаған және нұсқауларсыз қаруланған секциялар тарап кетті.

The Commune took charge of routine civic functions but is best known for mobilizing the people towards direct democracy and insurrection when it deemed the Revolution to be in danger, as well as for its campaign to dechristianize the country. This campaign of dechristianization was spearheaded by many prominent figures within the Commune, such as the minister of war Jean Nicolas Pache who sought to disseminate the profoundly anti clerical work of Jacques Hébert by purchasing thousands of copies of his books and his radical newspaper Le Père Duchesne for free distribution to the public. The Hébertists amongst the Communards managed to successfully transform Notre Dame and numerous other churches into Temples of Reason, further entrenching the Commune's political commitment to the Cult of Reason. As the Commune became increasingly radical and Jacobin dominated it aligned itself with radical left Montagnard ideas and policies, and was headed by Pierre Gaspard Chaumette and Hébert himself from November 1792 some of the most extreme voices within the Commune until their overthrow and eventual execution, along with 91 other members of the Commune, as part of the Thermidorian coup in July 1794. The internal politics of the Commune and its political culture had a huge impact on the Insurrection of 31 May 2 June 1793 and the fall of the Girondins. The Jacobin dominance of the Commune existed in strong tension with the much more moderate Girondins who dominated the Legislative Assembly. When the National Convention effectively replaced it in September 1792, the Girondins remained more powerful than the radical left Montagnards, and most of the Convention's power and control over most of France remained in their hands. But by 1793, massive challenges to the legitimacy and reputation of the Girondins, such as the wars with Austria and Prussia, and the insurrectionary War in the Vendée began to destroy their popular support. The massacres of tens of thousands of people in the royalist Vendée uprising exposed just how deep the divides between urban and rural France were, how little practical control the Girondins had over a unified French republic, and how ineffective they were at holding true to democratic principles. France was effectively moving into the Civil War, and republicans were increasingly switching loyalty to the Montagnards. Amidst this crisis, in the Paris Commune, Marat sent a letter to throughout the provincial societies encouraging them to demand the recall of the appellants, which resulted in the Convention demanding he be put before a Revolutionary Tribunal. Outraged by this, most of the Parisian sections sent an outraged petition threatening the Girondins with an effective insurrection. In response to this, the Girondins launched a political assault on the Paris Commune as an institution, arresting Hébert for an inflammatory article he had published in his paper, and two other Jacobin Communards. This then triggered the declaration of an open Jacobin uprising, and Robespierre called upon the people to join in the revolt. A popular revolutionary army of around 20,000 men inside the Commune was formed, and the sections formed an insurrectionary committee. On 31 May, an uprising attempt began unsuccessfully, and the smaller than expected forces who gathered were unable to take the Convention in any meaningful way, and Jean Francois Varlet accused Hébert and Dobson of weakness at the evening meeting of the Commune for the poorly planned attempt at ousting the Girondins. In response to this, the Commune gathered all day on 1 June, with the understanding that a Sunday uprising would mean a much better attendance of sans culottes. After a full day of Communard planning, in the evening 40,000 troops surrounded the Convention, trapping the Girondins inside. They spent much of 2 June fiercely denouncing the Jacobins and the Paris Commune itself through speeches, arguing for its suppression, but as the Vendée fell to rebels, inspiring revolutionary outrage, Francois Hanriot ordered the National Guard to march on the convention and join those Communard forces to oust the Girondins who had lost the faith of republicans. The Convention, now having the National Guard around it, demanded that the ousting of the Girondins be blamed for France's disintegration. Girondin deputies attempting to leave were arrested as the Convention was stormed, and the President of the Convention came out to plead with Hanriot to remove the troops, but he refused to do so, and under this pressure, the Convention itself ended upvoted for the arrest of those 22 leading Girondins effectively destroying them as a political force. Marat and Couthon hailed Hanriot as a hero of the revolution, and he became seen as a hero of the Commune itself. This insurrection sparked by the Jacobins led to a new Montagnard governing force, the defeat of their Girondin enemies, and a completely new revolutionary government for France. From 4 December 1793, the Commune of Paris and the revolutionary committees in the sections had to obey the law, the two Committees, and the convention. Within three weeks majority of the Committee of Public Safety decided that the ultra left Hébertists would have to perish or their opposition within the committee would overshadow the other factions due to its influence in the Commune of Paris. In Summer 1794 the commune had to solve serious problems in the cemeteries because of the smell. On 23 July the Commune published a new maximum, limiting the wages of employees (in some cases by half) and provoking a sharp protest in the sections. On 27 July the Paris Commune gave orders to close the gates (and to ring the tocsin), and summoned an immediate meeting of the sections to consider the dangers threatening the fatherland. The Paris Commune was in league with the Jacobins to bring off an insurrection, asking them to send over reinforcements from the galleries, ‘even the women who are regulars there’. At around 10 p. m., the mayor Jean Baptiste Fleuriot Lescot appointed a delegation to go and convince Robespierre to join the Commune movement. After a whole evening spent waiting in vain for action by the Commune, losing time in fruitless deliberation, without supplies or instructions, the armed sections began to disperse.

Термидор реакциясы және коммунаның құлдырауы

1792 жылға дейін үкіметтің ресми кабинеті болған жоқ, француз Ұлттық конвенциясының министрлерін тағайындау және 1794 жылы Қоғамдық қауіпсіздік комитеті комиссарларының әкімшілік бөлімдерді басқару туралы шешімімен қана осы мүмкін болды. Бірақ 1794 жылға қарай Ұлттық конвенцияның күші артып, біріккендіктен, олар Париж коммунасының көтерілісші және көбінесе жауласатын билігіне қарсы тұра алды. 1794 жылғы 27 шілдеде (революциялық күнтізбе бойынша 9 Термидордың II жылы) Робеспьердің құлауы – радикалды солшылдарға және Робеспьердің өзіне қарсы Ұлттық конвенция ұйымдастырған үлкен қарсы революция болды, бұл Париж коммунасы үшін қиындықтар тудырды. Ол тұтқындалғанда, оған адал болған Ханрио басқаратын Париж коммунасының әскерлері оны босатуға тырысты, бірақ Конвенция күштерінің қарсы шабуылына тап болды. Олар өздерін Виль қонақ үйіне бекітіп алды, ал 28 шілдеде Конвенция күштері Робеспьерді және онымен бірге қалған жақтастарын тұтқындап, сол күні жазалады. Париж коммунасының шамамен жартысы (70 мүше) 29 шілдеде, сондай-ақ Робеспьерді қолдаған Якобин клубының көптеген мүшелері жазаланды, бұл Ақ террордың басталуын білдірді. Көптеген мүшелері өлтірілгеннен кейін Коммуна Ұлттық конвенцияның өкіліне айналып, оның тікелей басқаруына бағынды. Осыған жауап ретінде Франсуа Ноэль Бабеф және онымен байланысты демократиялық белсенділер, жаңадан құрылған Сайлау клубы арқылы ұйымдасып, Коммунаны қайта жаңартуды талап етті, бірақ мақсаттарына жете алмады. Республика үкіметі 1795 жылғы қарашада француз Директориясымен алмастырылды, бұл Коммунаны ресми түрде таратып жіберді, бірақ оның салдары париждіктердің санасында күшті қалды, ал 18 ғасырлық Коммунаның естелігі 1871 жылғы Париж коммунасының кейінгі коммуналарына шабыт берді. Алайда, 1871 жылғы Коммунаның және оның ауыр тәжірибелерінің нәтижесінде Гипполит Тэйн «L'Origine de la France Contemporaine» еңбегінде 18 ғасырлық Коммунаның күшті әсері болды деген пікірін сынап баялады, себебі 19 ғасырлық Коммуна 1793-1794 жылдарғы Қоғамдық қауіпсіздік комитеті сияқты институттарды қайта жаңартып, олардың орнына қойды.

It was not until 1792 that the government had a formal cabinet in place, with the appointment of the Ministers of the French National Convention and the decision of the Commissioners of the Committee of Public Safety in 1794 to take charge of administrative departments, but the increased and consolidated power of the National Convention by 1794 now meant that they could challenge the insurrectionary and often hostile power of the Paris Commune. The ousting of Robespierre on 27 July 1794 (or 9 Thermidor year II in the revolutionary calendar), marked a huge organised counter revolution against the radical left and Robespierre himself from the National Convention, and this naturally spelled trouble for the Paris Commune. When he was detained, the troops of the Paris Commune under Hanriot who were largely loyal to him organised an attempt to liberate him, which was in turn met by a counter attack from Convention forces. They barricaded themselves into the Hotel de Ville, and on 28 July, the Convention forces succeeded in capturing Robespierre and the supporters who remained with him and executed them on the same day. Almost half of the Paris Commune (70 members) were executed on 29 July, as were many members of Jacobin club who had supported Robespierre marking the beginning of the White Terror. With the execution of most of its members, the Commune was effectively a proxy of the National Convention, and subject to its direct rule. In response to this, Francois Noel Babeuf and democratic militants associated with him organised through a newly created Electoral Club demanded the restoration of the Commune, but were unsuccessful in achieving their aims. The government of the republic was then succeeded by the French Directory in November 1795, formally ending the Commune, but its after effects remained strong in the Parisian imagination, and the memory of the 18th Century Commune provided inspiration for the later Communards of the Paris Commune of 1871. However, with that later Commune of 1871, and his traumatic experiences of it, Hippolyte Taine writing in L'Origine de la France Contemporaine critically expressed the idea that there were strong reverberations of the 18th Century Commune, given how the 19th Century one restored institutions such as the Committee of Public Safety of 1793 1794.

Әйелдер құқықтары

1791 жылы француз революциялық конституциясы әйелдерді «пассивті» азаматтар санатына жатқызды. Кейін, 1793 жылы Якобин конституциясы әйелдерге дауыс беруге рұқсат бермеді. 1795 жылы кейбір ерлер сайлау құқығынан айырылды және «пассивті» азаматтық ұғымы қолданыстан шықты, яғни әйелдер азамат деп аталу құқығынан толық айырылды. Осы құқықтардың жоқтығы сол кезде көптеген жұмысшы және орта таптағы әйелдер үшін жаңалық емес еді, бірақ бай әйелдерге, салон арқылы немесе күйеулері арқылы саясатқа қатысуға және әсер етуге ұмтылғандарға елеулі әсер етті. 1791 жылғы Конституция некені азаматтық шарт ретінде мойындады, және уақыт өте келе ажырасу мүмкіндігі туды. 1790-шы жылдардың басында әйелдер заңды түрде мүлікті мұраға алу құқығына ие болды. Жалпы алғанда, әйелдердің саяси қатысуы 1789 жылы Версальге парижтік әйелдердің ұлттық науқанымен басталды. Әйелдер саяси талқылауларға да белсенді қатысты. Мысалы, Якобин клубы тек ерлерге арналған болғанымен, олардың қоғамдық жиналыстары баршаға ашық еді. Әйелдер сахнада сөз сөйлемегенімен, жиналыстарға қатысып, спикерлердің пікірлерін қолдап немесе қарсылық білдіру арқылы саяси белсенділік танытатын. 1792 жылы Якобин клубының мүшесі Максимилиан Робеспьер билікке келді, және оның танымалдығы көбінесе оның әйел жақтастарының арқасында болды. Алайда, Робеспьер әйелдер құқықтарын жақтамайтын, көптеген заманауи әйел белсенділері оның саясатына қарсы шықты. Олардың қатарында 1791 жылы жирондистер, буржуазиялық республикашылдар үшін салон өткізген Мадам Роланд та болды. Оның партиясының Робеспьермен саяси келіспеушілігі олардың арасында жаңжал тудырды. Сол кездегі француз саяси аренасының тағы бір белгілі тұлғасы Олимп де Гуж 1789 жылғы Адам және азамат құқықтары туралы декларацияға жауап ретінде Әйелдер және әйел азаматтардың құқықтары туралы декларацияны (1791) жариялады. Ол өз еңбектерінде революцияны гендерлік теңсіздік мәселесін шешпегені үшін сынады. Мадам Роландқа ұқсас, Олимп де Гуж буржуазиялық республикашылдармен байланысты болды және конституциялық монархия идеясын жақтады, бұл оны Людовик XVI-ның өлім жазасынан кейін Робеспьер мен Монтанарларды сынауға итерді. Де Гуж өзінің жазбаларында революциялық қозғалысты сынағаны және жирондистермен байланысы болғаны үшін мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды, ол басқа партия мүшелерімен бірге (соның ішінде Мадам Роланд) 1793 жылдың қараша айында өлім жазасына кесілді. Террор кезеңінде белсенділік азайды. 1794 жылы көптеген клубтар мен салон жабылды, әйелдерге Конвент галереяларына кіруге тыйым салынды.

In 1791, the French Revolutionary Constitution attributed women to the category of "passive" citizens. Later, in 1793, the Jacobin Constitution did not allow women to vote. In 1795 some men lost their right to vote and the notion of "passive" citizenship was no longer in use, meaning that women lost their rights to be called citizens at all. The lack of rights was not unusual at the time for most working class and middle class women, however, it significantly influenced those more wealthy who liked to be involved and could exercise some influence through their salons or their husbands. The 1791 Constitution acknowledged that marriage was a civil contract, and with time divorce became a possibility. In the early 1790s women also gained an opportunity to legally inherit property. In general, there was an upheaval in women’s political involvement which started with the Parisian Women's March on Versailles in 1789. Women were also involved in political discussions. For example, the Jacobin Club was for men only, however, their public meetings were open to everyone. Even though women did not speak on the stage, attending and voicing their support of or disagreement with certain speakers was a way to be politically proactive. Maximilien Robespierre, a member of the Jacobin Club, rose to power in 1792, and his popularity is largely attributed to his female supporters. Robespierre, however, was not an advocate for women’s rights, and a lot of contemporary female activists opposed his policies. Among those activists was Madame Roland who held salons for the Girondins, bourgeois republicans, around 1791. Her party’s political disagreements with Robespierre had led to their falling out. Olympe de Gouges, another prominent activist on the French political arena at the time, had published the Declaration of the Rights of Woman and of the Female Citizen (1791) addressing the 1789 Declaration of the Rights of Man and of the Citizen. In her work, she criticised the revolution for not addressing gender inequality. Similar to Mme Roland, Olympe de Gouges was associated with the bourgeois republicans and has favoured the idea of the constitutional monarchy, causing her to criticise Robespierre and the Montagnards after the execution of Louis XVI. De Gouges’ criticism of the revolutionary movement in her writing and her affiliation to the Girondins led to her being convicted of treason and she was executed along with other party members (including Madame Roland) in November 1793. During the Reign of Terror activism began to decline. Most clubs and salons were closed in 1794 and women were prohibited from going into the Convention’s galleries.