Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам шашының түсі
Human hair color
Сары, сондай-ақ ақ шаш деп те аталатын шаш түсі, қара пигмент – эумеланиннің төмен деңгейімен сипатталады. Көрінетін түс әртүрлі факторларға байланысты, бірақ әрқашан сары реңкке ие болады. Түсі өте ақшыл сарыдан (пигменттің сирек және дақылды таралуынан туындайды) қызғылт "күріш" сарысына немесе алтын қоңыр ("құмды") сары түске дейін (соңғысы көбірек эумеланинмен) өзгеруі мүмкін. Кейде сары шашты болу күйі, әсіресе қараңғы немесе басқа түсті халық арасында сары шаш белгілерінің пайда болуы сары түстілік деп аталады. Шаш түсі жас өскен сайын қараюға бейім болғандықтан, табиғи сары шаш ересек жаста сирек кездеседі. Табиғи сары шаш негізінен Еуропаның солтүстік жартысында тұратын немесе солтүстік жартысында тұрған адамдардың ұрпақтарында кездеседі және солтүстік Еуропаның күн сәулесінің аздығына байланысты D витаминінің тиімді синтезіне мүмкіндік беретін ақ терінің дамуымен бірге пайда болған болуы мүмкін. Шаш басқа халықтарда да дамыған, бірақ көбінесе ол кең таралған емес, Соломон аралдары, Вануату және Фиджи аралдарының жергілікті халқы, Солтүстік Африканың берберлері және кейбір азиялық халықтар арасында кездеседі. Батыс мәдениетінде сары шаш ұзақ жылдардан бері әдемілік пен күш-қуатпен байланыстырылып келеді. Ежелгі гректердің махаббат және сұлулық құдайы Афродита сары шашты болған деп айтылады. Грек-рим әлемінде сары шаш көбінесе клиенттерді тарту үшін шаштарын сафранмен бояған әйелдермен байланыстырылды. Гректер фракийлерді және құлдарды сары түсті деп стереотиптеді, ал римдіктер сары түсті солтүстіктегі кельттер мен германдық халықтармен байланыстырды. Ежелгі грек әлемінде "Илиада" Ахилл атты мифтік батырды сол кездегі идеалдық ер жауынгер ретінде бейнелейді: сұлу, бойы ұзын, күшті және сары шашты. Орта ғасырлардағы Батыс Еуропада ұзын және сары шаш әйел сұлулығының эталоны ретінде идеалданды. Тордың әйелі Сиф (скандинавия мифологиясында) және кельт тектес аңыз қаһарманы Изольда екеуі де сары шашты болып бейнеленген. Қазіргі Батыс мәдениетінде сары шашты әйелдер көбінесе әдемі, бірақ ақылсыз деп есептеледі.
Blond or blonde , also referred to as fair hair, is a human hair color characterized by low levels of eumelanin, the dark pigment. The resultant visible hue depends on various factors, but always has some yellowish color. The color can be from the very pale blond (caused by a patchy, scarce distribution of pigment) to reddish "strawberry" blond or golden brownish ("sandy") blond colors (the latter with more eumelanin). Occasionally, the state of being blond, and specifically the occurrence of blond traits in a predominantly dark or colored population are referred to as blondism. Because hair color tends to darken with age, natural blond hair is significantly less common in adulthood. Naturally occurring blond hair is primarily found in people living in or descended from people who lived in the northern half of Europe, and may have evolved alongside the development of light skin that enables more efficient synthesis of vitamin D, due to northern Europe's lower levels of sunlight. Blond hair has also developed in other populations, although it is usually not as common, and can be found among the native populations of the Solomon Islands, Vanuatu, and Fiji; among the Berbers of North Africa; and among some Asian people. In Western culture, blonde hair has long been associated with beauty and vitality. Aphrodite, the ancient Greek goddess of love and beauty, was described as having blonde hair. In the Greco Roman world, blonde hair was frequently associated with prostitutes, who dyed their hair using saffron dyes in order to attract more customers. The Greeks stereotyped Thracians and slaves as blond and the Romans associated blondness with the Celts and the Germanic peoples to the north. In the ancient Greek world, Iliad presented the mythological hero Achilles as what was then the ideal male warrior: handsome, tall, strong, and blond. In Western Europe during the Middle Ages, long and blonde hair was idealized as the paragon of female beauty. Sif, the wife of Thor in Norse mythology, and Iseult, the Celtic origin legendary heroine, were both significantly portrayed as blonde. In contemporary Western culture, blonde women are often stereotyped as beautiful, but unintelligent.
Шығуы мен мағынасы
"Блонд" сөзі алғаш рет 1481 жылы ағылшын тілінде кездеседі және көне француз тіліндегі "blund, blont" сөзінен шыққан, яғни "алтын мен ашық қоңырдың арасындағы түс". Ол біртіндеп "fair" деген түпкі ағылшын сөзін ығыстырып шығарды, ол сөз кейіннен "ашық түсті" деген жалпылама мағынаға ие болды. "Fair" сөзінің бұрынғы қолданысы Fairfax есімінде сақталған, ол көне ағылшын тілінде "fæġer feahs" деп аударылып, "сары шашты" дегенді білдіреді. "Блонд" сөзінің екі мүмкін тегі бар. Кейбір тіл білімі мамандары оның ортағасырлық латын тіліндегі "blundus" сөзінен шыққандығын айтады, ол "сары" дегенді білдіреді және көне франк тіліндегі "blund" сөзімен байланысты, содан ағылшын тіліндегі "blonden feax" – "сұр шашты" сөзіне айналды, ал "blondan/blandan" сөздері "араластыру" мағынасын білдіреді (салыстырыңыз: қоспа). Сонымен қатар, көне ағылшын тіліндегі "beblonden" сөзі "боялған" дегенді білдіреді, себебі ежелгі герман жауынгерлері шаштарын бояумен белгілі болды. Дегенмен, сөздің латын тілінен шыққандығын жақтаған тіл білімі мамандары ортағасырлық латын тіліндегі "blundus" сөзінің латын тіліндегі "flavus" сөзінің қарапайым айтылуы болғандығын айтады, ол да "сары" дегенді білдіреді. Көптеген сарапшылар, әсіресе француз тіліндегілер, франктардың шығу тегін растайды. Бұл сөз 17 ғасырда француз тілінен ағылшын тіліне қайта енгізілді және біраз уақыт француз сөзі деп есептелді. Француз тілінде "blonde" – әйел адамды сипаттау үшін қолданылатын сөз, ол сары шашты әйелді білдіреді.
The word blond is first documented in English in 1481 and derives from Old French blund, blont, meaning 'a colour midway between golden and light chestnut'. It gradually eclipsed the native term fair, of same meaning, from Old English fæġer, causing fair later to become a general term for 'light complexioned'. This earlier use of fair survives in the proper name Fairfax, from Old English fæġer feahs meaning 'blond hair'. The word blond has two possible origins. Some linguists say it comes from Medieval Latin blundus, meaning 'yellow', from Old Frankish blund which would relate it to Old English blonden feax meaning 'grey haired', from blondan/blandan meaning 'to mix' (compare: blend). Also, Old English beblonden meant 'dyed', as ancient Germanic warriors were noted for dyeing their hair. However, linguists who favor a Latin origin for the word say that Medieval Latin blundus was a vulgar pronunciation of Latin flavus, also meaning 'yellow'. Most authorities, especially French, attest to the Frankish origin. The word was reintroduced into English in the 17th century from French, and was for some time considered French; in French, blonde is a feminine adjective; it describes a woman with blond hair.
Қолданылуы
Блондин/блондинка, оның жынысқа қарай әртүрлі қолданылуымен, жазбаша ағылшын тіліндегі бөлек лексикалық жыныстарды сақтайтын сирек сөздердің бірі. Алайда, екі түрінің де айтылуы бірдей. American Heritage's Book of English Usage кітабында «блондинка» (блондинка сөзін зат есім ретінде қолданып) әйелді сипаттау үшін жиі қолданылатыны, ал еркекті сипаттау үшін «блондин» сирек қолданылатыны айтылғандықтан, бұл термин «сексистік стереотиптің мысалы [соның салдарынан] әйелдер негізінен олардың физикалық ерекшеліктерімен анықталады». Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі (OED) «үлкен сары жабайы аң» деген тіркестің 20 ғасырда «нордикалық типтегі» (яғни сары шашты) еркектерді атау үшін қолданылғанын жазған. OED сондай-ақ, ақ шашты атаудың әсіресе әйелдерге қатысты қолданылатынын, осы жағдайда ол «блондинка» деп жазылуы мүмкін екенін, үш викториялық қолданыс мысалын келтіре отырып, көрсеткен. Еркек түрі көпше түрінде қолданылады, мысалы, «Еуропалық нәсілдің блондиндері».
Blond/blonde, with its continued gender–varied usage, is one of the few adjectives in written English to retain separate lexical genders. The two forms, however, are pronounced identically. American Heritage's Book of English Usage propounds that, as "a blonde" (just so, with "blonde" as noun) might not uncommonly be used to describe a woman, but less often "a blond" used to describe a man, the term is an example of a "sexist stereotype [whereby] women are primarily defined by their physical characteristics." The Oxford English Dictionary (OED) records that the phrase "big blond beast" was used in the 20th century to refer specifically to men "of the Nordic type" (that is to say, blond haired). The OED also records that that this term for fair hair as an adjective is especially used with reference to women, in which case it is likely to be spelt blonde, citing three Victorian usages of the term. The masculine version is used in the plural, in "blonds of the European race",
1990-шы жылдардың басына қарай «блондиндық сәт» немесе «ақымақ блондинка» сөздері «әсіресе әйел адамның ақымақтық немесе ойсыздық танытуының бір мысалы» деген мағынада кеңінен қолданыла бастады. Француз тілінен шыққан тағы бір шаш түсін білдіретін сөз – «брюнетка» (қоңыр сөзінің берген германдық түбірінен), дәстүрлі ағылшын тілінде дәл осылай қолданылады. OED «брюнетка» сөзіне «қоңыр терілі» немесе «қоңыр терілі адам» деген мағына береді, Томас Генри Хакслиге сілтеме жасап, «Олар арасында қазіргі блондиндер мен брюнетоктердің қарама-қарсылығы болды» деген тұжырымды келтіреді. Брюнетка, блондинка сияқты, әртүрлі жынысты халықты сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін. OED Грант Алленнің «Ұлт кейде блондин, кейде брюнет болып қалыптасты» деген сөздерін келтіреді. Блондин және блондинка кейде ақ шашқа ұқсайтын түсі бар заттарды атау үшін қолданылады. Мысалы, OED 19 ғасырдағы поэзиялық тілде гүлдерді сипаттау үшін қолданылғандығын жазды, «көмір шақтамаларының әртүрлі балшықты темір тасы», «шикі жібектің түсі».
By the early 1990s, blonde moment or being a dumb blonde had come into common parlance to mean "an instance of a person, esp. a woman being foolish or scatter brained." Another hair color word of French origin, brunette (from the same Germanic root that gave brown), functions in the same way in orthodox English. The OED gives brunet as meaning 'dark complexioned' or a 'dark complexioned person', citing a comparative usage of brunet and blond to Thomas Henry Huxley in saying, "The present contrast of blonds and brunets existed among them." Brunette can be used, however, like blonde, to describe a mixed gender populace. The OED quotes Grant Allen, "The nation which resulted being sometimes blonde, sometimes brunette." Blond and blonde are also occasionally used to refer to objects that have a color reminiscent of fair hair. For example, the OED records its use in 19th century poetic diction to describe flowers, "a variety of clay ironstone of the coal measures", "the colour of raw silk",
Желбізек шаштың генетикасы
Ғылыми әдебиеттегі шашырған шаштың бейімделуіне қатысты әдеттегі түсіндірме, ашық терінің бейімделуімен байланысты, ал одан әрі D витаминінің синтезделу қажеттілігімен және Солтүстік Еуропаның маусымдық түрде азаятын күн сәулесімен байланысты. Ежелгі ДНК талдауы (ЭДДТ) қазіргі еуропалықтардың сары шашына жауапты KITLG генінің rs12821256 мутацияланған аллелін тасымалдаған ең көне қазбаның 17 000 жыл бұрын Оңтүстік Сібірдегі Афонтова Горадан табылған Ежелгі Солтүстік Еуразиялық үлгісі екенін көрсетті. Генетик Дэвид Райхтың айтуынша, осы SNP-ның жүздеген миллиондаған данасы, еуропалық сары шаштың классикалық мутациясы, Еуразия даласынан Еуропа континентіне Ежелгі Солтүстік Еуразиялық тектің маңызды үлесіне ие халықтың кең көші-қоны арқылы келген. Гавин Эванс еуропалық сары шаштың шығу тегі туралы бірнеше жылдық зерттеулерді талдап, Еуропадағы сары шаштың кең таралуының басты себебі "барлығын бағындырған" Батыс далалық малшылардың аумақтық кеңеюі екеніне қорытынды жасады, олар сары шаштың гендерін тасымалдаған. Табиғи сары шаштың жоғары деңгейдегі жүктілік кезеңіндегі тестостеронмен байланысты екеніне кейбір дәлелдер бар.
A typical explanation found in the scientific literature for the adaptation of light hair is related to the adaptation of light skin, and in turn the requirement for vitamin D synthesis and northern Europe's seasonally reduced solar radiation. Ancient DNA analysis (ADNA) has revealed that the oldest fossil known to carry the mutated allele rs12821256 of the KITLG gene, which is responsible for blond hair in modern Europeans, is a 17,000 year old Ancient North Eurasian specimen from Afontova Gora in Southern Siberia. Geneticist David Reich said that the hundreds of millions of copies of this SNP, the classic European blond hair mutation, entered continental Europe by way of a massive population migration from the Eurasian steppe, by a people who had substantial Ancient North Eurasian ancestry. Gavin Evans analyzed several years of research on the origin of European blond hair, and concluded that the widespread presence of blond hair in Europe is largely due to the territorial expansions of the "all conquering" Western Steppe Herders; who carried the genes for blond hair. There is some evidence that natural blond hair is associated with high levels of prenatal testosterone.
Жалпы
Әлеуметтанушы Кристи Дэвистің сөзінше, Еуропа мен Солтүстік Америкада ересектердің шамамен бес пайызы ғана табиғи түрде сары шашты. 2003 жылы жасалған зерттеуде американдық ересектердің тек төрт пайызының ғана шашы табиғи түрде сары екені анықталды. Көптеген еуропалық әйелдер шаштарын сары түске бояйды, мүмкін, басқа кез келген түске қарағанда осы түс көбірек таралған.
According to the sociologist Christie Davies, only around five percent of adults in Europe and North America are naturally blond. A study conducted in 2003 concluded that only four percent of American adults are naturally blond. A significant number of Caucasian women dye their hair blonde, perhaps a higher percentage than for any other hair color.
Еуропа
Балтық теңізінің айналасында шаштың және көздің пигментациясы ең ашық түсті, ал қараңғылық осы аймақтан тұрақты және дерлік концентрлі түрде артады. Францияда, 1939 жылы жарияланған дереккөзге сәйкес, блондизм Нормандияда көбірек кездеседі, ал Пиренейлер мен Жерорта теңізі жағалауында сирек таралған; француз халқының 26%-ы сары немесе ашық қоңыр шашты. 2007 жылы француз әйелдері арасында жасалған зерттеу көрсеткендей, сол кезде шамамен 20%-ы сары шашты болған, бірақ олардың жартысы жасанды түс. Француз әйелдерінің шамамен он пайызы табиғи сары шашты, олардың 60%-ы шаштарын ашық сары түске бояйды. Португалияда халықтың ұлттық орташа көрсеткіші 11% құрайды, ең жоғарғы көрсеткіш – 15%, ол Португалияның солтүстігіндегі Póvoa de Varzim қаласында байқалады. Италияда Ридольфо Ливи 1859 және 1863 жылдар аралығында Ұлттық әскери қызметтің деректері бойынша итальяндық ерлер арасында жүргізген зерттеуде итальяндық ерлердің 8,2%-ы сары шашты екенін көрсеткен; блондизмнің жиілігі аймақтық айырмашылықтарды көрсетті, Венетода шамамен 12,6%-дан Сардинияда 1,7%-ға дейін. 20 ғасырдың генетигі Ренато Биасутти жасаған толыққанды зерттеуде блондизм жиілігінің аймақтық контрасттары жақсырақ көрінеді, солтүстік аймақтарда оның көрсеткіші 20%-дан асып кетуі мүмкін, ал Сардинияда көптеген аудандарда жиілігі 0,5% құрайды. Кампаниядағы Беневенто және оның төңірегіндегі аймақты қоспағанда, онда халықтың 10-15%-ы түрлі сары түстерде шашқа ие болған, Оңтүстік Италияның жалпы орташа көрсеткіші 2,5% мен 7,4% аралығында болды.
The pigmentation of both hair and eyes is lightest around the Baltic Sea, and darkness increases regularly and almost concentrically around this region. In France, according to a source published 1939, blondism is more common in Normandy, and less common in the Pyrenees and the Mediterranean seacoast; 26% of the French population have blond or light brown hair. A 2007 study of French females showed that by then roughly 20% were blonde, although half of these blondes were fully fake. Roughly ten percent of French females are natural blondes, of which 60% bleach their hair to a lighter tone of blond. In Portugal, the national average of the population shows 11% of varying traces of blondism, peaking at 15% blond people in Póvoa de Varzim in northern Portugal. In Italy, a study of Italian men conducted by Ridolfo Livi between 1859 and 1863 on the records of the National Conscription Service showed that 8.2% of Italian men exhibited blond hair; blondism frequency displayed a wide degree of regional variation, ranging from around 12.6% in Veneto to 1.7% among the Sardinians. In a more detailed study from the 20th century geneticist Renato Biasutti, the regional contrasts of blondism frequency are better shown, with a greater occurrence in the northern regions, where the figure may be over 20%, and a lesser occurrence in Sardinia, where the frequency in many of its districts was 0.5%. With the exception of Benevento and the surrounding area in Campania, where various shades of blond hair were present in 10–15% of the population, Southern Italy as a whole averaged between 2.5% and 7.4%.
Африка
Мысырдағы Фагг-Эль-Гамус зиратында рим дәуіріне жататын қарапайым халықтың (яғни, нағыз мумия емес) табиғи түрде мумияланған, шашы сары көптеген денелері табылды. "Шаштары сақталғандардың 54%-ы сары немесе қызыл шашты болған, ал ашық қоңыр шаштыларды қоссақ, бұл көрсеткіш 87%-ға жетеді". Қазба жұмыстары 1980 жылдан бері жалғасып келеді. Көрімдер шаш түсіне қарай топтасқан сияқты.
A number of blond naturally mummified bodies of common people (i. e. not proper mummies) dating to Roman times have been found in the Fagg El Gamous cemetery in Egypt. "Of those whose hair was preserved 54% were blondes or redheads, and the percentage grows to 87% when light brown hair color is added." Excavations have been ongoing since the 1980s. Burials seem to be clustered by hair colour.
Океания
Түстік Тынық мұхитының басқа да аймақтарында, мысалы, Соломон аралдарында, Вануату мен Фиджиде де сары шашты адамдар кездеседі, балалар арасында олардың саны көбірек. Меланезиялықтардың сары шашы TYRP1 геніндегі аминқышқылының өзгеруінен туындайды. Генетик Дэвид Райхтың сөзіне қарағанда, сары шаштың тамыры Азияда тереңде жатыр. Еуропалықтардың сары шашына жауапты аллель, мүмкін, ежелгі Солтүстік Еуразияда пайда болған. Бұл аллельді ең алғаш рет Оңтүстік-Орталық Сібірдегі Афонтова Горадан табылған сібірлік қазбада кездестірген. Райхтың пікірінше, сары шаштың SNP маркері Еуразия даласынан, ежелгі Солтүстік Еуразиялық тегі бар халықтардың үлкен көші-қоны арқылы Еуропаға енген. Қытай мен Моңғолияның солтүстік-батысындағы Темір дәуіріне жататын адамдардың зираттарынан сары шаштар табылған. Hmong халқы, бастапқыда Солтүстік Қытайдан шыққан, ежелгі заманда қытайлықтар оларды сары шашты және көк көзді деп сипаттаған, бірақ олар Қытайдан Оңтүстік-Шығыс Азияға көшіп барған сайын сыртқы түрі өзгерген. Қытай тарихи құжаттарында көшпелі атты мәдениеттің өкілдері – шионнулардың, тенгришілдік дінді ұстанған, сары шашты және көк көзді жауынгерлері туралы айтылады. Шивейлер – моңғол тілінде сөйлейтін этностық топ, олар сары шашты және көк көзді болған. Олардың қоныстанған аймағындағы адамдардың арасында бүгін де сары шаштыларды кездестіруге болады. Қытай тарихи жылнамаларында кейбір Сяньбэйлердің сары шашты және көк көзді болғандары айтылады. Моңғолдардың Урианхай тайпасы, оған әскери қолбасшылар Суботай мен Джельме жатқан, моңғол жылнамаларында біздің заманымыздың екінші мыңжылдығында сары шашты деп сипатталған. Тувалықтар – түркі этносы, олардың арасында көк-жасыл көзді, ақ шашты адамдар кездеседі. Қытайдың Гуйчжоу провинциясындағы Miao халқы, Hmong халқының бір тармағы, көк көзді және сары шашты деп сипатталған. Париж шетелдік миссионерлер қоғамының өкілі Ф.М. Савинаның мәлімдемесінше, миаолардың "терісі ақшыл сары, тіпті ақ, шаштары көбінесе ақшыл немесе қоңыр, кейде қызыл немесе жүгері жидесі сияқты сары, ал кейбіреулерінің көзі ақшыл көк түсті".
Blonde hair is also found in some other parts of the South Pacific, such as the Solomon Islands, Vanuatu, and Fiji, again with higher incidences in children. Blond hair in Melanesians is caused by an amino acid change in the gene TYRP1. According to geneticist David Reich, blond hair has ancient roots in Asia. The derived allele responsible for blond hair in Europeans likely evolved first among the Ancient North Eurasians. The earliest known individual with this allele is a Siberian fossil from Afontova Gora, in south central Siberia. Reich has written that the derived SNP for blond hair entered continental Europe by way of a massive population migration from the Eurasian steppe, by a people who had substantial Ancient North Eurasian ancestry. Blond hair has been discovered in human burial sites in north western China and Mongolia dating to the Iron Age. The Hmong people, originally from northern China, were historically recorded as having blonde hair and blue eyes by the Chinese in ancient times, but their features became darker as they migrated out of China and in to Southeast Asia. Chinese historical documents describe blond haired, blue eyed warriors among the Xiongnu, a nomadic equestrian culture from Mongolia, who practiced Tengriism. The Shiwei people were a Mongolic speaking ethnic group who were blond haired and blue eyed. Blond hair can still be seen among people from the region they inhabited, even today. Some Xianbei were described with blond hair and blue eyes according to Chinese historical chronicles. The Uriankhai tribe of Mongols, to which the military generals Subotai and Jelme belonged, were described by Mongol chronicles as blond haired in the 2nd millennium CE. The Tuvans are a Turkic ethnic group with an occasional occurrence of blond hair with freckles, blue green eyes. The ethnic Miao people of Guizhou province from China, a subgroup of Hmong people, have been described as having blue eyes and blonde hair. F. M Savina of the Paris Foreign missionary society wrote that the Miao are "pale yellow in complexion, almost white, their hair is often light or dark brown, sometimes even red or corn silk blond, and a few even have pale blue eyes."
Ежелгі Грекия
Ежелгі Грецияда көптеген адамдардың шашы қара болғандықтан, гректер сары шашты өте қызықты санаған. Гомердің эпостарында Спарта патшасы Менелай, сондай-ақ басқа да ахей басшылары сары шашты деп суреттелген. Гомер поэмаларындағы басқа сары шашты кейіпкерлер – Пелей, Ахилл, Мелеагр, Агамеде және Радамант. Сонымен қатар, Немея ойындарындағы спортшылардың алтын шаштарына да назар аударылған. Праксительдің б.з.д. төртінші ғасырда жасаған Афродитаның ең әйгілі мүсіні, Афродита Книдская, құдайдың шашын алтын жапырақтармен бейнелеген, бұл Афродитаны сары шашты құдай ретінде танымал етуге үлкен үлес қосты. Грек жезөкшелері шаштарын шафраннан алынған бояулармен немесе түрлі-түсті ұнтақтармен жиі сары түске бояған. Сары бояу өте қымбатқа соғып, қолдануға көп еңбек талап еткен және жағымсыз иісі болған, бірақ бұл факторлар грек жезөкшелерін шаштарын бояудан тоқтатып алмаған. Осының нәтижесінде және Жерорта теңізі аймағында сары шаштың табиғи түрде сирек кездесуіне байланысты, б.з.д. төртінші ғасырға қарай сары шаш жезөкшелермен байланыстырылды. Комедиялық драматург Менандр (б.з.д. 342/41–290 ж.) «ешбір адал әйел шашын сары қылмауы керек» деп наразылық білдірді. Басқа бір жерде ол сары шаш бояуын қауіпті деп айтты: «Сары түске боялған шашымен отырған біз, әйелдер, ақылды немесе керемет не істей аламыз, кісілікті әйелдердің мінез-құлқын жоққа шығарып, үйлерді қиратып, үйлену тойларын бұзып, балалардың айыптауларына себеп боламыз?»
Most people in ancient Greece had dark hair and, as a result of this, the Greeks found blond hair immensely fascinating. In the Homeric epics, Menelaus the king of the Spartans is, together with some other Achaean leaders, portrayed as blond. Other blond characters in the Homeric poems are Peleus, Achilles, Meleager, Agamede, and Rhadamanthys. while also noting the golden hair of athletes at the Nemean Games. The most famous statue of Aphrodite, the Aphrodite of Knidos, sculpted in the fourth century BC by Praxiteles, represented the goddess' hair using gold leaf and contributed to the popularity of the image of Aphrodite as a blonde goddess. Greek prostitutes frequently dyed their hair blond using saffron dyes or colored powders. Blond dye was highly expensive, took great effort to apply, and smelled repugnant, but none of these factors inhibited Greek prostitutes from dying their hair. As a result of this and the natural rarity of blond hair in the Mediterranean region, by the fourth century BC, blond hair was inextricably associated with prostitutes. The comic playwright Menander ( 342/41– 290 BC) protests that "no chaste woman ought to make her hair yellow". At another point, he deplores blond hair dye as dangerous: "What can we women do wise or brilliant, who sit with hair dyed yellow, outraging the character of gentlewomen, causing the overthrow of houses, the ruin of nuptials, and accusations on the part of children?"
Рим империясы
Рим империясының алғашқы жылдарында сары шаш бәделермен байланыстырылды. Грек мәдениетінің шашты ағарту әдісі Римге жеткенде, бұл әдетке айналды, ал Галлияны жаулап алған легиондар сары шашты құлдармен оралғанда бұл бекемделді. Шерроу сондай-ақ римдік әйелдер шаштарын ағартуға тырысқанын, бірақ бұл заттар көбінесе шаштың түсуіне себеп болғандықтан, олар тұтқындардың шашынан жасалған париктерге жүгінгенін айтады. Франсис Оуэннің сөзіне қарағанда, рим әдебиетінің жазбаларында көптеген танымал римдік тарихи тұлғалар сары шашты деп сипатталған. Ювенал сатирикалық өлеңінде Рим императоршасы Мессалинаның ақсүйек тегі болғанын, қара шашын сары парикпен жасырып, түнгі уақытта бәдеханаға баратынын жазды: *sed nigrum flavo crinem abscondente galero intravit calidum veteri centone lupanar*. Мавр Сервий Онорат Вергилийдің «Энеидасына» түсініктемесінде құрметті әйелдердің тек қара шашы болғанын, ешқашан сары болмағанын атап өтті. Ол сондай-ақ Катон Ескінің кейбір әйелдер шаштарына қызғылт түс беру үшін алтын шаң сепкенін жазғанын айтты. Император Луций Вер (161–169 жж.) өзінің «алтын» сары шашына одан да сарырақ және жарқырақтырақ ету үшін алтын шаң сепкені айтылады. Этностық тұрғыдан алғанда, римдік авторлар сары және қызыл шашты галдар мен германдықтармен байланыстырды: мысалы, Вергилий галдардың шашын «алтын» (aurea caesaries) деп сипаттады, Тацит «германдықтардың қатал көк көзі, қызыл сары шашы (rutilae comae), алып (ұзын) денесі бар» деп жазды; Аммианға сәйкес, барлық галдар «ұзын бойлы, ақ және қызғылт» болған. Провинциялардың кельт және германдық халқы, еркін азаматтар деп аталатын *peregrini* ретінде, Рим әскерлерінде көмекші күштер ретінде қызмет етті, мысалы, Юлий Цезар әскеріндегі атты әскерлер. Кейбіреулері б.з.б. 1 ғасырда, Галлия мен Кіші Германияны римдік мәдениетке айналдыру саясатын ұстанғаннан кейін римдік азаматтарға айналды. Кейде тұтас кельт және германдық тайпаларына азаматтық берілді, мысалы, император Отон 69 жылы барлық лингондарға азаматтық берді. Б.з.б. 1 ғасырда Рим Республикасы өзінің билігін Батыс Германияның бір бөлігіне кеңейтті, ал 85 жылы Германия Төменгі және Германия Жоғары провинциялары ресми түрде құрылды. Біздің заманымыздың 4 ғасырында Бурдигаладан шыққан ақын және ұстаз Аусоний, Валентиан I жорықтарында тұтқынға алынған, жақында босатылған алемандық құл қыз Бисула туралы өлең жазды, оның қабылдаған латын тілі оны Лациум әйелі ретінде таныстырды, бірақ оның сары шашы мен көк көзі оның Рейннен шыққан шынайы тегін көрсетті. Оңтүстікке қарай, Иберия түбегі бастапқыда римдік билігінен тыс кельтиберлермен қоныстанған. Римдіктердің Иберияны біртіндеп басып алуы б.з.б. 1 ғасырдың басында аяқталды.
During the early years of the Roman Empire, blond hair was associated with prostitutes. The preference changed to bleaching the hair blond when Greek culture, which practiced bleaching, reached Rome, and was reinforced when the legions that conquered Gaul returned with blond slaves. Sherrow also states that Roman women tried to lighten their hair, but the substances often caused hair loss, so they resorted to wigs made from the captives' hair. According to Francis Owen, Roman literary records describe a large number of well known Roman historical personalities as blond. Juvenal wrote in a satirical poem that Messalina, Roman empress of noble birth, would hide her black hair with a blond wig for her nightly visits to the brothel: sed nigrum flavo crinem abscondente galero intravit calidum veteri centone lupanar. In his Commentary on the Aeneid of Virgil, Maurus Servius Honoratus noted that the respectable matron was only black haired, never blonde. In the same passage, he mentioned that Cato the Elder wrote that some matrons would sprinkle golden dust on their hair to make it reddish color. Emperor Lucius Verus (r. 161–169 AD) was said to sprinkle gold dust on his already "golden" blond hair to make it even blonder and brighter. From an ethnic point of view, Roman authors associated blond and red hair with the Gauls and the Germans: e. g., Virgil describes the hair of the Gauls as "golden" (aurea caesaries), Tacitus wrote that "the Germans have fierce blue eyes, red blond hair (rutilae comae), huge (tall) frames"; in accordance with Ammianus, almost all the Gauls were "of tall stature, fair and ruddy". Celtic and Germanic peoples of the provinces, among the free subjects called peregrini, served in Rome's armies as auxilia, such as the cavalry contingents in the army of Julius Caesar. Some became Roman citizens as far back as the 1st century BC, following a policy of Romanization of Gaul and Lesser Germania. Sometimes entire Celtic and Germanic tribes were granted citizenship, such as when emperor Otho granted citizenship to all of the Lingones in 69 AD. By the 1st century BC, the Roman Republic had expanded its control into parts of western Germany, and by 85 AD the provinces of Germania Inferior and Germania Superior were formally established there. Yet as late as the 4th century AD, Ausonius, a poet and tutor from Burdigala, wrote a poem about an Alemanni slave girl named Bissula, whom he had recently freed after she'd been taken as a prisoner of war in the campaigns of Valentinian I, noting that her adopted Latin language marked her as a woman of Latium yet her blond haired, blue eyed appearance ultimately signified her true origins from the Rhine. Further south, the Iberian peninsula was originally inhabited by Celtiberians outside of Roman control. The gradual Roman conquest of Iberia was completed by the early 1st century AD.
Орта ғасырлардағы Еуропа
Ортағасырлық скандинавия өнері мен әдебиеті әйелдің шашының ұзындығы мен түсіне ерекше мән береді, ұзын, сары шашты идеал деп санайды. Скандинавия мифологиясында Сиф қадірлісінің сары шашы бар, кейбір ғалымдар оны алтын егістікке теңейді. Ежелгі скандинав тіліндегі «Гуннлауг сағасында» «дүниедегі ең сұлу әйел» деп сипатталған Хельганың шашы «соққан алтыннан да жарқырап тұрған» және соншалықты ұзын болған, «оны толығымен жауып тастай алатын» екені айтылады. «Поэтикалық Эддадағы» Rígsþula поэмасында сары шашты Ярл билеуші жауынгерлер класының атасы саналады. Солтүстік Еуропа халық әңгімелерінде мистикалық жаратылыстар адамның сары шашын бағалайды. Сары балаларды ұрлап, оларды басқа баламен алмастыру жиі кездеседі, ал жас сары әйелдерді олардың жеріне сүйреп әкету ықтималдығы жоғары. Скандинавиялықтар ғана емес, француз жазушысы Кристин де Пизан өзінің «Ханымдар қаласының қазынасы» (1404 ж.) атты кітабында «әйел басындағы сұлу сары шаштан артық нәрсе жоқ» деп жазған. Орта ғасырлық суреттерде әйел қадірлілер көбінесе ұзын, жылтыр сары шашпен бейнеленеді, бұл олардың қасиеттілігі мен тазалығын көрсетеді. Алайда, сонымен бірге, Ева да көбінесе жалаңаш денесін айналаған ұзын, сары шашымен бейнеленеді, бұл оның жыныстық тартымдылығына назар аударады. Тристан мен Изельданың ертерек нұсқаларында Тристан Изельданың бір ғана ұзын, сары шашын көргеннен кейін ғашық болады. Шындығында, Изельда сары түспен тығыз байланысты болғандықтан, Кристиан де Труаның өлеңдерінде оны «Изельда ле Блондинка» деп атаған. Джеффри Чосердің «Кентерберийлік әңгімелерінде» (1387 жылдан 1400 жылға дейін жазылған) рыцарь өзінің әңгімесінде әдемі ханшайым Эмилиді сипаттап: «Оның киімі жаңа, әдемі, көз тартарлық:/ Оның сары шашы өріліп, бір тоғысқа жиналған/ Артында, шамамен бір метрдей болса керек» (1048–1050 жолдар) дейді. Солтүстік Еуропада, әсіресе балалар арасында сары шаштың салыстырмалы түрде көп кездесуіне байланысты, осы аймақтардағы халық әңгімелерінде көптеген сары шашты кейіпкерлер кездеседі. Бұл әңгімелерді алғашқы айтушылары сары шашты идеалдау деп қарастырмаған болса да, солтүстік Еуропадан тыс мәдениеттерде оқылғанда, сары шаш ерекше тазалықтың белгісі деп түсіндірілуі мүмкін. Орта ғасырларда испан әйелдері шаштарын қара түске бояғанды жөн көрген, бірақ Ренессанс кезінде, 16-ғасырда (Италиядан әкелінген) шаштарын сары немесе қызыл түске бояу модаға айналды.
Medieval Scandinavian art and literature often places emphasis on the length and color of a woman's hair, considering long, blond hair to be the ideal. In Norse mythology, the goddess Sif has famously blond hair, which some scholars have identified as representing golden wheat. In the Old Norse Gunnlaug Saga, Helga the Beautiful, described as "the most beautiful woman in the world", is said to have hair that is "as fair as beaten gold" and so long that it can "envelope her entirely". In the Poetic Edda poem Rígsþula, the blond man Jarl is considered to be the ancestor of the dominant warrior class. In Northern European folklore, supernatural beings value blond hair in humans. Blond babies are more likely to be stolen and replaced with changelings, and young blonde women are more likely to be lured away to the land of the beings. The Scandinavians were not the only ones to place strong emphasis on the beauty of blond hair; the French writer Christine de Pisan writes in her book The Treasure of the City of Ladies (1404) that "there is nothing in the world lovelier on a woman's head than beautiful blond hair". In medieval artwork, female saints are often shown with long, shimmering blond hair, which emphasizes their holiness and virginity. At the same time, however, Eve is often shown with long, blond hair, which frames her nude body and draws attention to her sexual attractiveness. In the older versions of the story of Tristan and Iseult, Tristan falls in love with Iseult after seeing only a single lock of her long, blond hair. In fact, Iseult was so closely associated with blondness that, in the poems of Chrétien de Troyes, she is called "Iseult le Blonde". In Geoffrey Chaucer's Canterbury Tales (written from 1387 until 1400), the knight describes the beautiful Princess Emily in his tale, stating, "yclothed was she fressh, for to devyse:/Hir yellow heer was broided in a tresse/Behinde hir bak, a yerde long, I gesse" (lines 1048–1050). Because of blond hair's relative commonness in northern Europe, especially among children, folk tales from these regions tend to feature large numbers of blond protagonists. Although these stories may not have been seen by their original tellers as idealizing blond hair, when they are read in cultures outside of northern Europe where blond hair "has rarity value", they may seem to connote that blond hair is a sign of special purity. During the medieval period, Spanish ladies preferred to dye their hair black, yet by the time of the Renaissance in the 16th century the fashion (imported from Italy) was to dye their hair blond or red.
ХХ ғасырдың басында
"Марк Твен және американдық батыс" еңбегінде американдық романшы Уилла Кэтердің "Александр көпірі" романындағы Ұлы Александрдың бейнесі "идеалды тұлға" деп сипатталған, "кең иықты, мықты, қатаң және сары шашты көркем жігіт" ретінде берілген. Нацистік Германияда Лени Рифенштальдың фильмдерінде және басқа да үгіт материалдарында сары шашты, қатаң жақты ерлер еркектік идеалы ретінде көрінді. Жазушы Р. Хоррокс тоталитаризмнің нацистік қоғамда абсурдты деңгейге жеткенін атап өтті, онда "ерлер күшті сары шашты жауынгерлер, әйелдер – бала тууға арналған, ал гомосексуалдар өлім лагерлерінде өлтірілді". Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастардың ирониямен атап өткенідей, Адольф Гитлер сияқты нацистік көшбасшылардың көптегені мұндай қасиеттерге ие болмаған. Бұл тақырыптағы ең әйгілі әзіл: Идеалды неміс кім? Гитлердей сары, Герингтей жұқа, Геббельс сияқты еркек. Норвегия ғылым және технология мұражайының аға кураторы Джон Ройн Киллингстадтың сөзіне сәйкес, 20 ғасырдың басында нәсілшіл және жоғары тұру идеясын қолдайтын ойшылдар адамның сары шашы мен көк көзі сияқты физикалық белгілері "жоғары тұрған нәсілдің" белгілері деген теорияны таратыпты. 1920 жылдары евгеник Эвген Фишер нәсілдік типтерді жіктеуге арналған Фишер шкаласы деп аталатын шаш палитрасын ойлап тапты, бірақ бұл жіктемелер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қолданыстан шығарылды. Киллингстад шаштың түсі сияқты физикалық ерекшеліктерге негізделген нәсілдік жіктемелерді "өткеннің қателігі, жалған ғылыми мұра" деп санайды.
In 'Mark Twain and the American West', American novel writer Willa Cather's depiction of Alexander the Great in 'Alexander's Bridge' was described as "embodying the ideal", a "large, strong man with broad shoulders and rugged, blond good looks". In Nazi Germany, blond, stern jawed men were seen as the masculine ideal as depicted in the films of Leni Riefenstahl and other propaganda. Writer R. Horrocks noted that totalitarianism reached a ludicrous extreme in Nazi society, where "men were virile blond warriors, women were breeders, and gay men were killed in the death camps". The fact that many Nazi leaders, including Adolf Hitler, did not possess these traits was noted with irony by the Allies of World War II. The most famous joke on the subject asked: What is the ideal German? Blond like Hitler, slim like Göring, masculine like Goebbels. . Senior curator at the Norwegian Museum of Science and Technology Jon Røyne Kyllingstad has written that in the early twentieth century racialist and supremacist thinkers promulgated the theory that human features such as blond hair and blue eyes were hallmarks of a "master race". In the 1920s, the eugenicist Eugen Fischer invented a hair palette called the Fischer scale that he said could categorize racial typology—these typologies were abandoned after World War II. Kyllingstad sees classification of race based on physical characteristics such as hair color as a "flawed, pseudo scientific relic of the past".
Жыныстық қатынас
Қазіргі заманғы Батыс мәдениетінің көп бөлігінде сары шашты әйелдер басқа шаш түсіне ие әйелдерге қарағанда ерлерге көбірек сексуалдық тартымды деп стереотиптелінеді. Мысалы, Анита Лоус бұл идеяны 1925 жылы жазған "Джентльмендер блондинкаларды жақсы көреді" романында танымал етті. Кейбір әйелдер шаштарын ашық түске бояғаннан кейін, басқалардың олардан көңілді болуды күтетінін айтады. Әнші-әндерші Мадонна 1986 жылы шыққан "True Blue" студиялық альбомынан кейін қысқа, ағартылған сары шашты киюді танымал етті және 1980-ші жылдардағы сәндік стильге, сондай-ақ Кристина Агилера, Леди Гага және Майли Сайрус сияқты көптеген болашақ әйел музыканттарға әсер етті. Сол сияқты, көптеген шығыс мәдениеттерінде (Азия, Таяу Шығыс) сары шашты еркектер батыстық еркектіктің символы ретінде қарастырылады: артық еркектік, көңілділік және сексуалдық тартымдылық. Ақшаң еуропалық ерлер мен қара шашты араб әйелдері арасындағы қарым-қатынастарды бейнелеу тіпті еуропалық колониализмнің, әсіресе француз Алжиріне қатысты аллегориясы ретінде қолданылған.
In much of contemporary Western popular culture, blonde women are stereotyped as being more sexually attractive to men than women with other hair colors. For example, Anita Loos popularized this idea in her 1925 novel Gentlemen Prefer Blondes. Some women have reported they feel other people expect them to be more fun loving after having lightened their hair. Singer songwriter Madonna popularized the short, bleached blond haircut after the release of her 1986 studio album True Blue, and influenced both the 1980s fashion scene as well as many future female musicians such as Christina Aguilera, Lady Gaga and Miley Cyrus. Similarly in many eastern cultures (Asia, The Middle East) blond men are often seen as symbolizing western masculinity: excessively manly, flirtatious, and sexually attractive. Depictions of relations between blond European men and dark haired Arab women have even been used as an allegory for European colonialism, specifically in regards to French Algeria.
Ақпараттық қызмет
Еуропадан шыққан «блондинка стереотипі» сонымен қатар жеңілтек немесе ақыл-ойы аз болып саналады. Блондинкалар туралы әзілдер – блондинка әйелдердің ақылсыздығына негізделген әзілдер класы. Бразилияда бұл блондинка әйелдерге деген қанағатсыздыққа дейін жетеді, бұл сексистік әзілдерде және жыныстық еркіндікке бейімділікте көрінеді. «Ақымақ блондинка» тұжырымының авторы XVIII ғасырдағы француз блондинкасы, Розали Дюте болды деп есептеледі. Оның әдемі, бірақ ақымақтығы туралы қағидасы оның өмірінен шабыттанған «Les Curiosités de la Foire» (Париж, 1775) атты пьесаға негіз болды. Бұл түсінікке сары шашты актрисалар да үлес қосты, олардың ішінде Жан Харлоу, Мэрилин Монро, Джуди Холлидей, Джейн Мэнсфилд және Голди Хоун болды. Британдық режиссер Альфред Хичкок фильмдеріндегі басты рөлдерге сары шашты әйелдерді таңдауға бейімділік танытты, өйткені ол көрермендердің оларды ең аз күдікпен қаратынына сенді, оларды «қанды іздерді көрсететін таза қармен» салыстырды, соның салдарынан «Хичкок блондинкасы» термині пайда болды. Бұл стереотип осы деңгейге жеткендіктен, 2001 жылғы «Заңды түрде блондинка» фильміндегі Риз Уизерспун сомдаған Эль Вудс, өзінің сұлулығы мен сары шашына қарамастан Гарвардта сәттілікке жеткендей, кері пікірлерге де орын берді. 1950 жылдары американдық актриса Мэрилин Монроның экрандық бейнесі оның сары шашымен және оған байланысты стереотиптермен, әсіресе ақымақтық, наивтік, жыныстық тартымдылық және жасандылықпен байланысты болды. Ол фильмдерінде көбінесе демсіз, балалық дауыспен сөйлейтін, ал сұхбаттарында айтқан әр сөзінің «толыққанды түрде әдепсіз және ойланбаған» сияқты әсер қалдыратын, «Монроизм» деп аталатын қос мағыналы әзілдермен өзін пародиалайтын. Мысалы, 1949 жылғы жалаңаш суретке түсірілімінде киген киімі туралы сұраққа ол: «Радионы қостым» деп жауап берді. Монро сары түсін баса көрсету үшін көбінесе ақ киім киіп, әрі оның келбетін көрсететін ашық киімдермен назар аударатын. Монроның ақымақ, бірақ жыныстық тартымды блондинка бейнесі мұқият жасалған актерлық шеберлік болғанымен, көрермендер мен кино сыншылары оның шынайы тұлғасы деп қабылдады және ол тек рөл сомдап жатыр дегенді түсінбеді. Блондинкалардың ақыл-ойы төмен деген пікір фактіге негізделмеген. 2016 жылы 10 878 американдықтан жасалған зерттеуде табиғи сары шашы бар әйелдер мен ерлердің IQ көрсеткіштері, сары шашы жоқ ақ американдықтардың орташа IQ көрсеткіштерімен шамалас екені анықталды. Шынында, табиғи сары шашы бар ақ әйелдердің орташа IQ көрсеткіштері (103.2) қызыл шашы бар (101.2) немесе қара шашы бар (100.5) әйелдерге қарағанда сәл жоғары болды. Көптеген адамдар блондинкалар туралы әзілдерді зиянсыз деп есептесе де, зерттеу авторы стереотиптің жұмысқа орналасу, мансаптық өсу және басқа да әлеуметтік жағдайларға теріс әсер ететінін айтты. The Telegraph газетінің жазушысы Рианнон Уильямс «ақымақ блондинкалар туралы әзілдер – қазіргі кездегі «қабылдауға болатын» прежудистің соңғы формаларының бірі» деп жазды.
Originating in Europe, the "blonde stereotype" is also associated with being less serious or less intelligent. Blonde jokes are a class of jokes based on the stereotype of blonde women as unintelligent. In Brazil, this extends to blonde women being looked down upon, as reflected in sexist jokes, as also sexually licentious. It is believed the originator of the dumb blonde was an eighteenth century blonde French prostitute named Rosalie Duthé whose reputation of being beautiful but dumb inspired a play about her called Les Curiosites de la Foire (Paris 1775). Blonde actresses have contributed to this perception; some of them include Jean Harlow, Marilyn Monroe, Judy Holliday, Jayne Mansfield and Goldie Hawn during her time at Laugh In. The British filmmaker Alfred Hitchcock preferred to cast blonde women for major roles in his films as he believed that the audience would suspect them the least, comparing them to "virgin snow that shows up the bloody footprints", hence the term Hitchcock blonde. This stereotype has become so ingrained it has spawned counter narratives, such as in the 2001 film Legally Blonde in which Elle Woods, played by Reese Witherspoon, succeeds at Harvard despite biases against her beauty and blond hair. In the 1950s, American actress Marilyn Monroe's screen persona centered on her blonde hair and the stereotypes associated with it, especially dumbness, naïveté, sexual availability and artificiality. She often used a breathy, childish voice in her films, and in interviews gave the impression that everything she said was "utterly innocent and uncalculated", parodying herself with double entendres that came to be known as "Monroeisms". For example, when she was asked what she had on in a 1949 nude photo shoot, she replied, "I had the radio on". Monroe often wore white to emphasize her blondeness, and drew attention by wearing revealing outfits that showed off her figure. Although Monroe's typecast screen persona as a dim witted but sexually attractive blonde was a carefully crafted act, audiences and film critics believed it to be her real personality and did not realize that she was only acting. The notion that blonds are less intelligent is not grounded in fact. A 2016 study of 10,878 Americans found that both women and men with natural blond hair had IQ scores similar to the average IQ of non blond white Americans, and that white women with natural blond hair in fact had a slightly higher average IQ score (103.2) than white women with red hair (101.2), or black hair (100.5). Although many consider blonde jokes to be harmless, the author of the study stated the stereotype can have serious negative effects on hiring, promotion and other social experiences. Rhiannon Williams of The Telegraph writes that dumb blonde jokes are "one of the last 'acceptable' forms of prejudice".