Кіріспе
Фараон Вахибре Псамтик I (Ежелгі Мысыр:) - Мысырдың жиырма алтыншы династиясының, Сайт дәуірінің алғашқы перғауыны, б.з.д. 664–610 жылдар аралығында Ніл өзенінің дельтасындағы Сайс қаласынан билік жүргізді. Оны Жаңа Ассирия империясының Ашурбанипалы жиырма бесінші династияның кушит билеушілеріне қарсы орнатқан, бірақ Ассирия империясының әлсіреуіне байланысты ол кейіннен көбірек тәуелсіздікке ие болды.
Wahibre Psamtik I (Ancient Egyptian: ) was the first pharaoh of the Twenty sixth Dynasty of Egypt, the Saite period, ruling from the city of Sais in the Nile delta between 664–610 BC. He was installed by Ashurbanipal of the Neo Assyrian Empire, against the Kushite rulers of the Twenty fifth Dynasty, but later gained more autonomy as the Assyrian Empire declined.
Атауы
Мысырлық атау , , деп айтылады, бұл -нің қысқартылған түрі, "Метэк адамы" деген мағынаны білдіреді, ал Метэк болжам бойынша құдай болған. Ассириялықтар оның есімін Пишамилки (аккад тілінде: ), ежелгі гректер – (Ψαμμήτιχος), ал римдіктер – Псамматихус деп берген. Псамтикті ассириялықтар Набу шезибанни (аккад тілінде: және ) деп те атаған, яғни "О, Набу, мені құтқара гөр!" деген сөздермен.
Өмірбаян
671 ж. б.з.д. Ассириялық патша Есархаддон Мысырға басып кірді. Бұл шабуыл жергілікті мысырлық билеушілерге емес, Жоғарғы Мысырды басқарып отырған Мысырдың жиырма бесінші династиясының кушит билеушілеріне қарсы бағытталған болатын. Ассириялықтар жергілікті мысырлық билеушілерге сүйенген әкімшілік құрды және Нил дельтасында билік еткен он екі патшалықтан тұратын Дөдекархияны құрды. Олар сондай-ақ Дельтаның ең қуатты патшасы болған Саис қаласының билеушісі Нехо I және Пэр Сопдудың маңызды номының билеушісі Пакрурумен одақ жасады. 665 ж. б.з.д. кушит патшасы Тантамани Төменгі Мысырға қайтадан шабуыл жасады, ал Нехо I және Пакруру кушит шабуылына қарсы тұрды. Нехо I шайқаста қаза тапты, ал оның ұлы Псамтик I Сирияға қашып кетті, ал Пакруру Мемфисте Тантаманимен бейбіт келіссөздер кезінде Дельта патшаларының өкілі болды. 662 ж. б.з.д. Псамтик I Анатолияның Лидия патшалығының патшасы Гигеспен байланыс орнатты, ол Мысырға иониялық гректер мен кариялық жалдамалы әскерлерді жіберді. Псамтик I оларды Мемфисті қайта басып алу және Дөдекархияның басқа патшаларын жеңу үшін пайдаланды, олардың кейбіреуі Ливияға қашып кетті. Псамтик I-ге Синай түбегіндегі арабтар да осы әскери жорықтарда көмектескен болуы мүмкін. Псамтик I билігінің төртінші жылында ол Гераклеополистен кеме қатынасын басқаратын күшті әулетпен одақ құрды, ал сегізінші жылында, 657 ж. б.з.д., Дельтаны толық бақылауға алды. Бұл қоршаудың нақты мерзімі белгісіз. Псамтик I билігінің соңғы кезеңінде Жаңа Ассирия империясы Ашурбанипалдың 627 ж. б.з.д. қайтыс болуынан кейін ыдырап бастады, Левантта билік бос орын қалдырды, бұл ассириялықтардың бұрынғы скиф вассалдарына аймақты басып алуға мүмкіндік берді. 623-616 ж.ж. аралығында скифтер Яһуда мен Едомға дейін жетті, бірақ Псамтик I оларды кездестіріп, сыйлықтар ұсынып, кері қайтуға көндірді.
After being chased from Memphis, Psamtik I received another similar prophecy from the goddess Wadjet of Buto, who promised him the rule over all Egypt should he employ bronze men from the sea. Beginning in 662 BCE, Psamtik I formed contacts with Gyges, the king of the Anatolian kingdom of Lydia, who sent to Egypt the Ionian Greek and Carian mercenaries that Psamtik I used to reconquer Memphis and defeat the other kinglets of the Dodecarchy, some of whom fled to Libya. Psamtik I might have been also aided in these military campaigns by Arabs from the Sinai Peninsula. By Psamtik I's 4th regnal year, he completed the forging of an alliance with the powerful family of the Masters of Shipping from Heracleopolis, and by his 8th regnal year in 657 BCE, he was in full control of the Delta. The exact dating of this siege is uncertain. In the later part of Psamtik I's reign, the Neo Assyrian Empire started unravelling following the death of Ashurbanipal in 627 BC, leaving a power vacuum in the Levant which allowed the Assyrians' former Scythian vassals to overrun the area. Some time between 623 and 616 BCE, the Scythians reached as far south as Judah and Edom until Psamtik I met them and convinced them to turn back by offering them gifts.
Әйелдер
Псамтиктің басты әйелі – Солтүстік везирі және Хелиополистегі Ра бас діни қызметкері Харсиестің қызы Мехитенвескет болды. Псамтик пен Мехитенвескет Нехо II, Мернейт және Илаһи табынушы Нитокрис I-нің ата-анасы еді.
Псамтиктің қайын атасы – аталған Харсиесе – екі рет үйленген: Шетамен, одан Нанеферхерес атты қызы болған, және танылмаған әйелмен, одан Солтүстік везирі қызметін мұрагерлік еткен Джедкаре мен Мехитенвескет туған.
Псамтик І-нің орасан зор мүсіні табылды
2017 жылдың 9 наурызында египеттік және неміс археологтары Қайырдағы Гелиополис қазба алабында шамамен 26 фут (8 метр) биіктігіндегі алып мүсінді тапты. Кварциттен жасалған мүсін фрагменттер күйінде табылды, кеудесі, бас бөлігінің төменгі жағы және тәжі жер асты суына батып кеткен. Мүсіннің негізіндегі фараонның бірінің аты жазылған жазуларға сүйеніп, бұл мүсін Псамтик I-ге тиесілі екені анықталды. Сол кездегі өкіл: «Егер бұл мүсін осы патшаға тиесілі болса, онда ол Египетте табылған Соңғы кезеңнің ең ірі мүсіні болады» деді. Мүсіннің басы мен денесі Ұлы Египет мұражайына көшірілуі күтілуде. Дегенмен, жиналған көптеген кварцит фрагменттерінің (қазір олардың саны 6400-ге жетті) негізінде, бұл алып мүсін бір кезде қасақана қиратылғаны анықталды. Белгілі бір түсі өзгерген және жарылған тас фрагменттері жоғары температураға дейін қыздырылып, содан кейін (салқын сумен) қиратылғанын көрсетеді – бұл ежелгі алып мүсіндерді жоюдың типологиялық әдісі.