Кіріспе
Мысыр перғауыны
Псамтик II (Ежелгі Мысыр: , айтылуы ), грек-римдіктерде Псамметих немесе Псамметик деп белгілі болған, Египеттің жиырма алтыншы династиясының патшасы (б.з.д. 595 – б.з.д. 589 жж.). Оның преномены, Нефер Иб Ре, «Раның жүрегі әдемі» деген мағынаны білдіреді. Ол Нехо II-нің ұлы болған.
Ұрыстар мен шайқастар
Псамтик II б.з.д. 592 жылы Нубияға шабуыл жасады, Нилдің үшінші немесе тіпті төртінші катарактасына дейін оңтүстікке қарай жорық жасады. Бұл патшаның аты 3-жылға таандык Теба (Карнак) қаласынан шыққан стелаға сәйкес, Куш патшалығына ауыр жеңіліс келтірілді. Абу-Симбел ғибадатханасының кіреберісінің оңтүстік жағында орналасқан Рамзес II-нің алып мүсінінің сол аяғына грек тілінде жазылған белгілі граффитода былай делінген: Псамметих патша (яғни Псамтик II) Элефантинаға келгенде, бұл Теоклдің ұлы Псамметихпен бірге жүзіп келгендер жазған, және олар Керкистен өзен рұқсат еткен жерге дейін жеткен. Шетел тілінде сөйлейтіндерді (ескерткішке өз есімдерін жазып қойған гректер мен кариялықтарды) Потасимто, ал египеттіктерді Амазис басқарды. Керкис қаласы «Куш патшалығының ішінде» орналасқан еді. Бұл Тантамани билігінен бері Египет пен Нубия арасындағы алғашқы қақтығыс болды. Анамни есімді куштық патша Напата патшалығының қуатын қайта жаңғыртты. Псамтик II-нің жорығы Кушиттердің Египетті қайтадан басып алуға бағытталған болашақ әрекеттерін тоқтату мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Египет әскері бірнеше қатал шайқастарда Пнубс (Керма) және оның астанасы Напатаға дейін жетті, онда олар ғибадатханаларды тонады және патшалық куштық мүсіндерді қиратты. Куш астанасы Анамнидің інісі және Сенкаманискеннің ұлы болған тума куштық патша Аспельта билігінде тоналды. Карнак стеласының 3-жылдығы Псамтик II билігінің II Шему айының 10-күніне сәйкес келеді және былай делінген: Сіздің Ұлылықтарыңыз Нубияға жіберген әскер Пнубс жеріне жетті. Нубиялықтардың барлығы [Куштан] оған қарсы көтерілді, олардың жүректері оған қарсы көтерілгендерге шабуыл жасағанда ашумен толды; өйткені ол оларға қатысты ашулы болды. Оның Ұлылығы шайқасқа кіргеннен кейін, соғысқа қатысты. Көтерілісшілер оларға бір жебе атпастан бас тарды. Ал қашуға тырысқандар сәтті болмады және төрт мың екі жүз адам тұтқын ретінде қайтарылды. Псамтиктің жойқын жорығының нәтижесінде Куш билігі талқандалды, ал Аспельтадан бастап оның патшалары Египетті қайтадан бақылауға алу мүмкіндігінен айырылды. Бірақ нубиялық билеушілер астанасын Напатадан оңтүстікке, салыстырмалы түрде қауіпсіз Меру қаласына көшіруді шешті. Дегенмен, Псамтик II жеңісін тиімді пайдаланбағаны таң қалдырады. Оның әскерлері Бірінші Катарактаға қайта шегінді, ал Элефантин Египеттің оңтүстік шекарасы болып қала берді. Бұл жорықтың нәтижесінде Египеттегі 25-ші династияның куштық патшаларына тиесілі ескерткіштер қасақана қиратылды, олардың мүсіндері мен бейнелерінен аттары мен патшалық белгілері жойылды. Кейіннен, б.з.д. 591 жылы, өзінің билігінің төртінші жылында Псамтик II Палестинаға экспедиция ұйымдастырды, «вавилондықтарға қарсы жалпы леванттық көтеріліс тудыру үшін», онда Иуда патшалығының Зедекиясы да қатысты. Немесе Даниэль Канның айтуынша, «б.з.д. 592 жыл Псамметих II-нің Левантты әскери қайта басып алуының күні болып көрінеді».
When King Psammetichus (i. e., Psamtik II) came to Elephantine, this was written by those who sailed with Psammetichus the son of Theocles, and they came beyond Kerkis as far as the river permits. Those who spoke foreign tongues (Greek and Carians who also scratched their names on the monument) were led by Potasimto, the Egyptians by Amasis. Kerkis was located near the Fifth Cataract of the Nile "which stood well within the Cushite Kingdom." This was the first confrontation between Egypt and Nubia since the reign of Tantamani. A Kushite king named Anlamani had revived the power of the kingdom of Napata. Psamtik II's campaign was likely initiated to destroy any future aspirations the Kushites may have had to reconquer Egypt. The Egyptian army advanced to Pnubs (Kerma) and the capital city of Napata in a series of fierce battles, where they looted its temples and destroyed the royal Kushite statues. The Kushite capital was sacked under the reign of the native Kushite king Aspelta who was the younger brother of Anlamani and the son of Senkamanisken. The Year 3 Karnak stela is dated to II Shemu day 10 of Psamtik II's reign and states that:
The army that your Majesty sent to Nubia has reached the land of Pnubs Nubians from all parts [of Kush] had arisen against him, their hearts full of anger when he attacked those who had rebelled against him there; because he was furious at those who had arisen against him. His Majesty took part in the combat as soon as he reached the battle. The rebels capitulated before a single arrow was unleashed against them Those who tried to flee did not succeed and were brought back as prisoners: four thousand two hundred men. As a result of Psamtik's devastating campaign, Kush's power was crushed, and its kings from Aspelta onwards lost any opportunity of ever regaining control of Egypt. Instead, the Nubian rulers decided to shift their capital further south from Napata to the relative safety of Meroë. Curiously, however, Psamtik II does not appear to have capitalized on his victory. His troops retreated back to the First Cataract, and Elephantine continued to be the southern border of Egypt. An outcome of this campaign was the deliberate destruction of monuments belonging to the 25th Dynasty Kushite kings in Egypt "by hacking out their names and the emblems of royalty from their statues and reliefs." Later, in 591 BC, during the fourth year of his reign, Psamtik II launched an expedition into Palestine "to foment a general Levantine revolt against the Babylonians" that involved, among others, Zedekiah of the Kingdom of Judah. Or according to Dan’el Kahn, "592 B. C. seems to be the date of the military reconquest of the Levant by Psammetichus II."
Ескерткіштер
Псамтик II өзінің қысқа 6 жылдық билік құрған кезінде бір мезгілде жауынгерлік қабілетке ие перғауын, бір мезгілде құрылысшы болған. Саит ғибадатханасы Псамтик II және оның ұлы Априес төменгі Нил дельтасындағы Себеннитос пен Бехбейт-Эль-Хагардан тең қашықтықта орналасқан Эль-Махалла Эль-Кубра ауылында салынған болуы мүмкін. Египетке Наполеон экспедициясының қызметкерлері осы жерде "қазіргі заманғы ғимараттарда қайта пайдаланылған гранит пен бирюзадан жасалған көптеген фараондық құрылыс элементтерін" байқады; бұл жайт кейіннен 1828 жылы Нестор Л’Хоте тарапынан расталды, ол осы ауылдың мешітіне орнатылған 120-дан астам гранит бағананы санады. Эль-Махалла Эль-Кубрада Псамтик II есімі жазылған 1,8 метрлік қызыл гранит сынығы және Априестің есік жолағы да көрінді. Псамтик II сондай-ақ Эль-Харга оазисіндегі Хибисте Амон, Мут және Хонсу үштігіне арналған ғибадатхана үйін және Озирис культі үшін маңызды құрылғыларды салуға жауапты болды. Бұл 19,5 х 26 метрлік ғибадатхана бастапқыда қазір құрғап қалған ежелгі көлдің жағасында орналасқан, ал ғибадатхананың әшекейлері тек Персия патшалары Дарий I және, мүмкін, Дарий II кезінде аяқталды. Сыртқы қоршау қабырғасы арқылы салынған құмтастан жасалған алып қақпа әлі де шамамен 5 метр биіктікте тұр және Птолемей немесе Рим кезеңінде салынған. Салық салу, мұрагерлік, сот жүйесі және әйелдердің құқықтары сияқты түрлі тақырыптардағы көптеген жазулар мен жарлықтар қақпаға ойылып жазылған, ал ең ерте мәтін 49 жылға дейін сақталып қалған. Псамтик II-нің қайтыс болған күні Анхнеснеферибрдің асырап алу стеласында: 7 жыл, I Акет күні 23 деп көрсетілген.