Кіріспе

Американдық суретші (1928–1994)

Дональд Кларенс Джадд (3 маусым 1928 – 12 ақпан 1994) – минимализммен байланысты американдық суретші. Ол өзінің туындыларында жасалған нысан мен оның құратын кеңістік үшін тәуелсіздік пен айқындықты іздеді, нәтижесінде композициялық иерархиясыз қатаң демократиялық ұсынысқа қол жеткізді. Джадд "минимализмнің" жетекші халықаралық өкілі және "Арнайы нысандар" (1964) сияқты жазбалары арқылы оның маңызды теоретигі саналады. Джадд өзінің минимализмге қатысты ерекше көзқарасын "Өнер жылнамасы 8" басылымында білдірді, онда ол: "Жаңа үш өлшемді туындылар қозғалыс, мектеп немесе стиль құрамайды. Олардың ортақ ерекшеліктері тым жалпы және қозғалысты анықтау үшін жеткіліксіз. Айырмашылықтары ұқсастықтарынан гөрі зор" деді.

Ерте өмір және білім

Джадд Миссури штатының Экселсиор Спрингс қаласында дүниеге келген. Джадд бұл ғимаратты (Николас Уайт жобалаған және 1870 жылы салынған) Нью-Йорктегі тұрғын үйі және студиясы ретінде пайдаланды. Ал келесі 25 жыл бойында оны қабаттар бойынша жаңартып, кейде басқа суретшілерден сатып алған немесе тапсырыс берген туындыларын орнатты.

Алғашқы жұмыстар

1940-жылдардың аяғында Дональд Джадд суретші ретінде жұмыс істей бастады. Оның экспрессионист картиналарының алғашқы жеке көрмесі 1957 жылы Нью-Йорктегі Панорас галереясында ашылды. 1950-1961 жылдар аралығында ағаш кескіндемесі ортасын зерттей бастаған Джадд бейнелі бейнелерден абстрактілі бейнелерге қарай бірте-бірте өтті. Алдымен органикалық дөңгелек пішіндерді ойып, кейін тура сызықтар мен бұрыштардың мұқият шеберлігіне көшті. Оның көркемдік стилі көп ұзамай иллюзиялық өнерден алыстап, материалдылық жұмыстың негізгі бөлігі болған құрылымдарды қабылдады. 1963 жылы Green Gallery көрмесіне дейін ол тағы бір жеке көрме өткізбеді, бұл көрмені ол көрсетуге лайық деп тапты. 1963 жылы Джадд келесі отыз жыл бойы оны мазалаған “қаптар”, “қораптар” және “прогрессиялар” формаларының негізгі сөздігін құрды. Оның туындыларының көпшілігі кеңістікті және кеңістікті пайдалануды зерттеу үшін қарапайым, көбінесе қайталанатын нысандарды қолданған “белгілі нысандар” (1965 жылғы мақаласының атауы, Arts Yearbook 8, 1965) болды. Металл, өнеркәсіптік фанера, бетон және түсті импрегнирленген плексиглас сияқты қарапайым материалдар оның мансабының негізгі бөлігіне айналды. Джаддтың бірінші қабатты қорап құрылымы 1964 жылы жасалды, ал плексиглас қолданылған бірінші қабатты қорабы бір жылдан кейін пайда болды. 1964 жылы қабырғаға орнатылатын мүсіндермен жұмыс істей бастады және осы жұмыстардың қисық прогрессиялық форматын 1964 жылы ағаш блокқа қуыс құбыр орнатылған атаусыз едендік жұмысынан дамытты. Джадд ертедегі жұмыстарын өзі орындаған кезде (әкесі Рой Джаддпен бірлесіп), 1964 жылы ол өндірісті кәсіби шеберлер мен өндірушілерге (мысалы, өнеркәсіптік өндірушілер Бернштейн ағайындары) тапсыра бастады. 1965 жылы Джадд өзінің алғашқы стегін жасады, ол еденнен төбеге дейін созылатын бірдей темір бірліктердің орналасуынан тұрды. 1960 жылдардың басында сурет салудан бас тартып, мүсіншілікке ауысқан ол 1964 жылы “Белгілі нысандар” атты мақаласын жазды. Өзінің мақаласында Джадд американдық өнер үшін жаңа аумақтың бастау нүктесін тапты және сонымен бірге қалған еуропалық өнер құндылықтарын қабылдамады, олар иллюзия және бейнеленген кеңістік болды, ал нақты кеңістікке қарсы болды. Ол бұл дамудың дәлелін сол кездегі Нью-Йоркте белсенді болған өнерпаздардың жұмыстарында көрсетті, соның ішінде Х.С. Вестерман, Лукас Самарас, Джон Чемберлен, Джаспер Джонс, Дэн Флавин, Джордж Эрл Ортман және Ли Бонтеку. Джадд жасаған туындылар сол кезде сурет немесе мүсін ретінде жіктеуге қиын болған кеңістікте орналасқан және ол оларды мүсін деп атаудан бас тартты, өйткені олар мүсін емес, өнеркәсіптік процестерді қолдана отырып, шағын өндірушілер жасаған. Мұндай нысандардың категориялық сәйкестігі күмәнді болды және олар тозған, таныс конвенциялармен байланыстырудан аулақ болды, бұл Джадд үшін олардың құндылығының бір бөлігі болды. Ол Нью-Йорктегі еврей мұражайындағы “Бастапқы құрылымдар” атты 1966 жылғы көрмеде екі туындысын көрсетті, онда ол жұмыстың талқылауы кезінде Марк ди Сувероның нағыз суретшілер өз өнерін өзі жасауы керек деген пікірін сынға алды. Ол әдістердің маңызы жоқ екенін, нәтижелер өнер туғызса жеткілікті дейді; бұл қабылданған шығармашылық процесінде жаңа тұжырымдама. 1968 жылы Уитнидің Америка өнер мұражайында оның алғашқы суреттері жоқ туындыларының ретроспективасы ұйымдастырылды. 1968 жылы Джадд Нью-Йоркте бес қабатты ғимарат сатып алды, бұл оған өз жұмысын галереяда немесе музейде көрсетуге қарағанда тұрақты түрде орналастыруға мүмкіндік берді. Бұл кейінірек оны өзінің және басқалардың жұмыстарына тұрақты орнатуларды жасауға итермеледі, өйткені ол уақытша көрмелер, кураторлар халық үшін жасаған көрмелер өнердің өзін екінші орынға қояды, ақырында оны қабілетсіздік немесе түсінбеушілікке байланысты төмендетеді деп санайды. Бұл оның басты мәселесі болды, өйткені тұрақты орнату идеясы маңыздылығы арта түсті және оның өнер әлеміне деген жеккөрушілігі де сонымен қатар өсті.

Жетілдірілген жұмыс

Жетпісінші жылдардың басында Джадд отбасымен бірге Баха-Калифорнияға жыл сайын сапар шеге бастады. Оған таза, кең шөлдік кеңістік әсер етті, ал осы жерге деген мызғымас байланыс өмір бойы онымен бірге болды. 1971 жылы ол Марфада (Техас штаты) үй жалдап алды, кейіннен көптеген ғимараттар сатып алып, жалпы алғанда Аяла де Чинати деп аталатын шаруашылық жерді иеленді. Осы онжылдықта Джаддтың өнері ауқымы мен күрделілігі арта түсті. Ол бөлме көлеміндегі инсталляцияларды жасауға кірісті, кеңістікті өзінің ойын алаңына айналдырып, оның өнерін тамашалауды терең, физикалық сезімге толы тәжірибеге айналдырды. 1970-1980 жылдары ол классикалық еуропалық бейнелеуші мүсінтаушылықтың идеалдарын жоққа шығарған радикалды туындылар жасады. Джадд өнер ешнәрсені бейнелемеуі керек, ол өз алдында тұрып, жай ғана болуы тиіс деп сенді. Оның эстетикасы иллюзия мен жалғандыққа қарсы қатаң ережелерді ұстанды, туындылары нақты, күшті және анық болды. Ұлттық өнер қорынан алған гранттың арқасында Солтүстік Кентукки университеті 1976 жылы мектеп аумағының ортасында ашылған 3 метрлік алюминий мүсінін жасауды Джаддқа тапсырды. Тағы бір тапсырыс, «Атауы жоқ» (1984) – темір арматурасы бар бетоннан жасалған үш бөліктен тұратын мүсін, Лаумейер мүсіндер паркіне орнатылды. Джадд 1970-ші жылдардың басында боялмаған фанераны қолдана бастады, ол суретшінің берік құрылымдық қасиеттері үшін бағалаған материалы еді, бұл оған туындыларының көлемін кеңейтуге, сонымен бірге бүгілу немесе қисаю проблемасын болдырмауға мүмкіндік берді. Фанера бұрын оның өнерінің маңызды бөлігі болған, бірақ ешқашан боялмаған. 1972 жылы Джадд өзінің фанералық жұмыстарын жасауда бұрынғы Уитни тәуелсіз оқу бағдарламасының студенті Питер Баллантайнды негізгі құрастырушы ретінде тағайындады. Кейіннен 1980 жылдары ол Cor-ten болатынан аумақтық кеңістікте орналастырылатын үлкен туындыларды жасауға кірісті, ал 1989 жылға қарай осы материалдан бір бөліктен және бірнеше бөліктен тұратын туындыларды жасады. Cor-ten туындылары ерекше, өйткені олар суретшінің өзі Марфада (Техас штаты) жасаған жалғыз туындылары. Суретші 1984 жылы алюминийге эмальмен жұмыс істей бастады, ол үшін Швейцариядағы Lehni AG компаниясына материалдың жұқа табақтарын иіліп, бұғаулап, туынды жасауды тапсырды, бұл әдіс бұрын Джадд жиһаз жасау үшін қолданған. Бұл туындылар Базельдің сыртындағы Мериан паркінде уақытша ашық аспан көрмесінде қойылды. Джадд осы техникаларды қолдана отырып, 1990-шы жылдардың басына дейін туындыларын жасауды жалғастырды. Джаддтың алюминийдегі эмальмен жұмыс істеуі оның түстер палитрасын кеңейтті, ол бұрын анодталған металл мен плексигластың түстерімен ғана шектелген еді, және жеке туындыда екі түстен артық қолдануға мүмкіндік берді. Түстердің кең ауқымын біріктіре отырып, ол материалды бес үлкен едендік туынды және түстер мен өлшемдердің ерекше нұсқалары бар көптеген көлденең қабырғалық туындыларды жасауға қолданды. Джаддтың граниттен жасалған жалғыз белгілі туындысы, 1978 жылғы «Атауы жоқ» Sierra White гранит едені, 72 х 144 х 12 дюйм өлшемдес. Құрылым еденге тірелген екі тік плитадан тұрады, оларға төменгі компонент қосылады, ал құрылыстың төбесі тік қабырғалардың сыртқы жиектеріне дейін созылады. 1990 жылы Джадд Германияның Кёльн қаласындағы Мюльхаймер гафендегі 1920 жылы салынған ескі спирт зауырында ателье ашты.

Шығарылымдағы шығармалары

Төрт онжылдық бойы Дональд Джадд акватинта, гальванопластика және трафареттік басу техникаларын қолдана отырып, жүздеген баспаларды жасады, бірақ ағаш кескісі оның негізгі басу құралы болды. Джадд 1951 жылы Көркемсурет студенттері лигасына қабылданғанда бейнелі баспалар жасауды бастады, ал 1950 жылдардың ортасында абстрактілі суреттерге көшті. Алдымен литографиямен жұмыс істеген Джадд 1953 жылға қарай өзінің басты басу құралына айналған ағаш кескілеріне көшті. Баспагер ретінде Джадд өзінің суреттерінде және үш өлшемді жұмыстарында кездесетін форма мен түс мәселелерін зерттеді. 1961 жылы Джадд параллелограммды ағаш кескісі сериясын ойлап тапты. Ол он екі параллель сызықтың он үш түрлі үлгісіне және олардың көлеңкелік бейнелеріне негізделген, сондықтан барлығы 26 баспадан тұрады. Параллелограммды ағаш кескісі сериясында қазір Пенсильвания штатының Университет Паркіндегі Палмер өнер мұражайында сақталатын "Аталы жоқ" (6 L) (1969) атты ерекше, тәжірибелік үлгісі бар. Дәстүрлі тіктөртбұрышты қағаз пішінінен бас тартып, "Аталы жоқ" (6 L) баспасы параллелограмм пішініне кесілген. 1967 мен 1992 жылдар аралығында Джадд үштен екі жүз данаға дейінгі көлемдегі сегіз түрлі жұмыс топтамасын жасады, олардың материалдары: тот баспайтын болат, мырышталған темір, суық прокатталған болат, анодталған алюминий, акрил плита және ағаш.

Жиһаз дизайны мен сәулет

Сондай-ақ, Джуд жиһаз жасау, дизайн және сәулет өнерінде де жұмыс істеді. Ол өзінің дизайндық тәжірибесін өзінің өнерінен ажыратуға тырысты, 1993 жылы былай деп жазды: Өнердің композициясы мен масштабы жиһаз бен сәулетке көшірілмейді. Өнердің ниеті соңғысынан өзгеше, ол функционалды болуы тиіс. Егер орындық немесе ғимарат пайдалы болмаса, егер ол тек өнер сияқты көрінсе, ол абсурдты. Орындықтың өнері – оның өнерге ұқсауында емес, оның ыңғайлылығында, пайдалылығында және орындық ретіндегі өлшемдерінде жатыр. Өнер туындысы өзінің мәнінде бар, ал орындық – орындық ретінде бар. Бірінші жиһаз – төсек және раковинаны Джудд 1970 жылы Спринг-стрит үшін жасады. Нью-Йорктен Марфаға көшкеннен кейін оның дизайнында орындықтар, төсек-орындықтар, сөрелер, жазу үстелдері мен дастарқандар пайда болды. Джуддтің жиһаз жобалауға түрткі болғаны – Марфада саудадағы нәрселерге қанағаттанбауы болды. Алғашқы жиһазды Джудд кедір-бұдыр кесілген қарағайдан жасады, бірақ ол ағаш бұйымдарын үнемі жетілдіріп, әртүрлі техникалар мен материалдарды қолдана отырып, шеберлерді шақырды. Винчиарелли шамамен он жыл бойы Джуддпен Марфада және Нью-Йоркте бірге өмір сүрді және жұмыс істеді, сондай-ақ Провиденс және Кливленд жобаларында оған көмектесті. Оның ықпалын оның сәулет және жиһаз дизайнында байқауға болады. Шындығында, 1986 жылы Architectural Digest журналында жарияланған мақалада Уильям Аги Джудд пен Винчиарелли "фирма ашуға кірісіп жатыр" деді. Өмірінің соңында ол 1991 жылы Винтертур қаласының (Швейцария) тапсырысымен жасалған бірнеше фонтандардың және Швейцарияның Базель қаласындағы теміржол вокзалының жаңа шыны фасадының жобасын аяқтады. 1984 жылы Джудд Швейцарияның Дюбендорф қаласындағы Lehni AG компаниясына, өзінің көп түсті туындыларын шығаратын компанияға, металл парақтардан жиһаз дизайнын жасауға тапсырыс берді. Бұл дизайн RAL түс стандартына негізделген монохромды ұнтақ бояумен, жылтыр анодталған алюминийден немесе таза мыстан жасалған болатын. Бүгінде Lehni AG әлі де 21 түсте Judd металл жиһаздарын шығарады, олар Judd Foundation арқылы ағаштан және фанерадан жасалған жиһазбен бірге сатылады.

Жазбалар

Өзінің сыншы ретінде жазған сын-пікірлерінде Джадд 1960 жылдардың басында және ортасында Нью-Йоркте көрме өткізген 500-ден астам суретшінің туындыларын ARTnews, Arts Magazine және Art International сияқты басылымдар үшін егжей-тегжейлі талқылады. Ол Америкадағы өнердің осы маңызды дәуірін сыни тұрғыдан қарастырып, өнер өндірісінің әлеуметтік және саяси салдарларын зерттеді. Оның 1965 жылы алғаш жарияланған "Нақты объектілер" атты эссесі 1960-шы жылдардың басындағы жаңа өнер дамуын талдаудағы маңызды құрал болып табылады. Оның өмірінде төрт ірі жинағы жарық көрді: Дональд Джадд: Толық жазбалар 1959–1975 (Халифакс, Нова-Скотия / Нью-Йорк: Өнер және дизайн колледжінің баспасы / Нью-Йорк университетінің баспасы, 1975); Дональд Джадд: Толық жазбалар: 1975–1986 (Айндховен: Ван Аббемузей, 1987); Дональд Джадд: Архитектура (Мюнстер: Вестфейлишер Кунстверейн, 1989); Дональд Джадд: Écrits 1963–1990 (Париж: Дэниел Лелон, 1991).

Джадд қоры

1977 жылы Джуддтың ойымен құрылған және 1996 жылы іске асырылған Джудд қоры, Техас штатындағы Марфа қаласы мен Нью-Йорктегі 101 Спринг-стритте Джуддтың туындыларын және инсталляцияларын сақтау мақсатымен құрылды. Judd Foundation оның тұрақты орнатылған тұрғын және жұмыс кеңістіктерін, кітапханаларын және мұрағаттарын күтіп, сақтайды. Бұл 22 ғимараттан тұрады, жалпы ауданы 100 000 шаршы футтан (шамамен 9290 м2) асады және Джуддтың туындыларын түсіну үшін маңызды компоненттер саналады, себебі олар оның тұрақты инсталляция тұжырымдамасының стандарты болып табылады. Қор осы кеңістіктерге және ресурстарға қол жеткізуді қамтамасыз ету арқылы, сондай-ақ ғылыми және білім беру бағдарламаларын дамыту арқылы Джуддтың көркемдік мұрасын кеңінен тануға ықпал етеді. Judd Foundation – салықтан босатылған, коммерциялық емес 501(c)(3) ұйым. 2006 жылы Judd Foundation аукционда 36 туындыны сату арқылы қызметін қаржыландыру үшін қор құрды. Қор басқармасының мүшесі, баспагер Ричард Шлагманнан Christie's және Sotheby's компанияларына туындылар тобын сату бойынша ұсыныстар беруді сұрады. Christie's 21 миллион долларлық кепілдік ұсынды және консигнацияланған туындыларды Нью-Йорктегі Simon & Schuster ғимаратының 20-шы қабатында бес апта бойы көрмеге қосуға келісті. Сату нарыққа кері әсер етеді деген алаңдаулар негізсіз болды, ал көрменің өзі 2006 жылғы «Альтернативті кеңістіктегі үздік инсталляция» номинациясы бойынша AICA сыйлығын жеңіп алды. Сатудан түскен 20 миллион доллар қорға салынды, бұл Нью-Йорк және Техас штатындағы Марфа қалаларында орналасқан тұрақты инсталляцияларды қолдау арқылы Қордың миссиясын орындауына мүмкіндік берді. Чинати қорының сол кездегі директоры Марианна Стокбранд аукционға наразылық білдіре отырып, Джудд қорының басқармасынан кетті. 2013 жылы суретшінің балалары бастаған Judd Foundation 101 Spring Street ғимаратын 23 миллион долларға қайта жаңартып, оны алғаш рет көпшілікке ашты. 2018 жылы Judd Foundation Марфадағы ғимараттарын ұзақ мерзімді қалпына келтіру жоспарын бастады. 2022 жылы Judd Foundation басқаратын Марфадағы сегіз ғимарат Орталық Марфа тарихи ауданының бөлігі ретінде Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Бұл Джуддтың сәулет және сақтауға қатысты көзқарастарының федералдық деңгейде тарихи маңызы бар екендігін мойындаған алғашқы жағдай. Judd Foundation баспа бағдарламасының мақсаты – ғалымдар, студенттер және Джуддтың өмірі мен туындыларына қызығушылық танытқандар үшін мәтіндерді дамыту. Judd Foundation Дональд Джадд: Толық жазбалар 1959-1975 (2015) кітабының қайта басылған нұсқасын жариялады; сондай-ақ Дональд Джаддтың жазбалары мен эсселерінің жаңа жинағын (2016), Дональд Джаддпен сұхбаттар (2019) және Дональд Джадд кеңістіктері (2020) кітаптарын бірлесіп баспаға шығарды. Қазіргі уақытта Judd Foundation суреттер, заттар және ағаш блоктарының толық каталогын жасау жұмыстарын жүргізуде.

Өнер нарығы

Нью-Йорктегі Лео Кастелли галереясы суретшіні 1965 жылдан 1985 жылға дейін өкілдік етті. Джадд содан кейін Нью-Йорктегі Паула Купер галереясымен жұмыс істеді, онда ол бірнеше жеке көрме өткізді, сондай-ақ өмірінің соңына дейін PaceWildenstein галереясы оны өкілдік етті. Джаддтың туындылары Джадд қоры арқылы 2018 жылдан бері Таддей Ропак және 2021 жылдың қыркүйегінен бастап Гагосиан галереясымен ұсынылуда. Джаддтың туындыларының бағасы алғаш рет 2002 жылы шарықтап, алты плексиглас қорап 4,2 миллион долларға сатылды. Джаддтың ірі жиынтықтарының бірі, 9 дюйм (228,6 мм) интервалмен орналасқан 10 гальвандалған темір элементтен тұратын, атаусыз (1977) туындысы 2007 жылы Кристис аукционында 9,8 миллион долларға сатылды. Тұтқыннан жасалған және янтарь плексигластан тұратын Джаддтың он бірлік атаусыз (1968) туындысы 2009 жылы Нью-Йорктегі Кристис аукционында 4,9 миллион долларға сатылды. 2013 жылғы деректер бойынша, суретшінің аукциондық рекорды гальвандалған темір, алюминий және ағаштан жасалған ірі масштабты атаусыз (1963) скульптурасына тиесілі, ол 2013 жылы Нью-Йорктегі Кристис аукционында 14,165,000 долларға сатылды.

Жеке өмір

Джуд 1964 жылы биші Джули Финчке үйленді және олардың екі баласы болды, ұлы Флавин Старбак Джуд (1968 жылы туған) және қызы Райнер Инглинг Джуд (1970 жылы туған). 1978 жылы олар ажырасып кетті. 1970 жылдардың соңынан 1980 жылдардың ортасына дейін Джуд суретші, сәулетші және педагог Лоретта Винчиареллимен бірге өмір сүрді. 1989 жылы ол куратор және музей директоры Марианна Стоккбрандпен танысты, ол кейіннен Чинати қорының директоры және директор-эмерит атағын алды. Джуд Манхэттен, Техас штатының Марфа қаласы және Швейцарияның Кусснахт-ам-Риги қалаларында үйлері болды.