Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Америка гүлді өсімдіктерінің туысы
Genus of South American flowering plants
Алстромерья (/ælstriˈmɪəriə/), көбінесе Перу лилиясы немесе Инка лилиясы деп аталады, Алстромерья тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Олардың барлығы Оңтүстік Америкаға тән, бірақ кейбіреулері Америка Құрама Штаттарында, Мексикада, Австралияда, Жаңа Зеландияда, Мадейра және Канар аралдарында табиғиланған. Түрлердің көбісі екі ерекше әртүрліліктің орталықтарының бірімен шектеледі; біреуі Чилидің орталығында, екіншісі Бразилияның шығысында. Чилиден шыққан Алстромерья түрлері қыста өседі, ал Бразилиядан шыққан түрлері жазда өседі. Барлығы ұзақ өмір сүретін көпжылдық өсімдіктер, тек А. граминеадан басқа, Чилидің Атакама шөлінен шыққан шағын біржылдық өсімдік.
Alstroemeria (,/æ//l//s//t//r//ᵻ/'/m//ɪər//i//ə/), commonly called the Peruvian lily or lily of the Incas, is a genus of flowering plants in the family Alstroemeriaceae. They are all native to South America, although some have become naturalized in the United States, Mexico, Australia, New Zealand, Madeira and the Canary Islands. Almost all of the species are restricted to one of two distinct centers of diversity; one in central Chile, the other in eastern Brazil. Species of Alstroemeria from Chile are winter growing plants, while those of Brazil are summer growing. All are long lived perennials except A. graminea, a diminutive annual from the Atacama Desert of Chile.
Сипаттама
Бұл туысқа жататын өсімдіктер түйірлер шоғырынан өседі. Олар құнарлы және құнарсыз сабақтар жібереді, кейбір түрлерінің құнарлы сабақтары биіктікке дейін жетеді. Жапырақтары кезектесіп орналасқан және ресупинатты, петиольдарда бұрылып, төменгі жағы жоғары қарауына себеп болады. Жапырақтары пішін жағынан әртүрлі, ал жапырақ тілімдерінің жиектері тегіс. Гүлдер жалғыз немесе шатырша тәрізді гүлшоғырларда орналасқан. Гүлдің әрбір гүлшоғырында алтыдан дейін ұзын гүлжапырақтары болады. Олар қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, күлгін, қызғылт, ақ түстердің көптеген түрлерімен келеді, сондай-ақ қара түсті ұсақ нүктелермен, жолақтармен және сызықтармен өрнектелген. Алты иілген аталық бар. Аналықтың үш бөлігі бар. Жемісі үш жақпарлы қапшық түрінде болады. Альстромериялар төменгі монокотиледондылар класына жатады, яғни гүлжапырақтары жұмыртқалықтан жоғары орналасқан және жапырақ тамырлары параллель.
Plants of this genus grow from a cluster of tubers. They send up fertile and sterile stems, the fertile stems of some species reaching in height. The leaves are alternately arranged and resupinate, twisted on the petioles so that the undersides face up. The leaves are variable in shape and the blades have smooth edges. The flowers are solitary or borne in umbels. The flower has six petals each up to long. They come in many shades of red, orange, yellow, green, purple, pink, and white, flecked and striped and streaked with darker colors. There are six curving stamens. The stigma has three lobes. The fruit is a capsule with three valves. Alstroemeria are classified as an inferior monocot, meaning the petals are located above the ovary and the leaf veins are parallel.
Таксономия
Жанр Йохан Петер Фальк пен оның диссертация жетекшісі Карл Линней 1762 жылы "Planta Alströmeria" диссертациясында сипаттаған. Линней – ботаникалық автор (L.).
The genus was described by Johan Peter Falk and his thesis supervisor Carl Linnaeus in his 1762 dissertation Planta Alströmeria. Linnaeus bears the botanical authority (L.).
Этимология
Бұл туыс Линнейдің досы, швед бароны Клас Альстремердің (1736–1794) құрметіне аталған.
The genus was named after the Swedish baron Clas Alströmer (1736–1794), a friend of Linnaeus.
Өсіру және пайдалану
Көптеген гибридтер мен кем дегенде 190 сорттар шығарылған, олардың көптеген белгілері мен түстері бар, соның ішінде ақ, сары, апельсин, абрикос, қызғылт, қызыл, күлгін және лаванды түстері. Бүгінде ең танымал және әдемі гибридтер Чили (қысқы маусымда өсетін) түрлері мен Бразилия (жазғы маусымда өсетін) түрлерінің будандасуынан пайда болған. Бұл стратегия гүл өсірушілердің маусымдық ұйықтау проблемасын шешіп, жыл бойы гүлдейтін, мәңгі жасыл немесе оған жақын өсімдіктерді жасады. Бұл селекциялық жұмыс негізінен 1980 жылдары АҚШ-та басталған тәжірибелерден туындады; қазіргі уақытта негізгі селекцияны Нидерландыдағы компаниялар жүргізеді. Шағын лилияға ұқсайтын гүл, кесілген гүлдер саудасында гүл шоқтары мен композициялар үшін өте танымал. Бұл нәзік гүлдер суда 14 күнге дейін қурап қалмай сақталады. Үй бағында өсіруге арналған көптеген сорттар көктемнің соңы мен жаздың басында гүлдейді. Тамырлары төмен температураға төзімді. Өсімдікке кем дегенде алты сағат таңертеңгі күн сәулесі, үнемі суару және жақсы дренажталған топырақ қажет.
Many hybrids and at least 190 cultivars have been developed, featuring many markings and colors, including white, yellow, orange, apricot, pink, red, purple, and lavender. The most popular and showy hybrids commonly grown today result from crosses between species from Chile (winter growing) with species from Brazil (summer growing). This strategy has overcome the florists' problem of seasonal dormancy and resulted in plants that are evergreen, or nearly so, and flower for most of the year. This breeding work derives mainly from trials that began in the United States in the 1980s; the main breeding is done nowadays by companies in the Netherlands. The flower, which resembles a miniature lily, is very popular for bouquets and flower arrangements in the commercial cut flower trade. These delicate flowers survive up to 14 days in water without any signs of shrivelling. Most cultivars available for the home garden will bloom in the late spring and early summer. The roots are hardy to a temperature of The plant requires at least six hours of morning sunlight, regular water, and well drained soil.
Экология
Кейбір альстромериялар өсірілімнен шығып, жабайы өсімдіктерге айналған, мысалы, Alstroemeria pulchella және A. aurea, қазір Австралияда арамшөп болып саналады.
Some alstroemerias have escaped cultivation and become weeds, such as Alstroemeria pulchella. and A. aurea, which are now weeds in Australia.