Кіріспе
Мұхарам – Ислам күнтізбесінің бірінші айы және соғысқа тыйым салынған төрт қасиетті айдың бірі. Мұхаррам айының оныншы күні Ашура деп аталады, бұл Ислам дінінде маңызды есте сақтау күні. Сунни мұсылмандары үшін бұл күн Мұсаның Қызыл теңізді бөліп, исраилдіктерді құтқаруын еске түсіреді, осыған орай олар міндетті емес ораза ұстап, қуаныш білдірудің басқа да жолдарымен тойлайды. Керісінше, шиит мұсылмандары үшін Ашура – аза тұту күні, олар жыл сайын Ислам пайғамбары Мұхаммедтің немересі, шииттердің үшінші имамы Хусейн ибн Әлидің қазасын еске алады. Хусейн 680 жылы Кербела шайқасында көптеген туыстарымен және шағын серіктерімен бірге Умайяд халифасы Язид ибн Муавия әскеріне қарсы қаза тапты. Шииттердің рәсімдері Мұхаррамның алғашқы он күнін қамтиды және Ашурада шиит қалаларында аза тұту шерулерімен аяқталады. Сондай-ақ, Мұхаррам айында Иерусалимдегі Ақса мешіті алғашқы мұсылмандар үшін намаз бағыты ретінде белгіленген.
the first month of the Islamic calendar
Muḥarram (ٱلْمُحَرَّم) is the first month of the Islamic calendar, and one of the four sacred months of the year when warfare is banned. The tenth of Muharram is known as Ashura, an important day of commemoration in Islam. For Sunni Muslims, the day marks the parting of the Red Sea by Moses and the salvation of the Israelites, celebrated through supererogatory fasting and other acceptable expressions of joy. By contrast, Ashura is a day of mourning for Shia Muslims, who annually commemorate the death of Husayn ibn Ali, grandson of the Islamic prophet Muhammad and the third Shia imam. Husayn was killed, alongside most of his relatives and his small retinue, in the Battle of Karbala in 680 CE against the army of the Umayyad caliph Yazid ibn Mu'awiya The Shia rituals span the first ten days of Muharram, culminating on Ashura with mourning processions in Shia cities. Also in Muharram, the Aqsa mosque in Jerusalem was initially set as the direction of prayer for early Muslims.
Шығу тегі
Мұхаррам – Ислам күнтізбесінің бірінші айы, (көптеген) отыз күнге дейін. Мұхаррам айында соғыс жүргізуге тыйым салынған, және бұл тыйым исламнан бұрыннан бар. Бұл сөз "Мұхаррам Сафар" деген ұғымның қысқартылған түрі, ол ежелгі араб күнтізбесінде қасиетті Сафар I және қасиетсіз Сафар II арасын ажырататын. Бірақ, уақыт өте келе, сөздің өзі жылдың бірінші айының атына айналды.
Ашура
Мұхаррам айының оныншы күні Ашура деп аталады, бұл Ислам дінінде маңызды еске алу күні. Сунни мұсылмандары үшін Ашура Мұсаның Қызыл теңізді бөліп, ізраилдіктерді құтқаруын білдіреді. Сондай-ақ, осы күні Нұх Кемеден түсті, Алла Адамды кешірді және Жүсіп түрмеден босады, сунниттік дәстүрде Ашура күні орын алған басқа да ырысқа толы оқиғалар бар. Сунниттік Исламда Ашура ораза ұстау арқылы, сондай-ақ ізгі амалдар мен қуаныш білдірудің қабыл болатын түрлері арқылы тойланады. Кейбір сунниттік қауымдастықтарда жыл сайынғы Ашура тойына карнавалдар, от жағу және арнайы тағамдар кіреді, тіпті кейбір сунниттік ғалымдар мұндай әрекеттерді сынға алған. Керісінше, шиит мұсылмандары үшін Ашура – мұсылман пайғамбары Мұхаммедтің немересі және шииттердің үшінші имамы Хусейн ибн Әлидің шейіттік қазасын еске алу күні. Хусейн моральдық принциптерге орай, Омейя әмірі Язид ибн Муавияға адалдық серт беруден бас тартты, содан кейін Ашураның 61-ші жылы (680 жыл) Кербала шайқасында Омейя әскері оны көптеген туыстарымен және шағын сүйіншілдерімен бірге өлтірді. Шиит азаматтары арасында Хусейнге аза тұту – зұлымдыққа қарсы наразылық актісі ретінде қарастырылады, сондықтан олар Хусейннің ақыретте шапағат етуін күтеді. Ашура жыл сайын аза тұту жиналыстары, шерулер және сахналық қойылымдар арқылы тойланады.
Уақыт
Ислам күнтізбесі – ай күнтізбесі болып табылады, және айлар жаңа айдың алғашқы жартысы көрінген кезде басталады. Ай жылы (он екі айдан тұратын) күн жылынан он бір немесе он екі күнге қысқа болғандықтан (ай күнтізбесінің орташа синодикалық айы 29,53059 күн, немесе 29 күн 12 сағат 44 минут 3 секундқа тең), Мухаррам күндері бірден-бір күн жылдарында өзгеріп отырады.
Кербела шайқасы
2 Мұхаррам: 680 жылы Хусейн ибн Әли Ирактың Кербала қаласына келді. Кұфаға жол тартқанда Хусейн мен оның шағын керуені Омейяд әскерімен тоқтатылып, нәтижесінде Кербаланың шөл даласына, су көздерінен және бекіністерден алыс жерге орналастырылды. 7 Мұхаррам: Омейяд әскері Хусейннің жақын жердегі Евфрат өзенінен су алуына кедергі келтірді. Қоршауда қалған Хусейннің лагері алдағы күндері шөл мен аштықтан қиын жағдайға түсті. 9 Мұхаррам (Тасуа): 680 жылы осы күні Хусейн мен Омейядтар арасындағы келіссөздер сәтсіз аяқталды. Омейяд әскерінің қолбасшысы Омар ибн Сад Тасуа күні кешкі намаздан кейін шабуылға көшуге ниеттенгенімен, оны осы шайқасты ертеңге қалдыруға көндірді. Хусейн мен оның жауынгерлері түн бойы дұға етті. 10 Мұхаррам (Ашура): 680 жылы осы күні Кербела шайқасы болды. Хусейн және оның көптеген ер азаматтары мен кішкентай топтасы күнінің соңына дейін Омейяд әскерімен қырғынға ұшырады. Шайқас аяқталғаннан кейін Хусейннің лагеріндегі әйелдер мен балалар тұтқынға алынып, Сирияның Омейяд астанасы Дамаскқа қарай айдалды.
Басқа исламдық оқиғалар
110 Мухаррам: Кербелаға байланысты аза тұту рәсімдерінің көпшілігі Мухаррамның алғашқы он күнінде өтеді, ал тоғызыншы күні шиа мұсылмандарының ірі қалаларында шерулер ұйымдастырылады. 1 Мухаррам: 1979 жылы Сауд Арабиясындағы Ұлы мешіттің басылып алынуы. 5 Мухаррам: Пәнджаб суфисі Баба Фарид 1266 жылы осы күні қайтыс болды. Оның өлімі Мұхаррам айында Пәкістанның Пакпатан қаласында алты күн бойы тойланады (урс). 8 Мухаррам: 1782 жылғы Мухаррам көтерілісі деп белгілі болған күні, Силхеттегі бенгалдық мұсылмандар Үндістан субконтинентіндегі британдық билікке қарсы ең алғашқы көтерілістердің бірін ұйымдастырды. 15 Мухаррам: Суфи әулиесі Мұхаммед Сиражетдин Нақшбанди 1879 жылы осы күні дүниеге келді. 16 Мухаррам: Осы күні Ислам пайғамбары Мұхаммед Иерусалимдегі Әл-Ақса мешітін, мұсылмандардың намаз оқитын бағыты ретінде белгіледі. Бұл кейіннен Құранның 2:144 аятымен байланысты Меккедегі ежелгі Қағба киелі орнымен алмастырылды. 17 Мухаррам: "Пілшілер" Меккеге келгені, бұл Құрандағы әл-Фил сүресіне сілтеме.