Кіріспе

Қаптама – жалаңаш қолмен немесе аяқпен сом балығын аулау, бұл әдіс көбінесе АҚШ-тың оңтүстігінде таралған. Қаптамашы балықты ұстау үшін қолы немесе аяғын сом балығының қуысына салады. Оңтүстік және Орта Батыс аймақтарында осы әрекеттің басқа да атаулары бар, мысалы, шошқа аулау, иттің аулауы, қармау, ұстау және тіктеп аулау. "Қаптама" термині қазіргі кезде көбінесе жалпақ бас сом балығын аулаумен байланысты болғанымен, ізделіп отырған балықтың түріне немесе аулау әдісіне қарамастан, барлық қолмен аулау тәсілдеріне қолданылуы мүмкін. Бұл терминің шығу тегі белгісіз. "Қаптама" термині сонымен қатар балық аулаудың дәстүрлі емес әртүрлі тәсілдеріне де қолданылады, мысалы, жем, балық аулау таяғы мен катушка, гарпун сияқты құралдарды пайдаланбайтын кез келген әдіс, бірақ мұндай қолданыс азырақ таралған. Бұл термин сондай-ақ, бақа шабақтарын ұстауға да қолданылады. Қаптамашылардың қауіпсіздігі және балық популяциясының сақталуына байланысты, кейбір штаттарда бұл әдіс заңсыз деп танылған. 2002 жылғы мәліметтер бойынша, он төрт штаттың бірінде осы әдіс қандай да бір формада рұхсат етілген, кейде балықтың түріне, мөлшеріне немесе қолданылатын нақты әдістерге шектеулер қойылған: Алабама, Арканзас, Джорджия, Иллинойс, Канзас, Кентукки, Луизиана, Мэриленд, Миссисипи, Солтүстік Каролина, Оклахома, Оңтүстік Каролина, Теннесси және Висконсин. Кейіннен Техас және Батыс Вирджиния штаттарында да заңдастырылды.

Әдіс

Балықты суға тек қолмен немесе аяқпен ұстау идеясы қарапайым болғанымен, «нудлинг» процесі күрделірек. Сомды жемтік ретінде таңдау кездейсоқ емес, олардың өмір сүретін ортасымен байланысты. Шағылысу кезінде сомдар суға батқан құрылымның астында шұңқыр қазады немесе оған кіреді. Аналық жұмыртқаларын шұңқырға салады, ал аталық жұмыртқаларды қорғайды. Жұмыртқалардан шабақ шыққанда, олар кетеді, сосын аталық та шұңқырды тастап кетеді. Бастапқыда, «нудлер» су астына бірнеше футтан (шамамен 3 метрден) 6 метрге дейін тереңге түсіп, табылған сом шұңқырына қолын салады. Барлығы жоспарланғандай болса, сом алға жүзіп, балықшының қолына тіркеледі, әдетте қашу үшін қорғаныс амалы ретінде. Егер балық өте ірі болса, «нудлер» оны жеңіне (сақасына) орап алады. «Нудлерлер» көбінесе оларға сомды жағаға немесе қайыққа жеткізуге көмектесетін көмекшілері болады; қауіпсіздік үшін жұптасып «нудлинг» жасау маңызды, сонымен қатар бұл оны әлеуметтік іс-шараға айналдырады, «нудлинг» серіктестері көбінесе ұзақ мерзімді байланыс құрады. «Нудлинг» арқылы ұсталған сомның орташа салмағы 18 кг шамасында болады. Бұл тақырып американдық «Cougar Town» ситкомында, сондай-ақ «King of the Hill» анимациялық ситкомының «The Redneck on Rainey Street» атты эпизодында және «Ben 10 Omniverse» анимациялық сериалының 12-ші эпизодында, «Gone Fishin» тақырыбында көрсетілді. «Bon Appétit» YouTube арнасының «It's Alive» (2019) атты сериясында Брэд Леоне мен Мэтти Мэтисон «нудлинг» жасағанды көрсетті. «Нудлинг» 2009 жылғы «Leaves of Grass» фильмінде Кери Расселл сом аулаушы рөлінде, 2009 жылғы «Fish Tank» және 2016 жылғы «Deepwater Horizon» фильмдерінде де пайда болды. «The Noodler's» маркалы қалам сиясы «адалдық сезімін табу үшін адам мен жануар арасындағы күресті теңестіруге тырысатын оңтүстік спорты» деп сипатталған «нудлингке» сілтеме жасап аталған, ал этикеткасында сом суреті бар сия бөтелкелері бар.

Қауіптері

Суға батудан немесе су астындағы қауіпті жағдайлардан жарақат алудан басқа, қолмен балық аулаушылар (нудлерлер) басқа да физикалық қауіптерге тап болады, оның ішінде қуыс шайқаулы балықтардың тасталган тесіктерінде кездесетін су жануарларынан туындайтын өлімге әкелетін жарақаттар да бар, мысалы, бақалар, жыландар, су құндыздары және аллигаторлар. Кең киімдер тамырларға немесе тастарға ілігіп қалуы мүмкін, ал су астында түрлі жарақаттар алу қаупі бар, олар сыртқы жаралардан бастап саусақтарды жоғалтуға дейін жетеді. Көптеген мақалаларда сақтық шаралары ұсынылады, мысалы, жұптасып жұмыс істеу, теріге жақын киім кию және тесіктерді таяқпен тексеру. Басқа ұсыныстар: көйлексіз немесе қысқа жеңді көйлек кию, қолдарды қорғау үшін қолғап кию және әшекейлер тағудан аулақ болу. Қолмен балық аулаудың (нудлинг) адам басына шаққандағы өлім көрсеткіші, оның басқа балық аулау түрлерімен салыстырғанда өте қауіпті екенін көрсетеді. Қолмен балық аулауға байланысты өлім жағдайлары тіркелген.