Кіріспе

Орешти (; Broos, Szászváros, Saxopolis, Трансильваниялық саксон: Brooss) – Румынияның орталық бөлігіндегі, Гунедоара округіндегі шағын қала және муниципалитет.

Тарих

7-9 ғасырлар – Ескі батпақ орнында адам қонысы болды, қазір ескі қала орталығы орналасқан, оның қалдықтары 10 ғасырда, алғашқы бекініс жоғары көтерілген жер және ағаш қоршаулармен салынған кезде, табылған. 11-12 ғасырлар – Бірінші христиан діни ғимараты – Орештие ротондасы тұрғызылды. Бұл дөңгелек шіркеу, оның жасы 1000 жылға жуық деп бағаланады. Мүмкін, оны тек 11 ғасырда Ораштия аймағы мен оның айналасын басқарған аристократиялық отбасылар ғана пайдаланған. Жақын жерде сол кезеңдегі ұқсас құрылыс бар – Геоагиу ротондасы. 1105 жылы Бірінші крест жорығының салдарынан Ансельм фон Браз, Логнның шателені, валлондық министрлік графы осында қоныстанды. Тарихшы Карл Курт Клейн оның ұлдары мен ұрпақтарымен бірге қазіргі Ораштия қаласы орналасқан аймаққа көшіп келгенін айтады, бірақ бұл дәлелденбеген. 1200 жыл – Трансильвания жылнамаларында бұл қала қабырғаларын салу басталған жыл деп көрсетілген. Бірақ, қолайсыз жағдайларға байланысты бұл жоба кейіннен тоқтатылды. 1206 жылы Венгрия королі Андрей II Ораштиге жақын орналасқан Ромос ауылын Трансильваниядағы алғашқы үш ауылдың бірі ретінде атады. Қалған екі ауыл – Игиу және Кричау. 1224 жылы Андрей II саксон отаршылдарының артықшылықтарын растады және қала төңірегіндегі ормандарда тұратын румын (Блахи) және печенег (Биссен) халқының бар екенін атап өтті. Елді мекенде Венгрия патшалығы берген бірқатар артықшылықтар сақталды. Қаланы патшалық судья (iudex regium) басқарды, оған жергілікті шеберлер мен бай саудагерлерден таңдалып алынған 12 қазылар көмектесті. 1239 жыл – Бұл Ораштие францискан шіркеуінің монастырының негізін қалау жылы. 1241 жылы Ораштия моңғол шапқыншылығы кезінде қирады. Бюри басшылығымен моңғол тумены 11 сәуірде Сибиу бағытынан Олт аңғары арқылы Трансильванияға кірді. Бірінен соң бірі Миеркуреа Сибиулуи (Рузмаргт), Себес (Мюльбах) және Ораштия (Брус) орындықтары қиратылды. Моңғол әскері 25 сәуірде Сенадқа жетті. Ораштия, шамамен, 11-25 сәуір аралығында жойылған болуы мүмкін. Моңғолдардың қоныстар мен қалаларды қиратуы Францискандық монах Рожерий Апулияның Альба-Юлияны сипаттауында айқын көрінеді: «Мен өлтірілгендердің сүйектері мен бас сүйектерінен, қиратылған шіркеулер мен сарайлардың қабырғаларынан басқа ештеңе таба алмадым, олар христиан қанымен шашыратылған». Кейін король Бела IV аймақты жаңа саксон отаршылдарымен және қоныс аударушылармен толтырды. 1309 жылы Ораштиде шамамен 1600 адам тұрды. Францискан ордені қалада құрылды және олар қазіргі францискан монастырі орнында шіркеу салды. 1324 жылы Мажарстан королі Карл I Роберт елді мекенге қала мәртебесін беру туралы жариялады. 1334 жылы Ораштия аймағындағы салық жинаушы діни қызметкер Иоанн (Johannes Sacerdos) халық санағын жүргізді, түтіндерді санады. Үш жүз қырық төрт үй, қоғамдық монша, төрт монах және Николай (Николай) діни қызметкердің төрт үйі санаққа алынды. Бұл Прицац ауылында сакстардың болуы туралы алғашқы мәлімет. Сондай-ақ, Ораштия аймағындағы сакстарға тиесілі екі мемлекеттік мектеп туралы айтылады. 1344 жылы Католик шіркеуінің қамқоршысы «Қасиетті Николай» туралы алғашқы жазба Ораштиядан шыққан. 1349 жылы Сибиуде берілген құжатта Ораштия орындығы (de sede Waras) тұңғыш рет аталып өтті. 1364 жылы Саксондар Каштау ауылында Ораштия маңындағы колонияға қоныстанды. 1367 жылы Археакон Ладислау Угоксадан Ораштияның христиан (де Варасо) «ке жіберілген хат Ораштияның патшалық судьясының жұмыс істегені туралы ең көне дәлел. 1372 жылы Варасо Стефаны (Штефан де Ораштия) Трансильваниядағы жеті саксондық орынның өкілі болып тағайындалды. 1374 жылы Хроникалар граф Михаи де Орашти (де Варасио) және аймақтың билеушісі Михаи Блас де Орашти (Михаил Блас фон Брус) деп атады. 1376 жылы қалада он тоғыз гильдия (fraternitas) белсенділік танытқан. 1420 жылы өлкеге Осман әскері шабуыл жасады. 1420 жылы 24 қыркүйекте түрік әскері Трансильванияның оңтүстік-шығысына шабуыл жасап, Хацег округіне жақын жерде Трансильвания воеводасы Миклош Цсакидің қолбасшылығындағы қарулы әскерді жеңді. Екі күннен кейін түрік әскері Ораштияны және оның айналасын тонап, өртеп жіберді, кейін бірнеше мың тұтқынға алып, құл етті. 1425 жылы Ораштиядан келген сакстар түріктерге тауар жеткізуші болды. Қаланың неміс тіліндегі атауын Брос немесе Брус деп атады. 1433 жылы Ватикан тіркелімдерінде Трансильвания, Банат және Валахиядан келген бірнеше діни саяхатшылардың тізімі келтірілген. Олардың арасында Ораштиядан (Орастия) Бласийдің ұлы Петру болды. Тіркелімде Петірдің бұрын Шығыс православие дінінің (грекорум) мүшесі болғандығы, Римдегі Қ...

Мәдениет және демалыс

Ортағасырлық бекінілген шіркеу шамамен 1400 жылы готика стилінде, ескі роман стиліндегі базиликаның іргесінде салынған. 1820-1823 жылдар аралығында ескі шіркеудің солтүстігіне жаңа лютеран шіркеуі салынды. Екі шіркеу де қабырғамен қоршалған. Қалада қазіргі уақытта яһуди халқы жоқ, бірақ оның тарихи синагогасы муниципалитет тарапынан қайта жаңартылып, Мәдениет үйі ретінде қолданылады.