Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер асты құдайлары немесе рухтары, грек құдайлары.
Deities or spirits of the underworld
the Greek deities
Хтондық сөз (/θ//ɒ//n//ɪ//k/) немесе хтониан, ежелгі грек тіліндегі χθών, "хтон" сөзінен туындаған, "жер" немесе "топырақ" деген мағынаны білдіреді. Ол χθόνιος немесе "жердің ішінде, астында" деген сөзден тікелей аударылады, бұл Γῆ немесе "ге" сөзінен ерекшеленеді, ол жер бетіндегі тірі бетке қатысты. Грек тілінде хтониан – жер астымен байланысты нәрселерді сипаттау үшін қолданылатын сөз, және хтониан құдайлар, хтониан рәсімдері, хтониан культтері және тағы басқалары сияқты контексттерде қолданылуы мүмкін. Бұл Олимпиада құдайлары мен олардың рәсімдерімен және культтерімен салыстырылады. Олимпиада құдайлары жер үстінде, әсіресе аспанда бар нәрселерге сілтеме жасайды деп түсініледі. Егіншілікпен байланысты құдайлар да хтониандық байланыстарға ие деп есептеледі, себебі егін егу және өсіру процесінің бір бөлігі жер астында жүзеге асады.
The word chthonic ('/θ//ɒ//n//ɪ//k/), or chthonian, is derived from the Ancient Greek word χθών, "khthon", meaning earth or soil. It translates more directly from χθόνιος or "in, under, or beneath the earth" which can be differentiated from Γῆ, or "ge", which speaks to the living surface of land on the earth. In Greek, chthonic is a descriptive word for things relating to the underworld and can be used in the context of chthonic gods, chthonic rituals, chthonic cults, and more. This is as compared to the more commonly referred to Olympic gods and their associated rites and cults. Olympic gods are understood to reference that which exists above the earth, particularly in the sky. Gods that are related to agriculture are also considered to have chthonic associations as planting and growing take place in part under the earth.
Хтондық құдайлар
Хтондық және орандық, немесе олимпиадалық сипаттамалар толыққанды қарсы емес. Олар құдайлар мен оларға табыну түрлерін нақты санаттарға бөліп көрсетпейді, ал құлшылықтың үздіксіз спектрін білдіреді. Бұл терминдер жер асты әлемімен және/немесе егіншілікпен байланысты екенін көрсетеді. Осы себепті, Аид, Персефона және Эриния сияқты кейбір құдайлар жер астымен жақындығына байланысты хтондық деп есептелуі мүмкін. Алайда, кез келген құдайдың әртүрлі жақтарын баса көрсету үшін оны хтондық деп қарастыруға болады. Мысалы, Деметр мен Гермес он екі олимпиадалық құдайлардың қатарына жатса да, көбінесе хтондық деп саналады.
Chthonic and ouranic, or olympic, are not completely opposite descriptors. They do not cleanly differentiate types of gods and worship into distinct categories, but represent a cultic spectrum. These terms communicate associations with the underworld and/or agriculture. This makes some deities such as Hades, Persephone, and Erinyes more likely to be considered chthonic due to their proximity to the underworld. While this is the case, virtually any god could be considered chthonic to emphasize different aspects of the god. For example, Demeter and Hermes are categorized within the twelve Olympian gods but are often considered chthonic.
Эпитеттер
Ежелгі Грецияда құдайлардың есімдері кейде епітетпен толықтырылатын, ол тұжырымдама тегі есімге ұқсас болатын. Осы ретте епітеттің мақсаты құдайдың ерекшелігін немесе байланысын сипаттаудан тұрды. "Хтоний" және "Хтония" есімдері құдай немесе құдайшаның атын қоса келгенде, олардың жер асты әлеміне немесе егіншілікке қатысты екенін көрсететін. Персефона – Хадиспен бірге Аду әлемінің патшайымы. Ол жылдың жартысын жер астында, ал қалған жартысын жер үстінде өткізеді. Персефонаның жер астында болу кезеңі қыспен сәйкес келеді, ал ол жерге қайтқанда көктемді бейнелейді. Осы себептерге байланысты ол негізінен жер асты әлемімен де, егіншілікпен де байланысты. Деметра Персефонаны Аидтан қайғымен құтқаруға тырысқандықтан, жер асты әлемімен байланысты. Сонымен қатар, ол егіншілік пен құнарлылықпен де байланысты. Бұған қоса, Фюриялар немесе Эриниялар жер асты әлемінде мекендейді және олар қастықпен белгілі.
In Ancient Greece, the names of deities were sometimes followed by an epithet, similar in concept to a surname. In this context, the purpose of an epithet was to describe a characteristic or association of a deity. The epithets 'chthonios' and 'chthonia' would follow the name of a god or goddess to reference their relationship either to the underworld or agriculture. Persephone is the Queen of the Underworld alongside Hades. She spends half the year in the underworld and the other half above the earth. The period when Persephone is in the underworld corresponds with winter while she personifies spring when she returns to above the earth. It is for these reasons that she is mainly associated with the underworld as well as agriculture. Demeter is related to the underworld as she attempts to rescue Persephone from Hades in her grief. Additionally, she is associated with agriculture and fertility. Additionally, the Furies, or the Erinyes, reside in the underworld and are known for vengeance.
Хтондық құлшылық
Құрбандықтар ежелгі грек дінінің маңызды бір бөлігі болды. Олар құдайлармен байланыс құру үшін пайдаланылды және көбінесе құрбан шалу мен құйымдату түрінде жасалған. Құрбандықтар жер асты құдайларына да, аспан құдайларына да табынудың орталық бөлігі болды, бірақ осы рәсімдердің ерекшеліктері айырмашылықтарға ие болды. Бұл айырмашылықтар гректердің жер асты және аспан құдайларын қалай түсінгенін, сондай-ақ олармен қалай қарым-қатынас жасағанын көрсетеді.
Offerings were a significant aspect of Ancient Greek religion. They were used to communicate with the gods and commonly took the forms of sacrifice and libation. Offerings were central to the worship of both chthonic and ouranic gods, though the specifics of these rituals differed. These differences provide insight into the ways in which Greeks perceived chthonic and ouranic deities as well as the ways they related to them.
Құрбандық
Орандық құрбандықтар күндіз орындалып, оларға шарап құйылатын. Олар ғибадатханалардың сыртында орналасқан биік құрбандық алаңдарында жасалатын. Құрбандыққа шалынған малдың түтіні Олимпиада құдайларына қарай көкке көтеріліп, жағылатын. Құрбандық пісірілген соң, ғибадат етушілер оны құдайлармен ортақтасып жейміз деген ниетпен той жасап жеп қоятын. Олар малдың жеуге жарамды бөліктерін жеп, қалған бөліктерін құдайға арнап өртеді. Құрбандық шалу кезінде, құлшынатын адамдар алақандарын ашып, жоғары көтеріп, ораник құдайларының мекені – аспанға қарай ишарат жасайтын. Хтоникалық құрбандықтар көбінесе құдайға қара немесе қоңыр терілі жануар сыйлау арқылы белгіленетін. Ғибадат етушілер құрбандық етін жемей, оның барлығын құдайға арнап өртейтін. Осындай құрбандық толық өртеліп, жойылғандықтан "голокаст" деп аталады. Бұдан өзге, құлшынатын адамдар қолдарын төмен түсіріп, жер беті мен жер астына, хтоникалық құдайларға қарай бұратын. Хтоникалық құлшыныстың мақсаты – жер астындағы құдайлармен байланыс орнату болғандықтан, құрбандықтар осы құдайларға жету үшін жерге бағытталатын.
Ouranic sacrifices took place during the daytime and included wine as a libation. They were performed on high altars which resided outside of temples. The animal sacrifice was roasted with the smoke traveling upward toward the sky, in the direction of the Olympic gods. Once cooked, the worshippers would feast on the sacrifice with the idea that they were sharing this meal with the gods. The worshippers would eat the consumable portions of the animal and burn the rest for the god. While performing the sacrifice, worshippers would raise their palms open and upward, again gesturing toward the sky where the ouranic gods resided. Chthonic sacrifice was commonly defined by offering a black or dark hided animal to the deity. Worshippers did not consume the sacrifice themselves, but instead burned the entirety of the animal for the god. This type of sacrifice is called a holocaust, defined by the completely burned and destroyed nature of the offering. Additionally, worshippers lowered their palms and faced them downwards toward the earth and underworld, in the direction of the chthonic gods. The goal of chthonic worship was to interact with gods beneath the earth so offerings were directed toward the ground to reach these deities.
Ғылыми пікірталастар
Хтондық ерекшелігінің тарихи тұрғыдан дұрыс және/немесе пайдалы болуы туралы ғылыми пікірталас жүріп жатыр. Ван Стратен сияқты кейбір ғалымдар бұл терминнің археологиялық тұрғыдан растала алмайтынын мәлімдейді. Олардың кейбіреулері қазіргі заманда қолданылатын хтондық ұғымының Ежелгі Грециядағыдан гөрі екіұшты және нақтырақ екеніне сенеді.
There is scholarly debate regarding whether the distinction of chthonic is historically accurate and/or useful. Some scholars, including van Straten, argue that the term is not archaeologically verifiable. Some of these scholars believe that the modern use of chthonic is much more binary and concrete than it was in Ancient Greece.