Кіріспе
Италиялық салт атты, дипломат және қылышбаз Фиоре Фурлано де Цивидале д'Австрия, делли Либери да Премариакко (Fiore dei Liberi, Fiore Furlano, Fiore de Cividale d'Austria; шамамен 1350 жылы туған; 1409 жылдан кейін қайтыс болған) – 14 ғасырдың соңында өмір сүрген салт атты, дипломат және көшпелі қылышбаздық шебері. Ол – қазірге дейін сақталған әскери өнер туралы нұсқаулықтың авторы болған ең ерте итальяндық шебер. Оның "Шаяндағы гүл" (Fior di Battaglia, Flos Duellatorum) ең көне қылышбаздық нұсқаулықтардың бірі болып табылады.
Fiore Furlano de Cividale d'Austria, delli Liberi da Premariacco (Fiore dei Liberi, Fiore Furlano, Fiore de Cividale d'Austria; born ca. 1350; died after 1409) was a late 14th century knight, diplomat, and itinerant fencing master. He is the earliest Italian master from whom an extant martial arts manual has survived. His Flower of Battle (Fior di Battaglia, Flos Duellatorum) is among the oldest surviving fencing manuals.
Өмір
Фиоре деи Либери қазіргі Италияның Фриули аймағындағы Аквилея патриархалды мемлекетіндегі Сивидале-дель-Фриули қаласында, Бенедеттоның ұлы және Премариакконың Либери үйінің ұрпағы болып дүниеге келді. Либери деген термин, мүмкін, тек тегі болғанымен, оның отбасы императорлық тікелей мәртебеге ие болған болуы мүмкін, я тоң Эдельфрей (nobili liberi, "еркін дворяндар") тобының, я орта ғасырларда дворяндардың төменгі буынындағы германдық ерлік сыныбының, немесе императорлық еркін рыцарьлардың өсіп келе жатқан тобының мүшесі болған. Әртүрлі тарихшылар Фиоре мен Бенедеттоның 1110 жылы император Генрих V-тен тікелей мәртебе алған Премариакконың Кристалло деи Либериден тарағандығын болжады, бірақ бұл әлі расталмаған. Фиоре өзінің жекпе-жек өнеріне табиғи бейімділігі бар екенін және жас кезінде жаттығуды бастағанын, соңында Киелі Рим империясының итальяндық және германдық бөліктерінен келген "сансыз" шеберлерден білім алғанын жазды. Ол сондай-ақ жақсы оқушыдан күтетін тіпті шектеулі дағдылары жоқ көптеген "жалған" немесе лайықсыз шеберлермен кездескенін айтады, олардың арасында Николо Унрицилино (Николо фон Урслинген), Галеаццо Каттанео деи Грумелли (Галеаццо Гонзага да Мантова), Ланциллотто Бекария ди Павия, Джованнино да Баджио ди Милано және Аццоне ди Кастельбарко, сондай-ақ олардың кейбір жауынгерлік ерліктерін атап өтеді. Сол жылы Аквилеялық мұрагерлік соғысы басталды, себебі Удине мен айналасындағы қалалардың зайырлы дворяндары жаңадан тағайындалған патриарх Филипп II д'Аленсонды биліктен кетіруге тырысты. Фиоре кардиналға қарсы зайырлы дворяндардың жағына шықты, өйткені 1383 жылы оған үлкен кеңес Удине қаласын қорғаған артиллериялық қаруларды (ірі арбалеттер мен катапульттарды қоса) тексеру және күтіп ұстауды тапсырды. 1384 жылы ол магистрат, бейбітшілік сақшысы және үлкен кеңестің өкілі ретінде жұмыс істегені туралы жазбалар бар, бірақ содан кейін тарихи жазбаларда ешқандай мәлімет жоқ. Соғыс 1389 жылы жаңа патриарх тағайындалғанға дейін және бейбіт келісімге қол жеткізілгенге дейін жалғасты, бірақ Фиоре соғысқа қатысқан-бармағаны белгісіз. 1384 жылы кеңес жазбаларында бес рет айтылғандықтан, одан кейінгі бес жылда оның мүлдем аталмауы өте таңғаларлық. Соғыстан кейін Фиоре Солтүстік Италияда көп саяхаттап, фехтованиеге үйреткен және ер адамдарды дуэльдерге дайындаған сияқты. 1395 жылы Фиоре Падуада жалдамалы капитан Галеаццо Гонзаганы Мантуялық француз маршалы Жан II Ле Мэнгремен (соғыс есімі "Бусико") дуэльге дайындады. Галеаццо Бусико француз корольдік сарайында итальяндықтардың ерлігін күмәнмен қарағандықтан, 15 тамызда Падуада дуэль өткізуге келісті. Падуаның мырзасы Франческо Новелло да Каррара және Мантуяның мырзасы Франческо I Гонзага да қатысты. Дуэль ат үстінде найзамен басталуы керек еді, бірақ Бусико шыдамсыздық танытып, қарсыласына шабуыл жасап, өзінің атына мінгенге дейін шабуылға түсті. Каттанео француздың қаруына қатты соққы берді, бірақ кейін қарусыздандырылды. Осы сәтте Бусико балтасын ұстауға ұмтылды, бірақ иелер дуэльді тоқтату үшін араласты. Фиоре 1399 жылы Павияда қайта пайда болады, бұл жолы Джованнино да Баджионы Сирано есімді неміс рыцарымен дуэльге дайындады. Бұл шайқасқа 24 маусымда Милан герцогы Джан Галеаццо Висконти, герцогиня және басқа да ақсүйектер қатысты. Дуэль үш рет ат үстінде найзамен, содан кейін үш рет ат үстінен балтамен, соққымен және пышақпен өткізілуі керек еді. Олар ақырында тағы екі рет жүгіріп, бесінші рет Баджио Сираноның атын көкірекке түйреп өлтірді, атын өлтірді, бірақ осы процесте найзасын жоғалтты. Олар қалған тоғыз жекпе-жекте жоспарланғандай шайқасты, ал олардың қаруларының күштілігі (және барлық қарулар тұншықтырылғандығы) арқасында екі жауынгер де осы алмасулардан зардап шекпеді. Фиоре сол жылы кем дегенде бір жекпе-жекке қатысқан болуы мүмкін, оның соңғы шәкірті Аццоне ди Кастельбарко мен Джованни дельи Орделаффи арасындағы жекпе-жек, өйткені соңғысы 1399 жылы қайтыс болған деп белгілі. Кастельбарконың жекпе-жектерінен кейін Фиоренің қызметі белгісіз. 1390 жылдары оқытқан ақсүйектердің адалдықтарына сүйене отырып, ол өзінің мансабының соңғы кезеңінде Милан герцогтік сарайымен байланысты болған көрінеді. Осы онжылдықта ол көп уақытын жазуға арнады деп болжауға болады. Осыдан басқа, 15-ғасырда Фиоренің қызметі туралы нақты ештеңе белгілі емес. Франческо Новати мен Д. Луиджи Занутто 1409 жылға дейін ол Феррара, Модена және Парма маркизі Николо III д'Эстеге сарайдың фехтование шебері болып тағайындалды деп болжайды; 1402 жылы Милан құлағанда ол осы лауазымға ауысқан болуы мүмкін, бірақ Занутто тіпті 1399 жылғы Николоның қарулы жүрісіне оны дайындағанын болжады. Алайда, "Шаяқтың гүлі" еңбегінің екі сақталған данасы маркизге арналған, бірақ қолжазбалардың Милан мен Феррараның 1404 жылы жасасқан келісімі бойынша Феррараға дипломатиялық сый ретінде жазылғандығы ықтимал. Фиоренің қайтыс болған уақыты мен орны белгісіз. Оның жазбаларының тереңдігі мен күрделілігіне қарамастан, Фиоре деи Либери итальяндық фехтование дамуында аса ықпалды шебер болмаған сияқты. Осы салада оның дерлік замандасы болоньялық шебер Филиппо ди Бартоломео Дарди үстемдік құрды. Дегенмен, оның еңбегіне ұқсас көптеген кешірек трактаттар бар, олардың ішінде Филиппо ди Вади мен Людвиг VI фон Эйб фон Хартенштейннің жазбалары бар. Бұл Фиоренің тікелей ықпалынан немесе оның жазбаларынан туындауы мүмкін, немесе Йохане мен Николаидің ескі дәстүрі оның тікелей шәкірттерінен тысқары таралып кеткенін көрсетеді.
After the war, Fiore seems to have traveled a good deal in northern Italy, teaching fencing and training men for duels. In 1395, Fiore can be placed in Padua training the mercenary captain Galeazzo Gonzaga of Mantua for a duel with the French Marshal Jean II Le Maingre (who used the war name "Boucicaut"). Galeazzo made the challenge when Boucicaut called into question the valor of Italians at the royal court of France, and the duel was ultimately set for Padua on 15 August. Both Francesco Novello da Carrara, Lord of Padua, and Francesco I Gonzaga, Lord of Mantua, were in attendance. The duel was to begin with spears on horseback, but Boucicaut became impatient and dismounted, attacking his opponent before he could mount his own horse. Cattaneo landed a solid blow on the Frenchman's helmet, but was subsequently disarmed. At this point, Boucicaut reached for his poleaxe but the lords intervened to end the duel. Fiore surfaces again in Pavia in 1399, this time training Giovannino da Baggio for a duel with a German squire named Sirano. It was fought on 24 June and attended by Gian Galeazzo Visconti, Duke of Milan, as well as the duchess and other nobles. The duel was to consist of three bouts of mounted lance followed by three bouts each of dismounted poleaxe, estoc, and dagger. They ultimately rode two additional passes and on the fifth, Baggio impaled Sirano's horse through the chest, slaying the horse but losing his lance in the process. They fought the other nine bouts as scheduled, and due to the strength of their armor (and the fact that all of the weapons were blunted), both combatants reportedly emerged from these exchanges unharmed. Fiore was likely involved in at least one other duel that year, between his final named student Azzone di Castelbarco and Giovanni degli Ordelaffi, as the latter is known to have died in 1399. After Castelbarco's duels, Fiore's activities are unclear. Based on the allegiances of the nobles that he trained in the 1390s, he seems to have been associated with the ducal court of Milan in the latter part of his career. we may assume that he devoted a considerable amount of time to writing during this decade. Beyond this, nothing certain is known of Fiore's activities in the 15th century. Francesco Novati and D. Luigi Zanutto both assume that some time before 1409 he accepted an appointment as court fencing master to Niccolò III d'Este, Marquis of Ferrara, Modena, and Parma; presumably he would have made this change when Milan fell into disarray in 1402, though Zanutto went so far as to speculate that he trained Niccolò for his 1399 passage at arms. However, while two surviving copies of "the Flower of Battle" are dedicated to the marquis, it seems more likely that the manuscripts were written as a diplomatic gift to Ferrara from Milan when they made peace in 1404. The time and place of Fiore's death remain unknown. Despite the depth and complexity of his writings, Fiore dei Liberi does not seem to have been a very influential master in the development of Italian fencing. That field was instead dominated by the tradition of his near contemporary the Bolognese master Filippo di Bartolomeo Dardi. Even so, there are a number of later treatises which bear strong resemblance to his work, including the writings of Philippo di Vadi and Ludwig VI von Eyb of Hartenstein. This may be due to the direct influence of Fiore or his writings, or it may instead indicate that the older tradition of Johane and Nicholai survived and spread outside of his direct line.
Соғыс гүлдері
Бұл трактаттың төрт жазба нұсқасы сақталған, сондай-ақ кем дегенде екеуінің қазіргі орны белгісіз. Людвиг XV 13 және Пизани Dossi Ms. екеуі де Никколо III д’Эстеге арналған және олар оның сұрауымен және оның жоспары бойынша жазылғандығын көрсетеді. М.383 нұсқасында арнау жоқ және ол оның өзінің зердесімен жасалғанын мәлімдейді, ал Ms. Latin 11269 өзінің алғы сөзімен бірге кез келген арнауын жоғалтқан. «Ұрыс гүлінің» барлық сақталған нұсқалары әртүрлі ретпен ұйымдастырылған, бірақ осы екі жұптың да ұсынылу реті бойынша күшті ұқсастықтары бар. Еңбектің негізгі бөлімдері: abrazare, қарусыз күрес (көбінесе күрес деп аударылады, бірақ сөзбе-сөз аударғанда – бағытталған күрес); daga, қарусыз қорғаныс және пышақпен күрес ойындары; spada a un mano, бір қолмен семсерді қолдану (сондай-ақ «сапасыз семсер» деп аталады); spada a dui mani, екі қолмен семсерді қолдану; spada en arme, қару-жарақпен семсерді қолдану (негізінен жартылай семсерден алынған техникалар); azza, қару-жарақпен полякшаны қолдану; lancia, найза және таяқпен күрес; және атты шайқас (найза, семсер және бағытталған күрес қоса алғанда). Осы бөлімдерді байланыстыратын қысқа көпірлер бар, олар мысалы, бастончелло, яғни қарусыз және пышақ ұстаған қарсыластарға қарсы кішкентай таяқ немесе қамшымен күрес; ұзын семсер мен пышақпен күрес; таяқ пен пышақ және екі тоқпақ пен пышақпен күрес; және атқа отырған адамға қарсы chiavarinaны қолдану. Оқыту форматы трактаттың барлық нұсқаларында біркелкі. Әр бөлім алтын тәж киген шеберлер (немесе ұстаздар) тобымен басталады, олардың әрқайсысы олардың қаруымен қолдануға болатын нақты қорғаныс позасын көрсетеді. Олардан кейін «Remedio» (дәрмен) аталған шебер келеді, ол кейбір қарапайым шабуылдарға қарсы қорғаныс әдісін көрсетеді (әдетте тізімделген қорғаныс позаларын қалай пайдалануға болатынын көрсетеді), содан кейін оның шәкірттері (немесе студенттері), аяқтарында алтын жартылай шектер киген тұлғалар осы емдеудің түрлерін және вариацияларын көрсетеді. Шәкірттерден кейін әдетте «Contrario» (қарсы) аталған шебер келеді, ол тәж бен жартылай шектер киіп, шебердің (және оның шәкірттерінің) емдеуіне қалай қарсы тұруға болатынын көрсетеді, кейде оның шәкірттері де жартылай шектер киіп келеді. Сирек жағдайларда төртінші типтегі шебер пайда болады, ол «Contra Contrario» (қарсы қарсы) деп аталады, ол да тәж бен жартылай шектер киіп, шебердің қарсыласын қалай жеңуге болатынын көрсетеді. Кейбір бөлімдерде бірнеше негізгі емдеулер немесе қарсы шаралар бар, ал кейбіреулерінде тек біреу ғана бар. Сондай-ақ, бір қолжазбадағы суретте шәкірттің жартылай шегі ғана бейнеленген, ал басқа бір суретте шебердің тәжі де көрсетілген жағдайлар бар. Бұл жағдайда бұл қасақана жасалғандықтан болуы мүмкін, немесе суретшінің қателігі болуы да мүмкін.
Фиор ди Батталья (Людвиг XV 13 әпкесі)
Людвиг XV 13 қолжазбасы, сонымен қатар «Фиор ди Батталья» деп аталады, қазіргі уақытта Лос-Анджелестегі Дж. Пол Гетти мұражайында сақталады. Оның прологы, форматы, суреттері және мәтіні M.383 қолжазбасына өте ұқсас, бірақ күміс эмальдан мүлдем бос. Мәтін нашар итальян тілінде жазылған, бірақ түсінікті және мазмұнды сипаттамалық абзастар түрінде келген. M.383 қолжазбасымен ортақ белгілеріне қарамастан, маңызды айырмашылықтар бар, соның ішінде ақпараттың тәртібі айтарлықтай өзгеше. Бұл «Фиор ди Батталья» төрт қолжазбасының ең ұзын және толық нұсқасы. Бұл қолжазба әдетте «Гетти нұсқасы» деп аталады. Людвиг XV 13 қолжазбасының белгілі шығу тегі: Pisani Dossi қолжазбасы – сериядағы күні көрсетілген жалғыз қолжазба, ол алты айлық еңбектен кейін 1409 жылдың 10 ақпанында аяқталғанын мәлімдейді. Ол 36 фолиодан тұрады және екі түрлі прологқа ие: біреуі – қайта өрлеу дәуірінің латын тілінде, екіншісі – итальян тілінде. Мәтіннің негізгі бөлігі әр бетке төрт-алты суреттен тұрады, олардың әрқайсысы оны түсіндіру үшін қысқа жұп немесе төрттік өлеңмен сүйемелденеді. Бұл қолжазба әдетте «Novati» немесе «Pisani Dossi нұсқасы» деп аталады. Pisani Dossi қолжазбасы 1902 жылы Франческо Новати факсимиле түрінде жарияланды, онда «Солғыс гүлінің» жалпыға қолжетімді көшірмесі бар. Алайда, бұл факсимиленің қаншалықты дәл екені белгісіз, себебі дәлелдер Новатиның түпнұсқа қолжазбаны тікелей көшірмеген, оның орнына оны іздеу үшін суретшіні жалдағанын көрсетеді. Бұл суреттерге қателіктердің енуіне мүмкіндік берген, сонымен қатар Гетти және Морганның көркемдік стилінен байқалатын айырмашылықтарды түсіндіруге болады. Pisani Dossi қолжазбасының белгілі шығу тегі: Қолжазбаның қазіргі түрінде алғы сөзі жоқ; ол әр бетке екі суреттен орналасқан 44 фолиодан тұрады және Фиоре трактатының суреттері толық боялған жалғыз көшірмесі. Фиоренің басқа еңбектерінен айырмашылығы, бұл қолжазба толығымен латын тілінде жазылған; оның сипаттамалары Пизан Dossi қолжазбасына ұқсас жұп және төрттік өлеңдермен берілген. Бұл қолжазба әдетте Флориус немесе Париж деп аталады. Мондшайн бұл Лионелло д’Эсте үшін жасалған сыйлық көшірмесі болуы мүмкін деп болжайды. Mss. Latin 11269 қолжазбасының белгілі шығу тегі: «Солғыс гүлінің» осы көшірмелерінің мазмұны мен қазіргі орналасқан жері белгісіз. Бұл тізімдер жоғарыда аталған қолжазбаларға сілтеме жасауы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта олардың ешқайсысы дұрыс фолио санына ие емес немесе физикалық сипаттамаларға сәйкес келмейді.
The contents and current whereabouts of these copies of the Flower of Battle are unknown. It is possible that these listings refer to manuscripts listed above, though none currently possess the correct number of folios or match the physical descriptions.
Сурет галереясы
Жоғары сапалы Ludwig XV 13 қолжазбасының суреттері Google Art Project жобасының арқасында қолжетімді. 2013 жылдың 8 мамырында алынды. Жоғары сапалы Ludwig XV 13 қолжазбасының суреттері J. Paul Getty мұражайының арқасында қолжетімді. 2013 жылдың 8 мамырында алынды. Pisani Dossi қолжазбасының Novati, 1902 жылғы көшірмесі (PDF файлы, 42 МБ). 2013 жылдың 8 мамырында алынды. Bibliothèque Nationale de France Франция Ұлттық кітапханасының көмегімен Mss. Latin 11269 қолжазбасының жоғары сапалы суреттері қолжетімді. 2013 жылдың 8 мамырында алынды.
Транскрипциялар мен аудармалар
Мэтт Истон мен Элеонора Дурбанның Ms. Ludwig XV 13 және Ms. M.383 қолжазбаларының жартылай аудармасы (көшірмемен қоса). 2013 жылдың 8 мамырында алынды. Роб Ловетт пен Марк Ланкастердің Ms. M.383, Ms. Ludwig XV 13 және Pisani Dossi Ms. қолжазбаларының жартылай аудармасы (көшірмемен қоса). 2013 жылдың 8 мамырында алынды. Гермес Микелинидің Pisani Dossi Ms. қолжазбасының аудармасы. 2013 жылдың 8 мамырында алынды. Шарли Бертоның Ms. Latin 11269 қолжазбасының француз тіліне аудармасы және көшірмесі. 2013 жылдың 8 мамырында алынды.