Кіріспе

Білім беру философиясы мен педагогикасы

Реджио-Эмилия әдісі – мектепке дейінгі және бастауыш білім беруге бағытталған білім беру философиясы және педагогикасы. Бұл тәсіл оқушыға бағытталған, конструктивистік және өздігінен басқарылатын оқу жоспары болып табылады, ол қарым-қатынасқа негізделген ортада өздігінен іздену және тәжірибелік оқытуды қолданады. Бағдарлама зерттеу, жаңалықтар ашу және ойын арқылы құрмет, жауапкершілік және қоғам қағидаларына негізделген. Бұл философияның мәні – балалар өмірінің алғашқы жылдарында өздерінің жеке тұлғаларын қалыптастырады және оларға өз ойларын жеткізуге мүмкіндік беретін "жүз тіл" сыйлық ретінде берілгендігінде. Реджио әдісінің мақсаты – балаларды осы символдық тілдерді (мысалы, сурет салу, мүсін жасау, театр) күнделікті өмірде қалай пайдалануға үйрету. Бұл тәсілді Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін педагог Лорис Малагуцци және Италиядағы Реджио-Эмилия маңындағы ауыл тұрғындары әзірледі; бұл тәсіл атын сол қаладан алған.

Тарих

Италиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде елде өзгерістер енгізу және жаңадан құруға деген ұмтылыс пайда болды. 1976 жылы Реджо-Эмилия қаласының бастауыш білім беру саясатына қарсылық білдіру оқу-тәрбие орталықтарын қоғамның қарауына ашты. Бұл ата-аналар мен қоғам қолдаған Реджо тәсілімен ерте білім беруді енгізуге әкелді. Осының нәтижесінде, нәрестелер мен сәбилер орталықтары бойынша жұмыс және зерттеу жөніндегі ұлттық топ құрылды. 1991 жылы Newsweek журналы Реджо-Эмилиядағы мектептердің әлемдегі үздік мектептердің қатарында екенін хабарлады. 2002 жылдың қарашасында Чикагода өткен Кіші жастағы балаларды оқыту жөніндегі Ұлттық қауымдастықтың жылдық конференциясында Солтүстік Американың Реджо-Эмилия альянсы ресми түрде құрылды.

Қоғамдық қолдау және ата-аналардың қатысуы

Реджио-Эмилияның жас балалары бар отбасыларға қоғамдық қолдау көрсету дәстүрі, балаларды жергілікті қоғамның ұжымдық жауапкершілігі деп қарау, Эмилия-Романья және Тосканада одан да берік қалыптасқан. Реджио-Эмилияда нәрестелер мен кішкентай балаларға арналған, сондай-ақ мектепке дейінгі білім беру бағдарламасы – қоғамның маңызды бөлігі, бұл жоғары қаржылық қолдау деңгейінде көрінеді. Қоғамның қатысуы, жергілікті үкімет саясатына маңызды ықпал ететін мектеп комитеті "La Consulta" мүшелігі арқылы да байқалады. Ата-аналар Реджио-Эмилия философиясының маңызды бөлігі болып табылады; олар өз балаларының серіктесі, әріптесі және қорғаушысы ретінде қарастырылады. Мұғалімдер әр баланың алғашқы ұстазы ретінде ата-аналарды құрметтейді және оқу бағдарламасының барлық аспектілеріне оларды тартады. Реджио-Эмилия сыныптарында ата-аналардың ерікті болып жұмыс істегенін көру жиі кездеседі. Бұл философия бала сыныптан кеткеннен кейін де тоқтамайды. Кейбір ата-аналар өз балаларын Реджио-Эмилия бағдарламасына жіберіп, оның көптеген қағидаларын өздерінің тәрбиелеу әдісіне және үй өміріне енгізеді. Ата-аналардың рөлі мектеп және сынып деңгейінде қоғамның рөлін шағылыстырады. Ата-аналар мектеп саясаты, балалардың даму мәселелері, оқу бағдарламасын жоспарлау және бағалау туралы пікірталасқа қатысуға міндетті.

Мұғалімдердің рөлі

Реджио әдісі бойынша мұғалім баламен бірге білім алатын және онымен ынтымақтаса жұмыс істейтін серік, оқытушы ғана емес. Мұғалімдер баланың қызығушылығына негізделген іс-шаралар мен сабақтарды жоспарлау, түсінігін тереңдету үшін сұрақтар қою және баланың білім алуын пассивті түрде бақылаудың орнына, оныңмен бірге белсенді түрде қатысу арқылы білім алу процесін жеңілдетуге ынталандырылады. "Баланың серіктесі ретінде мұғалім оқу процесінің ішінде болады" (Хьюетт, 2001). Реджио-Эмилия әдісінің кейбір іске асырылымдары өздігінен мұғалімнің дербес білім алушы ретіндегі тұжырымдамасын басқа тәсілдермен салыстырады. Мысалы:

Мұғалімдердің балаларды жақсырақ түсінуге ұзақ мерзімдік міндеттемесі Реджио-Эмилия әдісінің негізгі мәселесі болып табылады. Олар итальяндық балабақша мұғалімдерінің қызметке кіріспес бұрынғы дайындығының жеткіліксіздігін мұғалімдердің өзі анықтаған мақсаттармен ұштасқан, кеңейтілген біліктілікті арттыру мүмкіндіктерін ұсыну арқылы толықтырады. Мұғалімдердің дербестігі мұғалімдерге арналған нұсқаулықтардың, оқу бағдарламаларының нұсқаулықтарының немесе үлгерімді бағалау сынақтарының болмауынан көрінеді. Сырттан таңдалып қойылған талаптардың жоқтығы мұғалімдердің оқу бағдарламаларын жоспарлау және іске асыру үшін балаларды мұқият бақылау қажеттілігімен байланысты. Баламен жобалар үстінде жұмыс істеген кезде мұғалім кейіннен қарастыруға болатын деректерді жинау арқылы баланың білімін кеңейте алады. Мұғалім балаға "оқытылып жатқан" нәрсені толық түсінуіне көмектесу үшін белсенді және өзара қатысуды сақтауы керек. Мұғалімдер оқу процесінде әріптестерімен, оқушылармен және ата-аналармен серіктес болады. Олар өз байқауларын олармен үздіксіз диалог пен идеялары мен тәжірибелерінің дамуының бір бөлігі ретінде бөліседі. Бұл оларға жоспарларын, дайындықтарын және оқыту тәсілдерін икемдеуге мүмкіндік береді. Көбінесе мұғалімдер сыныпта балаларды тыңдап, байқап, оқу бағдарламасын жоспарлауға, ортаны дайындауға және оқушының қызығушылықтарын қолдайтын оқу құралдарын жасауға көмектесу үшін өз байқауларын жазады.

Құжаттамалық

Оқытушылар түрлі бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып, оқушылардың ойлау жолдарын мұқият жазып, көрнекі түрде ұсынады. Стандартталған бағалауларға емес, оқытушы балаларға сұрақ қойып, жақсылап құлақ естіп, олардың пікірін анықтайды. Мысалы, құжаттама оқушының сөздері, суреттері және фотосуреттері жиналған кітап немесе тақташа болуы мүмкін. Оқуды көрінеу ету арқылы оқушының ойлау және сезіну қабілеттерін зерттеуге болады, ал құжаттама педагогтардың жұмысын бағалауға және оқу жоспарын жетілдіруге көмектеседі. Бұл ата-аналарға балаларының оқу тәжірибесі туралы ақпарат береді және сынып пен мектеп үшін архив құруға мүмкіндік береді.

Қоршаған ортаның рөлі

Малагуцци физикалық ортаның ерте балалық шақ бағдарламасы үшін өте маңызды екеніне сенді; ол оны ересектер мен басқа оқушылармен қатар «үшінші мұғалім» деп атады. Жаңа кеңістіктерді жобалау және қолданыстағы кеңістіктерді қайта жаңарту мақсатының бірі – сынып бөлмесін айналағы ортамен, яғни мектептің қалған бөлігімен және мектеп орналасқан қоғаммен біріктіру болып табылады. Ортаның маңыздылығы балалардың өз әлемін «адамдар арасындағы күрделі, алуан түрлі, тұрақты және өзгеріп отыратын қарым-қатынастар, тәжірибелер әлемі, идеялар және идеяларды жеткізудің сан алуан жолдары» арқылы жақсы түсіне алады деген сенімге негізделген. Физикалық тұрғыдан алғанда, мектепке дейінгі мекемелерде көбінесе табиғи жарық және үй өсімдіктері болады. Сыныптар орталық алаңға ашылады, ас үйлер көрінетіндей етіп жасалған, ал сыртқы ортаға және айналағы қоғамға қол жеткізу аулалар, үлкен терезелер және әр сыныптағы есіктер арқылы қамтамасыз етіледі. Кіреберістер айналар (қабырғаларда, едендерде және төбелерде), фотосуреттер және балалардың жұмыстары, сондай-ақ олардың талқылауларының стенограммалары арқылы балалар мен ересектердің назарын аударады. Осы сипаттамалар сыныптың ішкі кеңістігіне де тән, онда жобалық жұмыстардың көрмелері табылған заттар мен сынып материалдарымен үйлеседі. Әр жағдайда орта көрерменге ақпарат береді және оны қызықтырады. Ортаны қолдайтын басқа элементтерге керек-жарақтарды сақтауға арналған кеңістік кіреді, олар эстетикалық ерекшеліктеріне назар аудару үшін жиі орналастырылып отырады. Әр сыныпта үлкен, орталықта орналасқан ателье және кішкентай ателье түріндегі студиялық кеңістіктер, сондай-ақ үлкен және кіші топтық іс-шараларға арналған бөлінген орындар бар. Мектеп бойынша балалардың өзара әрекеттесуіне мүмкіндік жасауға тырысады. Киім ауыстыру аймағы орталық алаңда орналасқан; сыныптар телефондар, дәліздер немесе терезелермен байланыстырылған; ал асханалар мен дәретханалар қоғамдық сезімді күшейту үшін жобаланған. Оқушылардың тобы үш жыл бойы бір мұғаліммен бірге оқиды, бұл орта мен қарым-қатынастарда тұрақтылықты қамтамасыз етеді.

Ұзақ мерзімді жобалар - білім алу құралы

Оқу бағдарламасы заманауи балалар зерттеулері ұсынған көптеген ерекшеліктермен сипатталады, соның ішінде теңдестер арасында нақты өмірлік мәселелерді шешу, шығармашылық ойлау мен зерттеуге көптеген мүмкіндіктер қарастырылған. Мұғалімдер көбінесе балалардың шағын топтарымен жобалар үстінде жұмыс істейді, ал сыныптың қалған бөлігі мектепке дейінгі білім беруге тән, өздігінен таңдалған әртүрлі іс-әрекеттермен айналысады. Мұғалімдер мен балалардың атқаратын жобалары американдық мұғалімдердің білім бірліктері мен тақырыптық зерттеулер туралы ұғымдарынан бірнеше жағынан өзгеше. Зерттеу тақырыбы тікелей мұғалімнің балалардың спонтанды ойын мен зерттеуін бақылауынан туындауы мүмкін. Жоба тақырыптары сондай-ақ мұғалімдер мен ата-аналардың академиялық қызығушылығына, әлеуметтік алаңдаушылығына немесе балалар мен мұғалімдердің назарын аударатын кездейсоқ оқиғаларға байланысты таңдалуы мүмкін. Реджио мұғалімдері балалардың күтпеген жағдайларды ұнатуға бейімділігіне жауап беру және жағдайға қарай импровизациялау қабілетін жоғары бағалайды. Олардың бастауына қарамастан, табысты жобалар балалардың шығармашылық ойлауын және мәселелерді шешуін қозғау үшін жеткілікті қызығушылық пен беймәлімдік туғызып, зерттеудің әртүрлі бағыттарына ашық болады. Оқу бағдарламасының шешімдері балалардың даму және әлеуметтік-мәдени ерекшеліктеріне негізделгендіктен, әртүрлі қабілеттері мен қызығушылықтары бар, соның ішінде ерекше білім беруді қажет ететін балалардың шағын топтары жобалар бойынша бірлесіп жұмыс істейді. Жобалар мұғалімдердің балаларды қызықтыратын тақырыпты бақылауымен және сұрақтар қоюымен басталады. Балалардың жауаптарына сүйене отырып, мұғалімдер оларды тақырыпты одан әрі зерттеуге ынталандыратын материалдармен, сұрақтармен және мүмкіндіктермен таныстырады. Мұғалімдердің кейбір шақырулары болжамдалғанмен, жобалар көбінесе балалар анықтаған мәселелердің нәтижесінде күтпеген бағыттарға бұрылады. Осылайша, оқу бағдарламасын жоспарлау және іске асыру ашық және көбінесе ұзақ мерзімді жобалардың негізінде жүзеге асырылады, бұл жобалар мұғалімдердің басшылығы мен балалардың бастамасының өзара байланысына негізделген. Қызығушылық тудыратын барлық тақырыптар балалардың өзі ұсынады. Жобалық тәсілде балаларға нақты міндеттерді орындау кезінде бұрынғы және жаңа білімдер арасында байланыс орнатуға мүмкіндік беріледі.

Балалардың жүз тілі

"Балалардың жүз тілі" дегені – балалардың өздерін жеткізудің сан алуан тәсілдерін білдіреді. Реджио педагогтары балаларға ойлау, түзету, құрастыру, келісімге келу, дамыту және өз ойлары мен сезімдерін символдық түрде білдіруге түрлі мүмкіндіктер жасайды. Осының мақсаты – ересектер мен балалардың бір-бірін жақсырақ түсінуіне көмектесу.