Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Галлиполи шайқасы кезінде Геллес майданында одақтастардың алға жылжу әрекеттерін жалғастырған Екінші Крития шайқасы (İkinci Kirte Muharebesi) болды. Крития ауылы мен Ачи Баба төбесін басып алу, британдықтардың Галлиполи түбегі арқылы Дарданелл бұғазын бақылайтын бекіністерге жеткені үшін қажетті шарт еді. Екі күннің қымбатқа түскен шайқасынан кейін шамалы жер басып алынды, бірақ мақсаттарға қол жеткізу мүмкін болмады.

Шайқас

Достасқандардың шабуылы жоспарланған мерзімнен кейін, 6 мамыр күні сағат 11:00 шамасында басталды және күшті османдық қарсылықтан тез тоқтатылды. 29-дивизияның 88-бригадасы Емен ағашы шұңқырына қарай жылжып, Емен ағашы орманын басып алды, ал британдық 63-дивизияның (Корольдік теңізшілер) 6- (Худ) батальоны Канли Дере бойымен күшті шабуыл жасады, бірақ фронттың барлық бөліктерінде жетістіктер шектеулі болды. Османдық қорғаныс шебіне егде ешқандай жерде қол жеткізілмеді. 7 мамыр күні шабуыл қайта басталды, сол жоспар қолданылып, көбінесе бірдей нәтижелерге жетілді. 8 мамыр таңында 88-бригада Крития алдындағы Емен ағашы шұңқырында жаңа зеландиялықтармен ауыстырылды, олар да тағы бір әрекет жасады, бірақ ол үлкен шығынмен сәтсіз аяқталды. Веллингтон, Кентербери және Окленд батальондары Емен ағашы орманы арқылы "Дейзи Пэтч" деп аталатын жерге жеткенше, олар тұтқындалып қалды. Гулли-Равиндегі османдық пулеметтерден сол жағынан шабуылға ұшырағандықтан, олар алға да, артқа да жылжу мүмкін болмады және османдық позицияларын көре алмады. Олардың қиын жағдайына қарамастан, Хантер Уэстон жаңа зеландиялықтарға, соның ішінде Отаго батальонына (резервте) сағат 17:30-да шабуылды қайта бастауға бұйрық берді. Бригада командирі полковник Фрэнсис Джонстон наразылық білдірді, бірақ Хантер Уэстон шабуылды жалғастыруды талап етті. Бірақ Жерорта теңізі экспедициялық корпусының қолбасшысы, генерал сэр Ян Гамильтон, шайқасты бақылау үшін Хеллеске келген болатын. Ол сағат 17:30-да Крития мен Ачи Бабаны басып алу мақсатында бүкіл фронт бойынша жалпы шабуылға бұйрық берді. Бригадир генерал М'Кей басқаратын Австралияның 2-ші жаяу әскер бригадасына шабуылға қатысатыны туралы 35 минут бұрын хабарланды. Австралиялықтар Жаңа Зеландия бригадасының оң жақ фланкі мен Канли Дересінің шеті арасындағы Крития шұңқыры бойымен шабуылға түсуі керек еді және "Томмидің орқашығындағы" бастапқы сызыққа жету үшін резервтік позициясынан жоғары көтерілуі керек еді. Бригада бастапқы сызықтан одан әрі жылжыды, бірақ осы процесте 50% шығынға ұшырады. Жаңа Зеландия бригадасы Дейзи Пэтчті кесіп өтуге тағы бір әрекет жасады, ал кейбір әскерлер османдық орқашықтарын көре алды. Оң жақта француздық әскерлер сағат 18:00-де шабуылды қайта бастады және Керевес Дересіндегі османдық орқашықтарына жетіп, сәтті жылды. Олар Буше бекінісін басып алып, ұстап тұрды, бірақ басқа барлық жерлерде кері шегінуге мәжбүр болды.

Салдары

Соғыста шайқасқан одақтас әскерлерінің шамамен ⅓ бөлігі қаза тапты немесе жарақат алды. Генерал Гамильтон мұндай шығынды көтере алмады, себебі ол барған жерін ұстап тұруды қиындатты, тіпті одан әрі басып алу мүмкіндігі де азайды. Шабуылды нашар жоспарлау жарақат алғандарға медициналық көмек көрсетуде де көрінді. Бар болған санаулы жедел жәрдемшілер жүкті жағажайға дейін тасымалдауға мәжбүр болды, себебі аралық жинау пункті мен вагонмен тасымалдау мүмкіндігі болмады. Ауруханалық кемелердің дайындығы да жеткіліксіз болғандықтан, жарақат алғандарды жағадан алғаннан кейін, оларды кемеге мінгізуге дайын кеме табу қиын болды. Екінші шайқастың сәтсіз аяқталуынан кейін Гамильтон британдық соғыс министрі лорд Китченерден қосымша төрт дивизия сұрады. Оған британдық 52-ші (Төмендік) дивизиясы уәде етілді, бірақ тамыз айына дейін басқа дивизиялар келмеді. Критияны басып алуға келесі әрекет маусым басында ғана жасалды.