Кіріспе
Индонезиядағы Папуаның астанасы және ең ірі қаласы – Жаяпура (бұрынғы Голландия). Бұл қала Индонезияның Папуа провинциясының орталығы. Жаяпура Жаңа Гвинея аралының солтүстік жағалауында орналасқан. Қаланың солтүстік шекарасында Тынық мұхиты мен Йос Сударсо шығанағы, шығысында Папуа-Жаңа Гвинея, оңтүстігінде Киром және батысында Жаяпура округі жатыр. 2020 жылғы халық санауы бойынша 398 478 тұрғыны бар Жаяпура – бүкіл Жаңа Гвинея аралындағы ең көп халқы бар қала. Ол Папуа-Жаңа Гвинеяның ұлттық астанасы Порт-Морсбиден де көп тұрғынға ие. Бұл Индонезиядағы ең қарқынды дамитын қала, 2010 жылғы санақтан бері халық саны 55,23%-ға өсті. 2022 жылдың ортасындағы ресми бағалау бойынша, қала халқы 410 852 адамды құрайды (оның ішінде 218 356 ер және 192 496 әйел). Жаяпура – Шығыс Индонезиядағы экономикалық жағынан төртінші ірі қала (Макасар, Денпасар және Манадодан кейін), 2016 жылғы жалғыз ішкі өнім (ЖІӨ) 19,48 триллион рупийді құрайды. Жаяпураның Адам даму индексі (АДИ) 0,801-ге тең, бұл өте жоғары көрсеткіш.
the city in Indonesia
Jayapura (formerly Hollandia) is the capital and largest city of the Indonesian province of Papua. It is situated on the northern coast of New Guinea island and covers an area of The city borders the Pacific Ocean and Yos Sudarso Bay to the north, the country of Papua New Guinea to the east, Keerom Regency to the south, and Jayapura Regency to the west. With a population of 398,478 according to the 2020 census, Jayapura is the most populous city in the entire island of New Guinea, surpassing Port Moresby, the national capital of Papua New Guinea. It is also the fastest growing city in Indonesia, with the population increasing by 55.23% since the previous census in 2010. The official estimate as at mid 2022 was 410,852 (comprising 218,356 males and 192,496 females). Jayapura is the fourth largest city by economy in Eastern Indonesia—after Makassar, Denpasar, and Manado—with an estimated 2016 GDP at Rp19.48 trillion. Jayapura has a very high Human Development Index (HDI) at 0.801.
Этимология
Джаяпура санскрит тілінен "жеңіс қаласы" (जय jaya: "жеңіс"; पुर pura: "қала") деп аударылады. Сухарто оны Сукарнодан арылу процесінің бір бөлігі ретінде атады. Бүгінде кейбір азаматтар, мемлекеттік қызметкерлер мен ғалымдар қаланың атын жергілікті халықты жақсырақ көрсететіндей етіп өзгертуді ұсынады, мысалы, Ютефа көпірінің атындай. Кейбір ұсыныстар: қала Tabi дәстүрлі аймағында орналасқандықтан Kota Tabi, Port Numbay немесе жай ғана Numbay. "Port" сөзі ағылшын тілінен келген, ал "Numbay" сөзі қалаға құятын Numbay өзенінен шыққан. Ол "таза су" деген мағынаны білдіреді, ал "Tabi" жергілікті Кайо Пулау тілінде "күн шығысы" дегенді білдіреді. Голланд отаршылдық кезеңінде қала Голландия айманымен байланысты Голландия деп аталды. 1945 жылы голландтар Голландияны сол кездегі Жаңа Гвинеяның астанасы етіп белгіледі. 1962 жылдың 1 қазанында аумақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Уақытша Әкімшілік Органына өткеннен кейін қала екі атаумен танылды: Голландия/Кота Бару (Жаңа қала). 1963 жылдың 1 мамырында Индонезия қаланы бақылауға алғаннан кейін ол тек Кота Бару атанды. 1964 жылы қала президент Сукарноның құрметіне қысқа мерзімге Сукарнопура деп аталды, бірақ 1968 жылдың соңына дейін қазіргі атын алды.
Тарих
Голландиялық Үндістанның отаршылдық үкіметіне енбес бұрын, қазіргі Жаяпура орналасқан жер Нумбай деп аталған. Голландиялықтар келгенге дейін Нумбайда белсенді сауда болған, ол Метуи Деби аралында және бұрынғы Gereja Pengharapan ("Құдайдың игілігі шіркеуі") тұрған жерде, Сам Ратуланги көшесінде, 1897 және 1905 жылдар аралығында ең қарқынды болды. Сауда-саттық дәмдеуіштерге, маниокқа, тұздалған балыққа және жұмақ құсына айырбастау арқылы жүзеге асырылды. Нумбай қоғамын ондоафи (тайпа басшысы) басқарды. 1800 жылдары Нумбай Тернат сұлтандығымен байланыс ұстады. 1998 жылы Папуа-Жаңа Гвинея жер сілкінісінен кейін Жаяпураны Аитапе цунамиі шапты.
География және климат
Жаяпураның жер бедері аңғарлардан бастап төбелерге, платоларға және теңіз деңгейінен жоғары тауларға дейін өзгеріп тұрады. Жаяпура Йос Сударсо шығанағына қарайды. Жаяпураның ауданы шамамен 5 км² және ол 5 ауданға бөлінген. Аймақтың шамамен 30 пайызында адамдар тұрады, ал қалған бөлігі қиын-қыстау жерлерден, батпақтардан және қорғалатын орманнан тұрады. Жаяпурада тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) басым, жыл бойы мол жауын-шашын жауады.
Әкімшілік округтер
Қала бес ауданнан (кекаматан) тұрады, олардың аумақтары мен халық саны 2010 жылғы санақ және 2020 жылғы санақ бойынша, сондай-ақ 2022 жылдың ортасына ресми бағалаулар бойынша төмендегі кестеде көрсетілген. Кестеде сонымен қатар аудан әкімшілігінің орналасқан жері, әр ауданның әкімшілік ауылдарының саны (барлығы 25 қалалық кент және 14 ауылдық кент) және пошта кодтары келтірілген. Код Wilayah Аудан атауы (distrik) Ауданы км2 2010 жылғы санақ бойынша халық саны 2020 жылғы санақ бойынша халық саны (a) 2022 жылдың ортасындағы халық санының бағасы Әкімшілік орталығы Келурахан саны Камунг саны Пошта кодтары 91.71.04 Муара Тами 626.7 11,137 13,325 18,803 Skouw Mabo 2 6 99311 99318 91.71.03 Абепура 155.7 73,157 86,251 126,690 Kota Baru 8 3 99321 99329 91.71.05 Херам 63.2 40,435 47,532 69,661 Waena 3 2 99311 99314 91.71.02 Jayapura Selatan (Оңтүстік Jayapura) 43.4 66,937 79,554 100,403 Entrop 5 2 99220 99229 91.71.01 Jayapura Utara (Солтүстік Jayapura) 51.0 65,039 77,098 95,295 Tanjung Ria 7 1 99111 99118 Jayapura Барлығы 940.0 256,705 303,760 410,852 25 14 (a) Ескерту: 2020 жылғы санақтың бастапқы деректері 303,760 ретінде келтірілді; бұл дерек 398,478-ге дейін күрт өзгертілді, бірақ жеке аудандар бойынша деректер өзгертілген жоқ.
Note: (a) the original 2020 Census figures were quoted as 303,760; this was drastically revised to 398,478, but the figures for the individual five districts have not been revised.
Демография
Папуа провинциясының астанасы ретінде, жүргізілген даму шараларының нәтижесінде Джейапура қаласы Индонезияның басқа өңірлерінен көшіп келгендер үшін "тартылыс ортасына" айналды. Явандықтар, макасарлықтар, бугистер, тораджалықтар, манадолықтар, батактар, молуккалықтар, мадуралықтар және тағы да басқа ұлттардың өкілдері елдің халқының кем дегенде он жыл ішінде күрт өсуіне ықпал етті. "Білім қаласы" деген атақтан өзге, бұл қала Джейапурадан тыс тұрғындар үшін жұмыс іздеу және қаладағы білім беру орталықтарында білім алуға мүмкіндік берді.
Дін
1949 жылы 12 мамырда қалада Голландия Рим-католиктік апостолдық префектурасы құрылды. 1963 жылы ол Кота-Бару апостолдық викариаты деп аталды. 1964 жылы ол қайтадан Сукарнапура апостолдық викариаты деп аталды. 1966 жылы Сукарнапура епархиясы болып жаңартылды, 1969 жылы Джаджапура епархиясы деп аталды және 1973 жылдан бері Джаяпура епархиясы деп аталады.
Экономика
Папуа провинциясының басқа аудандарымен/муниципалитеттерімен салыстырғанда Джаяпура қаласының ең жоғары экономикалық өсуі халықтың табысы мен сатып алу қабілетінің артуына себеп болды. Экономикалық өсуге ең көп үлес қосатын сала – үшінші сектор, оның ішінде сауда, қызмет көрсету және қаржы ЖІӨ құрауына ықпал етеді. Кірістердегі айқын теңсіздік және жоғары кедейлік деңгейі (күн сайын 3,10 доллардан кем кіріспен 28,44%) және жұмыс күшіне қатысу деңгейінің төмендігімен (57,26%) қатар жүреді. Тағы бір кемшілік – ауыл шаруашылығының (кең мағынада) аймақтық экономиканы қолдайтын бәсекеге қабілеттілігі әлі толыққанды пайдаланылмауы. Джаяпура қаласында туризм индустриясының өсуі және ішкі және шетелдік туристердің келуі әртүрлі секторлардың дамуына мүмкіндік берді, әсіресе Порт Нумбайдың жергілікті халқы үшін табыс көзін ашты. Сауда және қызмет көрсету саласының дамуы, сауда және қызмет көрсету саласына инвестициялардың артуына және басқа да салаларға серпін берді. Бұл жағдай Порт Нумбайдың жергілікті халқына сауда, инвестиция және туризм саласында бәсекеге қабілетті болуы үшін қолдау көрсету саясатымен де қамтамасыз етілуі керек. Порт Нумбайдың жергілікті халқының экономикалық жағдайы, әсіресе Джаяпура қаласындағы экономикалық бәсекелестік аясында, капитал мен біліктіліктің жетіспеушілігі және табиғи ресурстардың азаюы салдарынан әлі де төмен деңгейде. Саго дайындау, теңізде балық аулау, көшпенді шаруашылық сияқты күнкөріс экономикасына негізделген дағдылары мен білімі Порт Нумбайдың жергілікті халқы Джаяпура қаласындағы басқа этностармен сауда және қызмет көрсету саласында бәсекелесуде қалып қойды. Алайда, жағалау бойындағы дәстүрлі құқықтар аймағын пайдалану арқылы Порт Нумбайдың кей тұрғындары шағын көлемде және шектеулі капиталмен қызмет көрсету саласында бәсекеге түсті. Бұл Солтүстік Джаяпурадағы БасеГ жағажайындағы, Оңтүстік Джаяпурадағы Хамади жағажайындағы және Муара Тами ауданындағы Холтекам, Скоу Мабо және Скоу жағажайларындағы жергілікті тұрғындармен жүзеге асырылуда. Ал сауда саласындағы бәсекелестік әлі де Порт Нумбайдың жергілікті халқымен шектеледі, себебі ол әлі де шағын және күнкөріс экономикасы деңгейінде. Мысалы, теңіз балықтары, кокос, арек жаңғағы және басқа ұзақ мерзімді дақылдарды сату арқылы басқа этностармен бірдей тауарлар бойынша және ірі көлемде экономикалық бәсекелестік күшейеді.
Көлік
Жаяпура қаласын Сентани көліне жақын, Жаяпура ауданында орналасқан Сентани халықаралық әуежайы қамтамасыз етеді. Қаладан шығысқа қарай Папуа-Жаңа Гвинея шекарасына жақын Скуу ауылына дейін созылатын тас жол, шекарадан өтіп Ванимоға дейін жалғасады. Қала Транс-Папуа тас жолы арқылы Сарми және Вамена сияқты басқа қалалармен байланысады. Жаяпурадағы автобус терминалдарының ішінде Терминал Энтроп және Терминал Месран бар. Қала әкімдігі Пикум кооперативі арқылы басқаратын «Транс-Джайапура» жылдам автобус жүйесі 2019 жылдан бері қала ішінде екі терминалдан басталатын төрт бағыт бойынша жұмыс істеп келеді. Қазіргі уақытта үкімет Жаяпурадан Сармиге дейін темір жол салуды жоспарлап отыр. Алдағы жоспарлар бойынша бұл темір жолды Манокуари және Соронг қалаларымен байланыстыру көзделіп отыр. Жобаны 2030 жылға дейін аяқтау жоспарланған.
Спорт
Жаяпура – көптеген танымал Папуалық индонезиялық футболшыларды тәрбиелеген және 2005, 2008–09, 2010–11 және 2012–13 маусымдарында Индонезия Лигасы/Индонезия Суперлигасын төрт рет жеңіп алған «Персипура» кәсіби футбол клубының туған жері. «Персипура» өз үй ойындарын «Мандала» стадионында, сондай-ақ Джаяпура қаласындағы «Голландия» регби клубында өткізеді.
Медиа
Папуадағы басты газет – Cenderawasih Pos – Джаяпура қаласында жарық көреді. Басқа да танымал жергілікті газеттер мен, мысалы, Koran Jubi сияқты онлайн медиа да осы қалада орналасқан. Джаяпураны бірнеше радио және телеарналар қамтиды, оның ішінде мемлекеттік RRI Jayapura және TVRI Papua, сондай-ақ жеке меншік Jaya TV. Көптеген ұлттық телеарналардың хабарларын қалада қабылдауға болады.