Кіріспе

Гоминин қазбасы

Мегантроп – Индонезияның плейстоцен дәуірінен белгілі, жойылған гоминид маймылдар туысы. Ол Индонезияның Орталық Ява провинциясындағы Суракарта қаласының жанындағы Сангиран табиғат паркінде табылған ірі жақ сүйектері мен бас сүйектерінің фрагменттерінен, сондай-ақ бірнеше жеке тістерден белгілі. Туыстың ұзақ және күрделі таксономиялық тарихы бар. Алғашқы қазбалар Meganthropus palaeojavanicus жаңа түріне жатқызылды және ұзақ уақыт бойы жарамсыз деп есептелді, ал туыс атауы қазбаларға бейресми атау ретінде қолданылды. 2000 жылдардың ортасында үлгілердің таксономиясы мен филогенетикасы белгісіз болды, көптеген палеоантропологтар оларды Homo erectus-пен байланыстырды. Бірақ Homo palaeojavanicus және тіпті Australopithecus palaeojavanicus аттары да қолданылды, бұл жіктемедегі белгісіздікті көрсетеді. 1948 жылы Сварткранста (SK48) берік бас сүйегі табылғаннан кейін, оған қысқа мерзімге "Мегантроп африканус" деген ат берілді. Бірақ бұл үлгі қазір Paranthropus robustus деп аталады, ал бұрынғы атауы кішірек синоним болып табылады. (Осы табыстардың кейбіреулері Homo erectus-қа ұқсас құралдарды қолдануға қатысты дәлелдермен бірге табылды. Сондықтан Мегантроп көбінесе осы түрмен H. e. palaeojavanicus ретінде байланыстырылады.) 2019 жылы тіс морфологиясын зерттеу Мегантроптың гоминид емес гоминид маймылдың жарамды туысы екенін көрсетті, ол Lufengpithecus-қа ең жақын.

Қалдық табылған

Қазба қалдықтарының саны салыстырмалы түрде аз, және олардың парафилетикалық топтама болуы әбден мүмкін. Осы себепті, олар жеке-жеке толыққанды қарастырылады.

Meganthropus A/Sangiran 6 (Ауылдық жәндік)

Бұл үлкен жақ сүйекті 1941 жылы Густав фон Кенигсвальд алғаш рет тапты. Екінші дүниежүзілік соғыста Кенигсвальд жапондықтарға тұтқынға түсіп, бірақ Франц Вайденрайхқа жақтың қалыптамасын жіберуге үміттенді. Вайденрайх 1945 жылы осы үлгіні сипаттап, атын қойды және оның үлкен өлшемдеріне таң қалды, өйткені ол сол кездегі ең үлкен гоминид жағырығы болды. Жақтың биіктігі шамамен горилланыкімен бірдей болды, бірақ пішіні ерекшеленді. Антропоидтарда төменгі жақ сүйегінің екі бөлігі кездесетін симфизде ең жоғары биіктік байқалады, ал Сангиран 6-да ең жоғары биіктік бірінші молярдың (М1) орнында байқалады. Вайденрайх акромегалиялық гигантизмді қарастырды, бірақ жақ сүйегінің өлшеміне қарағанда үлкен жақ және кішкентай тістер сияқты ерекшеліктері болмағандықтан оны жоққа шығарды. Вайденрайх одан шыққан гоминидтің нақты өлшемдерін анықтамады, бірақ ол Гигантопитекке қарағанда 2/3-і шамасында екенін айтты, ал Гигантопитек горилладан екі есе үлкен болғандықтан, оның биіктігі шамамен 8 футқа (2,44 м) жетеді және салмағы 400-ден 600 фунтқа (181-272 кг) дейін болады, егер оның пропорциялары мықты денелі немесе тік жүретін гоминид сияқты болса. Вайденрайх өзінің «Маймылдар, алыптар және адам» кітабында былай деді: "Сондықтан, Ява алып [Мегантроп] қазіргі горилладан әлдеқайда үлкен болған және Қытай алып [Гигантопитек] Ява алыптан бір жарым есе үлкен, яғни Ява алыптан бір жарым есе үлкен және ер горилладан екі есе үлкен деген пікірден алыс болмауы мүмкін." Жақ сүйегі Гровер Кранцтің бас сүйегін қайта құру кезінде қолданылған, ол тек биік болды.

Meganthropus B/Sangiran 8

Бұл 1953 жылы Маркс сипаттаған тағы бір жақ сүйегінің бөлігі. Ол түпнұсқа жақ сүйегімен шамамен бірдей өлшемде және пішінде болды, бірақ ол да ауыр зақымдалған. Жапондық-индонезиялық команданың соңғы жұмысы бұл ересек адамға тиесілі қазбаны жөндеп, оның белгілі *Homo erectus* үлгілерінен кішірек екенін көрсетті. Қызығы, бұл үлгіде алғашқы жақ сүйегінің табылысына тән және *Homo erectus*-та кездеспейтін бірнеше ерекшелік сақталған. Әзірге оның өлшемдері бағаланған жоқ.

Meganthropus I/Sangiran 27 (Ауылдық жәндік)

Тайлер бұл үлгіні Мегантроптың өлшем шегінде, бірақ H. erectus-тың (болжамды) шегінен тыс, дерлік толық, бірақ қысылған бас сүйегі ретінде сипаттады. Үлгінің ерекшелігі – бас сүйегінің жоғарғы жағында біріге түсетін қос уақтық қыр (сагиттальды қыртыс) және өте қалың нукальды қыр болды.

Meganthropus II/Sangiran 31 (Ауылдық жәндік)

Бұл бас сүйегінің сынығын алғаш рет 1982 жылы Сартоно сипаттаған. Тайлердің талдауы оның *H. erectus*-тың қалыпты шегінен тыс екенін көрсетті. Бас сүйегі бұрын табылған барлық үлгілерден тереңірек, жазығырақ және кеңірек болды. Онда екі сагиттальді гребені немесе екі уақтық гребені бар, ал ми сыйымдылығы шамамен 800–1000 см³ құрады. 1993 жылы AAPA жиналысында ұсынылғаннан бері Тайлердің Сангиран 31-ді қалпына келтіруі көптеген мамандар тарапынан қабылданып жүр. Көптеген қазбалар сияқты, бұл да көп зақымдалған, бірақ беттік бөліктен кейінгі бас сүйегінің жақсы сақталғандығына байланысты, оны қалпына келтіруде қате болу ықтималдығы өте төмен. Тайлердің қабылдаған Сангиран 31-ді қалпына келтіруі екі уақтық гребенді көрсетеді. Уақтық бұлшықеттер париеттің жоғарғы бөлігіне дейін созылады, онда олар дерлік бірігеді. Бұл белгіні көрсеткен басқа *Homo erectus* үлгілері жоқ. Кранцтың Сангиран 31-ді алып *Homo habilis* ретінде қалпына келтіруі күмәнді деп танылды.

Мегантроп III

Бұл – Мегантроппен байланысы нашар басқа бір қазба. Бұл шамамен 10-7 см өлшемдес гоминид бас сүйегінің артқы бөлігі сияқты. Тайлер (1996) оны сипаттаған, ол толық бас сүйегінің төбе бұрышы шамамен 120° болуы керек екенін анықтады, ол оның пікірінше, Homo erectus-тың белгілі диапазонынан тыс, оның төбе бұрышы әлдеқайда тік. Дегенмен, басқа да мамандар оның бас сүйегінің фрагментін интерпретациялауына күмән келтірді, соның ішінде бұл фрагмент Тайлер ойлаған бас сүйегінің бөлігі екендігіне де күмән тудырды.

H. erectus

Палеоантропологтардың көпшілігі Мегантроптың қазба қалдықтарын H. erectus-тің нұсқаларының бірі деп санайтын. Kaifu және авторлар (2005) атап көрсеткендей: "Егер Африканың ертедегі Homo-сынан жеткілікті деңгейде дамыған барлық ертедегі Homo популяцияларын H. erectus-ке жатқызуды консервативті тұрғыдан қарастырсақ, Гренцбанк/Сангиран тобы осы түрдің примитивті тобына жатады". Дегенмен, кейбір ғалымдар Мегантроптың қазбалары жеке түрге немесе H. erectus-тің түршесіне лайық деп санайды, олардың жалпы примитивтігіне, мысалы, төмен ми сыйымдылығына сүйене отырып H. palaeojavanicus немесе H. e. palaeojavanicus деген атауларды ұсынады (Tyler, 2001). Осы пікірге қарсы Wolpoff (1999) ертедегі және кейінгі Ява қазбаларының арасындағы айқын ұқсастықтарды және түрлер мен түршелерді бөліп көрсетудің қажеттілігін жоққа шығарды.

Австралопитек

Робинсон (1953) алғаш рет Мегантроптың (Сангиран 6 төменгі жақ сүйегінің фрагментіне негізделген) Оңтүстік-Шығыс Азиядағы күшті австралопитектердің өкілі болуы мүмкін екенін айтты. Кранц (1975) да осыған ұқсас теория ұсынды, ол Сангиран 6-ның "Homo erectus-тың мүмкін болатын өлшемдерінен тысқары және Australopithecus africanus ретінде жіктелуі керек" екенін мәлімдеді (яғни күшті австралопитекке қарамастан нәзік). Кёнигсвальдтың (1973) сөзінше, Сангиран 6-да күшті де, нәзік те австралопитек белгілері табылады: "Мегантроптың төменгі жақ сүйегінің кейбір ерекшеліктері A. africanus-тың (премолярлары) және A. robustus-тың (өлшемі) сипаттамаларын біріктіреді". Орбан Сегебарт пен Прокурордың (1983) Сангиран 6 төменгі жағына жасаған зерттеуі де "Азиялық Мегантроп "Сангиран 6" айқын австралопитекоидтық белгілерге ие" деген қорытындыға келді, бірақ Крамер мен Конигсберг (1994) бұл пікірге қарсы шықты. Картмилл мен Смит (2009) болса: "H. erectus-тан 'Мегантроп' үлгілерін алып тастауға ешқандай маңызды себеп жоқ" деген пікірде.

Хоминид емес хоминид

Жаван плейстоценінде Луфенгпитекке ең жақын туысқан "құпия маймыл" тұжырымы алғаш рет 2009 жылы Рассел Циочон тарапынан көтерілді, бірақ ол Мегантропты H. erectus-пен бір түр деп есептеді. 2019 жылы жарияланған тіс морфологиясының толыққанды талдауы, оның гоминид емес гоминид маймылының жарамды, ерекше туысы екенін көрсетті. Ол көптеген белгілерімен қазіргі Понго мен Гомодан ажыратылады және қайтадан Луфенгпитекке ең ұқсас, осылайша "құпия маймыл" критерийлерін толық қанағаттандырады. "Pithecanthropus dubius" кіші атау ретінде танылды.