Бельгия тарихы: Еуропа тоғысығы мен майданы

Бельгия тарихы: Еуропа тоғысысы, стратегиялық орналасқан мемлекет, қалыптасуы, Брюггия, Фландрия тарихы, Habsburg әулеті, соғыстар тарихы.

64 мин оқу

100%

Дереккөз: History of Belgium — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Өзінің тарихының көп бөлігінде қазіргі Бельгия Каролинг империясы сияқты ірі аумақтың бір бөлігі болды, немесе Брабант герцогтігі, Фландрия графтығы, Лиеж князь-епископтығы, Намюр графтығы, Эно графтығы және Люксембург графтығы сияқты бірнеше кіші мемлекеттерге бөлінді. Стратегиялық орналасуының арқасында, әртүрлі мәдениеттердің тоғысқан жері ретінде Бельгия "Еуропаның торабы" деп аталды; ал оның территориясында көптеген армиялар шайқасқандықтан, "Еуропаның майданы" немесе "Еуропаның аренасы" деп те аталды. Бельгияның қазіргі түрі ортағасырлық Бургундиялық Нидерландының оңтүстік ядросына дейін жетеді. Сегіз жылдық соғыс (1568–1648) солтүстік Нидерланд Республикасы мен Оңтүстік Нидерландының арасындағы бөлінуге әкелді, одан Бельгия мен Люксембург пайда болды. Аймақ ұзақ уақыт Габсбургтердің бекінісі болды, бірақ Испания мұрагерлік соғысы кезінде қысқа мерзімге Бурбондардың бақылауына өтті. Нәтижесінде Утрехт бейбіт шарты аймақты Габсбургтердің билігіне қайтарды, осылайша қазіргі Австриялық Нидерланды құрылды. Француз революциялық соғыстары 1795 жылы Бельгияның Франция құрамына енуіне әкелді. 1814 жылы француздардың жеңілісінен кейін Вена конгресі екі жаңа мемлекет құрды: Нидерланд Біріккен Корольдігі және Люксембург Ұлы Герцогтығы, олар Оранж-Нассау үйінің династиялық одағында біріктірілді. 1830 жылғы Бельгия революциясы кезінде Оңтүстік Нидерланды көтеріліс жасап, 1830 жылғы Лондон конференциясында ресми танылған қазіргі Бельгия мемлекетін құрды. Бельгияның бірінші королі Леопольд I 1831 жылы таққа отырды. ХХ ғасырдың бірінші жартысы қырқырысқа толы болды. Оның тарихи бейтараптығы екі дүниежүзілік соғыста бұзылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде наразы неміс басқыншылары Бельгияны тонады. 1940 жылғы басып алу кезінде Бельгия королі Леопольд III-тің неміс әскерлеріне тез қарсы тұрудан бас тартуы король мен оның халқы арасында араздық тудырды. Корольдің қайта оралуға тырысуы 1950 жылы конституциялық дағдарысқа әкелді, нәтижесінде ол ұлы Бальдуиннің пайдасына тақтан бас тарды. Бельгия ХХ ғасырдың екінші жартысына бесiлiмді экономикалық өсу дәуірімен кірді, өйткені Бельгия көршілерімен бірге Бенилюкс кедендік одағын құруға белсенді қатысты. Ақырында, Бенилюкс одағы Еуропалық экономикалық қауымдастыққа, Еуропалық Одақтың алдағысы ретінде үлгі болды; бүгінгі күнге дейін Брюссель Еуропалық Одақтың көптеген институтының орналасқан жері болып табылады. Ішкі саясатта ел тілдік айырмашылықтар мен экономикалық дамудың теңсіздігіне байланысты бөліністерге тап болды. Осы үздіксіз антагонизм 1970 жылдардан бері ауқымды реформаларға әкелді. Қазір ол үш аймаққа бөлінген: солтүстікте Фландрия (голланд тілінде сөйлейтін), оңтүстікте Валлония (француз тілінде сөйлейтін) және орталықта екі тілді Брюссель. 1990 жылдардан бері Бельгия Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау күштерінің қолдауымен Руанда азамат соғысы, Сомалидегі жалғасып жатқан азамат соғыстары, Косово соғысы және басқа да көптеген халықаралық қақтығыстарға қатысты. Қоршаған ортаға қатысты мәселелер Диоксин ісінде шешіміне жетіп, Жан-Люк Дехаеннің басшылығындағы бельгиялық үкіметті құлатты. Содан бері Бельгияның саяси ландшафты саяси жағынан үдемелі түрде фрагменттелді; 2010 жылғы Бельгиядағы федералды сайлаудан кейін үкімет құруға бір жылға жуық уақыт кетті, ал соңғы сайлауларда оңшыл фламанд ұлтшылдық қозғалысы ішкі саясатқа күшті ықпал етті.

None

For most of its history, what is now Belgium was either a part of a larger territory, such as the Carolingian Empire, or divided into a number of smaller states, prominent among them being the Duchy of Brabant, the County of Flanders, the Prince Bishopric of Liège, the County of Namur, the County of Hainaut and the County of Luxembourg. Due to its strategic location as a country of contact between different cultures, Belgium has been called the "crossroads of Europe"; for the many armies fighting on its soil, it has also been called the "battlefield of Europe" or the "cockpit of Europe". Belgium's modern shape can be traced back at least as far as the southern core of the medieval Burgundian Netherlands. The Eighty Years' War (1568–1648) later led to the split between a northern Dutch Republic and the Southern Netherlands from which Belgium and Luxembourg developed. The area, long a Habsburg stronghold, briefly came under Bourbon control during the War of the Spanish Succession. The resulting Peace of Utrecht transferred the area back to Habsburg control, creating what is now known as the Austrian Netherlands. The French Revolutionary wars led to Belgium becoming part of France in 1795. After the defeat of the French in 1814, the Congress of Vienna created two new states, the United Kingdom of the Netherlands and the Grand Duchy of Luxembourg, which were placed in dynastic union under the House of Orange Nassau. The Southern Netherlands rebelled during the 1830 Belgian Revolution, establishing the modern Belgian state, officially recognized at the London Conference of 1830. The first King of Belgium, Leopold I, assumed the throne in 1831. The first half of the twentieth century was tumultuous. Its historic neutrality was violated in each of the World Wars. During World War I, frustrated German invaders launched the Rape of Belgium. During the 1940 invasion, the quick surrender by Leopold III of Belgium to German forces drove a wedge between the King and his people. The King's attempt to return led to a constitutional crisis in 1950, which led to his abdication in favor of his son Baudouin. Belgium entered the second half of the twentieth century showing an unprecedented era of economic growth, as Belgium took an active role in the formation of the Benelux customs union with its neighbors. Ultimately, the Benelux union would serve as a model for the European Economic Community, a precursor to the European Union; to this day Brussels serves as the seat of many of the European Union institutions. Domestically, the country has faced divisions over differences of language and unequal economic development. This ongoing antagonism has caused far reaching reforms since the 1970s. It is now divided into three regions: Flanders (Dutch speaking) in the north, Wallonia (French speaking) in the south, and bilingual Brussels in the middle. Since the 1990s, Belgium has become involved in several international conflicts, under the aegis of various United Nations peacekeeping forces, including the Rwandan Civil War, the ongoing civil wars in Somalia, the Kosovo War, and several others. Environmental concerns came to a head in the Dioxin affair, bringing down the Belgian government of Jean Luc Dehaene's premiership. Since then, the Belgian political landscape has become increasingly politically fragmented; after the notorious 2010 Belgian federal election, it took nearly a year to form a government, and in more recent elections a growing right wing Flemish nationalist movement has had a strong influence over domestic politics.

Аттар

Бельгия және Фландрия – Бургундиялық Нидерландтар үшін қолданылған ең алғашқы екі атау, ол Австриялық Нидерландтардың, ал одан кейін Бельгияның алдындағысы болды. Фландрия графтығы Бургундия герцогтарының бұл аймақтағы алғашқы бекінісі болды, оған кейін басқа территориялар қосылды. "Бельгия" дегені – Юлий Цезарь қолданған латын сөзі, ол қазіргі Солтүстік Францияның көп бөлігін қамтитын, Бельг халқының әскери одағын басқарған тайпалар мекендеген аймаққа қатысты. Рим үкімдігі кезінде бұл аймақ қазіргі Бельгияның жағалау Фландриясына дейін созылған Belgica Secunda провинциясымен теңестірілді. Кейінгі Рим және орта ғасырларда "Бельгия" термині Римнің Belgica Prima провинциясы мен оның мұрагері Жоғарғы Лотарингияны – Германияның Мозель аймағында, Люксембургте және Францияда атау үшін қолданылды. Қазіргі заманда бұл ескі атау екі римдік Бельгия провинциясының солтүстігіндегі, қазіргі Нидерланд пен Бельгияны қамтитын аймаққа қатысты қолданыла бастады. Бұл атаудың Нидерландтың оңтүстік бөлігіне қатысты нақты қолданылуы 1790 жылғы "Брабант революциясы" немесе "Бельгияның бірінші революциясы" кезінде болды. Бұл терминология 1830 жылғы, көбірек танымал революциядан кейін қайта жаңғырды, сол кезде қазіргі Бельгия Ватерлоодан кейінгі Нидерланд патшалығынан бөлініп шықты.

Тарихқа дейінгі дәуір

Бельгия аумағында неандертальдықтардың қазбалары 1829–30 жылдары Энгесте және басқа жерлерде табылды, олардың кейбіреулері кем дегенде б.з.д. 100 000 жылға дейін соққан. Солтүстік Еуропаның ең ерте неолиттік шаруашылық технологиясы, LBK мәдениеті деп аталатын, Оңтүстік-Шығыс Еуропадан бастау алып, Бельгияның шығысына ең алыс солтүстік-батысқа қарай жеткен. Оның кеңеюі шамамен б.з.д. 5000 жылы Бельгияның шығысындағы Хесбай аймағында тоқтады. Бельгиялық LBK ауылдардың төңірегіндегі қорғаныс қабырғаларын пайдалануымен ерекшеленеді. "Лимбург керамикасы" және "Ла Хогет керамикасы" стильдері Францияның солтүстік-батысы мен Нидерландыға дейін созылады, бірақ кейде бұл технологиялар LBK-ның бастапқы шаруашылық қызметінен тысқары тараған керамика жасау технологиясының нәтижесі болып табылады және оны аңшы-жинаушылар жасаған деген пікірлер айтылады. Орталық Валлонияда табылған, сәл кейінірек пайда болған неолиттік мәдениет – "Группа де Бликви" деп аталады, ол LBK қоныстанғандардың бір тармағы болуы мүмкін. Бұл аймақтағы маңызды археологиялық орындардың бірі – Спиенннің неолиттік кремний шахталары. Сейн-Ойз-Марн мәдениеті Ардендерге тарады және ондағы мегалиттік ескерткіштермен (мысалы, Вэрис) байланысты, бірақ Бельгияның барлық аумағына тараған жоқ. Солтүстік және шығыста, Нидерландыда, жартылай отырықшы мәдениет тобы болған деп есептеледі, ол жоғарыда аталған Swifterbant және Michelsburg мәдениеттерінен дамыған Влаарденген-Вартабург-Штейн кешені деп аталады. Бұл үрдіс неолиттің соңы мен қола дәуірінің басында да жалғасты. Неолиттің соңғы кезеңінде Нидерландының оңтүстігінде Corded Ware және Bell Beaker мәдениеттерінің іздері табылды. Бельгия халқының тұрақты өсуі шамамен б.з.д. 1750 жылдан бастап, қола дәуірінің соңында басталды. Үш, мүмкін, бір-бірімен байланысты Еуропа мәдениеттері тізбектей келді. Бірінші болып Urnfield мәдениеті келді, содан кейін, темір дәуіріне енген кезде, Hallstatt мәдениеті және La Tène мәдениеті пайда болды. Осы үш мәдениеттің барлығы да үнді-еуропа тілдерімен байланысты. Б.з.д. 500 жылдан бастап кельт тайпалары аймаққа қоныстанды және Жерорта теңізімен сауда жасады. Шамамен б.з.д. 150 жылдан бастап алғашқы монеталар қолданысқа енді.

On Belgian territory Neanderthal fossils were discovered at Engis in 1829–30 and elsewhere, some dating back to at least 100,000 BC. The earliest Neolithic farming technology of northern Europe, the so called LBK culture, reached the east of Belgium at its furthest northwesterly stretch from its origins in southeast Europe. Its expansion stopped in the Hesbaye region of eastern Belgium around 5000 BC. The Belgian LBK is notable for its use of defensive walls around villages. So called "Limburg pottery" and "La Hoguette pottery" are styles which stretch into northwestern France and the Netherlands, but it has sometimes been argued that these technologies are the result of pottery technology spreading beyond the original LBK farming population and being made by hunter gatherers. A slightly later starting Neolithic culture found in central Wallonia is the so called "Groupe de Blicquy", which may represent an offshoot of the LBK settlers. One notable archaeological site in this region is the Neolithic flint mines of Spiennes. The Seine Oise Marne culture spread into the Ardennes, and is associated with megalithic sites there (for example Wéris), but did not disperse over all of Belgium. To the north and east, in the Netherlands, a semi sedentary culture group has been proposed to have existed, the so called Vlaardingen Wartburg Stein complex, which possibly developed from the above mentioned Swifterbant and Michelsburg cultures. The same pattern continues into the late Neolithic and early Bronze Age. In the last part of the Neolithic, evidence is found for the Corded Ware and Bell Beaker cultures in the south of the Netherlands. The population of Belgium started to increase permanently with the late Bronze Age from around 1750 BC. Three possibly related European cultures arrived in sequence. First the Urnfield culture arrived, then, coming into the Iron Age, the Hallstatt culture, and the La Tène culture. All three of these are associated with Indo European languages. From 500 BC Celtic tribes settled in the region and traded with the Mediterranean world. From c. 150 BC, the first coins came into use.

Кельт және рим дәуірі

Юлий Цезарь бұл аймаққа келген кезде, оның "Де Белло Галлико" еңбегінде жазылғандай, Бельгия, Францияның солтүстік-батысы және Рейн аймағының тұрғындары белгиялықтар деп аталды және олар Галлияның солтүстік бөлігі деп саналды. Люксембург аймағы, оның ішінде Бельгияның Люксембург провинциясының Арлон айналасындағы бөлігі, треверлер мекендеген. Солтүстікке қарай белгиялықтар мен оңтүстікке қарай кельттер, сондай-ақ Рейннің арғы жағындағы германдықтар арасындағы айырмашылықтың нақты сипаты күмәнді. Цезарь белгиялықтарды Галлияның қалған бөлігінен тіл, заң және әдет-ғұрыптарымен бөліп тұрғанын айтты, сондай-ақ олардың германдық тегі болғанын мәлімдеді. Алайда, лингвистер Бельгия халқының солтүстік бөлігінде бұрын кельт және герман тілдеріне ұқсас, бірақ олардан ерекшеленетін үнді-еуропалық тілде сөйлегендігіне дәлелдер бар деп санайды. (Бельгия тілі және Nordwestblock туралы қараңыз.) Қазіргі Бельгия аумағына қатысты, ол белгиялықтардың солтүстік одақтастары – батыстан шығысқа қарай менапийлер, нервийлер және цисрейн германдары экономикалық жағынан нашар дамыған және Рейн өзенінің шығысындағы германдарға ұқсас, соғысқа бейім болғанын хабарлады. Менапийлер мен солтүстік германдар төменгі тікенді ормандар, аралдар мен батпақтар арасында өмір сүрді, ал Бельгияның орталық нервий аймағы әдейі қалың тік қоршаулармен қоршалған, олар атты әскерге өтпеуге мүмкіндік бермейтін. Бұл аймақта ірі елді мекендер мен сауданың археологиялық дәлелдері де аз. Қазіргі лингвистер тілдерді атау үшін "герман" сөзін қолданады, бірақ тіпті белгиялық германдар да герман тілінде сөйлегеніне нақтылық жоқ, ал олардың тайпалық және жеке есімдері кельт тілінде. Археологтар Цезарь баяндаған Рейннің шығысынан көшіп келудің нақты дәлелін табуда қиындықтарға тап болды және оның еңбектерінің саяси мотивтеріне байланысты оны осылай пайдалануға күмәнмен қарады. Алайда, археологиялық деректер классикалық белгиялық германдардың Урнфилд дәуіріне дейінгі тұрақты халық болғанын, сондай-ақ жақында көшіп келген элиталық топтардың да болғанын көрсетеді. Менапийлер мен нервийлер оңтүстік белгиялықтар мен треверлермен бірге Рим провинциясы Галлия Бельгияда гүлденді. Бұл рим провинциялары цивитаттарға бөлінді, олардың әрқайсысының астанасы болды және олар Цезарь атаған ірі тайпалық топтардың біреуін білдірді. Бастапқыда қазіргі Бельгияда тек Тунгрилердің астанасы Тонгерен болды. Кейіннен менапийлердің астанасы қазіргі Францияның Кассель қаласынан Бельгияның Турнай қаласына көшірілді. Нервийлердің астанасы қазіргі Францияның оңтүстігінде Бавай қаласында болды, кейін Камбреге көшірілді. Треверлердің астанасы Трир қазіргі Германияда орналасқан. Бұл провинцияның солтүстік-шығыс бұрышы, оның ішінде Тонгерен және ертедегі герман аймағы, Рейннің әскерилендірілген шекарасымен бірігіп, Германия Инфериор деп аталатын жаңа провинцияны құрады, оның астанасы Colonia Agrippina (Германиядағы Кёльн) болды. 13 ғасырдан бастап Киелі Рим императорларының билігі әлсіреген кезде, Төменгі елдер өздеріне сеніп, өздері басқарыла бастады. Императорлық қорғаудың болмауы француздар мен ағылшындардың ықпал үшін күресуіне әкелді. 1214 жылы Франция королі Филипп II Бувин шайқасында Фландрия графынан жеңіліс тауып, оны француз тәжіне бағындырды. 13 ғасырдың соңына дейін Фландрияға француз бақылауы күшейді, 1302 жылы Филипп IV-нің оны толық аннексиялау әрекеті Гей графтың Алтын шпор шайқасында француз рыцарларын жеңгенінен кейін сәтсіз аяқталды. Филипп 1304 жылы Монс-ан-Певель шайқасында аяқталған жаңа жорық бастады. Патша Фландрияға қатал бейбітшілік шарттарын таңды, оның ішінде Лилль мен Дуайдың маңызды тоқыма өндіріс орталықтарын беруді қамтыды. Содан кейін Фландрия 1337 жылы Жүз жылдық соғыс басталғанға дейін француздың қонысы болып қала берді. Париждің төменгі елдерге ықпалын Англия теңестірді, ол жағалаудағы порттармен маңызды байланыстарды сақтап, жүнді тасымалдау бизнесіне үстемдік етті. Фламанд матасы ағылшын жүніне қатты тәуелді болғандықтан, жоғары бағаланған өнім болып қала берді. Бұл өнімнің жетіспеушілігі тоқымашылар гильдиясының көтерілісіне және зорлық-зомбылығына әкелді. Фландрия Еуропаның басқа аймақтарынан импорт алды, бірақ Испания мен Франциядан шараптан басқа шетелден сатып алғандары аз. Брюгге Ханзалық лига онда бизнес ашқаннан кейін үлкен сауда орталығына айналды. Бастапқыда Төменгі елдер сауда және өндіріс орталығы ретінде дами бастады. Саудагерлер қалалардағы үстем тапқа айналды, ал ақсүйектер көбінесе елдік жерлермен шектелді. 1433 жылға қарай Бельгияның және Люксембургтің көп бөлігі Филипп Жақсының билігіндегі Бургундияның құрамына кірді. Бургундияның Мариясы, Филипп Жақсының немересі, Максимилиан I-ге үйленгеннен кейін Төменгі елдер Габсбург аймағына айналды. Киелі Рим империясы Карл V бірнеше домендерді мұраға алғаннан кейін Габсбург әулетімен біріктірілді. Әсіресе Бургундия кезеңінде (15 және 16 ғасырлар) Турнай, Брюгге, Ипр, Гент, Брюссель және Антверпен сауда, өнеркәсіп (әсіресе тоқыма) және өнер орталықтары ретінде кезекпен көзге түсті. Брюгге солтүстік Ханзалық лига саудасы мен оңтүстік сауда жолдарының торабында стратегиялық жағдайда орналасқан. Брюгге 13 ғасырдың басында фламанд және француз мата жәрмеңкелерінің айналымына қатысты, бірақ ескі жәрмеңке жүйесі күңкіреген кезде Брюггенің кәсіпкерлері жаңалықтар енгізді. Олар Италиядан немесе өздері жаңа сауда капитализмінің формаларын жасады. Олар айырбас қағаздары (яғни, вексельдер) және аккредитивтер сияқты экономикалық айырбастың жаңа формаларын қолданды. Антверпен шетелдік саудагерлерді, әсіресе португалиялық бұрыш және дәмдеуіш саудагерлерін ынталы түрде қарсы алды. Өнерде Ренессанс фламанд примитивтерімен бейнеленді, олар 15 және 16 ғасырларда Оңтүстік Нидерландта белсенді болған суретшілер тобы және франко-фламанд композиторлары. Фламанд гобелендері, ал 16 және 17 ғасырларда Брюссель гобелендері Еуропаның бүкіл қалаларындағы сарайлардың қабырғаларын безендірді. Бургундия князьдары экономикалық өсіммен және көркемдік сәндікпен саяси беделін арттырды. Бұл "Батыстың Ұлы Герцогтары" іс жүзінде Зуйдерзеден Соммаға дейінгі аумақтарды билеген тәуелсіз билеушілер болды. 12 ғасырдан бері Бельгия аумақтарында дамыған қалалық және басқа тоқыма өнеркәсіптері Солтүстік-Батыс Еуропаның экономикалық орталығына айналды. 1549 жылғы Прагматикалық санкция, Рим императоры Карл V шығарған, Қырыз Провинцияларды империядан және Франциядан бөлек, өздігінен құрылған бірлік ретінде белгіледі. 25 қазан күні 1555 жылы Брюссельде Карл V Belgica Regia-ны ұлына тапсырды, ол 1556 жылдың қаңтарында Испания тағына Филипп II ретінде отырды.

When Julius Caesar arrived in the region, as recorded in his De Bello Gallico, the inhabitants of Belgium, northwestern France, and the German Rhineland were known as the Belgae, and they were considered to be the northern part of Gaul. The region of Luxembourg, including the part of the Belgian province of Luxembourg around Arlon, was inhabited by the Treveri. The exact nature of the distinction between the Belgae to the North and the Celts to the south, and the Germani across the Rhine, is disputed. Caesar said that the Belgae were separated from the rest of Gaul by language, law and custom, and he also says they had Germanic ancestry. On the other hand, linguists have proposed that there is evidence that the northern part of the Belgic population had previously spoken an Indo European language related to, but distinct from, Celtic and Germanic. (See Belgian language and Nordwestblock.) Concerning the territory of modern Belgium, he reported that the more northerly allies of the Belgae, from west to east the Menapii, Nervii, and Germani cisrhenani, were less economically developed and more warlike, similar to the Germani east of the Rhine river. The Menapii and northern Germani lived among low thorny forests, islands and swamps, and the central Belgian Nervii lands were deliberately planted with thick hedges to be impenetrable to cavalry. There is also less archaeological evidence of large settlements and trade in the area. Modern linguists use the word "germanic" to refer to languages but it is not known for sure whether even the Belgian Germani spoke a Germanic language, and their tribal and personal names are clearly Celtic. Archaeologists have also had difficulty finding evidence of the exact migrations from east of the Rhine which Caesar reports and more generally there has been skepticism about using him in this way due to the political motives of his commentaries. But the archaeological record gives the impression that the classical Belgian Germani were a relatively stable population going back to Urnfield times, with a more recently immigrated elite class. The Menapii and Nervii flourished within the Roman province of Gallia Belgica, along with the southern Belgae and the Treveri. These Roman provinces were broken into civitates, each with a capital city, and each representing one of the major tribal groups named by Caesar. At first, only one, Tongeren capital of the Tungri, was in modern Belgium. Later, the capital of the Menapii was moved from Cassel in modern France to Tournai in Belgium. The Nervian capital was in the south of the territory in modern France, at Bavay, and later moved to Cambrai. Trier, the capital of the Treveri, is today in Germany. The northeastern corner of this province, including Tongeren and the area of the earlier Germani, was united with the militarized Rhine border to form a newer province known as Germania Inferior, with capital Colonia Agrippina (Cologne in Germany). With the decline of the Holy Roman emperors' power starting in the 13th century, the Low Countries were largely left to their own devices. The lack of imperial protection also meant that the French and English began vying for influence. In 1214, King Philip II of France defeated the Count of Flanders in the Battle of Bouvines and forced his submission to the French crown. Through the remainder of the 13th century, French control over Flanders steadily increased until 1302 when an attempt at total annexation by Philip IV met a stunning defeat when Count Guy humiliated the French knights at the Battle of the Golden Spurs. Philip launched a new campaign that ended with the inconclusive Battle of Mons en Pévèle in 1304. The king imposed harsh peace terms on Flanders, which included ceding the important textile making centers of Lille and Douai. Thereafter, Flanders remained a French tributary until the start of the Hundred Years' War in 1337. Paris's influence in the Low Countries was counterbalanced by England, which maintained important ties to the coastal ports and came to dominate the wool shipping business. Flemish cloth remained a highly valued product, highly dependent on English wool. Any interruption in the supply of that invariably resulted in riots and violence from the weavers' guilds. Flanders received imports from other areas of Europe, but itself purchased little abroad except wine from Spain and France. Bruges became a great commercial center after the Hanseatic League set up business there. From early on, the Low Countries began to develop as a commercial and manufacturing center. Merchants became the dominant class in the towns, with the nobility largely limited to countryside estates. By 1433 most of the Belgian and Luxembourgish territory became part of Burgundy under Philip the Good. When Mary of Burgundy, granddaughter of Philip the Good married Maximilian I, the Low Countries became Habsburg territory. The Holy Roman Empire was unified with Spain under the Habsburg Dynasty after Charles V inherited several domains. Especially during the Burgundy period (the 15th and 16th centuries), Tournai, Bruges, Ypres, Ghent, Brussels, and Antwerp took turns at being major European centers for commerce, industry (especially textiles) and art. Bruges had a strategic location at the crossroads of the northern Hanseatic League trade and the southern trade routes. Bruges was already included in the circuit of the Flemish and French cloth fairs at the beginning of the 13th century, but when the old system of fairs broke down the entrepreneurs of Bruges innovated. They developed, or borrowed from Italy, new forms of merchant capitalism. They employed new forms of economic exchange, including bills of exchange (i. e. promissory notes) and letters of credit. Antwerp eagerly welcomed foreign traders, most notably the Portuguese pepper and spice traders. In art the Renaissance was represented by the Flemish Primitives, a group of painters active primarily in the Southern Netherlands in the 15th and early 16th centuries, and the Franco Flemish composers. Flemish tapestries and, in the 16th and 17th centuries, Brussels tapestry hung on the walls of castles throughout Europe. The Burgundian princes enhanced their political prestige with economic growth and artistic splendour. These "Great Dukes of the West" were effectively sovereigns, with domains extending from the Zuiderzee to the Somme. The urban and other textile industries, which had developed in the Belgian territories since the 12th century, became the economic center of northwestern Europe. The Pragmatic Sanction of 1549, issued by Roman Emperor Charles V, established the so called Seventeen Provinces, as an entity on its own, apart from the Empire and from France. This comprised all of Belgium, present day north western France, present day Luxembourg, and present day Netherlands, except for the lands of the Prince Bishop of Liège. In Brussels on 25 October 1555, Charles V abdicated Belgica Regia to his son, who in January 1556 assumed the throne of Spain as Philip II.

Голландия көтерілісі мен 80 жылдық соғыс

Белгияның солтүстік бөлігі, жеті провинциядан тұратын және ақырында Голландия Республикасын құрайтын, протестанттық (әсіресе, кальвинистік) дінге көшті, ал үлкен бөлігі, он оңтүстік провинцияны құрайтын, негізінен католик болып қалды. Бұл ағым және ежелгі заманнан бері қалып келген басқа да мәдени айырмашылықтар Бельгия аймақтарында Атрехт одағын, кейіннен солтүстік аймақтарда Утрехт одағын құруға алып келді. Испания тағына отырған Филипп II протестантизмді жоюға тырысты. Белгия Региясының бір бөлігі көтеріліс жасады, нәтижесінде Испания мен Голландия Республикасы арасындағы Сегіз жылдық соғыс (1568–1648) басталды. Бұл соғыстың қорқыныштары – жаппай қырғын, діни зорлық-зомбылық, бүлік – Отыз жылдық соғыстың (1618–1648) бастауы болды, оған ол қосылды. 1566 жылғы бейнелерге жасалған шабуылдан кейін испан билігі Төмен елдерді бақылауға алды. Осы кезеңдегі ең маңызды оқиға – испан әскерлерінің голланд кальвинистерінің армиясын талқандаған Остервель шайқасы. Филипп II 1567 жылдан 1573 жылға дейін Испан Нидерландының генерал-губернаторы ретінде Фернандо Альварес де Толедоны, Альбаның үшінші герцогін жіберді. Альба «Қауіпсіздік Кеңесі» деп аталатын арнайы сот құрды (кейде «Қан кеңесі» деп аталды). «Қан кеңесінің» үкімшілік кезеңінде мыңдаған адам заңсыз сотталып өлім жазасына кесілді, ақсүйектер жер аударылып, олардың мүлкі тартып алынды. Альба Нидерландыда 18 600 адамды өртегенін немесе өлтіргенін мақтанды, оның ішінде көптеген әйелдер мен балалар болды; бір жылдың ішінде 8 000 адам өртеліп немесе асылып өлтірілді, ал Альбаның фламанд құрбандарының саны кемінде 50 000-ға жетті. Голланд көтерілісі 1570-ші жылдардың ортасында Фландрия армиясы жалақы алмағандықтан көтеріліс жасап, бірнеше қалада шабуыл жасағаннан кейін оңтүстікке тарады. Гемблукс шайқасында, 1578 жылдың 31 қаңтарында, голланд әскерін Австрияның Дон Хуаны қуып жетіп, артынан шабуыл жасап, оларды шашыратты, содан кейін күтпеген жерден негізгі күшке шабуыл жасап, оларды толық жеңіп, кемінде 10 000 көтерілісшіні өлтірді. 1578 жылдың 1 қазанында Австрияның Дон Хуаны қайтыс болды, оның орнын Парма герцогы Александр Фарнезе иеленді. Испаниядан көптеген әскерлер келгеннен кейін Фарнезе оңтүстікті қайта басып алу науқанын бастады. Ол қарсыластарының арасында голланд тілінде сөйлейтін фламандтар мен валлон тілінде сөйлейтін оңтүстік провинциялар арасындағы келіспеушілікті пайдаланып, наразылықты күшейтті. Осылайша ол валлондық провинцияларды патшаға адалдыққа қайтаруға қол жеткізді. 1579 жылғы Аррас шарты арқылы ол оңтүстіктегі католик ақсүйектерінің қолдауын қамтамасыз етті, олар «Наразылар» деп аталды. Кальвинистер бақылауындағы жеті солтүстік провинция Испанияға қарсы күресу үшін бірігіп, Утрехт одағын құрды. Фарнезе өзінің базасын Эно және Артуада бекітіп, содан кейін Брабант және Фландрияға қарсы шабуыл жасады. Ол оңтүстіктегі көптеген көтерілісші қалаларды басып алды: Маастрихт (1579), Турне (1581), Ауденаарде (1582), Дюнкерк (1583), Брюгге (1584) және Гент (1584). 1601 жылы испандықтар Остенді қоршап алды, Остенді 1604 жылы түскенге дейін 100 000-нан астам адам қаза тапты. Белгия Корольдігінің бұрынғы солтүстік бөлігі, Жеті біріккен провинция тәуелсіздік алды, ал Оңтүстік Белгия Корольдігі Испанияның билігінде қалды (1556–1713). Оңтүстік бөлігінде әртүрлі роман тілдерінде сөйлесе, солтүстік бөлігінде голланд тілінде сөйлесе де, сот есептері испан тілінде жүргізілді.

The northern part of Belgica Regia, comprising seven provinces and eventually forming the Dutch Republic, became increasingly Protestant (specifically, Calvinist), while the larger part comprising the ten southern provinces remained primarily Catholic. This schism, and other cultural differences which had been present since ancient times, launched the Union of Atrecht in the Belgian regions, later followed by the Union of Utrecht in the northern regions. When Philip II ascended the Spanish throne he tried to abolish all Protestantism. Portions of Belgica Regia revolted, eventually resulting in the Eighty Years' War (1568–1648) between Spain and the Dutch Republic. The horrors of this war—massacres, religious violence, mutinies—were precursors to the Thirty Years' War (1618–1648) with which it would merge. After the Iconoclastic Fury of 1566, Spanish authorities were able to largely gain control of the Low Countries. The most notable event of this period was the Battle of Oosterweel, in which Spanish forces destroyed an army of Dutch Calvinists. King Philip II sent in Fernando Álvarez de Toledo, 3rd Duke of Alba, as Governor General of the Spanish Netherlands from 1567 to 1573. Alba established a special court called the Council of Troubles (nicknamed the "Council of Blood"). The Blood Council's reign of terror saw it condemn thousands of people to death without due process and drive the nobles into exile while seizing their property. Alba boasted that he had burned or executed 18,600 persons in the Netherlands, in addition to the far greater number he massacred during the war, many of them women and children; 8,000 persons were burned or hanged in one year, and Alba's Flemish victims totalled at least 50,000. The Dutch Revolt spread to the south in the mid 1570s after the Army of Flanders mutinied for lack of pay and went on the rampage in several cities. At the Battle of Gembloux, on January 31, 1578, the Dutch were followed by Don Juan of Austria, who sent forward a picked force that attacked the rearguard and dispersed it, and then, falling suddenly upon the main body, utterly routed it, killing at least 10,000 rebels. Don Juan of Austria died on October 1, 1578, and was succeeded by Alexander Farnese, Duke of Parma. With the arrival of large numbers of troops from Spain, Farnese began a campaign of reconquest in the south. He took advantage of the divisions in the ranks of his opponents between the Dutch speaking Flemish and the Walloon speaking south to foment growing discord. By doing so he was able to bring back the Walloon provinces to an allegiance to the king. By the treaty of Arras in 1579, he secured the support of the "Malcontents", as the Catholic nobles of the south were styled. The seven northern provinces, controlled by Calvinists, responded with the Union of Utrecht, where they resolved to stick together to fight Spain. Farnese secured his base in Hainaut and Artois, then moved against Brabant and Flanders. He captured many rebel towns in the south: Maastricht (1579), Tournai (1581), Oudenaarde (1582), Dunkirk (1583), Bruges (1584), and Ghent (1584). In 1601, the Spanish besieged Ostend, producing more than 100,000 casualties before Ostend finally fell in 1604. While the former northern part of Belgica Regia, the Seven United Provinces, gained independence, Southern Belgica Regia remained under the rule of Spain (1556–1713). The southern part spoke various romance languages and the northern part used Dutch, yet court accounts were kept in Spanish.

17 және 18 ғасырлар

XVII ғасырда Антверпен голландтардың блокадасы астында болды, бірақ Еуропаның өнеркәсіп және өнер орталығына айналды. Осы кезеңде Брюгельдер, Питер Пауль Рубенс және Ван Дейктің барокко стиліндегі суреттері жаратылды.

Франция мен Нидерланд Республикасы арасындағы соғыс

Франко-испан соғысынан (1635–1659) кейін Испания өз әскерлерінің басым бөлігін Бельгиядан Иберияға ауыстырды. 1659 жылдан бастап Мадрид испандық Нидерландыны қоса аннексиялауға талпынған Францияның амбицияларын тежеу үшін одақтас әскерлердің көмегіне үлкен сене бастады. Людовик XIV (1643–1715) тұсында Франция кеңею саясатын ұстанды. Франция жиі Оңтүстік Нидерланды аумақтарын бақылап отырды және Нидерланды мен Австрия сияқты түрлі қарсыластармен бетпе-бет келді. 1667–1668 жылдардағы Деволюция соғысы, 1672–1678 жылдардағы франко-голландия соғысы, 1683–1684 жылдардағы қайта біріктіру соғысы және 1688–1697 жылдардағы Тоғыз жылдық соғыс болды. Содан кейін 1701–1714 жылдардағы Испания мұрагерлігі соғысы жүрді, оның көп бөлігі Бельгия аумағында өтті. Австрия мен оның одақтастарының жеңісінен кейін 1714 жылғы Раштатт шарты бойынша Бельгия және қазіргі Люксембург аумақтары (Льеж князь-епискобының билігіндегі жерлерді қоспағанда) Австриялық Габсбургтерге берілді, осылайша Австриялық Нидерланды (1714–1797) құрылды.

Брабанттық революция

1789-90 жылдардағы Бірінші Бельгия революциясы (Брабант революциясы деп те аталады) Француз революциясымен бір уақытта болды және Австрия үкімшілігінен тәуелсіздік талап етті. Жан Андре ван дер Мерштің басшылығындағы Брабант көтерілісшілері Турнхаут шайқасында австриялықтарды жеңіп, Лиеж князь-епископтығымен бірге Бельгия Біріккен Штаттарын құрды. Жаңа мемлекет Ян Франс Вонк жетекшілігіндегі радикалды "Вонкистер" мен Анри Ван дер Ноттың консервативті "Мемлекетшілдері" арасындағы фракциялық тартыстарға ұшырады. Ірі бизнесмендер көбінесе Мемлекетшілдерді қолдады, ал Вонкистер шағын бизнес және сауда гильдияларының мүшелерін өздеріне тартты. Олар Австриядан тәуелсіздікке шақырды, бірақ әлеуметтік және діни мәселелерде консервативті болды. 1790 жылдың қараша айына қарай көтеріліс жаншылды және Габсбург монархиясы қайта билікке оралды.

Француздық бақылау

1794 жылғы француз революциялық соғыстарының науқандарынан кейін Бельгия Австрияға басып кірді және 1795 жылы Франция оны аннексиялап, Габсбургтердің үкімдігін аяқтады. Оңтүстік Нидерланды және Льеж аймағы тоғыз біріккен департаментке бөлініп, Францияның құрамына енді. Льеж князь-епископтығы таратылып, Мёз-Инферьер және Орт департаменттеріне бөлінді. Қасиетті Рим императоры 1797 жылы Кампо-Формио шарты арқылы Оңтүстік Нидерландының жоғалуын растады. Париж жаңа басшыларды жіберді. Бельгиялық еркектер француз соғыстарына тартылып, ауыр салықтар төледі. Бельгиялық ұлтшылдық француз үкімдігіне қарсы туды, сондықтан қарсылықтың күші барлық жерде сезілді. Дегенмен, француз құқықтық жүйесі, оның тең құқықтары мен сыныптық ерекшеліктерді жоюы қабылданды. Бельгияда енді лайықты таңдалған мемлекеттік бюрократия болды, бірақ ол аса танымал болған жоқ. 1799 жылы консулдық орнатылғанға дейін католиктер француздықтар тарапынан қатты қуғынға ұшырады. 1797 жылы Лёвен университетінің алғашқысы жабылып, шіркеулер тоналды. Француз үкімдігінің осы алғашқы кезеңінде бельгиялық экономика толығымен парализге ұшырады, себебі салықтар алтын мен күміс монетамен төленуге тиіс болды, ал француздар сатып алған тауарлар үшін құнсыз ассигнациялар төленді. Жүйелі қанаудың осы кезеңінде шамамен 800 000 бельгиялық Оңтүстік Нидерландыдан қашып кетті. Бельгиядағы француз оккупациясы елде голланд тілінің одан әрі басылуына әкелді: француз тілі қоғамдық өмірде, сондай-ақ экономикалық, саяси және әлеуметтік салаларда ғана қабылданды. Француз үкіметтерінің шаралары, әсіресе 1798 жылғы француз армиясына жаппай шақыру, барлық жерде ұнамсыз болды, әсіресе Фландрия аймақтарында, ол шаруалар соғысын тудырды. Шаруалар соғысын қатал басу қазіргі фламанд қозғалысының бастауы болды. Франция сауда мен капитализмді дамытып, буржуазияның өркендеуіне және өндіріс пен кен өндірісінің қарқынды өсуіне жағдай жасады. Экономикалық тұрғыдан дворяндық төмендеді, ал орта таптың бельгиялық кәсіпкерлері кең нарыққа енуінің арқасында өркендеді, бұл 1815 жылдан кейін Бельгияның өнеркәсіптік революциядағы жетекші рөліне жол ашты. Годехот Францияға қосылғаннан кейін Бельгияның бизнес-қоғамдастығы жаңа режимді қолдағанын, ал шаруалар қарсылық танытқанын айтады. Аннексия Франциядағы жүн және Бельгиядан келген басқа тауарлар үшін жаңа нарықтар ашты. Банкирлер мен саудагерлер француз армиясын қаржыландырып, жабдықтады. Франция Нидерландының сақтаған Эшельдадағы теңіз саудасына тыйым салуды жойды. Антверпен тез арада әлемдік саудамен айналысатын Францияның маңызды портына айналды, ал Брюссель де өсті. 1814 жылы одақтастар Наполеонды жеңіп, француз үкімдігін аяқтады. Жоспар бойынша Бельгия мен Нидерланды Нидерландының бақылауында біріктірілуі керек еді. Наполеон 1815 жылы жүз күнге билікке оралды, бірақ Брюссельді өзінің күш базасы ретінде қайтарып алуға бағытталған жолында, сол қаладан оңтүстікке қарай 19 шақырым қашықтықтағы Ватерлоо шайқасында соңғы жеңіліске ұшырады.

Following the Campaigns of 1794 of the French Revolutionary Wars, Belgium Austriacum was invaded and annexed by France in 1795, ending Habsburg rule. Southern Netherlands and the territory of Liège was divided into nine united départements and became an integral part of France. The Prince Bishopric of Liège was dissolved and divided over the départements Meuse Inférieure and Ourte. The Holy Roman Emperor confirmed the loss of Southern Netherlands, by the Treaty of Campo Formio, in 1797. New rulers were sent in by Paris. Belgian men were drafted into the French wars and heavily taxed. Resistance was strong in every sector, as Belgian nationalism emerged to oppose French rule. The French legal system, however, was adopted, with its equal legal rights, and abolition of class distinctions. Belgium now had a government bureaucracy selected by merit, but it was not at all popular. Until the establishment of the Consulate in 1799, Catholics were heavily repressed by the French. The first University of Leuven was closed in 1797 and churches were plundered. During this early period of the French rule, the Belgian economy was completely paralyzed as taxes had to be paid in gold and silver coin while goods bought by the French were paid for with worthless assignats. During this period of systematic exploitation, about 800,000 Belgians fled the Southern Netherlands. The French occupation in Belgium led to further suppression of the Dutch language across the country: French became the only accepted language in public life as well as in economic, political, and social affairs. The measures of the successive French governments and in particular the 1798 massive conscription into the French army were unpopular everywhere, especially in Flemish regions, where it sparked the Peasants' War. The brutal suppression of the Peasants' War marks the starting point of the modern Flemish movement. France promoted commerce and capitalism, paving the way for the ascent of the bourgeoisie and the rapid growth of manufacturing and mining. In economics, therefore, the nobility declined while the middle class Belgian entrepreneurs flourished because of their inclusion in a large market, paving the way for Belgium's leadership role after 1815 in the Industrial Revolution. Godechot finds that after the annexation, Belgium's business community supported the new regime, unlike the peasants, who remained hostile. Annexation opened new markets in France for wool and other goods from Belgium. Bankers and merchants helped finance and supply the French army. France ended the prohibition against seaborne trade on the Scheldt that had been enforced by the Netherlands. Antwerp quickly became a major French port with a world trade, and Brussels grew as well. In 1814, the Allies drove out Napoleon and ended French rule. The plan was to join Belgium and the Netherlands, under Dutch control. Napoleon returned to power briefly during the Hundred Days in 1815, but on his way to recapturing Brussels as his intended power base, was finally defeated at the Battle of Waterloo, 12 miles (19 km) south of that city.

Нидерланды Біріккен Корольдігі

Наполеонның Ватерлоо шайқасындағы жеңілісінен кейін 1815 жылы Ұлыбритания, Австрия, Пруссия және Ресей Вена конгресінде бұрынғы Австриялық Нидерланды (Бельгия Austriacum) және бұрынғы Жеті Біріккен провинцияны біріктіруге келісті. Осылайша, болашақ француз басқыншылықтарына қарсы қорғаныс ретінде Нидерланды Біріккен Корольдігі құрылды. Бұл тұста елді протестант патшасы Вильгельм I басқарды. Киелі Рим империясындағы көптеген шағын және шіркеулік мемлекеттер осы кезде ірі мемлекеттерге қосылды, соның ішінде Лиеж князь-епископтығы да ресми түрде Нидерланды Біріккен Корольдігінің құрамына енді. 1815 жылдан 1840 жылға дейін билік еткен ағартушы деспот Вильгельм I конституциялық билікке ие болды, ал конституцияны оның таңдаған көрнекті тұлғалары жазды. Деспот ретінде ол, өткен 25 жылдағы әлеуметтік өзгерістердің нәтижесінде туған теңдік принципін қоса алғанда, кейбір өзгерістерді қабылдауда қиындық көрмеді. Алайда, ол сословиелерді саяси класс ретінде қайта жандандырып, көптеген адамдарды ақсүйектерге көтерді. Дауыс беру құқығы шектеулі болды және жоғарғы палатаға тек ақсүйектер ғана сайлана алатын. Вильгельм I кальвинист болды және жаңадан құрылған корольдігінің оңтүстік бөлігіндегі рим-католик көпшілігіне қатысты төзімсіздік танытты. Ол "Голландияның Негізгі Заңының" кейбір өзгертілген нұсқасын жариялады. Бұл заң дін қызметкерлерін бақылауға алды, Рим-католик шіркеуінің жеңілдіктерін жойды және әрбір діни сенімге тең қорғауды, сондай-ақ әрбір азаматқа бірдей азаматтық және саяси құқықтарды кепілдеді. Бұл заң француз революциясының рухын бейнеледі, сол арқылы оңтүстіктегі епископтардың наразылығын тудырды. Вильгельм I экономикалық жаңғыртуды белсенді түрде қолдады. Оның билігі конституцияға сәйкес, бір бөлігі өзі таңдаған, екінші бөлігі бай азаматтар сайлаған заң шығарушы органмен бөлісті. Үкіметтің басшылығы ұлттық мемлекеттік министрліктерде болды, ал ескі провинциялар тек атаумен ғана қайта құрылды. Үкімет негізінен біртұтас болды және барлық билік орталықтан шықты. Корольдіктің алғашқы он бес жылы прогресс пен өркендеуге толы болды, өйткені оңтүстікте индустрияландыру қарқынды дамыды. Өнеркәсіптік революция кәсіпкерлер мен жұмысшылардың жергілікті көмір шахталарының қуатымен жаңа тоқыма өнеркәсібін құруына мүмкіндік берді. Солтүстік провинцияларда өнеркәсіп дамыған жоқ, бірақ бұрынғы голланд теңіз колонияларының көпшілігі қайта құрылды және 25 жылдық үзілістен кейін пайдалы сауда қайта жанданды. Экономикалық либерализм және орташа монархиялық авторитарлық Нидерландының 19 ғасырдың жаңа жағдайларына бейімделуін жеделдетті.

After Napoleon's defeat at Waterloo in 1815, the major victorious powers (Britain, Austria, Prussia, and Russia) agreed at the Congress of Vienna on uniting the former Austrian Netherlands (Belgium Austriacum) and the former Seven United Provinces, creating the United Kingdom of the Netherlands as a buffer state against any future French invasions. This was under the rule of a Protestant king, William I. Most of the small and ecclesiastical states in the Holy Roman Empire were given to larger states at this time, and this included the Prince Bishopric of Liège which now became formally part of the United Kingdom of the Netherlands. The enlightened despot William I, who reigned from 1815 to 1840, had almost unlimited constitutional power, the constitution having been written by a number of notable people chosen by him. As despot, he had no difficulty in accepting some of the changes resulting from the social transformation of the previous 25 years, including equality of all before the law. However, he resurrected the estates as a political class and elevated a large number of people to the nobility. Voting rights were still limited, and only the nobility were eligible for seats in the upper house. William I was a Calvinist and intolerant of the Roman Catholic majority in the southern parts of his newly created kingdom. He promulgated the "Fundamental Law of Holland", with some modifications. This suppressed the clergy, abolished the privileges of the Roman Catholic Church, and guaranteed equal protection to every religious creed and the same civil and political rights to every subject. It reflected the spirit of the French Revolution and in so doing displeased the bishops in the south. William I actively promoted economic modernization. His authority was shared with a legislature partly chosen by himself and partly elected by the more prosperous citizens under the constitution. Government was in the hands of national ministries of state, and the old provinces were reestablished in name only. The government was now fundamentally unitary, and all authority flowed from the center. The first fifteen years of the Kingdom showed progress and prosperity, as industrialization proceeded rapidly in the south, where the Industrial Revolution allowed entrepreneurs and labor to combine in a new textile industry, powered by local coal mines. There was little industry in the northern provinces, but most of the former Dutch overseas colonies were restored, and highly profitable trade resumed after a 25 year hiatus. Economic liberalism combined with moderate monarchical authoritarianism to accelerate the adaptation of the Netherlands to the new conditions of the 19th century.

Оңтүстік провинцияларда тәртіпсіздіктер

Жаңа елде протестанттар басымдық танытты, бірақ олар халықтың тек төрттен бір бөлігін құрады. Теориялық тұрғыдан алғанда, рим-католиктер толыққанды заңдық теңдікке ие болды; бірақ іс жүзінде жоғары мемлекеттік және әскери лауазымдарды иеленгендердің саны аз болды. Патша Оңтүстіктегі мектептерде рим-католик дінінің дәстүрлі оқылуын тоқтатуды талап етті, тіпті сол аймақтағы халқының басым көпшілігі осы дінді ұстанса да. Әлеуметтік жағынан, француз тілінде сөйлейтін валлондықтар корольдің голланд тілін мемлекеттік тіл етіп белгілеу саясатына күшті наразылық білдірді. Сондай-ақ, патшаның әлеуметтік айырмашылықтарға салғысыз қарауына қатысты наразылық күшейді. Шамның сөзіне сүйенсек, голланд үкіметіне деген қарсылық артып барады. Оңтүстіктегі саяси либералдардың да өз шағымдары болды, әсіресе корольдің авторитарлық тәсіліне қатысты; ол аймақтық мәселелерге немқұрайлы қарағандай көрінді, тіпті франкофондық Льежде француз тіліндегі мұғалімдерді даярлайтын колледж ашу туралы ұсынысқа да қатаң вето қойды. Соңында, Оңтүстіктегі барлық топтар ұлттық заң шығарушы органдағы өкілдіктің теңсіздігіне наразылық білдірді. Оңтүстік солтүстікке қарағанда жылдамдау индустрияланды және гүлденді, бұл солтүстіктің мақтанғаны мен саяси үстемдігіне наразылық тудырды. 1830 жылы Франциядағы төңкеріс көтеріліс сигналы ретінде пайдаланылды. Алғашқы талап – оңтүстік провинцияларының, қазір «Бельгия» деп аталатын аймақтың дербестігі болды, толық бөліну емес. Бірақ ақырында төңкерісшілер толық тәуелсіздік талабын қоя бастады.

Бельгиялық революция

Бельгиялық революция 1830 жылдың тамызында, Аубердің "Ла Муэтте де Портичи" операсының Брюссельдегі "Ла Моне" опера үйінде қойылғаннан кейін, көшелерге толған халықтың патриоттық әндер айта отырып, шығуымен басталды. Ұзақ өтпей, көшедегі қақтығыстар күшейді. Бастапқыда революцияның қарқынында болған либералды буржуазия зорлық-зомбылыққа наразылық білдіріп, голландтармен келісімге келуге дайын болды. Саяси тұрғыдан алғанда, бельгиялықтар Нидерландының Төменгі палатасында жеткіліксіз өкілдік етілгенін сезінді және Брюссельде король Вильгельм I-нің өкілі болған, болашақ Вильгельм II патшазадесін ұнатпады. Француз тілінде сөйлейтін валлондықтар да голланд тілі басым елде шеттетілгендей сезінді. Бельгиялық католиктердің көп бөлігі діни мәселелерде де наразылық білдірді. Король наразылықтың өзінен өшіп кетеді деп ойлады. Ол барлық революционерлерге, шетелдіктер мен көшбасшылардан басқа, кешірім жариялады. Бұл сәтті болмағандықтан, ол әскерді кіргізді. Голланд әскері Брюссельге Шаербек қақпасы арқылы еніп кірді, бірақ шабуылы Брюссель паркінде снайперлердің оқтарына тап болды. Корольдік әскерлер басқа жерлерде революционерлердің жасаған кедергілеріне тап болды. Осы оқиғаға бар болғаны 1700 революционер қатысқан деген болжам бар (француз елшісі оларды "дәлілсіз топ" деп сипаттады). 1831 жылдың 20 қаңтарында қол қойылған хаттамада Бельгия 1790 жылы Солтүстікке жатпаған аймақтардан құралатыны айтылды. Жаңа корольдық сыртқы істерде бейтарап болуға міндетті болды. Британдық сыртқы істер министрі лорд Палмерстон патшазаде Оранжды жаңа король ретінде ынталандырды. Алайда, патшазаде әкесі Вильгельм I-ге де, француздарға да ұнамады. Соңында Палмерстон екінші таңдауын ұсынды – Саксен-Кобургтың Леопольд I-і, оны барлығы қабылдады. 1831 жылдың 21 шілдесінде Бельгияның алғашқы "королі" тағайындалды. Конституцияны қабылдаған күні – 1831 жылдың 21 шілдесі – ұлттық мереке ретінде белгіленді. Либералды буржуазия голландтармен келіссөздер жүргізу үшін Шарль Рожиер басшылығымен уақытша үкімет құрды және 1830 жылдың 4 қазанында Бельгияның тәуелсіздігін ресми түрде жариялады. Бельгия Ұлттық Конгресі конституция жасау үшін құрылды. Жаңа конституция бойынша Бельгия конституциялық монархиялы тәуелсіз мемлекет болды. Дегенмен, конституция француз тілі басым емес болған елде француз тілін білетін жоғары буржуазия мен дін қызметкерлерінің дауыс беру құқығын шектеді. Католик шіркеуі мемлекеттік араласудан үлкен бостандық алды. Нидерландымен қақтығыс жағдайы (бірақ ашық соғыс емес) тағы сегіз жылға созылды, бірақ 1839 жылы екі ел және Еуропаның бес ірі державасы (Австрия, Франция, Пруссия, Ресей және Ұлыбритания) арасында Лондон шартына қол қойылды. 1839 жылғы келісім бойынша Люксембургтің шығыс бөлігі Бельгияға қосылмады, бірақ әртүрлі мұрагерлік заңдарға байланысты дербес Ұлы Герцогтық ретінде бөлінгенге дейін Нидерландының иелігінде қалды (Люксембургтің батыс, француз тілінде сөйлейтін бөлігі Бельгияның сол аттас провинциясы болды). Бельгия Шығыс Лимбург, Зеландиялық Фландрия, Француз Фландриясы және Эйпенді жоғалтты. Нидерланды бұрынғы екеуін сақтап қалды, ал Француз Фландриясы Францияның иелігінде қалды. Эйпен Германия конфедерациясының құрамында қалды. Бес ірі держава Бельгияның болашақтағы бейтараптығын қорғауға уәде берді. 1914 жылы Бельгияның бейтараптығын бұзу Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіруінің ресми себебі болды.

The Belgian Revolution broke out in August 1830 when crowds, stirred by a performance of Auber's La Muette de Portici at the Brussels opera house of La Monnaie, spilled out onto the streets singing patriotic songs. Violent street fighting soon broke out. The liberal bourgeoisie, who had initially been at the forefront of the burgeoning revolution, were appalled by the violence and became willing to accept a compromise with the Dutch. On a political level, the Belgians felt significantly under represented in the Netherlands' elected Lower Assembly and disliked the unpopular Prince of Orange, the future William II who was the representative of King William I in Brussels. The French speaking Walloons also felt ostracised in a majority Dutch speaking country. There were also significant religious grievances felt by the majority Catholic Belgians. The king assumed the protest would blow over. He announced an amnesty for all revolutionaries, except foreigners and the leaders. When this did not succeed he sent in the army. Dutch forces were able to penetrate the Schaerbeek Gate into Brussels, but the advance was stalled in the Parc de Bruxelles under sniper fire. Royal troops elsewhere met determined resistance from revolutionaries at makeshift barricades. It is estimated that there were no more than 1,700 revolutionaries (described by the French Ambassador as an "undisciplined rabble" A protocol signed on 20 January 1831 stated that Belgium would be formed of the regions that did not belong to the North in 1790. The new kingdom would be obliged to remain neutral in foreign affairs. The British foreign secretary Lord Palmerston strongly backed the Prince of Orange as the new king. The Prince proved to be unacceptable to William I, his father, as well as to the French. Finally, Palmerston came up with his second choice, Leopold I of Saxe Coburg, who was accepted by all. On July 21, 1831, the first "King of the Belgians" was inaugurated. The date of his acceptance of the constitution – 21 July 1831 – is marked a national holiday. The liberal bourgeoisie hastily formed a provisional government under Charles Rogier to negotiate with the Dutch, officially declaring Belgian independence on 4 October 1830. The Belgian National Congress was formed to draw up a constitution. Under the new constitution, Belgium became a sovereign, independent state with a constitutional monarchy. However, the constitution severely limited voting rights to the French speaking haute bourgeoisie and the clergy, in a country where French was not the majority language. The Catholic church was afforded a good deal of freedom from state intervention. The state of conflict (but not open warfare) with the Netherlands lasted another eight years, but in 1839, the Treaty of London was signed between the two countries and the five great powers of Europe (Austria, France, Prussia, Russia, and the United Kingdom). By the treaty of 1839, the eastern part of Luxembourg did not join Belgium, but remained a possession of the Netherlands until different inheritance laws caused it to separate as an independent Grand Duchy (the western, French speaking part of Luxembourg became the Belgian province of that name). Belgium lost Eastern Limburg, Zeelandic Flanders, French Flanders and Eupen. The Netherlands retained the former two while French Flanders remained in French possession. Eupen remained within the German Confederation. The five great powers pledged to protect Belgium's neutrality in the future. In 1914, the violation of Belgium's neutrality would be the stated Casus belli of Britain's entry into World War I.

Өнеркәсіптік революция

Қоғамның көп бөлігі, әсіресе ауылдық жерлерде, өте дәстүрлі болды және білім сапасы төмен еді. Дегенмен, Бельгия Ұлыбританиядан кейін өнеркәсіптік революция басталған екінші ел болды. Ол банк секторы мен өнеркәсіп арасындағы тығыз байланысқа негізделген, өнеркәсіптік экспортқа бағытталған ашық экономикаға айналды. Валонияда индустрияландыру 1820 жылдардың ортасынан басталып, әсіресе 1830 жылдан кейін қарқын алды. Кәсіпкерлерді тартқан басты фактор – арзан көмірдің болуы еді. Лиеж және Шарлеруа маңындағы көмір өндіру аймақтарында кокспен жұмыс істейтін доменді пештер, сондай-ақ темір соғу және прокаткалау фабрикалары салынды. Осының жетекшісі – ағылшын Джон Коккерель болатын. Оның Сераингтегі зауыттары 1825 жылға қарай инженерлік дайындықтан бастап, шикізатпен қамтамасыз етуге дейін өндірістің барлық кезеңін біріктірді. Өнеркәсіп Sillon industriel ("өнеркәсіптік аймақ"), Эн, Самбр және Мёз аңғарлары бойынша тарады. 1830 жылы темір маңызға ие бола бастағанда, бельгиялық көмір өнеркәсібі қалыптасқан еді және су шығару үшін бу машиналарын пайдаланды. Көмір жергілікті диірмендерге, теміржолдарға, сондай-ақ Франция мен Пруссияға сатылды. Мақта мен зығырға негізделген тоқыма өнеркәсібі өнеркәсіптік кезеңнің көп бөлігінде өнеркәсіптік жұмыс күшінің шамамен жартысын жұмыспен қамтыды. Гент 1880 жылдарға дейін Бельгиядағы ең ірі өнеркәсіптік қала болып саналды, содан кейін өсу орталығы Лиежге, оның болат өнеркәсібіне көшті. Валонияның көп бөлігінде бай көмір кен орындары болды. Бастапқыда терең шахталар қажет болмағандықтан, көптеген шағын кәсіпорындар жұмыс істеді. Кен орындарын пайдалануға қатысты күрделі заң жүйесі болды, көбінесе бірнеше қабаттың иелері әртүрлі болды. Кәсіпкерлер бу машиналарын пайдалану арқасында көбірек тереңдікке қазды. 1790 жылы шахталардың ең тереңдігі 220 метрді құрады. 1856 жылы Монстан батысқа қарайғы аймақтағы орташа тереңдік 361 метрге жетті, ал 1866 жылы кейбір шахталар 700 және 900 метрге дейін жетті; ал біреуі 1065 метр тереңдікте болды, бұл сол кезде Еуропадағы ең терең көмір шахтасы еді. Газ жарылыстары үлкен мәселе болды және Бельгияда өлім-жітім көрсеткіші жоғары болды. 19 ғасырдың соңына қарай кендердің қоры таусыла бастады және болат өнеркәсібі Рурдан көмір импорттауға мәжбүр болды. Арзан және қолжетімді көмір металл және шыны өндірумен айналысатын фирмаларды тартты, олардың екеуіне де көп көмір қажет болды, сондықтан көмір кен орындарының маңындағы аймақтар жоғары индустрияланды. Sillon industriel, әсіресе Шарлеруа маңындағы Pays Noir, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін болат өнеркәсібінің орталығы болды.

Most of society was highly traditional, especially in rural areas, and the quality of education was low. Nevertheless, Belgium was the second country, after Britain, in which the industrial revolution took place. It developed into an open economy focused on industrial exports with strong ties between the banking sector and industry. Industrialization took place in Wallonia starting in the mid 1820s, and especially after 1830. The availability of cheap coal was a main factor that attracted entrepreneurs. Coke blast furnaces as well as puddling and rolling mills were built in the coal mining areas around Liège and Charleroi. The leader was a transplanted Englishman, John Cockerill. His factories at Seraing integrated all stages of production, from engineering to the supply of raw materials, as early as 1825. Industry spread through the Sillon industriel ("industrial district"), Haine, Sambre and Meuse valleys. By 1830 when iron became important the Belgian coal industry had been long established, and used steam engines for pumping. Coal was sold to local mills and railways as well as to France and Prussia. The textile industry, based on cotton and flax, employed about half of the industrial workforce for much of the industrial period. Ghent was the premier industrial city in Belgium until the 1880s, when the center of growth moved to Liège, with its steel industry. Wallonia had rich coalfields over much of its area. Deep mines were not required at first so there were a large number of small operations. There was a complex legal system for concessions; often multiple layers had different owners. Entrepreneurs started going deeper and deeper (thanks to the innovation of steam pumping). In 1790, the maximum depth of mines was 220 meters. By 1856, the average depth in the area west of Mons was 361, and in 1866, some pits had reached down 700 and 900 meters; one was 1,065 meters deep, probably the deepest coal mine in Europe at this time. Gas explosions were a serious problem, and Belgium had high fatality rates. By the late 19th century the seams were becoming exhausted and the steel industry was importing some coal from the Ruhr. Cheap and readily available coal attracted firms producing metals and glass, both of which required considerable amounts of coal, and so regions around coal fields became highly industrialised. The Sillon industriel, and in particular the Pays Noir around Charleroi, were the centre of the steel industry until the Second World War.

Темір жолдар

Ұлттың өзі индустриялық революцияны жылдамдатуда темір жолдың маңыздылығын көрсету үшін үлгі болды. 1830 жылдан кейін жаңа мемлекет өнеркәсіпті дамытуға кірісті. Ол ірі қалаларды, порттарды, кен өндіру аймақтарын байланыстыратын, сондай-ақ көрші елдерге жол ашатын қарапайым крест тәрізді жүйені қаржылады. Осылайша Бельгия аймақтың темір жол орталығына айналды. Жүйе британдық үлгіде салынғандықтан, пайда мен жалақы деңгейі төмен болды, бірақ қарқынды өнеркәсіптік өсуге қажетті инфрақұрылым құрылды. Леопольд I 1835 жылы Брюссель мен Мехелен арасында континенттік Еуропадағы алғашқы темір жолды салды. Бельгиядағы кішкентай темір жолдардың, әсіресе Лиеж–Жемпес желісінің дамуы жеке компанияларға конкурстық негізде келісім-шарттар тапсыру арқылы іске қосылды, бұл "төмен елдердегі шағын жергілікті темір жолдарды кеңейтудің үлгісіне" айналды. 1900 жылдарға қарай Бельгия трамвайлар және басқа да темір жол құрамдастарының ірі экспорттаушысы болды, үлкен көлемде темір жол материалдарын экспорттады. Оңтүстік Америкада 3800 шақырым темір жол Бельгия фирмаларына тиесілі болды, ал Қытайда тағы 1500 шақырым салынды. Басқа да маңызды кәсіпорындарға Cockerill Sambre (болат), Эрнест Солвейдің химиялық зауыттары және Fabrique Nationale de Herstal қару-жарақ фабрикасы кірді.

Либерализм мен католиктік

1890 жылдары социалистер келгенге дейін ел консервативті католик партиясы мен зайырлы либерал партиясы арасында екіге бөлінген еді. Либералдар дінге қарсы болды және шіркеудің билеуін азайтуды көздеді. Конфликт 1879–1884 жылдардағы "Бірінші мектеп соғысы" кезінде күшейді, либералдардың бастауыш білім беруде секуляризмді күшейту әрекеттері наразылық білдірген католиктер тарапынан тойтарыс берді. Мектеп соғысы Бельгия саясатында католик партиясының 1917 жылға дейін (іс жүзінде үзіліссіз) сақталған үстемдік кезеңін ашты. Дінге қатысты тартыс университет біліміне де тарады, онда Брюссельдің еркін университеті сияқты зайырлы университеттер, Лювен католик университеті сияқты католик университеттерімен бәсекелесті.

Тілдік қақтығыс

Елдің солтүстігіндегілердің көпшілігі голланд және басқа да Төменгі Франкон тілдерінде сөйлесе, оңтүстіктегілер француз, валлон және пикард сияқты Langues d'oïl тілдерінде сөйледі. 1830 жылы Нидерландыдан бөлінгеннен кейін француз тілі үкіметтің ресми тіліне айналды, ал Бельгияның мәдени өміріне француздық ықпал басым болды, бұл өнеркәсіптік оңтүстіктің экономикалық үстемдігімен күшейді. Фламанд тілі "екінші дәрежелі мәдениеттің тіліне дейін төмендетілді". Фламанд халқының бір бөлігі оған қарсы шықты. Бұл, ішінара, фламандтық ұлттық сананың артуына байланысты болды. 1302 жылғы Алтын шұңқырлар шайқасы сияқты фламандтық жеңістер тойланды және Хендрик Консиенс сияқты тұлғалар бастаған фламандтық мәдени қозғалыс туды. Солай шамамен Жюль Дестрее басқарған және француз тіліне адалдыққа негізделген Валлон қозғалысы да пайда болды. Жалпыға бірдей сайлау құқығы франкофондардың саяси азшылық екенін көрсетті, сондықтан Валлон қозғалысы француз тілінің басымдығы бар жерлерде оны қорғауға бағытталды және Фламанд аймақтарында голланд тілінің кеңінен қолданылуына қарсылық көрсетпеді. Фламандтардың тілдік теңдікке қол жеткізу мақсаты (әсіресе мектептер мен соттарда) 1920-1930 жылдардағы бірқатар заңдар арқылы іске асырылды. Голланд тілі Шығыс және Батыс Фландрия, Антверпен, Лимбург және Шығыс Брабант провинцияларының солтүстігінде үкімет, білім беру және сот жүйесінің тілі болды. Француз тілі Валонияда ресми тіл болып қала берді; француз тіліне үлкен ауысым болған Брюссель ресми түрде екі тілді аймаққа айналды. Осы аралықта, шағын сепаратистік фламанд қозғалысы пайда болды; оны соғыс кезінде немістер қолдады, ал 1930 жылдары ол фашистік бағытқа бұрылды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол нацистермен ынтымақтастық жасады.

Сыртқы қатынастар және әскери саясат

1860 жылдардың ортасында "Мексикалық саяхат" кезінде шамамен 1500 бельгиялық сарбаз "Бельгиялық экспедициялық корпусына", көбінесе "Бельгиялық легион" деп танылатын, император Максимилиан I үшін күресуге қосылды, оның әйелі Шарлотта Бельгияның Леопольд I-нің қызы болған. Бельгия 1870-71 жылдардағы Франко-прусс соғысына қатыспады, бірақ соғыстың жақындығы әскерді жұмылдыруға әкеп соқты. Соғыстан кейін әскериді жаңарту туралы әңгімелер пайда болды. Бай бельгиялықтардың әскери қызметке шақырылғанда "орнына басқасын алу" үшін ақы төлеуге мүмкіндік беретін "Ремплэйсман" (Remplacement) жүйесі жойылды және әскери міндеттілік жүйесі жақсартылды. Леопольд II-нің ықпалымен д'Анетан бастаған бұл реформалар бельгиялық саясатты бөліп тастады. Католиктер Фрере Орбан басшылығымен либералдармен бірігіп, оларға қарсы шықты және д'Анетан үкіметі басқа да дауға қатысқан оқиға кезінде құлағаннан кейін реформалар жеңіліске ұшырады. Соңында әскери реформалар жүзеге асырылды. 1909 жылғы жүйе міндетті әскери қызметті сегіз жыл активті қызметте және бес жыл резервте белгіледі. Бұл бельгиялық армияның санын 100 000-нан астам жақсы даярланған сарбазға дейін арттырды. Бельгия жұмысшы партиясы 1885 жылы Брюссельде құрылды. Ол 1894 жылы капитализмді жоюға және қоғамды толыққанды қайта ұйымдастыруға шақыратын Квареньон хартасын жариялады. 19 ғасырдың соңында жалпы ереуілдер саяси процестің маңызды бөлігіне айналды. 1892 және 1961 жылдар аралығында 20 ірі ереуіл болды, оның ішінде 7 жалпы ереуіл. Олардың көптегені тікелей саяси мақсаттармен байланысты болды, мысалы, 1893 жылғы жалпы ереуіл жалпыға бірдей сайлау құқығын қамтамасыз етуге көмектесті. Бірнеше рет бельгиялық жалпы ереуілдер зорлық-зомбылыққа ұласты. 1893 жылы сарбаздар ереуілшілерге оқ атып, бірнеше адамды өлтірді. Карл Маркс: "Цивилизацияланған әлемде әрбір ереуіл жұмысшы табының ресми қырғынына айналдырылатын бір ғана ел бар. Ол ел – Бельгия!" деп жазды. Дегенмен, Бельгия кәсіподақтардың көмегімен әлеуметтік қорғау жүйесін салыстырмалы түрде ерте құрды. Науқасқа төлемақы 1894 жылы, ерікті зейнетақы 1900 жылы және жұмыссыздыққа байланысты төлемдер 1907 жылы енгізілді, бұл көрші елдерге қарағанда еліміздің көп бөлігін қамтуға тезірек мүмкіндік берді.

In the mid 1860s during the "Mexican Adventure", around 1,500 Belgian soldiers joined the "Belgian Expeditionary Corps", better known as the "Belgian Legion" to fight for Emperor Maximilian I, whose wife Charlotte was the daughter of Leopold I of Belgium. Belgium was not a belligerent in the Franco Prussian War 1870–71, but the proximity of the war led to the mobilisation of the army. After the conflict, there was talk of modernising the military. The system of Remplacement (whereby wealthy Belgians conscripted into the military could pay for a "replacement") was abolished and an improved system of conscription implemented. These reforms, led by d'Anethan under pressure from Leopold II, divided Belgian politics. The Catholics united with the Liberals under Frère Orban to oppose them, and the reforms were finally defeated when d'Anethan's government fell during an unrelated scandal. Eventually, the military was reformed. The 1909 System instituted compulsory military service of eight years on active duty and five years in the reserves. This swelled the size of the Belgian army to over 100,000 well trained men. The Belgian Workers' Party was founded in 1885 in Brussels. It issued the Charter of Quaregnon in 1894 calling for an end to capitalism and a thorough reorganization of society. During the late 19th century, general strikes became an established aspect of the political process. Between 1892 and 1961, there were 20 major strikes, including 7 general strikes. Many of these had overtly political motives, like the 1893 General Strike that helped achieve universal suffrage. On several occasions, Belgian general strikes escalated into violence. In 1893, soldiers fired on the striking crowd, killing several. Karl Marx wrote, "There exists but one country in the civilised world where every strike is eagerly and joyously turned into a pretext for the official massacre of the Working Class. That country of single blessedness is Belgium!" Nevertheless, Belgium created a welfare net particularly early, thanks in part to the trade unions. Sickness compensation was established in 1894, voluntary old age insurance in 1900 and unemployment insurance in 1907, achieving good coverage nationwide much more quickly than its neighbours.

Католик үкіметтері мен әлеуметтік саясат

Католик үкіметтері Бельгияны XIX ғасырдың соңынан бастап басқарған кезеңде түрлі реформалар жүргізілді. 1887 жылы жұмысшыларға тауар түрінде және пабтарда ақы төлеу жүйесі тоқтатылып, бірлескен өнеркәсіптік және еңбек кеңестері құрылды. 1889 жылы еңбек заңнамасы кеңестері реформаланды, нәтижесінде "жұмыс берушілер жұмысшы табының өкілдігінің артуымен бетпе-бет келді". Сол жылы әлеуметтік тұрғын үй және әйелдер мен балалар еңбегіне қатысты заңнама жаңаланды. 1900 жылы қарттық зейнетақы туралы алғашқы заң бекітілді, ал 1903 жылғы өндірістік жазатайым оқиғалар заңы "жұмысшының кінәсіздігін дәлелдеу міндеті енді оның үстінен түсірілді" деп белгіледі. 1900 жылдан бастап католик үкіметтері жұмыссыздық қорына, денсаулық сақтау қызметтеріне және үнемдеу банкіне субсидия беруді бастады. 1905 жылы жексенбі күнгі міндетті демалыс бекітілді, сондай-ақ кеншілер үшін жұмыс уақытын қысқарту, әйелдер үшін түнгі жұмысты тыйым салу және әскери және мемлекеттік қызметкерлерге зейнетақы тағайындау сияқты басқа реформалар да жүзеге асырылды. 1892 жылы күшіне енген заң бойынша 21 жасқа толмаған әйелдер мен балаларды жұмысқа алуға тыйым салынды. 1890 жылы заңмен өндірістік жазатайым оқиғалардан зардап шеккендерге көмек және қамсыздандыру қоры құрылды. 1894 жылы ауруханаларға мемлекеттік субсидиялар белгіленді. 1894 және 1896 жылдардағы сайлаулардан кейін, бір зерттеуге сәйкес, "католиктер әлеуметтік реформалар бағдарламасын тұрақты түрде іске асыра берді және жұмысшы табының әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бірқатар заңдар қабылданды, олар қарттық зейнетақы, жұмысшыларға арналған тұрғын үй, жұмыс берушілердің жауапкершілігі, үнемдеу банкілеріне және өзара көмек қоғамдарына субсидиялар кірді". 1896 жылғы заң бойынша кемінде 10 жұмысшыны жұмысқа алған барлық компаниялар үшін шеберхана ережелері міндетті болды (1900 жылы бұл көрсеткіш 5 жұмысшыға дейін төмендетілді), ал басқа әлеуметтік саясат шараларына 1903 жылғы жұмыс берушілердің өндірістік жазатайым оқиғалар қоры және 1907 жылғы ерікті жұмыссыздық қорларына мемлекеттік субсидиялар кірді. 1914 жылы 6 мен 14 жас аралығындағы балаларға міндетті білім беру енгізілді. 1920 жылдың соңында құрылған Ұлттық дағдарыс қоры, бір зерттеуге сәйкес, "ерікті жұмыссыздық үшін толық өтемақы беруге қарай маңызды қадам болды". Ұлттық үкімет денсаулық сақтауға субсидия беруді кеңейтті, оның ішінде 1912 жылғы мүгедектік қоры, 1920 жылғы жалпы медициналық көмек (жалпы тәжірибелі дәрігерлер мен фармацевттерге төленетін шығындар), 1921 жылғы туберкулезге қарсы қор, 1927 жылғы негізгі емдеу, жалпы медициналық көмектен арнайы медициналық көмекке (хирургия, ауруханаға жатқызу, профилактикалық медицина); 1931 жылғы қатерлі ісік, әйелдер мен отбасыларға арналған сақтандыру (неке тою сыйлығы және жұбайының қайтыс болуына байланысты сыйлық); 1936 жылғы қайтыс болғандарға төленетін жәрдемақы. 1919 жылы соғыста жарақат алғандарға, ал 1927 жылы кәсіптік аурулардың құрбандарына арналған жүйе енгізілді. 1928 жылдан бастап мүгедектерге мұқтаждылық деңгейіне қарай жәрдемақылар берілді. 1930 жылдың тамызында жеке секторда отбасылық жәрдемақыны міндетті ету туралы заң қабылданды. 1921 жылы 8 сағаттық жұмыс күні және 48 сағаттық жұмыс аптасын қамтамасыз ететін заң қабылданды, ал 1936 жылы көптеген салаларда жылдық ақылы демалыс енгізілді.

Various reforms were introduced under the Catholic governments that led Belgium from the late nineteenth century onwards. In 1887, the system of paying workers in kind and in pubs was outlawed, and joint industrial and labour councils were established. In 1889, labour law councils were reformed, "with employers facing increasing working class representation." That same year, legislation on social housing and women's and child labour was reformed. In 1900, the first law on old age pensions was approved, while a 1903 law on industrial accidents "stipulated it was no longer up to the worker to prove his innocence." From 1900 onwards, Catholic governments began subsidising unemployment funds, health services and savings banks. Mandatory Sunday rest was approved in 1905, while other reforms were carried out such as reduced working hours for miners, the outlawing of night work for women, and pensions for the military and civil service. Under a law that came into effect in 1892, the employment of women and children under the age of 21 was prohibited. In 1890, a fund of providence and relief for victims of industrial accidents was introduced by law. In 1894, state subsidies were established for sickness funds. Following the elections of 1894 and 1896, according to one study, "The Catholics continued steadily carrying out their programme of social reforms, and various Acts were passed for the welfare of the working classes old age pensions, workmen's dwellings, employers liability, subsidies to savings banks and mutual societies for the encouragement of thrift." An 1896 law made workshop regulations compulsory for all companies employing at least 10 workers (which changed to 5 workers in 1900), while other social policy measures included employers' industrial accident funds in 1903 and small state subsidies to voluntary unemployment funds in 1907. In 1914, compulsory education was introduced for children between 6 and 14. A National Crisis Fund as set up at the end of 1920 which, according to one study, "marked an important step towards general compensation for involuntary unemployment." Healthcare subsidising by the national government was expanded, as characterised by disability funds in 1912, general medical care (expenses for general practitioner and pharmacist) in 1920, an anti tuberculosis fund in 1921, basic treatment in 1927, expansion from general to particular medical care (surgery, hospitalisation, preventive medicine); cancer in 1931, and insurance for women and families (marriage premium and premium for death of spouse); death benefits in 1936. In 1919 a scheme for the war injured was introduced and for the victims of occupational diseases in 1927. From 1928 onwards, means tested allowances were provided to physically disabled persons. In August 1930, a law was passed making family allowances compulsory in private industry. In 1921, an Act was passed providing for an 8 hour day and 48 hour working week, and in 1936 annual paid holidays were introduced in most industries.

Дауыс беру құқығы

1893 жылы үкімет жалпы еркек сайлау құқығын енгізу туралы ұсынысты қабылдамады. Ашуланған Бельгияның Еңбек партиясы жалпы ереуіл жариялады; 17 сәуірде 50 000-нан астам ереуілші болды. Елдің әр жерінде Garde Civique (азаматтық гвардия немесе жасақ) күштерімен зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстар болды. Үкімет көп ұзамай мойынсұнып, жалпы еркек сайлау құқығын қабылдады, бірақ мүлік, білім және жасқа негізделген көп дауыс беру жүйесін құру арқылы оның маңыздылығын азайтты. Католик консерваторлары 68% орынды алып, билікте қалды. 1902 және 1913 жылдары сайлау реформасын жүзеге асыру және көп дауыс беру жүйесін жою мақсатымен тағы да жалпы ереуілдер ұйымдастырылды. 1913 жылғы ереуілден кейін комиссия құрылып, көп дауыс беруді жою күтілді, бірақ 1914 жылғы неміс шапқыны оның іске асырылуын кешіктірді. 1918 жылы король Альберт соғыстан кейінгі "Ұлттық бірлік үкіметін" құрып, "бір адам – бір дауыс" принципі бойынша жалпы еркек сайлау құқығын орнатып берді. Әйелдердің дауыс беру құқығына қатысты соңғы шектеулер 1948 жылы алынып тасталды.

Мәдениет

Бельгиядағы көркемдік және әдеби мәдениет 19 ғасырдың соңына қарай қайта жандана бастады. Бельгиялық ұлтшылдықтың басты құрамы – ұлттық тарихын ғылыми тұрғыдан зерттеу болды. Бұл қозғалысқа неміс тарихшысы Ранкеден тәлім алған Годфройд Курт жетекшілік етті. Курт Льеж университетінде студенттеріне заманауи тарихи әдістерді үйретті. Ең белгілі бельгиялық тарихшы – Анри Пиренн болды, ол Курттың студенті кезінде осы әдіспен танысты.

Сәулет және модерн

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Бельгияның қалалық ландшафтында, әсіресе үкіметтік ғимараттарда монументалды тарихи стиль және неоклассицизм үстемдік құрды. Бұл стиль, ішінара король Леопольд II-нің қолдауымен, Жозеф Пуалерт жобалаған Әділет сарайында (Palais de Justice) және Цинквентарийде (Cinquantenaire) көрініс тапты. Дегенмен, Брюссель 1890 жылдардың аяғында модерн стилінің дамуы үшін Еуропаның маңызды қалаларының біріне айналды. Архитекторлар Виктор Хорта, Пол Ханкар және Генри ван де Вельде өздерінің жобаларымен ерекше көзге түсті, олардың көптегені бүгінге дейін Брюссельде сақталған. Хортаның жобалаған төрт ғимараты ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілген. Хортаның ең ірі туындысы – "Халық үйі" 1960 жылы бұзылып кетті.

Империя

Станар бельгиялықтарды "тартыншақ империалистер" деп жиі айтылатын пікірді жоққа шығарады. Ол "қатардағы адамдар колонияны түсініп, қолдау көрсетуге келді. Бельгиялықтар империяны маңызды жолдармен сақтап қана қоймай, көптегендері Конго үшін кеңінен тараған, берік және құлшыныспен қабылданған үгіт-насихат арқылы империалистке сенгендеріне көз жеткізді".

Конго еркін мемлекеті және Бельгия Конгосы

Бельгия королі Леопольд II 1879 және 1884 жылдар аралығында Конгоның төменгі бөлігінде сауда станцияларын құрған бельгиялық сауда компаниясының негізгі акционері болды. 1884–1885 жылдардағы Берлин конференциясында болашақ Конго жеке түрде Леопольдқа берілді, ол аумақты Конго еркін мемлекеті деп атады. Бұл бастапқыда барлық еуропалық саудагерлерге ашық халықаралық еркін сауда аймағы болуы тиіс еді. Осы аумақтың көлемі шамамен 1 миллион шаршы мильге жетеді, бұл Бельгиядан 80 есе үлкен. Конго еркін мемлекеті кезеңінде алғашқы инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылды, мысалы Леопольдвильден жағалауға дейінгі темір жол бірнеше жыл бойы салынып аяқталды. Конго еркін мемлекетінің дәуірі осы кезеңде жасалған көптеген қатыгездіктермен ең танымал. Бұл, мәні бойынша, Леопольдтің өзі басқарған жеке компанияның бизнес-жобасы болғандықтан, ол негізгі экспорттан барынша көп пайда табуға тырысты. Леопольдтің жеке байлығы конголық каучук сатудан түскен табысқа байланысты артып, шина нарығында сұраныс өсті. 1885–1908 жылдар аралығында сегіз миллионға дейін конголықтар қанаушылық пен аурулардан қайтыс болды, ал тууы азайды. Бұл тек шамамен алынған мәліметтер, себебі осы кезеңге қатысты нақты деректер жоқ. Каучук квоталарын орындау үшін Force Publique (FP) құрылды. Force Publique номиналды түрде әскери күш болғанымен (кейін Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда да қатысты), Конго еркін мемлекеті кезеңінде оның негізгі міндеттеріне түрмеге жабу, зорлау, ұрлау, мәжбүрлі еңбек немесе дереу өлім жазасын беру арқылы каучук квоталарын сақтау кірді. Кейде аяқ-қолдарды кесу де қолданылды. Бельгиялық капитан Леон Ром гүлзарларын 21 жергілікті тұрғынның басымен безендірді. Миссионерлерден түскен хабарларға байланысты, әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ-та наразылық күшейді. Эдмунд Дене Морел басқарған Конго реформа қауымдастығы осы науқанда маңызды рөл атқарды және көптеген бестселлер трактаттар мен памфлеттерді (соның ішінде «Қызыл каучук») жариялады, олар кең жұртшылыққа жетті. Король Леопольд осы айыптауларды жою үшін өз комиссиясын тағайындады және қаржылады, бірақ ол да қатыгездіктерді растады. Бельгия парламенті ұзақ уақыт бойы колонияны қабылдаудан бас тартты, оны қаржылық салмақ деп есептеді. 1908 жылы Бельгия парламенті халықаралық қысымға жауап ретінде Еркін мемлекетті аннексиялады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Бельгияны саяси жағынан еш прогресс жасамағаны үшін сынады. Бельгияда үгіт-насихат кампаниясы жүргізілгеніне қарамастан, бельгиялықтардың көп бөлігі колонияға қызығушылық танытпады. Сондай-ақ, үкімет конголықтардың Бельгияға көшіп келу мүмкіндігін шектеді. Саяси құқықтар африкалықтарға 1956 жылға дейін берілмеді, осы кезде өсіп келе жатқан орта тап (эволюция деп аталды) сайлау құқығын алды, ал экономика Катанганың минералды байлығына қарамастан салыстырмалы түрде дамымаған күйде қалды. Тәуелсіздік туралы дөңгелек үстелдегі талқылауларда Бельгия төрт жыл ішінде кезең-кезеңмен тәуелсіздік беруді сұрады, бірақ 1959 жылы бірқатар тәртіпсіздіктерден кейін тәуелсіздікті бірнеше айға жылдыру туралы шешім қабылданды. Бельгияның Конгодан кетуі салдарынан туындаған хаос.

King Leopold II of Belgium had been the principal shareholder in the Belgian trading company which established trading stations on the lower Congo between 1879 and 1884. At the Berlin Conference of 1884–1885 the future Congo was personally assigned to Leopold, who named the territory the Congo Free State. It was originally intended to be an international Free Trade zone, open to all European traders. The area included in this territory was just under 1 million square miles, almost 80 times the size of Belgium. The first infrastructure projects took place during the Free State period, such as a railway that ran from the Léopoldville to the coast which took several years to complete. The era of the Congo Free State is most infamous for the large number of atrocities committed under it. Since it was, in effect, a business venture, run by a private company headed by Leopold himself, it aimed to gain as much money as possible from primary exports. Leopold's personal fortune was greatly increased through the proceeds of selling Congolese rubber, which had never previously been mass produced in such quantities, to the growing market for tyres. Between 1885 and 1908, as many as eight million Congolese died of exploitation and disease while the birth rate dropped. These are only rough estimates, as no figures are available for the period. To enforce the rubber quotas, the Force Publique (FP) was created. While the Force Publique was nominally a military force – it would later fight during both the First and Second World Wars) – during the Congo Free State period its primary duties involved enforcing rubber quotas via imprisonment, rape, abduction, forced labor, or summary executions. Severing of limbs was sometimes used. A Belgian captain, Leon Rom, ornamented his flowerbeds with the heads of 21 natives. Following reports from missionaries, there was growing moral outrage, particularly in Britain and the United States. The Congo Reform Association, led by Edmund Dene Morel, was particularly important in this campaign, and published numerous best selling tracts and pamphlets (including Red Rubber) which reached a vast public. King Leopold appointed and financed his own commission to put these accusations to rest, but it too confirmed the atrocities. The Belgian parliament long refused to take over the colony, which was considered a financial burden. In 1908, the Belgian parliament responded to the international pressure, annexing the Free State. After World War II, Belgium was criticized by the United Nations for making no progress on the political front. Despite propaganda campaigns within Belgium, few Belgians showed much interest in the colony. Also, the government limited the possibility of Congolese settling in Belgium. Political rights were not granted to the Africans until 1956 when the growing middle class (the so called Évolué) received the franchise, and the economy remained relatively undeveloped despite the mineral wealth of Katanga. At the Round Table Talks on independence, Belgium requested a process of gradual independence over four years, but following a series of riots in 1959, the decision was made to bring forward independence in matter of months. The chaos in which Belgium departed the Congo caused

Әскери рөл

Бельгиялық сарбаздар 1914 жылы басылған кезде кешіктіру шараларын жүзеге асырды. Олар Германияның күрделі шабуыл жоспарын кешіктіріп, Берлин Францияны жеңуге үміттенген Шлиффен жоспарының бұзылуына көмектесті. Лиеж шайқасында қаланың бекіністері басқыншыларды бір аптадан астам уақытқа тоқтата алды. Бельгиялық күштер Изер шайқасында Германияның "Теңізге қарай бұзуын" тоқтатты. Король Альберт I армияны жетекшілік ету үшін Изерде әскери қолбасшы ретінде қалды, ал Броквиль үкіметі Франциядағы Гавр қаласына көшті. Бельгиялық бөлімшелер 1918 жылға дейін майданда күресін жалғастырды. Бельгия Конгосының күштері Африка кампаниясында маңызды рөл атқарды, ал бельгиялық сарбаздардың шағын тобы Шығыс майданында қызмет етті.

Жұмыс істеуі 1914-18

Немістер Бельгияның басылып алынған аймақтарын Бельгияның генерал-губернаторлығы арқылы басқарды, ал елдің шағын бөлігі басылмай қалды. Бүкіл елде әскери жағдай режимі орнатылды. Үкіметтің кеңесімен мемлекеттік қызметкерлер соғыс аяқталғанға дейін өз лауазымдарында қалды. 1914 жылдың тамыз және қараша айлары аралығында француз және бельгиялық азаматтар, көбінесе кішігірім неміс офицерлерінің бұйрығымен жүргізілген, ірі масштабтағы, көбінесе кездейсоқ атуларда қаза болды. Партизандық қызметпен күдіктелгендер дереу атылды. Саясаткер Адольф Макс және тарихшы Анри Пирен сияқты бірнеше маңызды бельгиялық тұлғалар Германияға жер аударылды. Неміс оккупациялық билігі фламандтарды қанаушылыққа ұшыраған халық деп қарады және фламандтарға көмектесетін бірнеше шаралар қабылдады, бұл шаралар Flamenpolitik деп белгілі болды. Бұл 1918 жылы Фландриядағы мемлекеттік қаржыландырылатын барлық мектептерде оқыту тілі ретінде голланд тілін енгізуді қамтыды. Бұл соғыстан кейінгі жылдары фламанд қозғалысының жаңаруына әкелді. Фламандтық фронт қозғалысы (әскерлер қозғалысы) Бельгия армиясындағы фламанд сарбаздарынан құрылды, олар білім беру және үкіметте голланд тілінің қолданылуын арттыру үшін күресті, бірақ сепаратист емес еді. Немістер Бельгияны тоз-талқан етіп, құр қалдырды. 1,4 миллионнан астам адам Францияға немесе бейтарап Нидерландыға қашқан. Соғыстың алғашқы апталарында неміс әскері жасаған жүйелі қиянаттардан кейін неміс мемлекеттік қызметкерлері бақылауды өз қолына алды және қатаң болғанымен, көбінесе дұрыс әрекет етті. Күшпен қарсылық көрсету қозғалысы болған жоқ, бірақ Германияның жеңісіне жұмыс істеуден бас тартудың кең ауқымды, спонтандық пассивті қарсылығы болды. Бельгия жоғары деңгейде индустрияландырылған; фермалар жұмыс істеді және шағын дүкендер ашық болды, бірақ көптеген ірі мекемелер жабылды немесе өндірісін күрт қысқартты. Университеттер жабылды; көптеген баспагерлер газеттерін тоқтатты. 1916 жылы Германия Германияда жұмыс істеу үшін 120 000 ер адам мен жігітті жіберді, бұл бейтарап елдерден наразылық толқынына әкелді және олар қайтарылды. Содан кейін Германия зауыттардан барлық пайдалы жабдықтарды алып, қалғандарын болат зауыттары үшін металл сынықтары ретінде пайдаланды.

The Germans governed the occupied areas of Belgium through a General Governorate of Belgium, while a small area of the country remained unoccupied. The whole country was ruled under martial law. On the advice of the government, civil servants remained in their posts for the duration. French and Belgian civilians between August and November 1914, usually in near random large scale shootings ordered by junior German officers. Individuals suspected of partisan activities were summarily shot. Several important Belgian figures, including politician Adolphe Max and historian Henri Pirenne, were deported to Germany. The German occupying authorities viewed the Flemish as an oppressed people and had taken several Flemish friendly measures, known as Flamenpolitik. This included introducing Dutch as the language of instruction of all state supported schools in Flanders in 1918. This prompted a renewed Flemish movement in the years following the war. The Flemish Frontbeweging (Soldiers' Movement) was formed from Flemish soldiers in the Belgian army to campaign for greater use of Dutch language in education and government, though not separatist. The Germans left Belgium stripped and barren. Over a 1.4 million refugees fled to France or to neutral Netherlands. After the systematic atrocities by the German army in the first few weeks of the war, German civil servants took control and were generally correct, albeit strict and severe. There was never a violent resistance movement, but there was a large scale spontaneous passive resistance of refusal to work for the benefit of German victory. Belgium was heavily industrialized; while farms operated and small shops stayed open most large establishments shut down or drastically reduced their output. The faculty closed the universities; many publishers shut down their newspapers. In 1916 Germany shipped 120,000 men and boys to work in Germany; this set off a storm of protest from neutral countries and they were returned. Germany then stripped the factories of all useful machinery, and used the rest as scrap iron for its steel mills.

Халықаралық көмек

Бельгия азық-түлік дағдарысына тап болды және америкалық инженер Герберт Гувер халықаралық жауапты ұйымдастырды. Бұл әлем тарихында бұрын-соңды болмаған жағдай еді. Гувердің Бельгиядағы жеңілдету комиссиясының (CRB) Германия мен одақтастардың рұқсаты болды. CRB төрағасы ретінде Гувер Бельгияның Ұлттық көмек және азық-түлік комитетінің (CNSA) басшысы Эмиль Франкимен бірлесіп, соғыс барысында бүкіл ұлтты азықтандыру үшін жұмыс істеді. CRB CN-ге тарату үшін миллиондаған тонна азық-түлік импорттады және неміс әскері азық-түлікті тартып алмауына қадағалау жасады. CRB өз туы, әскери-теңіз күштері, зауыттары, диірмендері және теміржолдары бар дербес жеңілдету республикасына айналды. Жеке қайырымдалықтар мен мемлекеттік гранттар (78%) ай сайын 11 миллион долларлық бюджетті қамтамасыз етті. Өркендеген шағында, ARA-ның американдық бөлімі күніне 10,5 миллион адамды тамақтандырды. Ұлыбритания CRB-ны қолдауға құлшынбай, Германияның көмек көрсету міндетін баса көреді; Уинстон Черчилль бельгиялық жеңілдету шарасын "жақсы әскери апат" деп санаған әскери топты басқарды.

Соғыс аралық кезең

Ал Альберт патша соғыс батыры ретінде оралды. Үкімет пен эмигранттар болса, жасырын түрде қайтып келді. Бельгия соғыс қимылдарынан емес, немістердің құнды машиналарын тартып алуынан қираған еді. 1914 жылы қолданыста болған 3470 локомотивтің ішінде тек 81-і ғана жұмыс істеді. 51 болат зауытының 46-сы зақымдалса, 26-сы толығымен қирады. 100 мыңнан астам үй, сондай-ақ, кең аумақты егістік жерлер жойылды. 1918 жылдың қараша және желтоқсан айларында азаттықпен бірге халық арасында зорлық-зомбылық толқындары көтерілді, ал үкімет 1919-1921 жылдар аралығында жаумен ынтымақтастық жасағандарды сот арқылы жазалады. Дүкендердің терезелері сындырылып, үйлер тоналып, ер адамдар мазаланды, ал әйелдердің шаштары қырқылды. Неміс цензурасына мойынсұнған газеттерге қатаң жаза тағайлауды талап ететін журналистер бойкоттап, жазуын тоқтатқан еді. Көптеген адамдар пайдакүнемдерді айыптап, әділдік талап етті. Осылайша, 1918 жылы Бельгия көптеген еуропалық елдердің тек Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында ғана сезінген оккупациямен байланысты проблемалармен бетпе-бет келді. Дегенмен, жағдайға қарамастан, Бельгия күтпегендей жылдам қалпына келді. Соғыстан кейінгі алғашқы Олимпиада ойындары 1920 жылы Антверпенде өтті. 1921 жылы Люксембург Бельгиямен кедендік одақ құрды.

Өтемақылар

Бірінші дүниежүзілік соғыста Бельгияға келтірілген залал үшін неміс өтемақысы 12,5 миллиард фунт стерлингке белгіленді. 1919 жылы Версаль келісімшарты бойынша Эупен-Малмеди ауданы, Мореснетпен бірге Бельгияға берілді. "Нейтральді Мореснет" Бельгияға, сондай-ақ Веннбан темір жолы да берілді. Халыққа аумақтың берілуіне қарсы "қарсылық" білдіруге мүмкіндік берілді, бірақ жергілікті биліктің қорқытуы салдарынан петицияға аз қол жиналды, және барлық аймақтар бүгінге дейін Бельгияның құрамында қалып отыр. Голландиялықтардың, олардың әріптестік жасағандары ретінде қарастырылған, тарихи Бельгияға тиесілі деп саналған аумақтарды аннексиялау туралы Бельгияның өтініші қабылданбады. Бельгия Ұлттар Лигасына білім беруді дамытуға уәде бергенімен, бұл міндетті субсидияланатын католик миссиялары мен субсидияланбаған протестант миссияларына жүктеді. 1962 жылға дейін 100-ден аз жергілікті тұрғын орта мектептен кейінгі білім алған. Бұл саясат – төмен құнмен аталық қамқорлық, деп түсіндірді Бельгияның Қамқорлық Кеңесіндегі арнайы өкілі: "Шын жұмыс – африкалықтың мәнін өзгерту, оның жанын өзгерту, [және] мұны істеу үшін оны сүю керек және онымен күнделікті қарым-қатынаста болудан ләззат алу керек. Ол ойсыздықтан құтылуы керек, қоғамда өмір сүруге үйренуі керек, ол өзінің жалқаулығын жеңуі керек".

Өнер және мәдениет

Экспрессионизм суретшілік қозғалысы Фландрияда Джеймс Энсор, Констант Пермеке және Леон Спильярт сияқты суретшілер арқылы ерекше формаға ие болды. Бельгиялық сюрреализм өнері соғыстар аралық кезеңде дамыды, оның ішінде Рене Магритт пен Пол Дельвоның туындылары болды. 1930 жылдары комикстер Бельгияда кең танымал болды. 20-шы ғасырдың ең танымал комикстерінің бірі – Гержедің «Тинтиннің оқиғалары» 1929 жылы жарық көрді. Бельгия комикстері комикс тарихындағы ерекше бір топ болып табылады және Франциямен ортақ тарихы бар еуропалық комикстердің дамуында маңызды рөл атқарды. Бельгияның екі негізгі тілдік аймағындағы (фландриялық, голланд тілінде және валлондық, француз тілінде) комикстердің әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар, олар бір-біріне үнемі әсер етіп, Брюссельде және ірі баспагерлердің екі тілді басылымдарында кездеседі. Бельгияның 20-шы ғасырда халықаралық деңгейде танылған және әсерлі болған өнер салаларының бірі ретінде комикстер «бельгиялық мәдениеттің ажырамас бөлігі» деп есептеледі. Басты үлес қосушылар: Герже – «Тинтиннің оқиғаларымен», Dupuis – «Spirou» арқылы, Вилли Вандерстен – «Suske en Wiske» арқылы, Bessy, «De Rode Ridder», Robert en Bertrand және тағы да басқалар, Марк Слин – «Nero» оқиғаларымен, Peyo – «The Smurfs» арқылы, Jef Nys – «Jommeke» арқылы және тағы да көптеген авторлар. Комикстер сатылымы Бельгияның солтүстік аймағы Фландриядағы кітап сатудың 14% құрайды. Бельгия «9-шы өнер» дамуында маңызды рөл атқарды. Шындығында, комикстерді «9-шы өнер» деп атау да бельгиялыққа байланысты. Моррис 1964 жылы «Spirou» журналында комикс тарихы туралы сериясын бастағанда бұл терминді енгізді. Time журналы Бельгияның комикс мәдениетін «Еуропаның ең байы» деп сипаттаса, Calgary Sun Бельгияны «комикстердің отаны» деп атады. Бельгияда комикс кітаптарына, комикс кейіпкерлеріне және олардың авторларына арналған бірнеше мұражайлар бар. Комикстердің дамуымен қатар, Эдгар П. Джейкобс, Jijé, Вилли Вандерстин және Андре Франкин сияқты суретшілердің еңбектерін көрсететін танымал өнер қозғалысы да пайда болды.

The Expressionism painting movement found a distinctive form in Flanders under artists like James Ensor, Constant Permeke and Léon Spilliaert. Belgian Surrealist art grew during the inter war period, including works by René Magritte and Paul Delvaux. Comic strips became extremely popular in Belgium during the 1930s. One of the most popular comics of the 20th century, Hergé's The Adventures of Tintin first appeared in 1929. Belgian comics are a distinct subgroup in the comics history, and played a major role in the development of European comics, alongside France with whom they share a long common history. While the comics in the two major language groups and regions of Belgium (Flanders with the Dutch language and Wallonia with French) each have clearly distinct characteristics, they are constantly influencing one another, and meeting each other in Brussels and in the bilingual publication tradition of the major editors. As one of the few arts where Belgium has had an international and enduring impact in the 20th century, comics are known to be "an integral part of Belgian culture". Major contributors include Hergé with The Adventures of Tintin, Dupuis with Spirou, Willy Vandersteen with Suske en Wiske, Bessy, De Rode Ridder, Robert en Bertrand and many others, Marc Sleen with The Adventures of Nero, Peyo with The Smurfs, Jef Nys with Jommeke, and so many more. Sales of comic books make up 14% of all book sales in Belgium's northern region of Flanders. Belgium has played a major role in the development of the 9th art. In fact, even the designation of comics as the 9th Art is due to a Belgian. Morris introduced the term in 1964 when he started a series about the history of comics in Spirou. Belgium's comic strip culture has been called by Time magazine "Europe's richest", while the Calgary Sun calls Belgium "the home of the comic strip". Belgium has several museums dedicated to comic books, comic book heroes and their authors. The growth of comic strips was also accompanied by a popular art movement, exemplified by Edgar P. Jacobs, Jijé, Willy Vandersteen and André Franquin.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бельгия соғысқа дейін бейтарап саясатты ұстануға тырысты, бірақ 1940 жылғы 10 мамырда елге неміс әскерлері шапқындады. Бастапқы шабуылдарда шекараны қорғау үшін салынған Ебен-Эмаэль форты және КВ сызығы сияқты бекіністер неміс күштері тарапынан басылып алынды немесе айналып өтілді. 18 күндік шайқастардан кейін 28 мамырда бельгиялық әскерлер (бас қолбасшысы Леопольд III-ті қоса) капитуляциялады. Хубер Пьерло басқаратын сайланған үкімет елден қашып, эмиграциядағы үкімет құрды.

Бельгия әскері Ұлыбританияда

1940 жылы жеңіліске ұшырағаннан кейін бельгиялық сарбаздар мен азаматтардың көп бөлігі Ұлыбританияға қашып, Бельгия армиясының эмиграциядағы құрамына қосылды. Бельгиялық сарбаздар 1-ші Бельгиялық жаяу әскер бригадасын құрды, оған Люксембург сарбаздарынан тұратын батарея да кірді, бірақ бұл бригада көбінесе командирі Жан Батист Пиронның атымен – Пирон бригадасы деп танылды. Пирон бригадасы Нормандияға түсу операциясына және Франция мен Нидерландыдағы шайқастарға, азаттыққа дейін қатысты. Соғыс кезінде бельгиялықтар британдық арнайы күштер құрамында қызмет етті, олар Италия кампаниясында және Вальхеренге түсу операциясында белсенді қатысқан No.10 командалық бөлімін құрды. 5-ші арнайы әуе күштері (SAS) толығымен бельгиялықтардан тұрды. Соғыс жылдары екі бельгиялық эскадрилья, 400-ден астам ұшқыштан тұратын 349-шы және 350-ші эскадрильялар Корольдік әуе күштерінде қызмет етті, олар 50-ден астам жау ұшағын жоқ қылды. Бельгиялықтар Атлантика шайқасы кезінде екі корвет және мина тазартушылар тобын да пайдаланды, онда 1943 жылы шамамен 350 адам қызмет етті. Конго әскерлері Force Publique Шығыс Африка кампаниясына, сондай-ақ Таяу Шығыс және Бирмада қатысты. Конго одақтас елдер үшін маңызды экономикалық актив болды, әсіресе каучук және уран экспорты арқылы; Манхэттен жобасында пайдаланылған уран, соның ішінде Хиросима мен Нагасакиге тасталған атом бомбалары үшін қолданылған уранды Бельгияның Union Minière du Haut Katanga компаниясы Катанга провинциясынан жеткізді.

Жұмыс істеген жылдары 1940-1944

Бельгия 1944 жылдың қыркүйегінде бағынғаннан бастап азат етілгенге дейін Германияның әскери үкіметімен басқарылды. Мехелен қаласына жақын орналасқан Брендонк бекінісі нацистер тарапынан тартып алынып, еврейлерді, саяси тұтқындарды және қарсылық қозғалысының ұсталған мүшелерін ұстау мен тексеру үшін пайдаланылды. 1940-1944 жылдар аралығында Брендонкта түрмеге қамалған 3500 адамның 1733-і қайтыс болды. Шамамен 300 адам лагерь ішінде өлтірілді, ал кем дегенде 98-і ашаршылықтан немесе азаптаудан көз жұмды. 1940 жылы Бельгияда 70 000-ға жуық еврей өмір сүрді. Олардың 46 пайызы Мехелен транзиттік лагерінен депортацияланды, ал тағы 5034 адам Дранси лагері арқылы депортацияланды. 1942 жылдың жазынан 1944 жылға дейін Бельгиядан 25 257 еврей мен 351 романы шығыс Еуропаға, көбінесе Освенцимге (Аушвицке) жіберілді, барлығы жиырма сегіз пойызбен. Барлығы 25 257 еврей (оның ішінде 5093 бала) және 352 рома Мехелен-Левен темір жолы арқылы концлагерлерге тасымалданды. Тек 1205 адам ғана тірі қалған күйі үйлеріне оралды.

Қарсылық

Неміс басқыншыларына қарсылықтың барлық деңгейде көрініс тапқаны байқалады, бірақ ол өте шашыраңқы болды. Кейбір ұйымдар, мысалы, Коммунистік Тәуелсіздік фронты сияқты, өте солшыл бағытта болды, алайда, Рексистерден құралған Бельгия легионы секілді, оңшыл қарсылық қозғалысы да болды, ал Группа сияқты басқа да топтардың нақты саяси байланысы болған жоқ. Басқыншыларға қарсылық көбінесе одақтас авиаторлардың қашуына көмектесу түрінде болды, осы мақсатта көптеген ұйымдастыру желілері құрылды, мысалы, Комет желісі Гибралтарға шамамен 14 000 одақтас авиаторын эвакуациялады. Саботаж да қолданылды, және ғана Группаның қызметі нацистерге 20 миллион адам-сағат еңбек шығынын келтірді деп есептеледі. Қарсылық қозғалысы яһудилер мен ромаларды депортациядан құтқаруда да маңызды рөл атқарды, мысалы, жиырмасыншы конвойға жасалған шабуыл осының мысалы. Сондай-ақ, төмен деңгейдегі қарсылық та болды, мысалы, 1941 жылдың маусым айында Брюссель қалалық кеңесі Дәуіт жұлдызы белгілерін таратудан бас тартты. Көптеген бельгиялықтар оккупация кезінде еврейлер мен саяси диссиденттерді жасырды, бағалау бойынша олардың саны 20 000-ға жетті.

Ынтымақтастық

Нацистік оккупация кезінде бельгиялықтардың бір бөлігі оккупанттармен ынтымақтастық жасады. Соғысқа дейін және соғыс барысында фламанд және валлон қауымдастықтарында нацистік саяси ұйымдар болды. Ең ірілері – фламандтық DeVlag және Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV), сондай-ақ католик валлондық Рексист қозғалысы. Бұл ұйымдар бельгиялықтарды неміс армиясына қатысуға шақыруға да ықпал етті. Ваффен-СС-тің екі дивизиясы құрылды: фламандтық 27-ші СС «Лангемарк» дивизиясы және валлондық 28-ші СС «Валлония» дивизиясы. Кейбір ұйымдар, мысалы Verdinaso, фламанд сепаратистік идеологиясын қолдады, бірақ кең танылмады. Соғыстан кейін ынтымақтастық жасағандардың көптегені – Брейдонк бекінісіндегі күзетшілер де бар – сотталды, түрмеге жабылды немесе атылды.

1944-1945 жылдардағы одақтастар азат еткен

Бельгия 1944 жылдың соңында одақтас әскерлер тарапынан азат етілді. 1944 жылдың 3 қыркүйегінде Уэльс гвардиясы Брюссельді азат етті. 1944 жылдың 4 қыркүйегінде британдық Екінші армия Антверпенді басып алды, ал Бірінші канадтық армия сол айдың өзінде порт маңында жауынгерлік операцияларды бастады. Антверпен өте құнды және қызу шайқас болған нысанаға айналды, себебі оның терең су порты одақтас әскерлерін жабдықтау үшін қажетті еді. 1944 жылдың қазан айындағы Шелда шайқасы негізінен Нидерланд аумағында болды, бірақ мақсаты – Антверпенге кемелердің өтуіне жол ашу. Порт қаласы 1944-1945 жылдардың қысында Бельгия аумағында қатты шайқастарға әкелген Арденн шабуылы кезінде неміс әскерлерінің соңғы мақсаты болды. Азаттыққа қол жеткеннен кейін, оккупация кезінде елде қалған 10 000 бельгиялық азамат Бельгия армиясына 57 "фузильерлік батальонға" жұмылдырылды.

" Патшалық сұрағы "

Соғыстан кейін бірден 1940 жылы неміс әскеріне тәлімдеген Леопольд III босатылды; алайда, үкімет министрлерінің көпшілігі Ұлыбританияға қашып кеткен кезде, оның тәлімдеуі арқылы елін сатып кеткені туралы мәселе конституциялық қайшылық тудырды. Белгиялық қоғам оның нацистермен байланыста болғанынан қаушады. Ол 1940 жылдың 19 қарашасында Гитлермен Берхтесгаденде кездесіп, тіпті соғыс кезінде қайтадан (Лилиан Бейлсқа) үйленді. Көптеген бельгиялықтар, әсіресе социалистер, оның билікке оралуына күшті қарсылық көрсетті. Ол 1950 жылға дейін Швейцарияда жер аударылды, ал оның інісі, принц Чарльз регенттік қызметін атқарды. 1950 жылғы референдумның нәтижесі өте жақын болды. Фландрияда сайлаушылардың 70% оның қайта оралуын қолдады, ал Валонияда 58% қарсы дауыс берді. Брюссельде де 51% «Жоқ» деп дауыс берді. Референдум Леопольд үшін тартымды нәтиже бергенімен (ел бойынша шамамен 57,68%), Лиеж, Эно және басқа да қалалық орталықтардағы белсенді социалистік қозғалыс үлкен наразылықтарды тудырып, тіпті оның қайта оралуына қарсы жалпы ереуіл шақыруға дейін барды. Леопольд III 1951 жылдың 16 шілдесінде ұлы Бадуиннің пайдасына тақтан бас тарды.

Германияны басып алу, Корея соғысы және EDC

Бельгиялық сарбаздар Батыс Германияның бір бөлігін басып алуға тағайындалды, бұл Германиядағы Бельгия күштері немесе FBA BSD деп аталды. Соңғы бельгиялық сарбаздар Германиядан 2002 жылы шықты. 1950 жылы Бельгия армиясынан еріктілер тобы Біріккен Ұлттар Ұйымы атынан Корея соғысына жіберілді. Бельгияның Біріккен Ұлттар Ұйымы Командасы (немесе BUNC) 1951 жылдың басында Кореяға келді және қақтығыстың бірнеше маңызды шайқастарында, оның ішінде Имджин өзені шайқасында, Хактанг-ни және Чаткол шайқастарында күресті. 300-ден астам бельгиялық сарбаз қаза тапты. Бельгияның соңғы сарбаздары Кореядан 1955 жылы қайтып келді.

Бенилюкс пен Еуропа

1944 жылдың 5 қыркүйегінде Бенилюкс кедендік одағы құрылды. Ол 1948 жылы күшіне енді және 1960 жылдың 1 қарашасында тоқтатылды, 1958 жылдың 3 ақпанында Гаагада қол қойылған шарт негізінде Бенилюкс экономикалық одағымен алмастырылды. Бенилюкс Парламенті 1955 жылы құрылды. Бельгия, Нидерланды, Люксембург, Франция және Ұлыбритания 1948 жылдың 17 наурызында қол қойған Брюссель шарты НАТО келісімінің алғашқы қадамы саналады, ал Бельгия 1949 жылдың 4 сәуірінде НАТО-ның толыққанды мүшесі атанды. НАТО штаб-пәтері Брюссельде, ал ШАПЕ штаб-пәтері Монс қаласының жанында орналасқан. Бельгия 1952 жылдың шілдесінде Еуропалық көмір және болат қауымдастығының (ЕКБҚ) және 1957 жылдың 25 наурызында Рим шартымен құрылған Еуропалық экономикалық қауымдастықтың бастапқы құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. Бельгия 1985 жылдан бері Шенген аймағының құрамында.

Маршалл жоспары

Американың Маршалл жоспары 1948 жылдан 1951 жылға дейін Бельгияға 559 миллион доллар көлемінде гранттар берді. Еуропалық қалпына келтіру бағдарламасының (ERP) басты мақсаты – американдық басқару және еңбек тәжірибесіне сәйкес өнімділіктің өсуін ілгерілету болды. Белгиялық кейбір жұмыс берушілердің бір қызметкерге шаққандағы өнімділікті арттыруға деген ынтасы жалақы деңгейінің өсуімен байланысты болды. Бірақ американдықтар бельгиялық өнеркәсіпке жаңа "өнімділік рухын" сіңіруді де көздеді, бұл корпоративтік келіссөздер жүйесін күшейту сияқты шараларды қамтыды. 1952 жылы Бельгияда өнімділікті арттыру жөніндегі кеңсе құрылғаннан кейін бағдарламаның саяси сипаты анық көрінді. "Өнімділік саясаты" әлеуметтік реформалардың дамуымен үйлесетін болғандықтан, бір кезге дейін табысты болды. Дегенмен, бұл саясаттың табысы өнімділік кампанияларының экономикалық жағындағы сәтсіздіктермен жойылды. Американдықтар Бельгиядағы ауыр өнеркәсіпке басымдық жасайтын ірі қаржылық топтардың құрылымдық маңыздылығын дұрыс бағаламады. Соғыстан кейін олар бақылаған маңызды салаларда инновациялар мен инвестициялардың ірі ауқымды бағдарламаларын іске асырмау арқылы осы холдингтік компаниялар американдық ықпал ету мүмкіндігін шектеді. Осыған байланысты американдық үлгілер Бельгияның экономикалық мәдениетіне менеджерлерді оқыту сияқты басқа жолдармен енді.

Өсім мен кедейлік

Соғыстан кейін үкімет Бельгияның қарызын жойды. Осы кезеңде Бельгияның әйгілі тас жолдары салынды. Сонымен қатар, экономика және орташа тұрмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Роберт Гилдеа атап өткендей, "әлеуметтік және экономикалық саясат соғыс кезінде дайындалғандай, әлеуметтік реформалармен жұмсақталған либералды капитализмді қайта жаңғыртуға бағытталды. Кәсіподақтар инфляцияны төмендету мақсатында баға және жалақы саясатына қатысты, бұл Антверпеннің одақтастар тарапынан соғыс жабдықтарын жеткізудің басты нүктесі ретінде пайдаланылуымен бірге, жоғары экономикалық өсім мен жоғары жалақыға қол жеткізген «бельгиялық кереметтің» тууына әкелді". Бір зерттеуге сәйкес, 1961 жылы бельгиялық жұмысшылардың жалақысы «жалпы нарықтағы француз жұмысшыларынан кейін екінші орында» тұрды және голландиялық әріптестерінен 40% артық болды. Соғыстан кейінгі әулеттілікке қарамастан, көптеген бельгиялықтар кедейлікте өмір сүруді жалғастырды. «Тұрмысқа қажеттінің қамтамасыз етілуі үшін ұлттық іс-қимыл» деп аталатын бірнеше кедейлікке қарсы күрес топтарының ұйымы, 1967 жылы 900 000-нан астам бельгиялықтың (халықтың шамамен 10%) кедейлікте өмір сүргенін мәлімдеді, ал 1970-ші жылдардың басында «Альтернативті экономика жөніндегі жұмыс тобы» деп аталған әлеуметтанушылар тобы Бельгия халқының шамамен 14,5% кедейлікте өмір сүргенін бағалады. Фландрия соғыс кезінде кең аумақта қиратылған және Бельгия көтерілісінен бері көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысқандықтан, Маршалл жоспарынан ең көп пайда көрді. Оның экономикалық жағынан артта қалған ауыл шаруашылығы айманы ретіндегі мәртебесі, Бельгияның Еуропалық Одаққа және оның ізашарларына мүшелігінен қолдау алуына мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Валониядағы шахталар мен фабрикалардың өнімдеріне сұраныс азайғандықтан салыстырмалы түрде баяу төмендеу байқалды. Елдің екі бөлігі арасындағы экономикалық тепе-теңдік 1939 жылғыға қарағанда Валония үшін нашар қалды.

Екінші "Мектеп соғысы" 195059

1950 жылғы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Христиан-әлеуметтік партия (ХӘП) үкіметі билікке келді. Жаңа білім министрі Пьер Хармель жеке (католик) мектептердегі мұғалімдердің жалақысын арттырды және жеке мектептерге берілетін субсидияларды оқушылар санымен байланыстыратын заңдарды қабылдады. Бұл шараларды антиклерикалды либералдар мен социалистер «соғыс жариялау» деп қарастырды. 1954 жылғы сайлауда социалистер мен либералдар коалициясы билікке келген кезде, жаңа білім министрі Лео Коллард бірден өзінің ізашарының шараларын кері қайтаруға кірісті, көптеген зайырлы мектептер ашты және тек дипломдары бар мұғалімдерге ғана рұқсат берді, осылайша көптеген дін қызметкерлерін кәсіптен шеттетуге мәжбүр етті. Бұл шаралар католик блогының кең ауқымды наразылығын тудырды. Келесі үкімет (Гастон Эйскенс басқаратын католик азшылығы) ақыры келісімге келді және «Мектеп соғысы» 1958 жылдың 6 қарашасындағы «Мектеп шартымен» аяқталды.

Конгоның тәуелсіздігі және Конго дағдарысы

Конгода 1959 жылғы тәртіпсіздіктерден кейін тәуелсіздікке жоспарланған кезеңдік өту күрт үдетілді. 1960 жылдың маусымында Бельгия Конгосы демократиялық жолмен сайланған конголық мемлекет қайраткері Патрис Лумумба басқарған, қысқа ғұмырлы Конго Республикасының бірінші республикасымен ауыстырылды. Бельгиялық әскерлер шығып кетті, Конгоның бақылауындағы әскери Force Publique қалды. Әскерлердің бүлік көтеріп, елде қалған ақ нәсілділерге шабуыл жасауы салдарынан тәртіп бұзылды. Бельгиялық әскерлер бельгиялық азаматтар мен әскери шенеуніктерді эвакуациялау үшін қысқа мерзімге жіберілді. 1960 жылдың шілдесінде Катанга провинциясының оңтүстік бөлігі тәуелсіздігін жариялап, Катанга мемлекетін құрды. Катанганың егемендікке талпынысын аймақта маңызды активтері бар бельгиялық кен компаниялары мен әскерлер қолдады. Сол айдың соңында Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтаушылары елге жөнелтілді. Осы хаостық кезеңде Оңтүстік Касаи аймағы да тәуелсіздік жариялады. Бельгияны қоса, Батыс елдері Конгода оңшыл режим орнатқан Джозеф Мобутуды қолдады. Лумумба өлтіріліп, азаматтық соғыс басталды. Бельгиялық парашютистер тағы да жөнелтілді, бұл жолы "Қызыл Айдаһар" операциясы кезінде Стэнливильде тұтқынға алынған бейбіт тұрғындарды құтқару үшін. Ақырында Мобуту қайта біріктірілген елдің басшысы болды және оған Заир деген ат берді.

1960-61 жылғы жалпы ереуіл

1960 жылдың желтоқсан айында Валлонияда екінші мектеп соғысынан кейінгі дағдарысты кезеңде валлониялық өндірістің жалпы құлдырауына жауап ретінде жалпы ереуіл болды. Валлондық жұмысшылар құрылымдық реформалармен қатар федерализмді талап етті. Ереуіл жалпыұлттық деңгейде ұйымдастырылғанымен, фламанд жұмысшылары оны қолдауға құлшынбады. Ереуілге "Ренардизм" ілімінің негізін қалаушы Андре Ренард жетекшілік етті, ол радикалды социализмді валлондық ұлтшылдықпен үйлестірді. Тарихшы Рене Фокс Валонияның шеттелуін былай сипаттады:

1960 жылдардың басында () Фландрия мен Валония арасындағы қарым-қатынастарда маңызды өзгеріс орын алды. Фландрия екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарқынды индустриялану кезеңіне енді, ал шетелдік капиталдың айтарлық бөлігі (әсіресе АҚШ-тан, Бельгияның жаңа өнеркәсіптерін қолдау үшін келген) Фландрияға инвестицияланды. Керісінше, Валонияның көмір шахталары мен тозығы жеткен болат зауыттары мен фабрикалары дағдарысқа ұшырады. Аймақ мыңдаған жұмыс орындарынан және көптеген инвестициялық капиталдан айырылды. Голланд тілінде сөйлейтін, табысқа ұмтылатын "популистік буржуазия" фламандтық қозғалыстарда ғана емес, сонымен қатар жергілікті және ұлттық саясатта да көзге көріне бастады. [Гастон Эйскенстің үнемдеу заңына қарсы 1960 жылғы желтоқсандағы ереуіл] Валонияның өзгеретін жағдайына жауап ретінде туындаған наразылық, алаңдаушылық және ренжіске ұжымдық сипат берілді, сонымен қатар жаңадан құрылған Валония халықтық қозғалысы Валонияның өңірлік автономиясын талап етті.

Жалпыұлттық деңгейде экономика 1960 жылдардағы жылдық 5% өсіммен жақсы жағдайда болды. Алайда, тоқыма және былғары тауарларын өндіретін ескі, тиімсіз зауыттар жабылып жатты. Көмір шахтерлері пайдасы таусылған шахталардың жабылуына ашуланды. 1966 жылы Лимбургтегі Звартберг шахтасының жұмысшылары шахтаның жабылуына наразылық білдіріп, көтеріліс жасады. Полиция екі шахтерді өлтіріп, он адамды жарақаттады, ал он тоғыз полицей зардап шекті. 1973 жылы дүниежүзілік бірқатар дағдарыстар Бельгия экономикасына кері әсер етті.

"Тіл соғыстары"

Фламандтардың қайта өркендеуімен бірге саяси биліктің фламандтарға қарай ықпалдасуы болды, олар халықтың шамамен 60 пайызын құрады. Конституцияның голланд тіліндегі ресми аудармасы 1967 жылы ғана қабылданды. Тілдік тартыстар 1968 жылы Лёвен католиктік университетінің тілдік принцип бойынша Katholieke Universiteit Leuven және Université Catholique de Louvain екіге бөлінуімен құлшыққа жетті. 1968 жылы Пол Ванден Боейнантс үкіметі осы мәселе кесірінен құлап кетті.

Федеративтік мемлекеттің пайда болуы

Бірінен соң бірі туындаған тілдік дау-дамайлар Бельгия үкіметтерін өте тұрақсыз етті. Үш ірі партияның барлығы француз немесе голланд тілінде сөйлейтін сайлаушыларға қарай екіге бөлінді. 1962 жылдың 8 қарашасында бірінші Гилсон заңымен тілдік шекара белгіленді. Кейбір провинциялардың, округтердің және муниципалитеттердің шекаралары өзгертілді, ал 25 муниципалитетте тілдік азшылықтар үшін жағдайлар жасалды. 1963 жылдың 2 тамызында екінші Гилсон заңы күшіне енді, ол Бельгияны төрт тілдік аймаққа бөлді: голланд, француз және неміс тілді аймақтар, ал Брюссель екі тілді аймақ ретінде танылды. 1970 жылы бірінші мемлекеттік реформа жүзеге асырылды, нәтижесінде үш мәдени қауымдастық құрылды: голланд, француз және неміс. Бұл реформа фламандтардың мәдени автономия талабына жауап болды. 1970 жылғы конституциялық түзету үш аймақтың құрылуына да негіз салды, бұл валлондықтар мен Брюссельдің француз тілді тұрғындарының экономикалық тәуелсіздік талабына жауап болды. 1970 жылдың 18 ақпанында премьер-министр Гастон Эйскенс «әкесінің Бельгиясы» аяқталғанын жариялады. Екінші мемлекеттік реформа 1980 жылы өтті, сол кезде мәдени қауымдастықтар Қоғамдық бірлестіктерге айналды. Қоғамдық бірлестіктер мәдени мәселелер бойынша мәдени қауымдастықтардың өкілеттіктерін өздеріне алды және денсаулық сақтау және жастар саясаты сияқты «адамға қатысты мәселелерге» жауапкершілік алды. Осыдан бастап бұл үш қауымдастық фламанд, француз және неміс тілді қауымдастықтар деп аталды. 1980 жылы екі аймақ құрылды: Фламанд аймағы және Валония аймағы. Алайда Фландрияда 1980 жылы Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақ институттарын бірден біріктіру туралы шешім қабылданды. Брюссель астанасы аймағының құрылысы 1970 жылы көзделгенімен, үшінші мемлекеттік реформадан кейін ғана іске асырылды. 1988 және 1989 жылдардағы үшінші мемлекеттік реформа кезінде премьер-министр Вильфрид Мартенс басшылығымен Брюссель астанасы аймағы өз аймақтық институттарымен, сондай-ақ Нидерланды мен Францияның қоғамдық мәселелер жөніндегі институттарымен құрылды. Брюссель астанасы аймағы 19 муниципалитеттен тұрды. Басқа өзгерістердің ішінде Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтардың өкілеттіктері кеңейтілді. Үшінші мемлекеттік реформа кезінде Қоғамдық бірлестіктерге берілген маңызды жауапкершіліктердің бірі – білім беру саласы. 1993 жылы премьер-министр Жан-Люк Дехаен басшылығымен өткен төртінші мемлекеттік реформа бұрынғы мемлекеттік реформаларды бекітіп, Бельгияны толыққанды федеративтік мемлекетке айналдырды. Бельгия Конституциясының бірінші бабы «Бельгия – Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтардан тұратын Федеративтік мемлекет» деп өзгертілді. Төртінші мемлекеттік реформа кезінде Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтардың жауапкершілігі кеңейтілді, олардың ресурстары артты және оларға көбірек салықтық өкілеттіктер берілді. Басқа да маңызды өзгерістерге Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтар парламенттерін тікелей сайлау, Брабант провинциясының Фламанд Брабантына және Валония Брабантына бөлінуі, Федералды парламенттің екі палаталы жүйесін реформалау және Федералды парламент пен Федералды үкімет арасындағы қарым-қатынастар жатты. 1995 жылдың 21 мамырында Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтар парламенттеріне алғашқы тікелей сайлаулар өтті. 2001 жылы премьер-министр Гай Верхофштадт басшылығымен Ламбермонт және Ломбард келісімдері арқылы бесінші мемлекеттік реформа жүзеге асырылды. Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы, сыртқы сауда, даму ынтымақтастығы, сайлау шығыстарын тексеру және саяси партияларды қосымша қаржыландыру салаларында Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтардың өкілеттіктері артты. Аймақтар он екі аймақтық салықтан жауапты болды, ал жергілікті және провинциялық басқару Аймақтардың қарауына берілді. Аймақтардың бақылауымен жергілікті және провинциялық сайлаулар алғаш рет 2006 жылы өтті. Бесінші мемлекеттік реформа кезінде Брюссель институттарының жұмыс істеуі де өзгертілді, нәтижесінде Брюссель астанасы аймағының Парламентінде фламанд тұрғындарының кепілді өкілдігі қамтамасыз етілді. 2011 жылдың соңында Бельгияның қазіргі тарихындағы ең ұзақ саяси дағдарыстан кейін төрт негізгі саяси күш (социалистер, либералдар, христиан демократтар, экологтар) арасындағы конституциялық келісім, бірақ фламанд ұлтшылдарынан бас тарта отырып, алтыншы мемлекеттік реформа басталды, ол ірі институционалдық өзгерістерді және федералды деңгейден Қоғамдық бірлестіктер мен Аймақтарға өкілеттіктерді қосымша беруді көздейді. Басқа өзгерістердің ішінде Сенат тікелей сайланудан бас тартып, аймақтық парламенттердің ассамблеясына айналды, Брюссель астанасы аймағына конституциялық автономия берілді, ал Аймақтар экономика, жұмыспен қамту және отбасылық әл-ауқат салаларында, сондай-ақ көбірек салықтық автономия алды. Бельгия Еуропалық ортақ нарығының негіздеушілерінің бірі болды. 1999 жылдан 2002 жылға дейін еуро Бельгия франкінің (1830 жылдан бері Бельгияның валютасы) орнын біртіндеп алды, 1 EUR = 40.3399 BEF есебімен. Бельгиялық еуро монеталарының бет жағында әдетте король Альберт II-нің суреті бейнеленген.

The successive linguistic disputes made the successive Belgian governments very unstable. The three major parties all split in two according to their French or Dutch speaking electorate. A language border was determined by the first Gilson Act of November 8, 1962. The boundaries of certain provinces, arrondissements and municipalities were modified and facilities for linguistic minorities were introduced in 25 municipalities. On August 2, 1963, the second Gilson Act entered into force, fixing the division of Belgium into four language areas: a Dutch, a French and a German language area, with Brussels as a bilingual area. In 1970, there was a first state reform, which resulted in the establishment of three cultural communities: Dutch, French and German. This reform was a response to the Flemish demand for cultural autonomy. The constitutional revision of 1970 also laid the foundations for the establishment of three Regions, which was a response to the demand of the Walloons and the French speaking inhabitants of Brussels for economic autonomy. On February 18, 1970, Prime Minister Gaston Eyskens announced the end of "La Belgique de papa". The second state reform took place in 1980, when the cultural communities became Communities. The Communities assumed the competencies of the cultural communities with regard to cultural matters, and became responsible for the 'matters relating to the person', such as health and youth policy. From then on, these three Communities were known as the Flemish Community, the French Community and the German speaking Community. Two Regions were established as well in 1980: the Flemish Region and the Walloon Region. However, in Flanders it was decided in 1980 to immediately merge the institutions of the Community and the Region. Although the creation of a Brussels Region was provided for in 1970, the Brussels Capital Region was not established until the third state reform. During the third state reform in 1988 and 1989, under Prime Minister Wilfried Martens, the Brussels Capital Region was established with its own regional institutions, as well as Dutch and French institutions for community matters. The Brussels Capital Region remained limited to 19 municipalities. Other changes included that the competencies of the Communities and Regions were expanded. One notable responsibility that was transferred to the Communities during the third state reform was education. The fourth state reform, which took place in 1993 under Prime Minister Jean Luc Dehaene, consolidated the previous state reforms and turned Belgium into a fully fledged federal state. The first article of the Belgian Constitution was amended to read, "Belgium is a Federal State which consists of Communities and Regions". During the fourth state reform, the responsibilities of the Communities and the Regions were expanded, their resources were increased and they were given more fiscal responsibilities. Other major changes included the direct election of the parliaments of the Communities and the Regions, the splitting up of the Province of Brabant into Flemish Brabant and Walloon Brabant, and the reformation of the Federal Parliament's bicameral system and the relations between the Federal Parliament and the Federal Government. The first direct elections for the parliaments of the Communities and the Regions took place on May 21, 1995. In 2001, a fifth state reform took place, under Prime Minister Guy Verhofstadt, with the Lambermont and the Lombard Accords. More powers were transferred to the Communities and the Regions, with regard to agriculture, fisheries, foreign trade, development cooperation, auditing of electoral expenses and the supplementary financing of the political parties. The Regions became responsible for twelve regional taxes, and local and provincial government became a matter for the Regions. The first municipal and provincial elections under the supervision of the Regions were in 2006. The functioning of the Brussels institutions was also amended during the fifth state reform, which resulted among other things in a guaranteed representation of the Flemish inhabitants in the Parliament of the Brussels Capital Region. At the end of 2011, following the longest political crisis in Belgium's contemporary history, a constitutional accord between the four main political families (socialists, liberals, social Christians, ecologists), but excluding the Flemish nationalists, ushered in the sixth state reform which provided for major institutional changes and additional transfers of competences from the federal level to the Communities and the Regions. Among other changes, the Senate ceased to be directly elected to become an assembly of regional parliaments, the Brussels Capital Region was granted constitutive autonomy, and the Regions received economic, employment and family welfare competences as well as greater fiscal autonomy. Belgium was one of the founders of the European Common Market. Between 1999 and 2002, the Euro gradually replaced the Belgian franc (the currency of Belgium since 1830) at the rate of 1 EUR=40.3399 BEF Belgian Euro coins usually depict King Albert II on the obverse.

Саяси партиялар

1960-шы жылдардан бастап, бұрын фламанд және валлон аймақтарында сайлауға қатысқан көптеген саяси партиялар тілдік бөліністерге жарылды. Католик партиясы 1968 жылы, ал Бельгия Социалистік партиясы 1978 жылы француз тіліндегі «Парти Социалист (Бельгия)» және фламанд тіліндегі «Социалистическая Партия» болып екіге бөлінді. Либералдар да 1992 жылы аймақтық принцип бойынша жарылды. Бельгиядағы «жасыл» саясат Марк Дютроу ісі мен «Диоксин дабылынан» кейін айтарлықтай сәттілікке жетті.

Марк Дютроу дабылы

1996 жылы Марк Дютроу мен оның серіктері жас қыздарды ұрлап, азаптап, өлтіргені туралы жаңалықтар саяси және қылмыстық әділет жүйесіне деген сенімді күйретіп жіберді. Парламенттік тергеулер полиция күштерінің тиімсіз және бюрократиялық екенін, ал сот жүйесі бюрократиядан, құрбандармен нашар байланыс пен қолдаудан, баяу процедуралардан және қылмыскерлер үшін көптеген заңдық олқылықтардан зардап шегіп жатқанын көрсетті. 1996 жылдың 26 қазанында шамамен 300 000 бельгиялық Брюссельде наразылық ретінде "Ақ маршқа" қатысты.

Бельгияның 1990 жылдан бері әскери араласуы

Руандадағы азаматтық соғыс кезінде БҰҰ миссиясы, UNAMIR ретінде белгілі, Ромео Даллердің басшылығымен белгілі бір мөлшерде бельгиялық контингент қатысты. Бельгия, бұрынғы отаршылдық держава ретінде, 2-ші командалық батальоннан шамамен 400 сарбаздық ең ірі күш жіберді. Руанда мен Бурунди президенттерінің ұшағы құлағаннан кейін, хуту үстемдігіндегі үкімет әскері 10 бельгиялық бейбітшілік сақтаушыны өлтірді. Жауап ретінде Бельгия барлық бейбітшілік сақтаушыларын кері қайтарып алды, UNAMIR-ді өз сарбаздарын құтқара алмағаны үшін кінәлады. Бельгиялықтар UNAMIR миссиясының ең ірі және ең қабілетті бөлігін құрады, осылайша миссияны әлсіз қалдырып, Руанда геноцидінің оқиғаларына қарсы тұру мүмкін болмады. Бельгиялық парашютистер Сомалиге «Үмітты қалпына келтіру» операциясы аясында ЮНОСОМ құрамында, көмек жеткізуді қамтамасыз ету және бейбітшілік сақтау үшін жіберілді. Операция кезінде бірнеше бельгиялық сарбаз қаза тапты. 1999 жылғы Косово дағдарысы кезінде 600 бельгиялық парашютист «Одақтас порты» операциясына қатысты, бұл НАТО-ның Албания мен Македониядағы көптеген этникалық албан бежендерін қорғау және оларға көмек көрсету операциясы болды. Сол жылы 1,100 бельгиялық сарбаз НАТО басқаратын Косово күштеріне (KFOR) қатысты, бейбітшілік сақтау күштері. Бельгиялық сарбаздар Ливанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Ливан бойынша уақытша күштері (UNIFIL) аясында қызмет етті. Ливанда шамамен 394 бельгиялық сарбаз миналарды жою және медициналық операцияларға қатысты, сондай-ақ фрегат та бар. 2011 жылы Бельгия Әуе күштері Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1973 жылғы қарарына сәйкес Ливиядағы азаматтық соғысқа НАТО-ның араласуын қолдау үшін алты истребитель ұшағын жөнелтті. Бельгиялық ұшақтар Каддафиді қолдайтын күштерге қарсы әуе шабуылдарына қатысты. Бельгия Люксембург сарбаздарымен бірлесіп Ауғанстандағы ISAF миссиясына қатысты. Басты мақсат – Кабул халықаралық әуежайында қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ал бөлімдер Қундуз және Мазари-Шарифтің солтүстік аймақтарында көмек көрсетті. 2008 жылдың қыркүйегінде 140-қа жуық техникалық персоналмен бірге төрт F-16 ұшағы орналастырылды.

The United Nations mission in Rwanda during the Rwandan Civil War, known as UNAMIR, involved a significant Belgian contingent under the command of Roméo Dallaire. Belgium, as the former colonial power in the country, sent the largest force of around 400 soldiers from the 2nd Commando Battalion. After the downing of the Rwandan and Burundian presidential plane 10 Belgian peacekeepers were murdered by the Hutu dominated government army. In response, Belgium withdrew all of its peacekeepers, blaming UNAMIR for failing to rescue their men. The Belgians had represented the largest and most capable element in the UNAMIR mission, leaving it incapacitated and unable to cope with the events of the Rwandan genocide. Belgian paratroopers were deployed to Somalia during Operation Restore Hope as part of UNOSOM tasked with securing aid deliveries and peacekeeping. Several Belgian soldiers were killed during the deployment. During the Kosovo crisis of 1999, 600 Belgian paratroopers participated in Operation Allied Harbour, a NATO operation to protect and provide assistance to the huge number of ethnic Albanian refugees in Albania and Macedonia. That same year, 1,100 Belgian soldiers participated in the Kosovo Force (KFOR), a NATO led peacekeeping force. Belgian soldiers have served in Lebanon, under the United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL). Approximately 394 Belgians have served in Lebanon, in demining and medical operations, and a frigate is also present. In the 2011, the Belgian Air Force deployed six fighter jets in support of the NATO intervention in the Libyan Civil War in accordance with United Nations Security Council Resolution 1973. Belgian aircraft were involved in airstrikes on pro Ghadaffi forces. Belgium was part of the ISAF mission in Afghanistan, joint with soldiers from Luxembourg. The main objective was providing security at Kabul International Airport, while detachments assisted in the northern PRTs of Kunduz and Mazar i Sharif. In September 2008, four F‑16 jets with about 140 support personnel were deployed.

Қарыз және экономикалық баяулау

Бельгия төмен пайыздық ставкалары кезінде үлкен қарыздар жинап, алғашқы қарызды қамтамасыз ету үшін жаңа қарыздар жасады. 1992 жылы оның қарыздары ЖІӨ-нің шамамен 130%-ын құрады, ал 2001 жылы шамамен 108,2%-ға дейін өсті. Бұл қатаң экономикалық саясаттың салдарынан бюджеттік шығыстар күрт қысқартылды, мысалы ғылыми зерттеулерге бөлген қаражат азайтылды.

Ішкі саясат

1999 жылғы Бельгиядағы федералды сайлауда дәстүрлі үкіметтік партиялар «Диоксин ісі» деп аталатын оқиға салдарынан ауыр жеңіліске ұшырады, бұл сегіз жылдық қызметтен кейін Жан-Люк Дехан үкіметінің құлауына әкелді. Ги Верхофштадт либералдар, социалистер және жасылдардан үкімет құрды. 1999 жылдың шілдесінде жасылдар мен фламанд либералдары мен демократтарының үкіметі 40 жылдық пайдаланудан кейін Бельгияның жеті ядролық реакторын кезең-кезеңімен тоқтатуды жариялады. Бірақ, жасылдарсыз келесі үкімет бұл заңнаманы дереу жоюы мүмкін деген болжам бар еді. 2003 жылғы сайлаудан кейін, әсіресе 2002 жылы Тиханг реакторындағы оқиғадан соң, саясаттың өзгеруіне ешқандай белгі көрінбеді. Бельгия үкіметі 2003 жылғы Ирак дағдарысы кезінде Ирак соғысына қарсы күресті. Верхофштадт үкіметі жаппай қырып-жою қарулары мәселесі бойынша дипломатиялық шешім ұсынды. 2003 жылдың 30 қаңтарында Бельгия әлемде бір жынысты некелерді заңдастырған екінші ел атанды. 2005 жылғы ұсыныс бойынша бір жынысты серіктестер бала асырап алуға құқық алды.

Саяси дағдарыс 201011

2010 жылғы Бельгия федералды сайлауы өте фрагменттелген саяси жағдайға әкеп соқты, нәтижесінде 11 партия Өкілдер палатасына сайланды, олардың ешқайсысы орындардың 20 пайызынан аспады. Фландриядағы және бүкіл елдегі ең ірі партия – Жаңа Фламанд Альянсы (N-VA) төменгі палатадағы 150 орынның 27-ін бақылады. Бельгия сайлаудан кейін жаңа демократиялық үкімет құруға кеткен уақыт бойынша 353 күндік әлемдік рекордты жаңартты. Соңында 2011 жылдың 6 желтоқсанында үкіметтік коалиция ант берді, социалист Элио Ди Рупо премьер-министр болды.

2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2014 жылғы сайлаулар фламанд ұлтшыл N-VA партиясы үшін тағы да сайлаудағы табысқа әкелді, бірақ бұрынғы үкіметтік коалиция берік көпшілігін сақтап қалды. 2014 жылдың 22 шілдесінде король Филипп Шарль Мишельді (MR) және Крис Питерсті (CD&V) жаңа коалициялық федералдық үкімет құруға бекітті. 2019 жылдың шілдесінде премьер-министр Шарль Мишель Еуропалық Кеңестің төрағасы болып тағайындалды. Оның ізбасары Софи Вильмес Бельгияның тұңғыш әйел премьер-министрі атанды. Александр Де Кру 2020 жылдың қазан айында премьер-министр болып кірісті.

Тарихнама

Бельгияның қазіргі заманғы тарихнамасы 18 ғасырдың соңында пайда бола бастады, ғалымдар жеке провинциялардың, қалалардың немесе көшбасшылардың жылнамаларынан асып, жылдам жинақталатын деректерге сүйене бастады. Олар нақты тарихи мәселелерге сын тұрғысынан қарап, диссертациялар жазды. Бұл дамуға Бельгияның Корольдік ғылым және өнер академиялары қолдау көрсетті және халық тарихын зерттеуде Ағарту дәуірінің ықпалын көрсетеді. Олардың мақсаты – Австриялық Нидерландтың жалпы тарихының негізін қалау болды, осылайша бельгиялық ұлттық тарихты құруға маңызды қадам жасалды. Бельгия 1830 жылы ғана тәуелсіз мемлекет болғандықтан, ұлттық сананы анықтау 19 ғасырдың соңындағы тарихшылар үшін ерекше мәселе болды. Еуропалық дәстүрлі шешімдер, ұлттық сананы тіл арқылы анықтау, мұнда тиімсіз болды. Голланд, испан, австриялық, француз және неміс ықпалына қарсы ұлттың өткені мен қазіргісін анықтау үлкен қиындық тудырды. Бельгияның шекараларын қорғау (әсіресе Фландрияның Нидерланды құрамына кірмеуі) Пирен сияқты тарихшыларды мазалаған тағы бір мәселе еді. Бельгия тарихнамасы 20 ғасырдың басында ортағасырлық тарихшы Анри Пиренннің еңбектері арқасында халықаралық деңгейде танымал болды. 1945 жылдан кейін Шарль Верлинден француздық «Анналдар» мектебінің әлеуметтік тарих әдістерін енгізді. Генттегі зерттеу тақырыптарына отарлық және теңіз тарихы, бағалар мен жалақы тарихы, аграрлық тарих, кәсіпкерлік тарихы және тоқыма өнеркәсібі кірді. 1970 және 1980 жылдары тарихи демография, тұрмыс деңгейі мен салты, кедейлік және қылмыс, мәдениет тарихы сияқты тақырыптар кеңейтілді.

Анықтама және зерттеулер

Арбластер, Пол. Төменгі елдер тарихы. (2006 ж.) 298 б. онлайн
Блом, J. C. H. және E. Lamberts, ред. Төменгі елдер тарихы (2006) 504 бет; үзінді және мәтіндік іздеу
Каммаертс, Эмиль. Бельгия тарихы: Римдік шапқышудан бүгінгі күнге дейін (1921) 357 бет; толық мәтін онлайн
Кук, Бернард А. Бельгия: тарих, 3-ші басылым. Нью-Йорк, 2004
Горис, Ян Альберт, ред. Бельгия (1945 ж.). 522 б.; тарих және мәдениеттің кең шолуы онлайн
Хьюмс, Самуил. Бельгия: Ұзақ біріккен, ұзақ бөлінген (2014) толық ғылыми тарих; 330 б.
Израиль, Джонатан. Голландия Республикасы: өрлеуі, ұлылығы және құлдырауы, 1477–1806 (1995) Бельгия туралы көп ақпарат бар; үзінді және мәтіндік іздеу
Коссманн, E. H. Төменгі елдер 1780–1940 (1978) онлайн
Милвард, Алан С. және С. Б. Саул. Континенттік Еуропа экономикасының дамуы: 1850–1914 (1977) 142–214 бб.
Милвард, Алан С. және С. Б. Саул. Континенттік Еуропа экономикалық дамуы 1780–1870 (2-ші басылым, 1979), 552 б.
Пиренн, H. Histoire de Belgique vol2 (1903) онлайн; 3-ші томның толық мәтіні (1907) онлайн; 5-ші том (1920) онлайн
Сталлаертс, Роберт. Бельгияның А-дан Z-ға дейін (2010), тарихи энциклопедия.

Саяси тарих

Карлиер, Джули. "Ұмытылған трансұлттық байланыстар мен ұлттық контексттер: Бельгия феминизмін қалыптастырған саяси ауысулардың "өзара байланысты тарихы", 1890–1914", Әйелдер тарихының шолуы (2010) 19#4 503–522 бб. Конвей, Мартин. Бельгияның қайғысы: азат ету және саяси қайта құру, 1944–1947 (Оксфорд UP, 2012) 512 б. онлайн шолу. Deprez, Kas, және Louis Vos, ред. Бельгиядағы ұлтшылдық: өзгеретін сәйкестіктер, 1780–1995 (1998), 21 мақала. Fishman, J. S. Дипломатия және революция. 1830 жылғы Лондон конференциясы және Бельгия көтерілісі (Амстердам, 1988). Лорвин, Вал Р. "Бельгия: ұлттық саясаттағы дін, тап және тіл", Роберт Даль, ред. Батыс демократияларындағы саяси оппозициялар (1966) 147–87 бб. Менсел, Филип. "Ұлт құру: Бельгияның негізі". History Today 2006, 56(5): 21–27. Пиренне, Анри. Төмен елдердегі ерте демократиялар; орта ғасырлар мен Ренессанс дәуіріндегі қалалық қоғам және саяси қақтығыстар (1963) онлайн. Пиренне, Анри. Бельгия демократиясының ерте тарихы (1915) онлайн. Пиренне, Анри. "Бургундия мемлекетінің қалыптасуы және құрылуы (XV-XVI ғасырлар)". "Американдық тарихи шолу", 14#32, 477+ б., 1909 жылғы сәуір, JSTOR. Polansky, Janet L. Брюссельдегі революция, 1787–1793 (1987). Strikwerda, C. J. Массалық саясат және плюрализмнің бастауы: католицизм, социализм және фламанд ұлтшылдығы XIX ғасырдағы Бельгияда (Ланхам, Мэриленд және Левен, 1997). Strikwerda, C. J. Қала құрылымы, дін және тіл: Бельгия жұмысшылары (1880–1914) (Анн-Арбор, 1986). VanYpersele, Laurence және Rousseaux, Xavier. "Соғыстан кету: Бельгиядағы "ұлттық емес" мінез-құлыққа қарсы халықтық зорлық-зомбылық және сот репрессиясы (1918–1921)", Еуропалық тарих шолуы, 2005, 12(1): 3–22. Толық мәтін: Ebsco.

Экономикалық, мәдени және әлеуметтік тарих

Бломе, Дж. Бельгия ауыл шаруашылығының экономикалық дамуы, 1880–1980 (Лювен, 1992)
Кларк, Самуэль. «Аристократия, буржуазия және Бельгиядағы өнеркәсіптік революция», Past & Present (1984) # 105, 140–175 бб.; JSTOR журналында
Клаф, Шепард Б. Бельгиядағы фламанд қозғалысының тарихы: Ұлтшылдыққа қатысты зерттеу (1930)
де Врис, Йохан. «Бенелюкс, 1920–1970», C. M. Cipolla ред. The Fontana Economic History of Europe: Contemporary Economics Part One (1976), 1–71 бб.
Дешувер, Крис. «Этникалық құрылым, теңсіздік және Бельгиядағы мемлекеттік секторды басқару». Ethnic Inequalities and Public Sector Governance I UNRISD/Palgrave Macmillan, Basingstoke, 2006). онлайн
Дхондт, Ян және Маринетт Брювиер, Carlo Cipolla еңбегінде, The Emergence of Industrial Societies 1 (Fontana, 1970), 329–355 бб.
Хаутте, Дж. А. Ван. «Бельгия және Нидерландының экономикалық дамуы, қазіргі заманның бастауынан бері», Journal of European Economic History (1972), 1:100–120
Липхарт, Аренд. Бельгиядағы қақтығыс және өзара әрекеттесу: мәдени тұрғысынан бөлінген қоғамның динамикасы (1981)
Милворд, А. С. және С. Б. Саул. Континенттік Еуропаның экономикалық дамуы, 1780–1870 (1973), 292–296, 432–453 бб. онлайн;
Мокир, Джоэл. «Төмен елдердегі өнеркәсіптік революция, XIX ғасырдың бірінші жартысында: салыстырмалы зерттеу», Journal of Economic History (1974) 34#2, 365–99 бб.; JSTOR журналында
Мокир, Дж. Төмен елдердегі өнеркәсіптеу, 1795–1850 (New Haven, 1976)
Моменс, А. Бельгия экономикасы, ХХ ғасыр (Лондон, 1994)
Сильверман, Дебора. «Шекарасыз жаңғыру: Мәдениет, саясат және Король Леопольдтың Бельгиясындағы авангард шекаралары, 1885–1910». American Imago (2011) 68#4, 707–797 бб. онлайн
Золберг, Аристид Р. «Фламандтар мен валлондықтардың қалыптасуы: Бельгия, 1830–1914», Journal of Interdisciplinary History (1974) 5#2, 179–235 бб.; JSTOR журналында

Тарихнама және есте сақтау

Бейен, Марникс және Бенуа Мажер. "Нідерландтағы әлсіз және күшті ұлттар: Ұлттық тарихнама және оның "басқалары" Бельгияда, Люксембургте және Нидерландыда он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырларда". in Дауланған ұлт: ұлттық тарихтағы этникалық, таптық, діндік және гендерлік қатынастар (2008): 283–310. Кристианс, Ким. "Шығыстан оңтүстікке және кері қарай? Бельгиядағы халықаралық ынтымақтастық қозғалыстары және "Қырық жылдық соғыс" тарихының жаңа көзқарастары, 1950–1970 жылдар". Dutch Crossing 39.3 (2015): 187–203. Лагроу, Питер. "Геноцид құрбандары және ұлттық естелік: Бельгия, Франция және Нидерланды 1945–1965". Past & Present 154 (1997): 181–222. онлайн
Марнеф, Гвидо. "Бельгия және Нидерландыдағы соғыстан кейінгі протестанттық және католиктік реформация тарихнамасы". Archiv für Reformationsgeschichte 100.1 (2009): 271–292. Пастур, Патрик. "Шетелден келген көзқарастар. Солтүстік теңіз жағасындағы кішкентай мемлекет туралы шетелдік тарихшылар. Бельгиядағы және басқа жерлердегі тарихи жазу туралы ойлармен". Revue Belge de Philologie et d'Histoire 35 (2005): 4+ онлайн
Сильверман, Дебора Л. "Өнер диаспоралары: тарих, Тервурен Корольдік Орталық Африка мұражайы және Бельгиядағы естелік саясаты, 1885–2014". Journal of Modern History 87.3 (2015): 615–667. онлайн
Станард, Мэттью Г. "Соғыстар арасындағы империяны сату: Бельгиядағы отарлық көрмелер, 1920–1940". French Colonial History (2005) 6: 159–178. JSTOR
Станард, Мэттью Г. Selling the Congo: A history of European pro empire propaganda and the making of Belgian imperialism (U of Nebraska Press, 2012)
Станард, Мэттью Г. "Бельгия, Конго және империялық қозғалмаушылық: біртекті империя және бір талдау саласының тарихнамасы". French Colonial History (2014) 15: 87–109.
Толлебек, Йо. "Романтикалық Бельгиядағы тарихи бейнелеу және ұлттық мемлекет (1830–1850)". Journal of the History of Ideas 59.2 (1998): 329–353. онлайн
Толлебек, Йо. "Ұлы дәуір. Орта ғасырлар Бельгияның ұлттық тарихнамасында, 1830–1914". The Uses of the Middle Ages in Modern European States (Palgrave Macmillan, London, 2011): 113–135.
Ван Ден Босше, Г. М. Х. "Революцияның кеңесшілері ретінде тарихшылар? Бельгиялық ұлтты елестету". History of European ideas 24.3 (1998): 213–238.
Ван ден Браембуш, Антон. "Бельгияның үндемеуі: Бельгия естелігінде табу және травма". Yale French Studies 102 (2002): 35–52. онлайн
Ван ден Ээкхоут, Патрисия. "Бельгиядағы әлеуметтік тарихты іздеу (1948–1998)". Archiv für Sozialgeschichte 40 (2000): 321–336. онлайн
Вершаффель, Том. "18 ғасырдағы Бельгиядағы тарихнаманың жаңғыруы". History of European ideas 31.2 (2005): 135–146. онлайн
Вос, Луис. "Бельгия және Фландриядағы өткеннің реконструкциясы". Secession, history and the social sciences (2002): 179–206. онлайн
Варланд, Женевьева, ред. Бельгиядағы бірінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибесі мен естелігі: салыстырмалы және салааралық түсініктер (Waxmann Verlag, 2019) үзінді.
Вутерс, Нико. "Тарихнама 1918 жылға дейін (Бельгия)". International Encyclopedia of the First World War (2015): 1–11. онлайн

Beyen, Marnix, and Benoît Majerus. "Weak and strong nations in the Low Countries: National historiography and its 'Others' in Belgium, Luxembourg, and the Netherlands in the nineteenth and twentieth centuries." in The contested nation: ethnicity, class, religion and gender in national histories (2008): 283–310. Christiaens, Kim. "From the East to the South, and back? International solidarity movements in Belgium and new histories of the Cold War, 1950s–1970s." Dutch Crossing 39.3 (2015): 187–203. Lagrou, Pieter. "Victims of genocide and national memory: Belgium, France and the Netherlands 1945 1965." Past & present 154 (1997): 181–222. online
Marnef, Guido. "Belgian and Dutch Post war Historiography on the Protestant and Catholic Reformation in the Netherlands." Archiv für Reformationsgeschichte 100.1 (2009): 271–292. Pasture, Patrick. "Views from Abroad. Foreign Historians on a Small State by the North Sea. With Reflections on Historical Writing in Belgium and Elsewhere." Revue Belge de Philologie et d'Histoire 35 (2005): 4+ online
Silverman, Debora L. "Diasporas of art: history, the Tervuren Royal museum for Central Africa, and the politics of memory in Belgium, 1885–2014." Journal of Modern History 87.3 (2015): 615–667. online
Stanard, Matthew G. "Selling the Empire Between the Wars: Colonial Expositions in Belgium, 1920–1940." French Colonial History (2005) 6: 159–178. in JSTOR
Stanard, Matthew G. Selling the Congo: A history of European pro empire propaganda and the making of Belgian imperialism (U of Nebraska Press, 2012)
Stanard, Matthew G. "Belgium, the Congo, and Imperial Immobility: A Singular Empire and the Historiography of the Single Analytic Field", French Colonial History (2014) 15 pp 87–109. Tollebeek, Jo. "Historical representation and the Nation State in romantic Belgium (1830–1850)." Journal of the History of Ideas 59.2 (1998): 329–353. online
Tollebeek, Jo. "An Era of Grandeur. The Middle Ages in Belgian National Historiography, 1830–1914." in The Uses of the Middle Ages in Modern European States (Palgrave Macmillan, London, 2011) pp. 113–135. Van Den Bossche, G. M. H. "Historians as advisers to revolution? Imagining the Belgian nation." History of European ideas 24.3 (1998): 213–238. Van den Braembussche, Antoon. "The silence of Belgium: Taboo and trauma in Belgian memory." Yale French Studies 102 (2002): 35–52. online
Van den Eeckhout, Patricia. "The quest for social history in Belgium (1948–1998)." Archiv für Sozialgeschichte 40 (2000): 321–336. online

Verschaffel, Tom. "The modernization of historiography in 18th century Belgium." History of European ideas 31.2 (2005): 135–146. online
Vos, Louis. "Reconstructions of the past in Belgium and Flanders." in Secession, history and the social sciences (2002): 179–206. online
Warland, Geneviève, ed. Experience and memory of the first World War in Belgium: Comparative and interdisciplinary insights (Waxmann Verlag, 2019) excerpt. Wouters, Nico. "Historiography 1918 Today (Belgium)." International Encyclopedia of the First World War (2015): 1–11. online