Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тухола (Тухель) – Польшаның солтүстігіндегі Куявия-Померания воеводтығындағы қала. Тухола ауданының орталығы болып табылатын Померания қаласының 2013 жылғы мәліметтер бойынша халқы 13 418 адамды құрайды.
Tuchola (Tuchel; ) is a town in the Kuyavian Pomeranian Voivodeship in northern Poland. The Pomeranian town, which is the seat of Tuchola County, had a population of 13,418 as of 2013.
Географиялық орналасуы
Тухола Бидгощтің шамамен солтүстігінде, Тухола ормандарына жақын жерде жатыр. Қаланың шығысы мен солтүстігіндегі орманды аймақтар Тухола ландшафт паркінің қорғалатын аймағын құрайды.
Tuchola lies about north of Bydgoszcz, close to the Tuchola Forests. Forest areas to the east and north of the town form the protected area of Tuchola Landscape Park.
Тарих
Тухола аймағындағы қоныстар 980 жылдан басталады, ал қала тұңғыш рет 1287 жылы аталады, сол кезде жергілікті шіркеуді Гнезно архиепископы Якуб Свинка киелендірді. Ол 10 ғасырда мемлекет құрылғаннан бері ортағасырлық Польшаның бір бөлігі болды, ал мемлекет үңкейген кезеңде оны Гданьск Помераниясының герцогтары басқарды. Бұл жер Нове Петр Свенка графының бекіністерінің бірі болды, ол осы аймақта нығайтылған резиденцияға ие болды. 1330 жылы Тухола Тевтон орденінің меншігіне өтті. 1346 жылы Тевтон орденінің үлкен магистрі Генрих Дуземерден ол Хелмно құқығын алды, бірақ ол, мүмкін, Польша Корольдігінің құрамында болған кезде бұрын-ақ қала құқықтарын алған болуы керек. Пруссия королі Ұлы Фридрихтің (1740–1786) тұсында қала қайтадан жаңадан салынды, ал неміс протестанттары қала әкімшілігінде шіркеу алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың жанында тұтқын лагері құрылды, онда негізінен румындар мен орыстар, сондай-ақ поляктар, италиялықтар, француздар және британдықтар ұсталды. 1918 жылдың 24 қарашасында, Польшаның тәуелсіздігі жарияланғанынан кейін шамамен екі апта өткен соң, Тухолада поляк митингісі өтті. Кейбір ресейлік тарихшылар, публицистер және саясаткерлер осы оқиғаларды пайдаланып, лагерде 22 000 әскери тұтқын қаза тапты деп жалған мәлімдейді, сонымен қатар, олардың атылғанын айтады, бұл ресейлік жоққа шығарушы Анти-Катынь пропагандасының бір бөлігі. Польшаға шабуыл жасау, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуын білдірді, оның барысында 1939 жылдың 2 қыркүйегінде Тухола немістер басып алды. Аймақтың қалған бөлігімен бірге, ол нацистік Германияның оккупациясына түсті. Эйнзацкоманда 16 поляктарға қарсы түрлі қылмыстар жасау үшін қалаға кірді. 1939 жылдың қыркүйек айының ортасынан бастап немістер қала мен округтегі поляктарды жаппай тұтқынға алды, оларды бастапқыда жергілікті сот ғимаратында қамады, ал ол толғаннан кейін жақын маңдағы Раджим ауылында құрылған уақытша лагерьге депортациялады. Раджимдегі кейбір поляктар өлімге жіберілді, бірақ көбісі Рудзки Мост (қазіргі Тухола ауданы) қаласында өлтірілді, онда немістер 1939 жылдың қазан және қараша айларында поляктарды жаппай қырғынға салып, жүздеген адамдарды өлтірді. Рудзки Мост қаласында қырғынға ұшыраған поляктардың арасында мұғалімдер, мектеп директорлары, саудагерлер, қолөнершілер және Тухоладан жергілікті шенеуніктер болды, оның ішінде қала әкімі Станислав Сагановский, сондай-ақ жақын ауылдардан шаруалар, дін қызметкерлері, орманшылар, пошташылар, теміржолшылар, саудагерлер, қолөнершілер және полицейлер болды. Неміс жеңіліске ұшырағаннан кейін қала Польшаға қайта оралды.
Settlement around Tuchola dates from 980, while the town was first mentioned in 1287, when the local church was consecrated by the archbishop of Gniezno Jakub Świnka. It was part of medieval Poland since the establishment of the state in the 10th century, and during its fragmentation it was ruled by the dukes of Gdańsk Pomerania. The place was one of the strongholds of the count of Nowe Peter Swienca, who owned a fortified domicile in the area. In 1330 Tuchola came into possession of the Teutonic Order. It received Chełmno law in 1346 from Heinrich Dusemer, the Grand Master of the Teutonic Order, although it probably received town rights before, when it was still part of the Kingdom of Poland. During the reign of Prussian King Frederick the Great (1740–1786), the town was built up again, and German Protestants obtained a church in the town hall. During World War I, a prisoner of war camp was established near the town, mostly for Romanians and Russians, but also Poles, Italians, French and British. On November 24, 1918, almost two weeks after Poland's declaration of independence, a Polish rally was held in Tuchola. These events tend to be used by some Russian historians, publicists and politicians, who falsely claim that 22,000 POWs died in the camp, also as a result of alleged executions, as part of Russian negationist Anti Katyn propaganda. During the invasion of Poland, which marked the beginning of World War II, Tuchola was captured by the Germans on September 2, 1939. Along with the rest of the region, was occupied by Nazi Germany. The Einsatzkommando 16 entered the town to commit various crimes against Poles. From mid September 1939, Germans carried out mass arrests of Poles from the town and county, who were initially imprisoned in the local courthouse, and after its overcrowding, they were deported to a temporary camp established in the nearby village of Radzim. Some Poles were executed in Radzim, but more were murdered in Rudzki Most (present day district of Tuchola), where Germans carried out large massacres of Poles in October and November 1939, killing several hundreds people. Among Poles massacred in Rudzki Most were teachers, school principals, merchants, craftsmen and local officials from Tuchola, including mayor Stanisław Saganowski, as well as farmers, priests, foresters, postmen, railwaymen, merchants, craftsmen and policemen from nearby villages. After the German defeat, the town reverted to Poland.