Норвеж композиторы, халық мұрасын сақтаған Эйвинд Гровен

Кіріспе

Норвегиялық классикалық музыка композиторы

Эвинд Гровен (8 қазан 1901 – 8 ақпан 1977) – норвегиялық композитор және музыка теориясының маманы. Ол Вест-Телемарк аймағының дәстүрлі өңірінен шыққан және бұл аймақтың халық музыкасының негізінде тәрбиеленген.

Өмірбаян

Гровен Норвегияның Телемарк аймағындағы Лардал ауылында дүниеге келген. Гровеннің ауылдық ортада өскені дәстүрлі музыкаға толы болған. Ол талантты музыканттар мен суретшілер отбасынан шыққан, өз аймағында танымал болған. Оның әкесі Олав Асмундсон Гьойтиль (1865–1947) сегіз бауырластың ең кішісі болды. Әкесінің екі ағасы харджангер скрипкасында ойнайтын. Оның анасы, Аслауг Рикардсдоттер Берге (1863–1946), Рикард Аслакссон Бергедің кіші қызы, ескі күйлерді, діни әндер мен би күйлерін сақтағаны үшін және Миларгутеннің досы ретінде танымал болды. Гровеннің әкесінің екі ағасы да харджангер скрипкасында ойнаған, ал анасының әпкелері, сондай-ақ Аслаугтың өзі дарынды халық әншілері болған. Гровен бес ағаның ең кенжесі еді. Екі ағасы да скрипка ойнай бастады, көп ұзамай Айвинд те оларға қосылды. Оның әкесі Олав та жақсы ойнайтын, балалық шағында ағайындылары ноталарды үйреніп, кейде классикалық ноталарды ойнағанда бірге ойнайтын. Басқа жағдайда жергілікті халық музыкасы үстемдік құрды. Айвинд өскен сайын басқа скрипкашылардан естіген күйлерін жазып алудың маңыздылығын түсінді, осылайша ол көп ұзамай үлкен білімге ие болды. 16 жасында Гровен өкпедегі ылғалды гангренаның ауыр түріне шалдықты және мүжілген күйі аман қалды. Емделіп жатқан кезінде ол музыка оқып, скрипкада ойнады. Кейінірек ол: «Сол кезде мен қалағанымды істей алдым», – деп есіне алды. 1931 жылы Гровен Норвегия радиокомпаниясы NRK-дан аптасына жарты сағат халық музыкасын таратуды тапсырды. Бұл оған көптеген ауылдық музыканттарды радиоға шақыруға мүмкіндік берді, соның арқасында халық музыкасын ұрпақтарға сақтауға көмектесті. Қала тұрғындарының реакциясы қатал және достық емес болды. Пікірталастар күшейді, Ослода тұратын адамдардың көпшілігі осы «варварлық музыкаға» деген жек көрініштерін білдірді. Гровен жұмысын жалғастырды, аз айтты, оның мінезі сондай еді, бірақ ол барлық жек көрушілікті үнсіз күйдіргені белгілі. Ол өзінің туған ауылдық қауымы мен отбасынан үлкен қолдау алды. 1938 жылдан бастап және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде Гровен таза интонация бойынша жұмысын бастады, нәтижесінде 1952 жылы оның ерекше органы аяқталды. Альберт Швейцер Гровенге хат жазып, осы органды сынап көруге ниет білдірді, ал Нобель сыйлығын алғаннан кейін ол мүмкіндікті пайдаланды. Ол үлкен орган салу қажеттігін айтты. Норвегияның нацистік Германия тарапынан оккупациялану кезінде Гровен өзінің студиясында Жозеф Геббельспен болған қысқа және ұнамаған кездесуден кейін NRK-дағы лауазымынан кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гровен Норвегиядағы екі халық музыкантымен бірге харджангер скрипкасы үшін жазылған және жиналған жеті томдық күйлерді редакциялауға және жариялауға қатысты. Бұл жұмыс олардың қайтысынан кейін аяқталды. Гровен жазушы Ингеборг Рефлинг Хагеннің (1895–1989) қайын інісі болды. Бұл жемісті көркемдік қарым-қатынасқа әкелді және Гровен өзінің қайын қарындасы жазған мәтіндерге негізделген музыка жасады. Гровен композиторлық өнерімен айналысып, кейінірек музыкалық стилі мен оркестрді қолдануымен ерекше бағаланды.

Groven was born in the village of Lårdal in Telemark, Norway. Groven's rural background was filled with traditional music. He came from a family of talented musicians and artists, prominent in his home area. His father, Olav Åsmundsson Gjøitil (1865–1947) was the youngest of eight siblings. Two of his father's brothers played the hardanger fiddle. His mother, Aslaug Rikardsdotter Berge (1863–1946), was the youngest daughter of Rikard Aslaksson Berge, known for preserving a great amount of old tunes, religious songs and dance tunes and a friend of Myllarguten's. Two of Groven's maternal uncles also played the hardanger fiddle, and his mother's sisters, as well as Aslaug herself, were talented folk singers. Groven was the youngest of five brothers. Two of his brothers began to play the fiddle, and soon Eivind joined them. His father Olav was also an apt player, and in their childhood, the brothers learned notes, and sometimes played together, when they got their hands on classical sheet music. Otherwise, local folk music ruled. As Eivind grew up, he understood the value of writing down the tunes he heard from other fiddlers, and in this way, he soon gained great knowledge. At the age of 16, Groven was infected with a serious case of wet gangrene in the lungs and barely survived it. During his reconvalescent period, he studied music and played the fiddle. He later recalled: "I was free to do whatever I wished in that time". In 1931, Groven was appointed by the Norwegian Broadcasting Company, NRK, to be responsible for half an hour of folk music every week. This allowed him to broadcast many rural musicians to the radio, helping to preserve the folk music for posterity. Reactions from the urban public were harsh and unfriendly. Debates intensified, and people living in Oslo mostly expressed their disgust for this "barbaric music". Groven worked on, said little, as was his way, but it is known that he silently burnt all the hate mail. He received great and valuable support from his original rural community, and from his family. From 1938 and into World War II, Groven started his work on just intonation, which resulted in his special organ, completed in 1952. Albert Schweitzer wrote to Groven and wished he could try this organ, and when he was granted the Nobel Peace Prize, he seized the opportunity. He exclaimed that a great organ had to be built. During the Occupation of Norway by Nazi Germany, Groven resigned his post in NRK after a brief and unwelcome encounter in his studio with Joseph Goebbels. After WWII, Groven participated in editing and publishing seven volumes of written and collected tunes for hardanger fiddle, along with two fellow folk musicians in Norway. The work was completed after their deaths. Groven was the brother in law of author Ingeborg Refling Hagen (1895–1989). This resulted in a fruitful artistic relationship and Groven created music based on the texts written by his sister in law. Groven continued composing, and was in later years greatly admired for his musical style and his use of the orchestra.

Халықтық музыка

Эвинд Гровен бала кезінен-ақ скрипка күйлерін жаза бастады. Өмірі бойы елдің әртүрлі аймақтарынан 2000-ға жуық скрипка күйін жинады. Ол NRK-да кеңесші ретінде жұмыс істеді, және осы жерде халық музыкасының мұражайын құруға және компанияға жазу үшін қажетті жабдықтар алуға зор үлес қосты. Алғашқы жазбалар 1936 жылға дейін дайындалды. Ол сол жазбалардан көптеген күйлерді нотаға түсірді. Гровеннің гармония принциптері Фламанд эпохасының алғашқы композиторлары – Дуфай мен Якоб Обрехт принциптерінен көп айырмашылығы жоқ екені айтылды. Олар сияқты, ол жиі алтыншы аккордты қолданады, оның негізінде үшінші нота орналасқан. Гровен көбінесе полифониялық ойлайды, бұл оның хардангер скрипкасына және Бахқа деген құрметімен байланысты. Бастапқы жылдары сыншылар оны атональдықпен айыптады, бірақ шындығында Гровеннің музыкасы тоналды. Дегенмен, ол күрт модуляцияларды қолдана алады, бұл контексте логикалық болып көрінеді. Бұдан өзге, ол дәстүрлі норвегиялық музыкада кездесетін ескі ладтарды пайдаланады. Бірақ, ол ерте Фламанд музыкасын, тіпті замандасы Стравинскийді де көп естімегенін еске алу керек, десе де олардың арасында ұқсастықтарды табуға болады. Бұл ұқсастықтарды тоналды сезім мен музыкалық дәстүрмен түсіндіруге болады. Стравинский өзінің шығармашылығының басында орыс халық музыкасын тәжірибелік жолмен қолданды, Гровен сияқты. Гровеннің формасы метаморфоздық. Ол көбінесе фортспиннунг тәсілін қолданып, тақырыптарды жаңа тақырыптарға бірте-бірте, өте табиғи түрде ауыстырады. Гровен абсолюттік музыка тұжырымына сенбеді. Ол "барлық музыканың мағынасы бар" деді. Сондықтан, оның көптеген шығармалары әдебиет, өлеңдер немесе романдар, тіпті пьесаларға негізделген. Ол Хенрик Вергеландтың өлеңдеріне көптеген әндер жазды, ал хорлық шығармалары норвегиялық романист және драматург Ханс Э. Кинк (1865–1926) және ақын Ингеборг Рефлинг Хагеннің мәтіндеріне негізделген. Оның фортепиано концерті мен екі симфониясы да соңғы екі автордың туындыларына сүйенеді. Гровен хардангер скрипкасы үшін де музыка жазды, аспапты жаңаша реттеу тәсілдерін тәжірибелеп көрді, және өзінің органы үшін көк шкалалар мен тең темпераментті пианинода орындау мүмкін емес, иррегулярлы интервалдарды қолданып, бірқатар халық күйлерін өңдеді. Ол таза настройка және обертондық қатар туралы бірнеше эсселер жазды, сондай-ақ өзінің жеке өнертабысы – таза настройка автоматы туралы мақала жазды.

Eivind Groven began writing down fiddle tunes from an early age. During his life, he collected some 2000 fiddle tunes from various parts of the country. He worked as a consultant in NRK, and here, he was instrumental in creating a folk music archive, and in getting the company proper facilities for recording. The first recordings are dated 1936. From those recordings, he wrote down a number of tunes. It has been pointed out that Groven's harmonic principles are not far from the principles of the early Flemish Renaissance composers, such as Dufay and Jacob Obrecht. Like them, he often uses the sixth chord, with a third at the bottom. Groven often thinks rather polyphonically, and this can also be traced to the hardanger fiddle, as well as to his admiration for Bach. In early years, critics accused him of atonality, but in fact, Groven's music is quite tonal. He can, however use drastic modulations, which in this context turn out as fairly logical. Apart from this, he uses the old modes that are present in traditional Norwegian music. One has to remember, though, that he never heard much of the early Flemish music, or even his older contemporary Stravinsky, and yet similarities can be found. Those similarities can be explained out of tonal feeling and tradition. Stravinsky in the early stage of his production used Russian folk music in an experimental way, like Groven. Groven's form is metamorphic. He often uses a kind of fortspinnung, and turns themes over to new themes gradually, in a very organic way. Groven did not believe in the concept of absolute music. He stated rather that "all music is about something". Thus, one will find that most of his works are based on literature, poems or novels, or even plays. He wrote a number of songs over poems written by Henrik Wergeland, and choral works based on texts by the Norwegian novelist and playwright Hans E. Kinck (1865–1926) and poet Ingeborg Refling Hagen. His piano concerto and two symphonies are also based on works by the latter two authors. Groven also composed music for hardanger fiddle, experimenting with new ways of tuning the instrument, and wrote a number of folk tune arrangements for his own organ, using blue scales and irregular intervals, not to be achieved on a regular equal tempered piano. He wrote also a number of essays on the topics of pure tuning and the overtone scale, as well as an essay of his own invention, the pure tuning automath.

Жеке өмір

1925 жылы Гровен Рагна Хагенге (1902–1960) үйленді. Олардың төрт баласы болды: Аслаг, Тоне, Дагн және Гудмунд. Оның үлкен ағасы Олав Гровен, оның да талантты халық мұзыкашысы болған, 1928 жылы пневмониядан қайтыс болды. Оның бірінші әйелі Рагна 1960 жылы қайтыс болды, ал Гровен екі жылдан кейін Телемарктан Сигне Таральдлиенге қайта үйленді. Ақырында, ол одан жиырма жылға артық өмір сүрді. Гровен 1964 жылы Паркинсон ауруына шалдықты, сондықтан ол скрипканы қоюға мәжбүр болды. Сол кездегі дәрілер оның жүрегіне артық жүктеме берді, және ол 1977 жылдың қысында Ослода 75 жасында қайтыс болды. Ол Хедмарктағы Танген шіркеуінің зиратында бірінші әйелінің қасында жерленген.

Оркестр

Симфония No. 1, Оп. 26: Жаңашылдық көрінісі. 1938, 51. Симфония No. 2, Оп. 34: Түн ортасы. 1946 жыл. Пианино концерті, Оп. 39а (1950) Феллтоннар, Оп. 27 (Stutarlåt, Vinjesong, Siklebekken). 1938 жыл. Хьяларлод, Оп. 38. 1950 жыл. Симфониялық шлеттер No. 1, Оп. 43. 1956 жыл. Фалдафейкир No. 2, Оп. 53. 1965 жыл.

Камералық музыка

Флейта мен фортепианоға арналған сольстеминг. 1956 жыл.

Жалғыз

Флейтаға арналған Каприччо, Оп. 24c. 1956 жыл. Фортепианоға арналған сольстеминг, Оп. 37. 1948 жыл.

Әндер

Аден Аурикельсанг, Op. 7. 1926 жыл. Å så rødblond, Op. 9. 1926 жыл. Men en kveld, Op. 12. 1929 жыл. Әндер, Op. 13 (Түнде ауруханада, Ауруханадағы екінші түн, Ананың нышаны). 1930 жыл. Көбелек, Op. 14. 1930 жыл. Әндер, Op. 22 (Менің Алтын гүлім үшін, Венециялықтардан серенада). 1934 жыл.

Қобыз

Паа госпиталет ом нортен аралас хор үшін. 1952 жылы. Heksmo På ерлер хоры үшін. 1931 жылы. Стефаненс пандесіндегі стенен аралас хор үшін. 1932 жылы. Салме ерлер хоры үшін. 1938 жылы ма? Әйелдер хоры үшін Hellige тоны. 1930 жылдар. Ом вельден аралас хор үшін. хор. 1930 жылдар. Fantegutten аралас хор үшін. 1930 жылдардың басында. Den tyngste sorg og møda аралас хор үшін. 1946 жылы. Hugen аралас хор үшін. 1946 жылы. Гуроның аралас хор үшін атпен жүгіруі. 1955 жылы. Barnets aasyn аралас хор үшін. 1959 жылы. Bukkevisa аралас хор үшін. 1950 жылдары. Olav Liljukrans аралас хор үшін. 1960 жылы. Margjit Hjukse, Op. 48 аралас хор үшін. 1964 жылы. Til Telemork аралас хор үшін. 1963–64 жылдар.

Хор, соли және оркестр

Брудгомен, Op. 16. 1933 жыл. Мота балладасы, Op. 20. 1933 жыл. Драумквэдет, Op. 51. 1963 жыл.