Кіріспе

Бреслау шайқасы (Лохе шайқасы деп те аталады) – 1757 жылдың 22 қарашасында Бреслауда (қазіргі Вроцлав, Польша) Үшінші Силезия соғысы (Жеті жылдық соғыстың бір бөлігі) барысында болған шайқас. Пруссияның 28 мың салдаты 60 мыңдық австрия армиясымен шайқасты. Пруссиялықтар австриялықтардың шабуылын тойтарды, олар 6 мың салдатын жоғалтса, австриялықтардың шығыны 5 мың адамды құрады. Бірақ бір күннен кейін пруссиялықтар шегінді. Бреслау гарнизоны 1757 жылдың 25 қарашасында капитуляциялады.

Жеті жылдық соғыс

Жеті жылдық соғыс әлемдік қақтығыс болғанымен, ол Еуропа театрында Австрия мұрагерлігі үшін соғыстың (1741–1748) нәтижесінде ерекше қарқынға ие болды. 1748 жылғы Акс-ла-Шапель шарты бұрынғы соғысты Австриямен аяқтады. Пруссияның патшасы Фридрих II, Ұлы Фридрих ретінде танылған, өркендеген Силезия провинциясын алды. Австрияның императоршасы Мария Тереза әскери күштерін қайта құруға және жаңа одақтар құруға уақыт алу үшін шартына қол қойды; ол Киелі Рим империясындағы үстемдігін қайта орнатуды көздеді. 1754 жылы Солтүстік Америкада Ұлыбритания мен Франция арасындағы қарым-қатынастың ушығуы императоршаға жоғалтқан жерлерін қайтарып алуға және Пруссияның күшейіп бара жатқан билеуін шектеуге мүмкіндік берді. Сол сияқты Франция Атлантика саудасындағы британдық үстемдікті жоюға ұмтылды. Франция мен Австрия бұрынғы қарсыластығын ұмытып, өз коалицияларын құрды. Ұлыбритания Пруссия Корольдігімен одақтасты; бұл одақ британ патшасының жеке одақтағы жерлерін ғана емес, сондай-ақ оның туыстарының Ханновер және Гессен-Кассель Ландграфтығындағы жерлерін де қамтыды. Бұл саяси маневрлер «Дипломатиялық революция» деп аталды. Саксонияны басып алғаннан кейін Фридрих Богемияда жорық жасап, 6 мамыр 1757 жылы Прага шайқасында австриялықтарды жеңді. Оның одақтасы Ганновердің аумағына француз әскері басып кіргенін білген Фридрих батысқа бет бұрды. 1757 жылғы 5 қарашада Россбах шайқасында француз-австриялық біріккен әскерді жеңді. Ол болмаған кезде австриялықтар Силезияны қайтарып алды: князь Карл Швайдниц қаласын басып алып, Төменгі Силезиядағы Бреслауға жылжыды.

Өмірбаян

Брансуик герцогы Беверн 32 000 сарбазбен Силезияны қорғауға тиіс болды. Бұл оның күтілгендей оңай болмады, себебі оған Австрияның басым күштерімен күресуге тура келді. Австрия армиясының 54 000 сарбаздық негізгі бөлігін Лоррейн князі Карл Александр мен граф Леопольд Иосиф фон Даун басқарды. Франц Леопольд фон Надасдидің 28 000 сарбаздық корпусы да майданға жетті. Австриялықтар күшті болғанына қарамастан, бастапқыда шайқасқа түсуден жалтарды. Надасди корпусы күшейтіліп, 43 000 сарбазға дейін жеткізілген соң, 14 қазан күні австриялықтар Швайдницті қоршады. Ал тапсыру 13 қарашада өтті. Осы уақытқа дейін Беверн Австрияның негізгі армиясын шайқаста ұстап тұруға үлкерді. Бірақ Надасди корпусы қосылғаннан кейін, олардың күші едәуір артты. Қосымша күштердің тікелей нәтижесі ретінде, австриялық армия басшылығы өз позициясынан бас тартып, пруссиялықтарға дереу шабуыл жасауға шешім қабылдады. Олардың мақсаты – негізгі пруссиялық күштер келмей тұрып Бреслауды басып алу, осылайша пруссиялықтардың Силезияда қыстауына мүмкіндік бермеу еді. Пруссиялықтарта 40-тан астам батальон мен 102 эскадрилья болды (барлығы 28 400 сарбаз). Ал австриялық армия 96 батальон, 93 гранадерлік рота, 141 эскадрилья және 228 артиллериялық бөлімнен (барлығы 83 606 сарбаз) тұрды.

Ұрыс барысы

Лоррейннің ханзадасы Карл Александр 22 қарашада Бреслау қақпасынан тыс, Козель және Грабшен ауылдары арасында пруссиялық әскерлерге шабуыл жасады, осымен шайқасты артиллериялық оқтармен бастады. Пруссиялықтар, айналасындағы ауылдарда бекініп алғаннан кейін, үш бағыттан шабуылға ұшырады. Австриялықтар алғашқы бірнеше ауылды басып алғаннан соң, оларды зеңбіректермен жарақтап, артиллериялық оқтарды күшейтті, мұнан соң Брансвик герцогы Беверн он полк жинап, қарсы шабуылға көшті. Ауылдар үшін қатал, қанды күрес басталды, оның барысында пруссиялықтар австриялық әскерлерден басымдық танып, бірнеше шешуші жеңіске жетті. Беверн келесі күні тағы бір қарсы шабуылға шығуды жоспарлаған ба, әлде кері шегінуді көздегені белгісіз. Дегенмен, пруссиялықтар шегінді, бұл бұйрық болған жоқ па, әлде осылай келе жатқандай сезім тудырды. Соғыс алаңы принц Карлге қалды, ал пруссиялықтар Бреслау арқылы Глогауға қайтып келді. Күн бойы жалғасқан шайқаста австриялықтар 5723, ал пруссиялықтар 6350 әскерін жоғалтты.

Нәтижелер

Пруссия әскерінің шығуыннан кейін генерал Иоганн Георг фон Лествиц басқаратын 10 батальон Бреслау бекінісінде қалды. Австриялықтар генерал Надасдидің басшылығымен дереу қоршауға алды. Бреслаудың австриялықтарға жақын тұрғындары пруссалықтардың қорғанысын қиындатты, себебі Бреслау тұрғындары Лествицке бекіністен кетуге қысым көрсетті, сонымен қатар пруссалық дезертирлерге көмектесті. Пруссия әскерінің рухы шайқастағы жеңілістен және әскерге шақырылғандардың көп болуынан өте төмен болды. Тәртіп дерлік құлап жатты. Лествиц 25 қараша күні түнде кедергісіз кері шегінуге рұқсат беру шартымен капитуляциялады. 4227 пруссиялық әскердің ішінде Глогауға қарай жорыққа тек 599-ы ғана шықты, ал қалғаны дезертир болды. Фридерик батысқа қарай британдық одақтастарына Ганноверді қорғауға көмектесу үшін жол тартқан болатын. Осы оқиғаларға байланысты Фридерик жорық жоспарын толығымен өзгертуге мәжбүр болды. Бірақ ол бағытын өзгертуге бұрын, Россбах шайқасында француз және австриялық одақтас әскерін ойсырата жеңді. Шабыстан кейін ол бағытын кері бұрып, 12 күн ішінде Лейтенге жетті. Сол жерде 4 желтоқсанда ол тапқырлық пен алдаудан тұратын керемет жоспарды жүзеге асырып, Принц Чарльз бен Даунды жаңылыстырды. Лейтендегі шешуші жеңісінен кейін қаланы қорғаған австриялықтардың көп бөлігі қаладан кетуге асықты, бірақ 17 мыңдық гарнизонды және Соломан Спрехер фон Бернегг басқарған дүкендер мен оқ-дәрілерді қалдырды. Ұзақ болмаған, бірақ қатыгез қоршаудан кейін Фридерик 1757 жылдың желтоқсан айының соңында капитуляцияға мәжбүр етті.

Басқа дереккөздер

Дэвис, Норман және Мурхаус, Роджер. Микрокосмос: Орталық Еуропа қаласының суреті. Пимлико. Лондон, 2003 ж., 206–208 б. (513-бетте шайқастың картасы бар.)