Лейтен шайқасы: Фридрих Ұлының жеңісі және Силезия үшін күрес

Кіріспе

1757 жылғы Жеті жылдық соғыс шайқасы

Леутен шайқасы /'//l//oi//t//@//n/ 1757 жылы 5 желтоқсанда Ұлы Фридрихтің пруссиялық армиясы мен Лорен князі Карл және граф Леопольд Иосиф фон Даун басқарған австриялық армия арасында өтті. Фридрих маневрлік соғыс тактикасын және жерді білу арқасында басым күшті австриялық әскерді толық жеңіске ұшыратты. Бұл жеңіс Пруссияның Силезияны бақылауын қамтамасыз етті, бұл Жеті жылдық соғыстың Үшінші Силезия соғысы бөлігі болды. Шайқас Леутен қаласының (қазіргі Лютиня, Польша) маңында, Бреслаудан (қазіргі Вроцлав, Польша) солтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Пруссияның (бұрынғы Австрияның) Силезия аймағында болды. Фридрих әскерлерінің жаттығу деңгейін және жерді жақсы білуін пайдаланып, шайқас алаңының бір жағында шағылыстыру арқылы, кішкентай армиясының көп бөлігін төменгі төбелердің артына жылжытты. Күтпеген шабуыл австриялықтардың жақтарын қатты таң қалдырды, князь Карл негізгі шайқас оң жақта емес, сол жақта екенін бірнеше сағаттан кейін ғана түсінді. Жеті сағаттың ішінде пруссиялықтар австриялықтарды талқандап, алдыңғы жаз және күздегі науқанда австриялықтардың алған барлық артықшылықтарын жойды. 48 сағаттың ішінде Фридрих Бреслауды қоршауға алды, нәтижесінде 19-20 желтоқсанда қала капитуляциялады. Леутен князь Карлдың австриялық армияға соңғы басшылығы болды, одан кейін оның қарындасы, императрица Мария Тереза, оны Габсбург Нидерландысының губернаторы етіп тағайындады және Леопольд Иосиф фон Даунды армия басшылығына қойды. Бұл шайқас Фридрихтің еуропалық әскери беделін күмәнсіз нығайтты және оның ең ұлы тактикалық жеңісі болды. 5 қарашадағы Россбах шайқасынан кейін француздар Австрияның Пруссиямен соғысына қатысудан бас тартты, ал Леутеннен кейін (5 желтоқсан) Австрия соғысты жалғыз өзі жалғастыра алмады.

Өмірбаян

Жеті жылдық соғыс жаһандық сипатқа ие болғанымен, Еуропа аренасында Фридрих II, сондай-ақ Ұлы Фридрих деп танылған Пруссияның және Мария Терезаның Австриясы арасындағы бәсекелестік нәтижесінде ерекше қарқынға ие болды. Олардың арасындағы бәсекелестік 1740 жылы Мария Тереза билікке келген кезде Фридрих Силезияның гүлденген провинциясына шабуыл жасап, оны өзіне қосып алғаннан бастау алды. 1748 жылғы Экс-ла-Шапель шарты, Пруссия мен Мария Терезаның одақтастары арасындағы Австрия мұрагерлігі соғысын (1740–1748) аяқтады және Силезияны Пруссияға берді. Мария Тереза өзінің әскери күштерін қайта құруға және жаңа одақтар құруға уақыт алу үшін осы шартқа қол қойды, сондай-ақ Киелі Рим империясындағы ықпалын қайтару және Силезияны қайтарып алуды мақсат етті. Сол сияқты Франция Атлантика саудасындағы британдық үстемдікті жоюға ұмтылды. 1754 жылы Солтүстік Америкада Ұлыбритания мен Франция арасындағы қарым-қатынастың ушығуы императрицаға жоғалтқан территорияларын қайтарып алуға және Пруссияның күшейіп бара жатқан билеуін шектеуге мүмкіндік берді. Франция мен Австрия бұрынғы қарсылығын ұмытып, өзіндік коалиция құрды; Мария Тереза өзінің қызы Мария Антонияның Франция дофиніне үйленуіне келісті, ал оның бас министрлері екі тарапқа да пайдалы әскери және саяси келісімге келді. Бұл Ұлыбританияны Георг II-нің туысы Фридрих II-мен одақтасуға итермеледі. Олардың одағына Георгтің жеке одақта ұстаған Ганновер курфюрсттігі, Георг пен Фридрихтің туыстары, Брансвик-Вольфенбюттель княздығы мен Гессен-Кассель ландграфтығы да кірді. Бұл саяси маневрлер «Дипломатиялық революция» деп аталды. 1756 жылы соғыс басталғанда Фридрих Саксонияны басып алып, Богемияға шабуыл жасады, онда ол 6 мамыр 1757 жылы Прага шайқасында австриялықтарды жеңді. Француз әскерлері оның одақтасы Ганновердің территориясына басып кіргенін білген соң, Фридрих батысқа бет бұрды. 1757 жылғы 5 қарашада шамамен 1000 сарбаз бен 1500 атты әскері 90 минутқа созылған шайқаста Россбах шайқасында 30 000 француз және австриялық әскерін жеңді. Алайда, ол болмаған кезде австриялықтар Силезияны қайтарып алды: императрицаның күйеуі, принц Карл, Швайдниц қаласын басып алып, Төменгі Силезиядағы Бреслауға қарай жылжыды. Силезияға қайтып келген Фридрих қараша айының соңында Бреслаудың түскенін естіді. Ол 22 000 сарбазымен 12 күн ішінде Лигницке жетіп, Бреслау шайқасынан аман қалған пруссиялық әскерлермен қосылды. Шамамен 33 000 сарбаз бен 167 зеңбірекке ие болған күшті армия Лейтенге жақын жерге жетіп, 66 000 австриялық әскерін кездестірді.

Although the Seven Years' War was a global conflict, it acquired a specific intensity in the European theater as a result of the competition between Frederick II of Prussia, known as Frederick the Great, and Maria Theresa of Austria. Their rivalry dated from 1740, when upon Maria Theresa's ascension, Frederick had attacked and annexed the prosperous province of Silesia. The 1748 Treaty of Aix la Chapelle, which concluded War of the Austrian Succession (1740–1748) between Prussia and Maria Theresa's allies, awarded Silesia to Prussia. Maria Theresa had signed the treaty to gain time to rebuild her military forces and forge new alliances and intended to regain her ascendancy in the Holy Roman Empire and to reacquire Silesia. Similarly, France sought to break the British dominance of the Atlantic trade. In 1754, escalating tensions between Britain and France in North America offered the Empress the opportunity to regain her lost territories and to limit Prussia's ever growing power. France and Austria put aside their old rivalry to form a coalition of their own; Maria Theresa agreed that one of her daughters, Maria Antonia, would marry the Dauphin of France, and her chief ministers negotiated a military and political pact advantageous to both parties. That drove Britain to align herself with George II's nephew, Frederick II. Their alliance also involved the Electorate of Hanover, which was held in personal union by George, along with George's and Frederick's relatives, who ruled the Principality of Brunswick Wolfenbüttel and the Landgraviate of Hesse Kassel. That series of political manoeuvers became known as the Diplomatic Revolution. When war broke out in 1756, Frederick overran Saxony and campaigned in Bohemia, where he defeated the Austrians on 6 May 1757 at the Battle of Prague. Learning that the French forces had invaded his ally's territory of Hanover, Frederick moved west. On 5 November 1757, an infantry regiment of about 1,000 men and 1,500 of his cavalry defeated the combined French and Austrian force of 30,000 at the Battle of Rossbach in a 90 minute battle. In his absence, however, the Austrians had managed to retake Silesia: the Empress's brother in law, Prince Charles, took the city of Schweidnitz and moved on Breslau in lower Silesia. Heading back to Silesia, Frederick learned of the fall of Breslau in late November. He and his 22,000 men covered in 12 days and, at Liegnitz, joined up with the Prussian troops who had survived the fighting at Breslau. The augmented army of about 33,000 troops, with approximately 167 cannons, arrived near Leuthen to find 66,000 Austrians in possession.

Территория және әскерлер саны

Төменгі Силезияның көп бөлігі құнарлы жердің аласа жазығын құрайды. Оған Бреслау (Вроцлав) маңындағы қара және аллювиалды топырақтар, сондай-ақ өзен аңғарлары кіреді, олар көбінесе құмды топырақтармен араласады. Одер өзені мен Судет тауларының етегі арасындағы аймақ қоңыржай климатқа, құнарлы топыраққа және кең су желісіне ие, бұл оны бағалы ауылшаруашылық ресурсына айналдырды. Бреслаудың солтүстік-батысында тік төбелердің болмауы жаудың жақындауын оңай байқауға мүмкіндік берсе, салыстырмалы жазықтық жасырыну маневрларын шектеді. Аллювиалды топырақтың болуы жердің салыстырмалы түрде жұмсақтығын қамтамасыз етті, Фредерик 1758 жылы Куннерсдорфта кездесетін жағдайдан азырақ болғанымен, кейбір жерлерде әскерлердің өтуін тоқтатуға немесе марш жасаған әскер мен жылқының қадамдарын жұмсартуға жеткілікті табиғи батпақтарды жасады. Лейтен төңірегіндегі аймаққа бірнеше кіші ауылдар мен селолар кірді: негізінен, солтүстікке орналасқан Ниперн; солтүстікке қарай, Лейтен мен Ниперн арасындағы орта тұста орналасқан Фробельвиц; оңтүстік-шығыстағы Гохлау; және шығыстағы Лисса (қазір Вроцлав ауданы). Одер өзені мен оның салалары арқылы Борне, Лейтен және Лисса селоларын Бреслау қаласымен байланыстыратын жол салынған.

Габсбургтер

Фредериктің жорығын білген Карл мен оның бас штаб бастығы Леопольд Иосиф фон Даун әскерін батысқа қарай, көлбеу жазықтарға орналастырды. Фридрихтің әскері Еуропадағы ең жақсы армиялардың бірі болды: оның әскерлерінің кез келген ротасы минутына кем дегенде төрт рет атып, ал кейбіреулері феноменалды бес рет атып жіберді, бұл басқа Еуропалық армиялардың көпшілігінен екі есе көп. Мұндай оқ ату жылдамдығына тек ресейліктер ғана жақындаса алды. Пруссиялықтардың маневрлеуі Еуропадағы кез келген армиядан жақсы болды, олар жылдам жүріп, Россбахтағы жарқын жеңістен кейін келді. Олардың артиллериясы тез жөндеуге және жаяу әскерін қолдау үшін қайта орналастыруға болатын. Оның жақсы жаттығудан өткен ат әскері аттарды қабырға-қабырға, жауынгерлерді тізе-тізе соғып, толық жүріспен маневрлей және шабуылдай алатын. Жексенбі күні таңғы сағат 4-те Фридрих төрт колоннада австриялықтардың оң қанатына қарай жылжи бастады, ішкі екі колоннада жаяу әскер, ал сыртқы екі колоннада ат әскер орналастырылған. Фридрих дөңестерді пайдаланып, австриялықтардың қозғалысын көруін кесіп, екі жаяу әскер колоннасын және бір ат әскер колоннасын өзінің оң жағына бұрды. Сол жақтанғы ат әскер колоннасы австриялықтарға ол әлі де австриялықтардың соңғы шебіне, Фробельвицке қарай тікелей шабуылдай жатқанына сендіру үшін қалды. Көрінетін шашырату Фридрихтің бірнеше апта бұрын Россбах шайқасында сәтті қолданған көлбеу маневрді орындау ниетін жасырды. Принц Карл өзінің оң жағынан қарап тұрып, барлық резервті оң қанатына көшірді. Бұл тек сол қанатын ғана әлсіретпеді, сонымен қатар оның фронтын Лейтеннен Фробельвицке, содан кейін Найпернге дейін созып, бастапқы ұзындығынан асыра кеңейтті. Карлді оң қанатында бір ғана ат әскер колоннасы қызықтырғанда, пруссиялықтардың қалған бөлігі байқаусыз, сол төбелердің артында австриялық фронттан өтіп, австриялық сол қанатын басып өтті. Бірінші австриялық қатардағы әскердің көпшілігі Вюртембергтіктер, протестанттық әскерлер болды, олардың лютерандық пруссиялықтармен күресуге дайындығы австриялық басшылығында күмән тудырды. Вюртембергтіктер тұрып, пруссиялықтардың көпшілігі пайда болғанға дейін тұрақты мылтық атысын ұстады. Олар Нэдастың өздерінің қапталына қолдауға жіберген бавариялықтарды жойып, өмірлерін сақтап қашу үшін қаша жөнелді. Пруссиялық жаяу әскердің бірінші толқыны Фридрихтің артиллериясының қолдауымен, қазір бір төбеден ұрып-соғып, Лейтенге қарай табанды түрде алға жылжи бастады. Ангальт-Дессаудан Мориц басқарған тәжірибелі жаяу әскер мен гранадерлер пруссиялық ережеге сәйкес әр адамға 60 оқтан соғысқа аттанды. Олар австриялықтардың бірінші қатарын басып алған кезде олардың оқ-дәрілері бітіп қалған еді. Надасди өзінің шағын ат әскерін пруссиялық гранадерлер колоннасына және оның жаяу әскеріне қарсы жіберді, бірақ нәтижесіз болды. Надасди өз әскерін хаоста қалдырып, кері шегінді. Принц Карл мен Даун ақырында алданып, әскерлерін оңнан солға қарай жібергендерін түсінді, бірақ олар бастапқыда ұзақ болған фронтты шамамен ұзартты, сол күні ертерек күштерін Фридриктің бұрылуына қарсы қою үшін қайта орналастырды. Австриялықтар шегінгенде, пруссиялық артиллерия оларды жан-жақтан атып тастады. Пруссиялық жаяу әскер мен гранадерлер 40 минут ішінде Лейтенге жетіп, австриялық әскерлерді ауылға итеріп жіберді. Пруссиялық гранадерлер қабырғаны бірінші бұзып, шіркеуді шабуылдады, онда көптеген қорғаушылар қаза тапты. Ауылда қанағатсыз күрес болды. Шарль Жозеф Ламораль, кейіннен Принц де Лин, сол кезде Австрияның жаяу полкінің капитаны болды: Біздің подполковнигім құлап, бірінші кезде қаза тапты; одан басқа біз майорымызды жоғалттық, және, шын мәнінде, үш офицерден басқа барлық офицерлерді жоғалттық. Біз Леутэндегі алғашқы үйлердің сол жағындағы жеміс бағында жатқан екі арықты кесіп өттік және ауылдың алдында қалыптаса бастадық. Бірақ тұруға болмады. Басқаның бәрінен гөрі, елестете алмайтын жалпы артиллериялық оқ жауыны болды, сонымен қатар осы батальонға қап-қап оқтар жаудырылды, мен полковник болмағандықтан оған мен басшылық етуге тиіс болдым. Лейтен үлкен ауыл емес еді, әскерлер соншалықты тығыз орналасқан еді, олар 30-100 қатарға дейін орналасқан, ал қаза болғандар көп еді. Ламораль кейінірек өзінің батальоны, әдетте 1000 адамнан тұратын, сондай-ақ кейбір венгрлер мен өз роталарынан бөлінген гранадерлер оған 200-ден аз адам берді деп түсіндірді. Ол оларды ауылдың шетіндегі биіктікке, жел тегершігі бар жерге алып барды. Ақырында капитан Вихард Йоахим Генрих фон Меллендорф басқарған пруссиялық өмір сақшылары ауыл зиратына кірді және оларды өз бекеттерінен кетуге мәжбүр етті. Ат әскері оларды қаптамаға асықты, сол қиын сәтте ат әскері шабуылы шайқастың бағытын өзгерте алатын еді. Бірақ австриялықтар үшін, Радаксдорфта Зитеңнің 40 эскадроны күтіп, олардың қапталына шабуылдады, ал Георг Вильгельм фон Дризен басқарған тағы 30 эскадрон олардың алдыңғы қатарына шабуылдады. Байройттық драгун олардың екінші қапталына шабуылдады; ал Пүткамер гуссарлары артқы қапталына шабуылдады. Луккесси артиллериялық ядродан басы кесіліп қаза тапты, ал оның әскерлері шашырап кетті. Ат әскерінің қақтығысы жақын арада Лейтеннің артындағы австриялық жаяу әскер қатарына айналды, одан да больше хаос тудырды. Пруссиялық ат әскері басып алғаннан кейін австриялық жаяу әскері ыдырады. Жаяу әскері, содан кейін ат әскері Бреслауға қарай шегінді, онда олар Швейдницер Вейстриц өзенін, сол кезде "Қара Су" деп аталғанды кесіп өтті.

Aware of Frederick's approach, Charles and his second in command, Count Leopold Joseph von Daun, positioned the army facing west on a front in country of undulating plains. Frederick had one of the finest armies in Europe: any company of his troops fired at least four volleys a minute, and some of them could fire a phenomenal five, which was twice the rate of fire of most other European armies. Only the Russians could come close to achieving that rate. The Prussians could maneuver better than any of the armies in Europe and could march faster, and they had just come from a resounding success at Rossbach. His artillery could quickly deploy and redeploy to support his infantry. His cavalry, superbly trained, could maneuver and charge with horses flank to flank and riders knee to knee and move at a full gallop. At 4:00 a. m. on Sunday, Frederick moved toward the Austrian right wing in four columns, with infantry in the inner two and cavalry in the outer two. Using the knolls to block the Austrians' view of his movements, Frederick shifted the two columns of infantry and one of cavalry obliquely to his own right. The leftmost column of cavalry remained behind to convince the Austrians that it was still approaching directly at the latter end of the Austrian line, near Frobelwitz. The visible distraction screened Frederick's intent of executing an oblique maneuver like the one that he had used successfully only weeks earlier at the Battle of Rossbach. Prince Charles, watching from his vantage point, moved his entire reserve to his right flank. That not only weakened the left flank but also stretched his front from Leuthen past Frobelwitz and on to Nypern and extended it well beyond its original
While a single column of cavalry mesmerised Charles at his rightmost flank, the rest of the Prussians continued undetected, behind those hills across the Austrian front and overreached the Austrian left wing. Most of the men in the first Austrian line were Württembergers, Protestant troops whose willingness to fight the Lutheran Prussians had been called into question by the Austrian command. The Württembergers held out and maintained steady musket fire until the mass of Prussians emerged through the haze of gunpowder. They then ran for their lives, sweeping the Bavarians deployed by Nádasdy to support his flank with them. The first wave of Prussian infantry, supported by Frederick's artillery, which now pounded away from the crest of one of the hillocks, pushed steadily toward Leuthen. Commanded by Moritz of Anhalt Dessau, the seasoned infantry and grenadiers went into battle with 60 rounds per man, according to Prussian regulation. When they overwhelmed the first Austrian line, they had already run out of ammunition. Nádasdy sent his own small cavalry against the Prussian grenadier column and its infantry support but to no avail. Nádasdy withdrew his men in chaos with his troops disarrayed. Prince Charles and Daun finally realised they had been tricked and rushed troops from the right to the left, but they had extended the front, which was originally about long, to almost , when they had repositioned forces earlier that day to meet Frederick's diversion. As the Austrians withdrew, the Prussian artillery raked them with enfilade fire. The Prussian infantry and grenadiers reached Leuthen in 40 minutes and pushed the Austrian troops into the village. Prussian grenadiers breached the wall first and stormed the church, where many of the defenders were killed. Hand to hand fighting raged throughout the village. Charles Joseph Lamoral, eventually Prince de Ligne, was then a captain in an Austrian regiment of foot:
Our Lieutenant Colonel fell[,] killed almost at the first; beyond this we lost our Major, and indeed all the Officers but three We had crossed two successive ditches, which lay in an orchard to the left of the first houses in Leuthen; and were beginning to form in front of the village. But there was no standing of it. Besides a general cannonade such as can hardly be imagined, there was a rain of case shot upon this Battalion, of which I, as there was no Colonel left, had to take command. Leuthen was not a big village, troops were so closely packed they stood 30 to 100 ranks deep and the killing was terrible. Lamoral commented later that his battalion, usually some 1,000 strong, as well as some Hungarians and some grenadiers who had been separated from their own companies, gave him fewer than 200 men. He drew them back to the height at the edge of the village, where there was a windmill around which they could take shelter. Eventually, the Prussian Life Guards, commanded by Captain Wichard Joachim Heinrich von Möllendorf broke through the village cemetery and forced them to abandon their post. the cavalry hurried to take them in the flank; a successful cavalry charge at that critical moment could have turned the tide of battle. Unfortunately for the Austrians, 40 squadrons of Zieten's cavalry awaited them at Radaxdorf and charged their flank, and another 30 squadrons commanded by Georg Wilhelm von Driesen charged their front. The Bayreuth Dragoons hit the other flank; and the Puttkamer Hussars charged the rear. Lucchessi was killed by being decapitated by a cannonball, and his troopers were scattered. The cavalry mêlée soon swirled into the Austrian infantry line behind Leuthen, which caused more confusion. Overrun by the Prussian horse, the Austrian infantry broke. The infantry and then the cavalry retreated toward Breslau, where they crossed the Schweidnitzer Weistritz river, then called the "Black Water".

Карталар

Қатты қызыл сызықтар Габсбургтердің орналасқан жерлерін көрсетеді. Қатты көк сызықтар Пруссияның орналасқан жерлерін көрсетеді. Үзік-үзік сызықтар қозғалысты көрсетеді. Диагональдық сызығы бар тіктөртбұрыштар атты әскерді білдіреді.

Салдары

[[Сурет:Хораль фон Лейтен. Фредерик әскерлерінің әнін тыңдап отыр. Вильгельм Кампхаузеннің 19 ғасырындағы Фредерик пен оның әскерлерінің шайқастан кейінгі суреті. Әскерлер Nun danket alle Gott ("Қазір бәріміз Құдайға алғыс айтайық") әнін шырқады, бұл ән бүгінгі күнге дейін кеңінен танымал Лейтен хоралы ретінде белгілі. Фредерик Лиссаға қарай бет бұрды. Қала соғыстан қашқан босқындармен толып, ол қамалдың ауласында таңырқаған австриялық офицерлерді кездестірді. Патша аттан түскен соң, оларға сыпайылықпен: "Мырзалар, сіздер мені мұнда күткен жоқсыздар деп ойлаймын. Бір түнге сіздермен бірге жатақ табуға бола ма?" деді. Карлдың әскерін Богемияға қуу арқылы пруссиялықтар Бреслауды қоршап тұрған одақтас гарнизонының оқшаулануын қамтамасыз етті. Қалаға Австрия генерал-лейтенант-фельдмаршал Салман Шпрехер фон Бернегг басшылық етті, оның құрамында 17 000 француз және австриялық әскер болды. Бреслау қабырғалары мен орларымен жақсы бекітілген қала еді. Австриялықтар Бреслауды бағындыруды қалаған, өйткені оны жоғалту Силезияны бақылаудан айырып, олардың беделін айтарлықтай төмендеткен болар еді, сонымен қатар қаладағы мол қорлардың болуына байланысты да маңызды болды. Австриялық қолбасшы өзінің қиын жағдайын сезіп, қаланың ішіндегі дарғанаттар мен бағаналарға бағындыру туралы сөйлейтін әркім дереу асылатынын ескертетін плакаттарды іліп қойды. 7 желтоқсанда Фридрих қаланы қоршауға алды, және Австрияның Бреслау мен аймақты бақылауының болашағы күңгірт көрінді. Шындығында, Бреслау 19-20 желтоқсанда капитуляциялады. Ол сондай-ақ тұтқындалу мен дезертирлік сияқты басқа да шығындарды 17 000-ға, яғни шамамен 26%-ға бағалады. Карл толыққанды полктерді жоғалтты, олар алғашқы шабуылдарда шашырап кетті немесе соңында басылып қалды; олар пруссиялық көк пальтолардың толқынында еріді. Пруссиялықтар 51 туды және 250 австриялық зеңбіректердің 116-сын жаулап алды. 36 000 сарбаздық пруссиялық армиясынан Фридрих 6 344 сарбазды жоғалтты, оның ішінде 1 141 қаза тапты, 5 118 жараланды және 85 тұтқынға алынды. Ол өзінің артиллериясынан ешқайсысын жоғалтпады. Жеңіске қарамастан, оның құны жоғары болды: Фридрих шайқасқа алып кеткен адамдарының бес бөлігінің бірін, соның ішінде екі ірі генералдың өмірін жоғалтты. Бұл шайқас австриялықтардың рухына ауыр соққы берді. Армия он екі күндік ұзақ жорықтан кейін шаршап, одан әлдеқайда аз қару-жарақпен жақсы ұтылды. Карл мен оның оң қолы граф Леопольд Иосиф фон Даун "күлкілі күйге түсіп", не болғанын түсіне алмады. Карлдың Фридрихке қарсы бұрынғы кездесулердегі нәтижелері әр түрлі болған, бірақ ол Лейтендегідей нашар ешқашан болған емес. Құлағаннан кейін Мария Тереза оны Даунмен ауыстырды. Карл әскери қызметтен зейнеткерлікке шығып, кейіннен Габсбург Нидерландысының губернаторы болды.

[[Image:Choral von Leuthen. jpg|thumb|alt=Frederick listening to his troops sing.|Wilhelm Camphausen's 19th century depiction of Frederick and his troops after the battle. The troops reportedly sang Nun danket alle Gott ("Now Thank we all our God"), still known widely as the Leuthen chorale. Frederick pushed toward Lissa. Refugees from the battle had filled the town, and he found the courtyard of the local castle crowded with startled Austrian officers. Reportedly, after the King dismounted, he addressed them politely, "Good evening, Gentlemen, I dare say you did not expect me here. Can one get a night's lodging along with you?" By chasing Charles's army into Bohemia, the Prussians guaranteed the isolation of the Allied garrison holding Breslau. The Austrian general left in command of the city, Lieutenant Field Marshal Salman Sprecher von Bernegg, had a combined force of French and Austrian of 17,000 men. Breslau was a well fortified city of walls and moats. The Austrians were determined to hold Breslau not only because losing it would cost them control of Silesia and considerable diminution of prestige but also because of the immense quantities of stores that the city held. The Austrian commander, recognizing his grim plight, posted placards on gallows and poles throughout the city and warned that anyone who spoke of surrender would be hanged immediately. On 7 December, Frederick laid siege to the city, and the future of Austrian control of Breslau and the region looked grim. Indeed, Breslau surrendered on 19–20 December. He also placed such other losses as capture and desertion at 17,000, almost 26%. Charles lost entire regiments, which scattered in the first attacks or overrun at the end; they simply dissolved in the waves of Prussian blue coats. The Prussians also captured 51 standards and 116 of the 250 Austrian cannons. Of the Prussian army of 36,000, Frederick lost 6,344, including 1,141 dead, 5,118 wounded and 85 captured. He lost none of his artillery. Despite the victory, its cost was high: Frederick lost one fifth of the men he had taken into battle, including two of his major generals. The battle presented a severe blow to Austrian morale. The army had been soundly beaten by another half its size with fewer guns and tired after a long march over twelve days. Charles and his second in command, Count Leopold Joseph von Daun, sank "in the depths of despondency", and the prince could not fathom what had happened. Charles had a mixed to poor record against Frederick in past encounters, but he had never fared so badly as at Leuthen. After the crushing defeat, Maria Theresa replaced him with Daun. Charles retired from military service and later served as the governor of the Habsburg Netherlands.

Бағалаулар

Фредерикке көмектесетін жау пайда болды. Біріншіден, Карл негізгі шабуылға қатысты көруге ниеттенгенін көрді, пруссиялықтардың қозғалысын барлау үшін тиімді жеңіл ат әскерін пайдаланбады. Кейін Фредерик жалғыз күзетші оның жоспарын анықтаған болар еді деді. Фридрихтің австриялықтардың солтүстік жағында көрсеткен ат әскері оның нақты қозғалысын жасыру үшін ғана жасалған шалақ әрекет болды. Екіншіден, австриялықтар Лейтеннен оңтүстікке қарай қорғалмаған қанатын күзетуге күзетшілерді орнатпады. Надасдидің Лейтеннің оңтүстігіндегі ашық қанатында күзетшілерді қалдырмауы, пруссиялықтарға қарсы ұзақ жылдар бойы тәжірибе жинаған офицер үшін таңғажайып қателік болды. Ол күтпеген жерден шабуыл болу мүмкіндігін қарастыруы керек еді, себебі Фредериктің әрекет ету тәсілі осындай еді. Үшіншіден, сол жаққа шабуыл жасалған кезде де, Фробельвицке жақын оң жақтағы шалақ әрекет Карлдың назарын аударды. Ол солтүстіктен ат әскерін жіберіп, оңтүстіктегі Леутен және оның маңындағы әскерге көмекке келді. Бірақ олар жетіспейтін уақытта тым алысқа баруға мәжбүр болды. Бұл шайқас Фредериктің ең үлкен жеңісі болды, мүмкін оның мансабындағы ең ұтымды тактикалық шешім және пруссиялық жаяу әскердің басымдығын көрсетті. Бұл шайқас 18 ғасырдың сызықтық тактикасын көрсетуші үлгі болды. Фредерик Прага мен Колин шайқастарындағы құнды сабақтарды еске алды, онда оның жаяу әскерінің оқ-дәрісі бітіп, бастамашылықты жоғалтқан. Леуттенде гранадерлер мен жаяу әскер батальондарының алға жылжуымен бірге оқ-дәрі арбалары да жылжыды, бұл әскерлерді жылдам және үзіліссіз жабдықтауға мүмкіндік берді. Кейбір жаяу әскерлер 180-ге дейін оқ атқанмен, оқ-дәрі жетіспеуіне байланысты алға жылжу тоқтаған жоқ. Пруссиялық ат әскері жаяу әскердің қанаттарын сәтті қорғады, әсіресе Леуттен шіркеуіне Надасди жасаған шабуыл кезінде. Сондай-ақ, ат әскері тактикалық маңызды шабуылдар жасады, австриялықтардың қайта құру әрекеттерін бұзды, нәтижесінде жеңіліс жеңіске айналды. Фредериктің ат артиллериясы, жылдамдығы үшін "ұшатын артиллерия" деп аталды, өртін сақтап, әскермен бірге жылжыды және қажет болған жағдайда қаруларын орналастырып, қайта орналастырды. Олардың келтірген физикалық зиянынан өзге, ат артиллериясының 12 фунттық зеңбірегінің ерекше дыбысы, кейде "Бруммер" деп аталды, пруссиялықтардың рухын көтеріп, австриялықтардың рухын түсірді. Жеңіс Фредериктің жауларының көзқарасын өзгертті. Соғыстан бұрын оны жиі жағымсыз, тіпті қорлаумен айтса, Лейтеннен кейін оны әдепті және қарапайым әңгімелерде Пруссия королі деп атады. Лейтен мен Россбахтағы жеңістер Фредерикке құрмет пен қорқыныш сыйлады, тіпті оның қатал жаулары да соғыс және одан кейінгі бейбіт кезеңде осы сезімдерді сақтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немесе одан кейін сарбаздар немесе партизандар ескерткішті жарды, қазірде тек 2011 жылы қайта жаңартылған тұғырының қираған бөліктері қалды.

Frederick had benefited from an obliging enemy. Firstly, Charles saw what he wanted to see regarding the principal attack, instead of using his efficient light cavalry to scout the Prussian movements. Frederick commented later that a lone patrol could have uncovered his plan. The cavalry that Frederick had left demonstrating in front of the northernmost position of the Austrian line was simply a diversion to hide his real movements. Secondly, the Austrians obliged him by their failure to post pickets on their unprotected flank south of Leuthen. Nádasdy's omission of outposts on his open flank south of Leuthen was a surprising oversight for an officer with his long years of experience against the Prussians. He should have considered the possibility of an attack from an unexpected place because that was Frederick's modus operandi. Thirdly, even when confronted with the attack on his left, the diversion on the right flank near Frobelwitz continued to mesmerize Charles. When he ordered cavalry to move from the north to support the faltering troops in and around Leuthen in the south, they had too far to travel in too little time. The battle was Frederick's greatest victory so far, perhaps the greatest use of tactics in his career, and showed the superiority of Prussian infantry. The battle became an exemplar on the use of 18th century linear tactics. Frederick had learned valuable lessons at Battles of Prague and Kolin in which his infantry had run out of ammunition and lost the initiative. At Leuthen, ammunition wagons moved with the advancing lines of grenadiers and infantry battalions, which allowed the troops to be resupplied quickly without losing momentum. Although some infantrymen fired as many as 180 rounds, the advance never halted for lack of ammunition. The Prussian cavalry successfully protected the infantry's flanks, most notably during Nádasdy's assault on the Prussian grenadiers at Leuthen's church. The cavalry also provided tactically important charges, disrupting Austrian attempts to reform, which eventually turned the defeat into a rout. Frederick's horse artillery, which was sometimes called the flying artillery for its ability to move rapidly, maintained its fire and kept pace with the army and deployed and redeployed its guns as needed. In addition to the physical damage they wrought, the distinctive sound of the horse artillery's 12 pounder cannon, sometimes called Brummers, heightened Prussian morale and reduced that of the Austrians. The victory changed the attitude of Frederick's enemies. Before the battle, he was often referred to in an unflattering, even demeaning, manner, but after Leuthen, he was widely called the King of Prussia in both polite and popular conversation. The victories at Leuthen and Rossbach earned Frederick respect and fear, which even his bitter enemies held for the rest of the war and the subsequent peace. During or after the Second World War, soldiers or partisans dynamited the monument, and only ruins of its pedestal remain, renovated in 2011.