Кіріспе

Жүрек соғуы сезілетін жүрек аномалиясы, яғни жүректің қалыптан тыс соғуы. Пальпитация – кеудеде жүрек бұлшық етінің жиырылуын сезінумен сипатталатын жүрек соғуының аномалиясы, ол жүректің қатты, жылдам және/немесе ретсіз соғуымен көрінеді. Симптомдарына жылдам пульсация, жүректің тым жылдам немесе ретсіз соғуы жатады.

Белгілері мен симптомдары

Делдеудің үш жиі кездесетін сипаттамасы – “домалақтап соғу” (немесе “тоқталып, қайта басталу”), көбінесе жүрекшелердің немесе қарыншалардың ерте жирылуынан туындайды, жирылудан кейін болатын үзілістен “тоқтау”, ал одан кейінгі күшті жирылудан “қайта басталу” сезімі пайда болады; жылдам “көктегіде дірілдеу”, үнемі “дірілдеу” жүрекше үстілік немесе қарыншалық аритмияларды (синустық тахикардияны қоса алғанда) көрсетеді, ал ұрықсыз “дірілдеу” жүрекше фибрилляциясын, жүрекше дірілдеуін немесе өзгермелі блокадасы бар тахикардияны көрсетеді; және “мойындағы соққы” немесе мойынның пульсациясы, көбінесе жамбас веналарындағы A толқынынан туындайтын, оң жүрекше жабық үшқұс клапанына қарсы жирылғанда болатын пульсациялар. Кеудедегі ауырумен байланысты делдеу жүрек ишемиялық ауруын көрсетеді, ал егер кеудедегі ауыру алға еңкею арқылы басылса, перикард ауруы күдікті. Бас айну, есінен тану немесе есінен тануға жақын болумен байланысты делдеу төмен қан қысымын көрсетеді және өмірге қауіпті жүрек ырғағының бұзылуын білдіруі мүмкін. Жүктеме кезінде үнемі болатын делдеу жылдамдыққа тәуелді байпас жолын немесе гипертрофиялық кардиомиопатияны көрсетеді. Егер алғашқы қаралыда осы алаңдатарлық симптомдардың қауіпсіз себебін анықтау мүмкін болмаса, амбулаториялық мониторинг немесе стационарда ұзақ жүрек мониторингі қажет болуы мүмкін. Делдеуге себеп болатын метаболикалық немесе қабыну жағдайларына жауап ретінде жүректің қалыпты жұмысынан туындаған жүрекке қатысты емес симптомдарды да анықтау керек. Салмақ жоғалту гипертиреозды көрсетеді. Делдеу құсу немесе диареядан кейін пайда болуы мүмкін, бұл электролиттердің теңгерімсіздігіне және гиповолемияға әкеледі. Гипервентиляция, қолдардың ұюы және жүйкелілік, көбінесе уайым немесе паникалық бұзылыс делдеудің себебі болғанда байқалады.

Себептер

Жүрек соғуының нейрондық жолдармен қабылдану себебі нақты емес. Осы жолдар жүректің ішінде де, сыртында да орналасқан түрлі құрылымдарды қамтиды деп болжанады. Гипердинамикалық қан айналымы (жақшалардың жеткіліксіздігі, тиреотоксикоз, гиперкапния, жоғары дене температурасы, қандағы эритроциттердің азаюы, жүктілік). Жүрек ырғағының бұзылуы (эктопиялық соғу, ерте қарыншалық соғу, АВ-түйінінен қашқыш соғу, ерте қарыншалық соғу, жүрекшелік қарықпа, жүрекшеүстілік тахикардия, қарыншалық тахикардия, қарыншалық қарықпа, жүрек блокадасы). Pectus Excavatum, яғни шұңғыл кеуде, – кеуде қабырғасының деформациясы. Онда кеуде сүйегі (қуыртқа) мен оған жалғасқан қабырғалар ішке шұңқып, жүрек пен өкпеге артық қысым түсіріп, тахикардия мен жүрек соғуының сезіміне алып келуі мүмкін. Жүрек айну сезімі катехоламиндердің артық өндірілуі кезінде, мысалы, жаттығу немесе стресс кезінде пайда болуы мүмкін. Жүректің қозғалысымен байланысты, жүректің қалыпты ырғағындағы қандай нүктеде жүрек нервінің белсенділігіне байланысты, жүрек соғысының сезімі, құрысқандай немесе соққы басылғандай сезім тууы мүмкін. Көп жағдайда жүрек айнуынан туындаған алаңдау мен үрей науқастың одан әрі алаңдауына және жүрек нервінің күшеюіне себеп болады. Алаңдау мен жүрек айнуы арасындағы байланыс паникалық шабуылдардың көптеген жағдайларында жүрек тоқтауының алдынан сезінуге себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, физикалық және психикалық стресс жүрек айнуына ықпал етуі мүмкін, бұл психикалық және физиологиялық функцияны сақтауға қатысты белгілі бір микроэлементтердің жетіспеуіне байланысты болуы мүмкін. Асқазан-ішек жолының ісінуі, асқазанның бұзылуы және қоқыс жүрек айнуына себеп болуы мүмкін, себебі жүрек нервінің тармақтары асқазан-ішек жолына, диафрагмаға және өкпеге бағытталған. Көптеген психиатриялық жағдайлар жүрек айнуына әкелуі мүмкін, оның ішінде депрессия, жалпы алаңдаушылық, паникалық шабуылдар және соматизация. Алайда, бір зерттеуде психикалық денсаулыққа байланысты диагнозы қойылған науқастардың 67%-ында жүрек ырғағының бұзылуы анықталған. Жиі кездесетін себептерге кофеин немесе марихуананың көп мөлшерде қолданылуы жатады. Келесі диагностикалық тестілеу әдетте 24 сағаттық (немесе одан ұзақ) ЭКГ мониторингі болып табылады, Холтер мониторы деп аталатын құрылғы арқылы, ол 24 немесе 48 сағат ішінде ЭКГ-ны үздіксіз тіркеуге мүмкіндік береді. Егер мониторинг кезінде белгілер пайда болса, ЭКГ жазбасын қарап, сол кездегі жүрек ырғағын анықтау оңай. Бұл мониторинг түрінің тиімді болуы үшін белгілер күніне кем дегенде бір рет пайда болуы керек. Егер олар сирек болса, 24 немесе тіпті 48 сағаттық үздіксіз мониторинг кез келген өзгерістерді анықтау мүмкіндігін азайтады. Zio Patch сияқты жаңа технологиялар 14 күнге дейін үздіксіз жазуға мүмкіндік береді; науқас құрылғыдағы батырманы басып, белгілер пайда болғанда көрсетеді және оқиғалардың журналын жүргізеді. Симптомдар сирек кездесетін жағдайларда пайдалы болатын мониторингтің басқа да түрлері бар. Ұзақ циклды оқиғаларды жазушы ЭКГ-ны үнемі бақылайды, бірақ оны киген адам іске қосқан кезде ғана деректерді сақтайды. Белсенділенгеннен кейін ол белсендірілу алдындағы және кейінгі уақыт аралығында ЭКГ деректерін сақтайды. Имплантацияланатын циклды жазу құрылғысы сирек, бірақ денсаулыққа зиян келтіретін симптомдары бар адамдарға көмектеседі. Бұл құрылғы жүрекке кардиостимулятор сияқты, кеуденің алдыңғы жағындағы теріге енгізіледі. Оны сыртқы құрылғы арқылы бағдарламалауға және деректерді радиосигнал арқылы қарауға болады. Жүрек құрылымын зерттеу де маңызды. Жүрек айнуы бар адамдардың көпшілігінде жүректің физикалық құрылымы қалыпты, бірақ кейде жақшалардың проблемалары сияқты аномалиялар болуы мүмкін. Әдетте, бірақ әрқашан емес, кардиолог мұндай жағдайларда шуды анықтай алады, ал жүректің құрылымын анықтау үшін жүрек ультрадыбыстық тексеруі (эхокардиограмма) жүргізіледі. Бұл ауыртпайтын тест, ол дыбыс толқындарын пайдаланады және жүктілік кезінде ұрықты тексеру үшін жасалатын сканерлеумен бірдей.

Бағалау

12 жетекті электрокардиограмма жүрек соғысының бұзылуына шағымданушы әрбір пациентке міндетті түрде жасалуы керек. Қысқа PR интервалы және дельта толқынының болуы (Вольф-Паркинсон-Уайт синдромы) қарыншалық алдын ала қозудың бар екенін көрсетеді. I, L және V4-V6 қабырғаларында терең Q толқындары бар сол қарыншаның гипертрофиясы гипертрофиялық обструктивті кардиомиопатияны білдіруі мүмкін. Q толқындарының болуы бұрынғы миокард инфарктінің болуын, ал QT интервалының ұзаруы ұзақ QT синдромын көрсетеді. Алғашқыда зертханалық тексерулерді шектеу керек. Толық қан анализі анемия мен инфекцияны анықтауға мүмкіндік береді. Сарысудағы мочевина, креатинин және электролиттер электролиттік тепе-теңдіктің бұзылуын және бүйрек функциясының жеткіліксіздігін бағау үшін анықталады. Қалқанша безінің функциясын тексеру гипертиреозды анықтауы мүмкін. Көптеген пациенттерде жүрек соғысының бұзылуының себебі қауіпсіз жағдайлар болып табылады. Қосымша бағалаудың мақсаты – аритмияға бейімділігі жоғары пациенттерді анықтау. Ұсынылатын зертханалық тексерулерге анемияны, гипертиреозды және электролиттік бұзылыстарды тексеру кіреді. Жүректің құрылымдық ауруы бар пациенттерге эхокардиограмма жасау көрсетіледі. Алғашқы диагностикалық бағалау (анамнез, физикалық тексеру және ЭКГ) аритмияны ұсынса, аритмияға бейімділігі жоғары пациенттерге және симптомдарының нақты себебін білуге асыққандарға қосымша диагностикалық тексерулер ұсынылады. Аритмияға бейімділігі жоғары саналатын пациенттерге органикалық жүрек ауруы немесе қауіпті аритмияға әкелуі мүмкін миокардтың кез келген патологиясы бар адамдар жатады. Бұл жағдайларға миокард инфарктінен кейінгі жарақат, идиопатиялық кеңейтілген кардиомиопатия, клиникалық маңызы бар жабын қақпақтарының жеткіліксіздігі немесе тарылуы және гипертрофиялық кардиомиопатиялар кіреді. Жоғары тәуекелге ұшыраған пациенттерге амбулаторлық мониторинг немесе электрофизиологиялық зерттеулерді қоса, белсенді диагностикалық тәсіл ұсынылады. ЭКГ-ны амбулаторлық мониторингтеуге арналған үш құрылғы бар: Холтер мониторы, үздіксіз циклдік жазғыш және имплантацияланатын циклдік жазғыш. Осы құрылғыларды тексеруге келетін пациенттерге құрылғылардың қасиеттері және әрбір құрылғыны тексеру барысы туралы хабарлау керек. Холтер мониторы – 24 сағаттық мониторинг жүйесі, пациенттер оны өздері киіп, деректерді үнемі жазып, сақтайды. Холтер мониторлары әдетте бірнеше күн бойы киіледі. Ұзақ циклдік жазғыштар да пациенттермен киіледі және деректерді үнемі жазады, бірақ деректер тек пациент мониторды қолмен іске қосқанда ғана сақталады. Ұзақ циклдік жазғыштар Холтер мониторларына қарағанда ұзақ уақыт бойы қолданылуы мүмкін, сондықтан олар Холтер мониторларынан тиімдірек және экономикалық тұрғыдан тиімдірек деп дәлелденген. Сонымен қатар, пациент симптомдарды сезінген кезде құрылғыны іске қосқандықтан, жүрек соғысының бұзылуы кезінде деректерді жазу ықтималдығы жоғары. Имплантацияланатын циклдік жазғыш – тері астына орналастырылатын және жүрек аритмиясын үздіксіз бақылайтын құрылғы. Олар көбінесе түсіндіруге болмайтын синкоппен ауыратын пациенттерде қолданылады және үздіксіз циклдік жазғыштарға қарағанда ұзақ уақыт бойы қолданылуы мүмкін. Имплантацияланатын циклдік жазғыш – жүрек аритмиясын анықтау үшін тері астына орналастырылатын және үздіксіз бақылайтын құрылғы. Олар көбінесе түсіндіруге болмайтын синкоппен ауыратын пациенттерде қолданылады және үздіксіз циклдік жазғыштарға қарағанда ұзақ уақыт бойы қолданылады. Электрофизиологиялық зерттеу жүрек аритмиясының негізгі механизмін және оның пайда болу орынын егжей-тегжейлі талдауға мүмкіндік береді. ЭФЗ зерттеулері әдетте қауіпті аритмияның жоғары ықтималдығы бар пациенттерге көрсетіледі. Бағалау әдістерінің дәлелділігі сарапшылардың консенсустық пікіріне негізделген.

Емдеу

Пальпитацияны емдеу жағдайының ауырлығы мен себебіне байланысты болады. Радиожиілікпен абляция көптеген түрдегі supraventricular және ventricular tachycardias-ын емдеуге мүмкіндік береді. Катетерлік абляция қазіргі таңда кең таралған емдеу әдісі болғанымен, белгілі бір аритмиялар үшін стереотаксикалық радиоабляция саласында да жетістіктерге қол жеткізілді. Бұл техника көбінесе қатты ісіктерде қолданылады және емдеуге қиын жатқан Ventricular Tachycardia және Atrial Fibrillation-ды басқаруда сәтті қолданылған. Ең қиын жағдайларға supraventricular немесе ventricular ectopy салдарынан туындаған немесе қалыпты синустық ырғақпен байланысты пальпитациялар жатады. Мұндай жағдайлар қауіпсіз деп есептеледі, ал емдеу науқасқа бұл аритмиялар өмірге қауіпті емес екеніне сендіруден тұрады. Симптомдар шыдай алмайтын немесе қабілетсіздік тудырса, бета-блокаторлар қолдануға қарастырылуы мүмкін және бұрын сау адамдар үшін қорғаныш әсерін тигізуі мүмкін. Асимптоматикалық, ешқандай ерекшеліктері жоқ физикалық тексеру нәтижелері, диагностикалық емес ЭКГ және қалыпты зертханалық көрсеткіштері бар адамдарды үйлеріне жіберуге болады, сонымен қатар оларға алғашқы медициналық көмек көрсетуші немесе кардиологпен кеңесу ұсынылады. Синкопе, бақылаусыз аритмия, гемодинамикалық тұрақсыздық немесе стенокардиямен байланысты пальпитациясы бар пациенттерді қосымша тексеру үшін жатаққа жатқызу керек. Жүрек бұлшық етінің ақауларынан туындаған пальпитацияларға мамандандырылған қарау және бағалау қажет. Вагус нервінің стимуляциясынан туындаған пальпитациялар жүрек ақауларымен сирек байланысты. Мұндай пальпитациялар жүрекке сырттан туындайтын, яғни жүректің өзінен тыс жерден басталатын жағдайлар болып табылады. Сондықтан, вагус нерві арқылы туындаған пальпитация жүрек бұлшық етінің нашарлығын көрсететін белгі емес. Вагус нервінің стимуляциясынан туындаған пальпитацияны емдеу үшін вагус нервіне немесе жалпы парасимпатикалық жүйке жүйесіне әсер ететін себептерді анықтау қажет. Маңыздысы, алаңдаушылық пен стресс вагус нервінің стимуляциясынан туындаған пальпитацияның жиілігі мен ауырлығының артуымен байланысты. Медитация және массаж сияқты алаңдаушылықты және стрессті азайту әдістері симптомдарды уақытша азайтуға немесе жоюға өте пайдалы болуы мүмкін. Дене күйін өзгерту (мысалы, жатудың орнына тік отыру) вагус нервінің асқазан-ішек жолы, диафрагма және өкпелер сияқты денедегі бірнеше құрылымдарды иннервациялауына байланысты симптомдарды азайтуға көмектеседі.

Болжам

Жүрек соғуы мен жүрек соғуының өзгермелілігін бақылауға арналған тікелей тұтынушыға бағытталған мүмкіндіктер смартфондар мен смарт-сағаттардың қолданылуы арқылы кеңінен таралды. Бұл бақылау жүйелерінің дұрыстығы одан әрі расталды және жүрек ырғағының бұзылуы сияқты, мысалы, қарыншалық фибрилляцияға бейім жандарды ерте анықтауға көмектеседі. Жүрек қағу сезімі адамдар үшін қатты алаңдатуға себеп болуы мүмкін. Көптеген пациенттерде жүрек қағудың себебі қауіпсіз. Сондықтан, жан-жақты тексерулердің қажеті жоқ. Дегенмен, жедел жәрдем көрсетушімен дұрыс бақылау жүргізу симптомдарды уақыт өте келе қадағалауға және кардиологпен консультация қажеттігін анықтауға мүмкіндік береді. Жүрек қағудың қаупі жоғары немесе өмірге қауіпті себептері бар адамдарға толыққанды тексерулер мен жан-жақты емдеу қажет. Себеп анықталғаннан кейін, емдеу бойынша ұсыныстар өте күшті, орташа және жоғары сапалы терапиялар зерттелген. Жүрек қағу шағымымен келген адамдармен бірлесіп жұмыс істеу, ортақ шешім қабылдау моделін қолдану және медбике, медбике-дәрігер, дәрігердің көмекшісі және дәрігерді қамтитын мамандар тобын тарту емдеуді дұрыс бағыттауға және жақсы бақылауды қамтамасыз етуге көмектеседі.

Ауру таралуы

Жүрек қағу сезімі – жалпы халық арасында, әсіресе жүрек құрылымында бұзылысы бар адамдарда жиі кездесетін шағым. Клиникалық көріністері төрт топқа бөлінеді: қосымша соққылар, тахикардиялық, қысылысқа байланысты және күшті. Қысылысқа байланысты түрлер ең көп таралған.