Еврейские диалекты арабского языка (judeo-arabic): история, особенности, классификация (ажу, йеде, йгд, йуд). Письменность на иврите, труды Маймонида и Саадии Гаона.
Сравнивайте с английским: нажмите на абзац — оригинал откроется в окне. Кнопка EN под абзацем показывает его прямо в тексте.
Содержание
Введение
Еврейские разновидности арабского языка (юдео-арабские диалекты) (code=jrb, ‘Arabiya Yahūdiya; عربية يهودية ; ערבית יהודית) – это этнолекты, на которых ранее говорили евреи по всему арабскому миру. Согласно международному стандарту ISO 639 для кодов языков, юдео-арабский классифицируется как макроязык под кодом jrb, включающий четыре языка: юдео-марокканский арабский (aju), юдео-йеменский арабский (jye), юдео-египетский арабский (yhd) и юдео-триполитанский арабский (yud). Юдео-арабский также может относиться к классическому арабскому языку, написанному еврейским алфавитом, особенно в Средние века. Многие важные еврейские произведения, в том числе ряд религиозных трудов Саадии Гаона, Маймонида и Иуды Халеви, были первоначально написаны на юдео-арабском языке, поскольку он был основным разговорным языком их авторов.
Jewish varieties of Arabic
</noinclude>
Judeo Arabic dialects (code=jrb, ‘Arabiya Yahūdiya; عربية يهودية ; ערבית יהודית ) are ethnolects formerly spoken by Jews throughout the Arab world. Under the ISO 639 international standard for language codes, Judeo Arabic is classified as a macrolanguage under the code jrb, encompassing four languages: Judeo Moroccan Arabic (aju), Judeo Yemeni Arabic (jye), Judeo Egyptian Arabic (yhd), and Judeo Tripolitanian Arabic (yud). Judeo Arabic can also refer to Classical Arabic written in the Hebrew script, particularly in the Middle Ages. Many significant Jewish works, including a number of religious writings by Saadia Gaon, Maimonides and Judah Halevi, were originally written in Judeo Arabic, as this was the primary vernacular language of their authors.
Характеристики
Арабский язык, на котором говорили еврейские общины в арабском мире, незначительно отличался от арабского языка их немусульманских соседей. Эти различия были обусловлены, с одной стороны, включением в него некоторых слов из иврита и других языков, а с другой – географическими факторами, что может отражать историю миграций. Например, иудеоарабский язык Египта, включая каирскую общину, был ближе к диалекту Александрии, чем к каирскому (Blau). Подобным образом, багдадский иудеоарабский напоминает диалект Мосула. Многие евреи в арабских странах владели иудеоарабским и местным диалектом мусульманского большинства. Как и другие еврейские языки и диалекты, иудеоарабские языки содержат заимствования из иврита и арамейского. Эта особенность менее выражена в переводах Библии, поскольку переводчики считали, что их задача – точно передавать смысл оригинала.
The Arabic spoken by Jewish communities in the Arab world differed slightly from the Arabic of their non Jewish neighbours. These differences were partly due to the incorporation of some words from Hebrew and other languages and partly geographical, in a way that may reflect a history of migration. For example, the Judeo Arabic of Egypt, including in the Cairo community, resembled the dialect of Alexandria rather than that of Cairo (Blau). Similarly, Baghdad Jewish Arabic is reminiscent of the dialect of Mosul. Many Jews in Arab countries were bilingual in Judeo Arabic and the local dialect of the Muslim majority. Like other Jewish languages and dialects, Judeo Arabic languages contain borrowings from Hebrew and Aramaic. This feature is less marked in translations of the Bible, as the authors clearly took the view that the business of a translator is to translate.
История
До ранних исламских завоеваний евреи, проживавшие в Аравии, говорили на отдельном еврейско-арабском этнолекте, называемом доисламским еврейско-арабским. Евреи в арабских странах с мусульманским большинством писали – иногда на своих диалектах, иногда в более классическом стиле – слегка адаптированным еврейским алфавитом, а не используя арабский шрифт, часто включая согласные точки из арабского алфавита для обозначения фонем, отсутствовавших в еврейском алфавите. К 800 году нашей эры большинство евреев в исламской империи (90% евреев мира в то время) были носителями арабского языка, как и окружающее население. Это привело к переходу юдео-арабского языка от доисламского к раннему юдео-арабскому. К X веку юдео-арабский язык перешел от раннего к классическому юдео-арабскому. В XV веке, когда евреи, особенно в Северной Африке, постепенно стали меньше идентифицировать себя с арабами, юдео-арабский язык претерпел значительные изменения и стал поздним юдео-арабским. Их отличительные арабские диалекты, в свою очередь, не получили развития ни в одной из стран, и большинство их потомков теперь говорят почти исключительно на французском или современном иврите, что привело к тому, что весь континуум юдео-арабских диалектов считается находящимся под угрозой исчезновения. Это резко контрастирует с историческим положением юдео-арабского языка: в раннем Средневековье число говорящих на юдео-арабском значительно превышало число говорящих на идиш. Небольшие группы носителей языка до сих пор существуют в Алжире, Марокко, Тунисе, Ливане, Йемене, Израиле и Соединенных Штатах.
Before the Early Islamic conquests Jews living in Arabia spoke a separate Judeo Arabic ethnolect called Pre Islamic Judeo Arabic. Jews in Arabic, Muslim majority countries wrote—sometimes in their dialects, sometimes in a more classical style—in a mildly adapted Hebrew alphabet rather than using the Arabic script, often including consonant dots from the Arabic alphabet to accommodate phonemes that did not exist in the Hebrew alphabet. By around 800 CE, most Jews within the Islamic Empire (90% of the world’s Jews at the time) were native speakers of Arabic like the populations around them. This led to the transition of Judeo Arabic from pre islamic to early Judeo Arabic. By the 10th century Judeo Arabic would transition from Early to Classical Judeo Arabic. During the 15th century, as Jews, especially in North Africa, gradually began to identify less with Arabs, Judeo Arabic would undergo significant changes and become Later Judeo Arabic. Their distinct Arabic dialects in turn did not thrive in either country, and most of their descendants now speak French or Modern Hebrew almost exclusively; thus resulting in the entire continuum of Judeo Arabic dialects being considered endangered languages. This stands in stark contrast with the historical status of Judeo Arabic: in the early Middle Ages, speakers of Judeo Arabic far outnumbered the speakers of Yiddish. There remain small populations of speakers in Algeria, Morocco, Tunisia, Lebanon, Yemen, Israel and the United States.
Орфография
В еврейско-арабской орфографии используется модифицированная версия еврейского алфавита, называемая еврейско-арабским письмом. Она пишется справа налево горизонтально, как и еврейское письмо, и, подобно еврейскому письму, некоторые буквы имеют конечные формы, используемые только в конце слова. Также используются буквы алеф и вав или йод для обозначения долгих и кратких гласных соответственно. Порядок букв варьируется в зависимости от конкретного алфавита.
Judeo Arabic orthography uses a modified version of the Hebrew alphabet called the Judeo Arabic script. It is written from right to left horizontally like the Hebrew script and also like the Hebrew script some letters contain final versions, used only when that letter is at the end of a word. It also uses the letters alef and waw or yodh to mark long or short vowels respectively. The order of the letters varies between alphabets. Judeo Arabic Arabic Semitic name Transliteration א ا Alef ā and sometimes ב ب Beth ג ج Gimel g or ǧ: hard G, or J, as in get, or Jack: /g/, or /dʒ/ or si in vision /ʒ/ depending on the dialect גׄ, עׄ or רׄ غ Ghayn ġ , a guttural gh sound ד د Daleth דׄ ذ Dhaleth ḏ, an English th as in "that" /ð/ ה ه He ו or וו و Waw and sometimes ז ز Zayn ח ح Heth ḥ ט ط Teth ṭ טׄ or זׄ ظ Theth ẓ , a retracted form of the th sound as in "that" י or יי ي Yodh or כ, ך ك Kaph כׄ, ךׄ or חׄ خ Kheth ḫ, a kh sound like "Bach" ל ل Lamedh מ م Mem נ ن Nun ס س Samekh ע ع Ayn ʿa , ʿ and sometimes ʿi פ, ף or פׄ, ףׄ ف Fe צ, ץ ص Sadhe ṣ , a hard s sound צׄ, ץׄ ض Dhadhe ḍ , a retracted d sound ק ق Qof ר ر Resh ש or ש֒ ش Shin š, an English sh sound /ʃ/ ת ت Taw תׄ or ת֒ ث Thaw ṯ, an English th as in "thank" /θ/Additional letters ﭏ الـ Definite Article "al ". Ligature of the letters א and ל
| Еврейское письмо | Арабское письмо | Название | Транслитерация |
|---|---|---|---|
| א | ا | Алеф | ā и иногда |
| ב | ب | Бет | |
| ג | ج | Гимэль | g или ǧ: твёрдое Г, или ДЖ, как в словах "get" или "Jack": /g/, или /dʒ/ или "ж" в слове "видение" /ʒ/ в зависимости от диалекта |
| גׄ, עׄ или רׄ | غ | Гайн | ġ, гортанный звук "г" |
| ד | د | Далет | |
| דׄ | ذ | Далет (другая форма) | ḏ, английское "th" в слове "that" /ð/ |
| ה | ه | Хе | |
| ו или וו | و | Вав | |
| ז | ز | Зайн | |
| ח | ح | Хет | ḥ |
| ט | ط | Тет | ṭ |
| טׄ или זׄ | ظ | Тет (другая форма) | ẓ, оттенок звука "th" в слове "that" |
| י или יי | ي | Йод | |
| כ, ך | ك | Каф | |
| כׄ, ךׄ или חׄ | خ | Хет | ḫ, звук "х", как в слове "Бах" |
| ל | ل | Ламед | |
| מ | م | Мем | |
| נ | ن | Нун | |
| ס | س | Самех | |
| ע | ع | Айн | ʿa, ʿ и иногда ʿi |
| פ, ף или פׄ, ףׄ | ف | Фе | |
| צ, ץ | ص | Саде | ṣ, твёрдый звук "с" |
| צׄ, ץׄ | ض | Дадхе | ḍ, оттенок звука "д" |
| ק | ق | Коф | |
| ר | ر | Реш | |
| ש или ש֒ | ش | Шин | š, английское "sh" /ʃ/ |
| ת | ت | Тав | |
| תׄ или ת֒ | ث | Тав (другая форма) | ṯ, английское "th" в слове "thank" /θ/ |
Judeo Arabic orthography uses a modified version of the Hebrew alphabet called the Judeo Arabic script. It is written from right to left horizontally like the Hebrew script and also like the Hebrew script some letters contain final versions, used only when that letter is at the end of a word. It also uses the letters alef and waw or yodh to mark long or short vowels respectively. The order of the letters varies between alphabets. Judeo Arabic Arabic Semitic name Transliteration א ا Alef ā and sometimes ב ب Beth ג ج Gimel g or ǧ: hard G, or J, as in get, or Jack: /g/, or /dʒ/ or si in vision /ʒ/ depending on the dialect גׄ, עׄ or רׄ غ Ghayn ġ , a guttural gh sound ד د Daleth דׄ ذ Dhaleth ḏ, an English th as in "that" /ð/ ה ه He ו or וו و Waw and sometimes ז ز Zayn ח ح Heth ḥ ט ط Teth ṭ טׄ or זׄ ظ Theth ẓ , a retracted form of the th sound as in "that" י or יי ي Yodh or כ, ך ك Kaph כׄ, ךׄ or חׄ خ Kheth ḫ, a kh sound like "Bach" ל ل Lamedh מ م Mem נ ن Nun ס س Samekh ע ع Ayn ʿa , ʿ and sometimes ʿi פ, ף or פׄ, ףׄ ف Fe צ, ץ ص Sadhe ṣ , a hard s sound צׄ, ץׄ ض Dhadhe ḍ , a retracted d sound ק ق Qof ר ر Resh ש or ש֒ ش Shin š, an English sh sound /ʃ/ ת ت Taw תׄ or ת֒ ث Thaw ṯ, an English th as in "thank" /θ/Additional letters ﭏ الـ Definite Article "al ". Ligature of the letters א and ל
Дополнительные буквы:
ﭏ الـ Определённый артикль "al". Лигатура букв א и ל.
Judeo Arabic orthography uses a modified version of the Hebrew alphabet called the Judeo Arabic script. It is written from right to left horizontally like the Hebrew script and also like the Hebrew script some letters contain final versions, used only when that letter is at the end of a word. It also uses the letters alef and waw or yodh to mark long or short vowels respectively. The order of the letters varies between alphabets. Judeo Arabic Arabic Semitic name Transliteration א ا Alef ā and sometimes ב ب Beth ג ج Gimel g or ǧ: hard G, or J, as in get, or Jack: /g/, or /dʒ/ or si in vision /ʒ/ depending on the dialect גׄ, עׄ or רׄ غ Ghayn ġ , a guttural gh sound ד د Daleth דׄ ذ Dhaleth ḏ, an English th as in "that" /ð/ ה ه He ו or וו و Waw and sometimes ז ز Zayn ח ح Heth ḥ ט ط Teth ṭ טׄ or זׄ ظ Theth ẓ , a retracted form of the th sound as in "that" י or יי ي Yodh or כ, ך ك Kaph כׄ, ךׄ or חׄ خ Kheth ḫ, a kh sound like "Bach" ל ل Lamedh מ م Mem נ ن Nun ס س Samekh ע ع Ayn ʿa , ʿ and sometimes ʿi פ, ף or פׄ, ףׄ ف Fe צ, ץ ص Sadhe ṣ , a hard s sound צׄ, ץׄ ض Dhadhe ḍ , a retracted d sound ק ق Qof ר ر Resh ש or ש֒ ش Shin š, an English sh sound /ʃ/ ת ت Taw תׄ or ת֒ ث Thaw ṯ, an English th as in "thank" /θ/Additional letters ﭏ الـ Definite Article "al ". Ligature of the letters א and ל
Образец текста
+Judeo Arabic, Iraqi variantTransliterationEnglishיא אבאנא אלדי פי אלסמואת, יתקדס אסמך, תאתי מלכותך, תכון משיתך כסא פי אלסמא ועלי אלארץ, חבזנא אלדי ללעד אעטנא אליום, ואעפר לנא מא עלינו כמא נעפר נחן לםן לנא עליה, ולא תדחלנא אלתגארב, לכן נגנא מן אלשריר, לך לאן למלך ואלקות ואלמגד אלי אלאבדYā abānā illedī fī al samwāti, yaṯaqaddasu asmuka, ṯāṯī malakūṯuka, ṯakūnu mašyatuka kamā fī al samā waʕalay al ārṣi, ḥubzanāʔ al ladī liluʕadi aʕṭinā al yawma. Wāǧfir lanā mā ʕalaynū kamā naǧfiru naḥnu liman lanā ʕalayhi, walā ṯudḥilnāʔ al ṯṯagāriba, lakin nagginā mina al šširīri, lanna laka lamluka wālquqata wālmagida alay al abdi. Отче наш, который на небесах! Да святится имя Твое, да придет Царство Твое, да будет воля Твоя на земле, как на небе. Хлеб наш насущный дай нам сегодня. И прости нам грехи наши, как и мы прощаем должникам нашим. И не введи нас в искушение, но избавь нас от лукавого. Ибо Твое есть Царство, и сила, и слава во веки веков.
+Judeo Arabic, Iraqi variantTransliterationEnglishיא אבאנא אלדי פי אלסמואת, יתׄקדס אסמך, תׄאתׄי מלכותׄך, תׄכון משיתך כסא פי אלסמא ועלי אלארץ, חבזנא אלדי ללעד אעטנא אליום, ואעפר לנא מא עלינו כמא נעפר נחן לםן לנא עליה, ולא תׄדחלנא אלתׄגארב, לכן נגנא מן אלשריר, לאן לך למלך ואלקות ואלמגד אלי אלאבדYā abānā illedī fī al samwāti, yaṯaqaddasu asmuka, ṯāṯī malakūṯuka, ṯakūnu mašyatuka kamā fī al samā waʕalay al ārṣi, ḥubzanāʔ al ladī liluʕadi aʕṭinā al yawma. Wāǧfir lanā mā ʕalaynū kamā naǧfiru naḥnu liman lanā ʕalayhi, walā ṯudḥilnāʔ al ṯṯagāriba, lakin nagginā mina al šširīri, lanna laka lamluka wālquqata wālmagida alay al abdi. Our father, which art in heaven, hallowed be thy name, thy kingdom come, thy will be done on earth as it is in heaven, give us this day our daily bread, and forgive us our debts, as we forgive our debtors, and lead us not into temptation, but deliver us from evil, for thine is the kingdom and the power and the glory for ever and ever.