Сравнивайте с английским: нажмите на абзац — оригинал откроется в окне. Кнопка EN под абзацем показывает его прямо в тексте.
Содержание
Введение
Письменность, используемая для записи уйгурского языка, и алфавит, используемый для записи древнеуйгурского языка.
Scripts used to write the Uyghur language
the alphabet used for writing the Old Uyghur language
Уйгурский язык — тюркский язык с богатой литературной традицией, на котором говорят уйгуры в Синьцзяне (Китай). В настоящее время официальной системой письма для уйгурского языка в Синьцзяне является уйгурский арабский алфавит, в то время как другие алфавиты, такие как уйгурский латинский и уйгурский кириллический алфавиты, по-прежнему используются за пределами Китая, особенно в Центральной Азии.
Uyghur is a Turkic language with a long literary tradition spoken in Xinjiang, China by the Uyghurs. Today, the Uyghur Arabic alphabet is the official writing system used for Uyghur in Xinjiang, whereas other alphabets like the Uyghur Latin and Uyghur Cyrillic alphabets are still in use outside China, especially in Central Asia.
Древний уйгурский и современный уйгурский
Древнеуйгурский язык и современный уйгурский язык – это различные тюркские языки, а не последовательные стадии одного языка. Древнеуйгурский язык является прародителем западного югура, а современный уйгурский язык произошел от одного из карлукских языков.
The Old Uyghur language and Modern Uyghur are distinct Turkic languages and are not different stages of the same language. The Old Uyghur language is ancestral to Western Yugur, while modern Uyghur is descended from one of the Karluk languages.
5 - 18 века
В V веке древнеуйгурский язык впервые был записан согдийским алфавитом. К X веку его использование прекратилось, поскольку он развился в древнеуйгурский алфавит, хотя вновь применялся между XV и XVI веками. Пока согдийский алфавит оставался в употреблении, с VI по IX века для записи использовался древнетюркский алфавит. Древнеуйгурский язык стал основой для современного западного югурского языка и оставался в использовании до XVIII века среди югуров.
In the 5th century Old Uyghur was written for the first time using the Sogdian alphabet. This fell out of use during the 10th century, when it evolved into the Old Uyghur alphabet, although it was taken into use again between the 15th and 16th century. While the Sogdian alphabet was still in use, it was written with the Old Turkic alphabet from the 6th 9th centuries. The Old Uyghur language evolved into the modern Western Yugur, and remained in use until the 18th century among the Yugur.
С X века до XIX века
Арабский алфавит, принесённый вместе с исламом в X веке к карлукским Караханидам, в дальнейшем развился в современный уйгурский арабский алфавит. Впервые принятый в употребление арабский алфавит стал так называемым чагатайским письмом, которое использовалось для записи чагатайского и тюркского (современного уйгурского) языков, но вышел из употребления в начале 1920-х годов, когда уйгурские регионы оказались в составе или под влиянием Советского Союза. Чагатайский алфавит известен как Кона Йезик. Сирийский алфавит также применялся для записи древнеуйгурского языка в период с V по XIX век.
An Arabic alphabet introduced along with Islam in the 10th century to the Karluk Kara Khanids, which evolved into the modern day Uyghur Arabic alphabet. The Arabic derived alphabet taken into use first came to be the so called Chagatai script, which was used for writing the Chagatai language and the Turki (modern Uyghur) language, but fell out of use in the early 1920s, when the Uyghur speaking areas variously became a part of, or under the influence of, the Soviet Union. The Chagatai alphabet is known as Kona Yëziq
The Syriac alphabet has also been used for writing Old Uyghur at some time between the 5th century and 19th century.
20-й - 21-й век
В течение 20-го века в письменности уйгурского языка произошло много изменений, в основном связанных с политическими решениями, как со стороны Советской, так и китайской. Советский Союз сначала попытался романизировать письменность языка, но вскоре после этого решил продвигать кириллицу в конце 1920-х годов, известную как уйгурский кириллический алфавит, опасаясь, что романизация языка укрепит отношения уйгуров с другими тюркскими народами. С созданием Китайской Народной Республики в 1949 году началось продвижение кириллицы, но когда в конце 1950-х годов напряженность между Советским Союзом и Китаем возросла, китайцы разработали новый алфавит на основе пиньиня и кириллицы (с некоторыми буквами, заимствованными из единого советского тюркского алфавита – латинского алфавита под влиянием кириллицы, с латинскими буквами, такими как Ә, Ƣ, Ⱨ, Ө и т. д.), который известен как новый уйгурский шрифт и стал продвигаться вместо предыдущих, и вскоре на почти 10 лет стал официальным алфавитом. В 1982 году новый уйгурский шрифт был отменен, а арабский алфавит восстановлен в модифицированной форме как уйгурский арабский алфавит. Однако, в связи с возрастающим значением информационных технологий, появились запросы на латинский алфавит для более удобного использования на компьютерах. Это привело к проведению пяти конференций между 2000 и 2001 годами, в результате которых был разработан вспомогательный алфавит, основанный на латинице, известный как уйгурский латинский алфавит.
The writing of Uyghur saw many changes during the 20th century mostly to do with political decisions, both from the Soviet and Chinese side. The Soviet Union first tried to romanize the writing of the language, but soon after decided to promote a Cyrillic script during the late 1920s known as the Uyghur Cyrillic alphabet, fearing that a romanization of the language would strengthen the relationship of the Uyghurs with other Turkic peoples. With the establishment of the People's Republic of China in 1949, the promotion of a Cyrillic script began, but when the tensions between the Soviet Union and China grew during the late 1950s, the Chinese devised a new alphabet based upon Pinyin and Cyrillic (with some letters borrowed from the Soviet's Uniform Turkic Alphabet – a Cyrillic influenced Latin alphabet, with Latin letters like Ə, Ƣ, Ⱨ, Ɵ, etc. ), which is known as the Uyghur New Script and promoted this instead, and which soon became the official alphabet of usage for almost 10 years. In 1982 Uyghur new script was abolished, the Arabic alphabet was reinstated in a modified form as the Uyghur Arabic alphabet. However, due to the increasing importance of information technology, there have been requests for a Latin alphabet, for easier use on computers. This resulted in five conferences between 2000 and 2001, where a Latin derived auxiliary alphabet was devised known as the Uyghur Latin alphabet.
Пример
Ниже представлен тот же текст на уйгурском языке, но написанный каждым из четырех алфавитов, которые в настоящее время находятся в употреблении. Текст взят из первой статьи Всеобщей декларации прав человека. Уйгурский арабский (UEY) Уйгурский кириллица (UKY) Һәммә адәм туғулушидинла әркин, иззәт һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилгә вә виҗданға игә һәмдә бир биригә қериндашлиқ мунасивитигә хас роһ билән муамилә қилиши керәк. Бывший, основанный на пиньине (UYY) Ⱨəmmə adəm tuƣuluxidinla ərkin, izzət ⱨɵrmət wə ⱨoⱪuⱪta bab barawər bolup tuƣulƣan. Ular əⱪilgə wə wijdanƣa igə ⱨəmdə bir birigə ⱪerindaxliⱪ munasiwitigə has roⱨ bilən mu’amilə ⱪilixi kerək. ALA LC Romanization for Uighur Hămmă adăm tughulushidinla ărkin, izzăt hörmăt vă hoquqta bab baravăr bolup tughulghan. Ular ăqilgă vă vijdan'gha igă hămdă bir birigă qerindashliq munasivitigă khas roh bilăn muamilă qilishi kerăk. Уйгурский латинский (ULY) Hemme adem tughulushidinla erkin, izzet hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. Ular eqilge we wijdan'gha ige hemde bir birige qërindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kërek.
Below is the same text in Uyghur, but written using each of the four alphabets in common use today. The text is taken from the first article of the Universal Declaration of Human Rights. Uyghur Arabic (UEY) Uyghur Cyrillic (UKY) Һәммә адәм туғулушидинла әркин, иззәт һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилгә вә виҗданға игә һәмдә бир биригә қериндашлиқ мунасивитигә хас роһ билән муамилә қилиши керәк. Former Pinyin based (UYY) Ⱨəmmə adəm tuƣuluxidinla ərkin, izzət ⱨɵrmət wə ⱨoⱪuⱪta bab barawər bolup tuƣulƣan. Ular əⱪilgə wə wijdanƣa igə ⱨəmdə bir birigə ⱪerindaxliⱪ munasiwitigə has roⱨ bilən mu’amilə ⱪilixi kerək. ALA LC Romanization for Uighur Hămmă adăm tughulushidinla ărkin, izzăt hörmăt vă hoquqta bab baravăr bolup tughulghan. Ular ăqilgă vă vijdan'gha igă hămdă bir birigă qerindashliq munasivitigă khas roh bilăn muamilă qilishi kerăk. Uyghur Latin (ULY) Hemme adem tughulushidinla erkin, izzet hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. Ular eqilge we wijdan'gha ige hemde bir birige qërindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kërek. English All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
Все люди рождаются свободными и равными в своем достоинстве и правах. Они наделены разумом и совестью и должны действовать по отношению друг к другу в духе братства.
Below is the same text in Uyghur, but written using each of the four alphabets in common use today. The text is taken from the first article of the Universal Declaration of Human Rights. Uyghur Arabic (UEY) Uyghur Cyrillic (UKY) Һәммә адәм туғулушидинла әркин, иззәт һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилгә вә виҗданға игә һәмдә бир биригә қериндашлиқ мунасивитигә хас роһ билән муамилә қилиши керәк. Former Pinyin based (UYY) Ⱨəmmə adəm tuƣuluxidinla ərkin, izzət ⱨɵrmət wə ⱨoⱪuⱪta bab barawər bolup tuƣulƣan. Ular əⱪilgə wə wijdanƣa igə ⱨəmdə bir birigə ⱪerindaxliⱪ munasiwitigə has roⱨ bilən mu’amilə ⱪilixi kerək. ALA LC Romanization for Uighur Hămmă adăm tughulushidinla ărkin, izzăt hörmăt vă hoquqta bab baravăr bolup tughulghan. Ular ăqilgă vă vijdan'gha igă hămdă bir birigă qerindashliq munasivitigă khas roh bilăn muamilă qilishi kerăk. Uyghur Latin (ULY) Hemme adem tughulushidinla erkin, izzet hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. Ular eqilge we wijdan'gha ige hemde bir birige qërindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kërek. English All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.