Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гулли-Равин шайқасы (Zığındere) – Бірінші дүниежүзілік соғыста Галлиполи түбегіндегі Хеллес мүйісінде болған шайқас. 1915 жылдың маусым айына қарай одақтастардың Осман империясын жеңіске жеткізу туралы барлық үміттері күйреп қалды. Алдыңғы Критияның үшінші шайқасы және Гулли-Равиндегі шабуылдың мақсаттары шектеулі болды және Батыс майданында кең таралған окоп соғысымен көп ортақ еді. Хеллестегі бұрынғы одақтас шабуылдардан өзгеше, Гулли-Равиндегі әрекеттер өз мақсаттарына қол жеткізуде үлкен табысқа ие болды, бірақ әдеттегідей, жоғары құрбандықтарға әкелді.
The Battle of Gully Ravine (Zığındere) was a World War I battle fought at Cape Helles on the Gallipoli peninsula. By June 1915 all thoughts the Allies had of a swift decisive victory over the Ottoman Empire had vanished. The preceding Third Battle of Krithia and the attack at Gully Ravine had limited objectives and had much in common with the trench warfare prevailing on the Western Front. Unlike previous Allied attacks at Helles, the Gully Ravine action was largely successful at achieving its objectives, though at a typically high cost in casualties.
Кіріспе
4 маусымдағы Крития шайқасының үшінші кезеңі Хеллес майданының орталық бөлігінде қозғалысқа мүмкіндік берді, бірақ сол жақ флангда (батыста) Гулли Спур және Гулли Равин бойымен, ал оң жақ флангда (шығыста) француз жасақтары Керевес Спурындағы бірнеше мықты Осман редуттарына соқтығысты. Жаңа шабуылға дайындық ретінде Хеллес қолбасшысы, генерал-лейтенант Эйлмер Хантер Уэстон, флангаларды жылжыту үшін жеке, шектеулі шабуылдарға бұйрық берді. (1. Керевиздере шайқасы) 21 маусымда француздар, зор артиллериялық қолдаумен, Керевес Спурының (Кервиздере) биіктігін бақылайтын екі редутқа шабуыл жасады. Осы аймақты қорғаған Османдық 2-дивизияға 40 000-нан астам снаряд түсті. Олар Харикот редутын жаулап алды, бірақ екінші мақсат – Төртбұрыш, 30 маусымға дейін алынбады. Оқ астындағы әскерге басшылық еткен капитан Кемал Бей жараланып, ертесі күні қайтыс болды. Француздар 2 500 адамдық шығынға ұшырады, ал қарсы тұрған Османдық әскері 6 000 адамнан қаза тапты. Осы шайқастан кейін Османдық 2-дивизияның қалдықтары Азия жағына қайтарылды. Бұл шағын жетістік одақтастар үшін үлкен қуаныш болды, олар сол кезде кез келген жақсы жаңалықты асыға күткен. Генерал Гурард Лондон мен Парижден, Лорд Китченерден, адмирал Робектен және генерал Гамильтоннан құттықтау телеграммаларын алды. Полковник Гирдон «Құрмет Легионы» орденімен марапатталды. 28 маусымда сол жақ фланга шабуыл жасау жоспарланды, ол Гулли Спур, Гулли Равин және оған жақын орналасқан Fir Tree Spur бойымен жүргізілуі керек еді. Гулли Равин (Сığındere) аймағындағы жер бедері Анзак Коуфтағы қатал және қиын өңірге, Хеллестегі басқа жерлерге қарағанда жақын болды. Жоспар бойынша, британдық 29-дивизия және 29-индиялық бригада Гулли Спур және шатқал бойымен шабуылдау керек еді, ал 29-дивизияға жаңадан келген 156-бригада (Шотландиялық атқыштар), британдық 52-дивизиясынан (Төмендік) Fir Tree Spur бойымен шабуылдауға тиіс болды.
The third battle of Krithia on 4 June had made some progress in the centre of the line at Helles but had failed on the left flank (west) along Gully Spur and Gully Ravine and on the right flank (east) where the French contingent were confronted by a number of strong Ottoman redoubts on Kereves Spur. As a prelude to a new offensive the commander at Helles, Lieutenant General Aylmer Hunter Weston ordered separate limited attacks to advance the flanks. (1. Kerevizdere Battle)On 21 June the French, with overwhelming artillery support, attacked two redoubts controlling the crest of Kereves Spur (Kervizdere). Over 40,000 shells fell on the Ottoman 2nd Division defending this area. They succeeded in capturing Haricot Redoubt but the second objective, the Quadrilateral, was not captured until 30 June. Captain Kemal Bey commanding the troops from the line of fire was wounded and died the next day. The French suffered 2,500 casualties but the Ottomans on the receiving end of the bombardment suffered 6,000. Remnants of the Ottoman 2nd Division were pulled back to the Asian side after this battle. This minor gain was cause of much celebration for allies who were at that point very anxious for any good news. General Gourard received congratulatory telegrams from London and Paris, Lord Kitchener, Admiral Robeck, and General Hamilton. Colonel Girdon was awarded the Légion d'honneur. On 28 June a similar attack was planned for the left flank along Gully Spur, Gully Ravine and neighbouring Fir Tree Spur. The terrain around Gully Ravine (Sığındere) was closer to the wild and rough terrain at Anzac Cove than to the ground elsewhere at Helles. The plan was for the British 29th Division and the 29th Indian Brigade to attack along Gully Spur and the ravine while one newly arrived brigade on loan to the 29th Division, the 156th (Scottish Rifles) Brigade from the British 52nd (Lowland) Division, would attack along Fir Tree Spur.
Шайқас
Екі күндік ауыр бомбалаудан кейін, 28 маусымда сағат 10.45-те шайқас басталды, бастапқы шабуыл Гулли-Спёрдағы Бумеранг бекінісін басып алу үшін жасалды. Жалпы шабуыл одан кейін көп ұзамай басталды. Гулли-Спёрдағы артиллерия атысы тым күшті болды, және 2/10-шы Гурха полкі мен Корольдік фюзилерлердің 2-ші батальоны жарты мильдей қашықтыққа жылдам ілгерілеп, "Фюзилер блеф" деп аталатын нүктеге жетті. Бұл Хеллестегі одақтастардың ең солтүстік орнына айналды. Шақырадағы 1-ші батальон, Шекара полкі, шпордағы әскерлердей алға жылмады, себебі ондағы Осман әскерлері теңізден келген қауіпті бомбалаудан қорғалған еді. Олардың соңғы орны тас-таспен нығайтылып, "Шекаралық бекініс" деп аталды. Шабуылдың оң жағында, шыршық ағашы шпорындағы шайқас британдықтар үшін жақсы өтпеді. 156-шы бригаданың тәжірибесіз сарбаздары артиллериялық қолдаудан мүресіз қалды және Осман автоматтары мен штыкпен шабуылға ұшырап, қырылды. Қарсылыққа қарамастан, оларға шабуылды жалғастыруға бұйрық берілді, сондықтан қолдау және резервтік қатарлар алға жіберілді, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізе алмады. Шабуыл тоқтатылған кезде бригаданың құрамы жартысына азайды, 800-і қаза тапты. Кейбір батальондар соншалықтай азайды, оларды біріктіріп, қосымша құралымдар құруға тура келді. 52-ші дивизияның қалған бөлігі келген кезде, командир генерал-майор Гранвилл Эгертон өзінің 156-шы бригадасының құрбандыққа шалынуына қатты ашуланды.
After two days of heavy bombardment, battle began at 10.45 am on 28 June with a preliminary raid to capture the Boomerang Redoubt on Gully Spur. The general advance commenced shortly afterwards. The artillery fire on Gully Spur was overwhelming and the 2/10th Gurkha Rifles and the 2nd Battalion of the Royal Fusiliers advanced rapidly a distance of half a mile to a point named "Fusilier Bluff" which was to become the northernmost Allied position at Helles. In the ravine the 1st Battalion, Border Regiment did not advance as far as those troops on the spur since Ottomans there were somewhat sheltered from the deadly bombardment from the sea. Their final position was fortified with rocks and boulders and became known as "Border Barricade". On the right of the advance, along Fir Tree Spur, the battle did not go so well for the British. The inexperienced soldiers of the 156th Brigade lacked artillery support and were massacred by Ottoman machine guns and bayonet attacks. Despite the opposition, they were ordered to press the attack and so the support and reserve lines were sent forward but made no progress. By the time the attack was halted the Brigade was at half strength, having suffered casualties of which 800 had been killed. Some battalions were so depleted they had to be merged into composite formations. When the rest of the 52nd Division landed, the commander, Major General Granville Egerton, was enraged at the manner in which his 156th Brigade had been sacrificed.
Қарсы шабуылдар
Осман әскерлерінің қолбасшылары Галлиполидің батыс жағалауындағы осы ілгерілеуге қатты алаңдады, себебі бұл олардың оң жақ қанатын қоршауға алу қаупін тудырды. Гулли-Равин 1-2 шілде түнде османдықтар қарсы шабуылдар бастаған кезде қатыгез және қанды шайқастардың ошағына айналды. Корольдік Иннискиллинг Фузилерлерінің 1-ші батальонының екі сарбазы – капитан Джеральд О’Салливан мен капрал Джеймс Сомерс, қарсы шабуыл кезінде османдықтар басып алған окопты қайта жаулап алғандары үшін Виктория кресімен марапатталды. Батырлығымен және агрессивтілігімен танылған Фаик Паша Сызындыредегі Осман лиманының оң жақ қанатына жетекшілік етті. Резервінде мол әскер болғанымен, артиллерия мен пулеметтері жетіспеген османдықтар үздіксіз қарсы шабуылдар жасады, олардың ең күштісі 5 шілдеде болды, бірақ барлығы да тойтарылды. Дегенмен, Сигиндере мен Керевиздереге қарап тұрған стратегиялық төбелерді одақтастар бақылауына алуға Осман әскерлерінің жаппай шабуылдары кедергі келтірді. 28 маусым мен 5 шілде аралығындағы кезеңдегі Османдықтардың жоғалтуы 14 000 мен 16 000 арасында бағаланды, бұл британдықтардың жоғалтуынан төрт есе көп. Мүмкін болған жағдайда османдықтардың қаза тапқан әскерлері өртелді, бірақ оларды жерлеуге рұқсат берілмеді. Британдықтар өлген денелер тиімді кедергі келтіретініне және османдық әскерлері олардың үстінен шабуыл жасауға батыл болмайтынына сенді. Бұл одақтастар жасаған өте абыройсыз және жомарт емес әрекеттің бірі болды, ол османдықтарды қатты ашуландырды. Ауыр жоғалтуларға қарамастан, Фаик Паша 30 маусым күні таңертең қарсы шабуылды тоқтатты. Лиман Пашаның (Отто Лиман фон Сандерс) қысымы мен қарсы шабуылды жалғастыру туралы тікелей талаптарына қарамастан, ол жақсы қырылған әскерлерін бір күнге демалдырғысы келді. Фаик Пашаның тартыншақтығы сол жердегі майданның қолбасшысы Вебер Пашаны алаңдатты. Ол соңғы шара ретінде әрқашан стратегиялық маңызға ие Алчи-Тепеге шегінуді ойлады. Бұл одақтастарға толық жеңіске мүмкіндік берген болар еді. Лиман Паша оны қатты ықпал етуі керек болды. Ақырында, 2 шілде күні сағат 18:00-де полковник (Каймакам) Кафер Тайяр Бей бастаған Османның 1-ші дивизиясы тағы бір қарсы шабуыл жасады. Олар британдық окоптарына 30 метрге жеткенімен, жоғалтулар өте ауыр болды. Әскерлер пулеметтердің алдында еріді. Шабуыл түн бойы жалғасты. Соңында Фаик Паша оларға қазба жұмыстарын жүргізуді және қорғанысқа өтуді бұйырды. Лиман Паша оны дереу қызметтен босатып, оның орнына Мехмет Али Пашаны тағайындады. 3-ші дивизия, енді ғана Дарданелді кесіп өтіп, түн ортасында шекараға жеткенде, Мехмет Али Паша оларға таңғы сағат 3:45-те шабуыл жасауға бұйрық берді. Лиман Паша Мехмет Али Паша штабындағы майор Эггерттің жеке өтінішінен кейін ғана шабуылды 24 сағатқа кейінге қалдыруға келісті. Осы уақытта одақтастар шабуылға дайындықтарды әуеден бақылап, өз дайындықтарын жасады. 5 шілдеде осы шайқастың соңғы ірі шабуылы басталды, бірақ одақтастар орнатып қойған өте күшті отқа тап болды. Британдық окоптарының алдындағы өлгендердің саны қайтадан артты. Мехмет Али Пашаның штабы одақтастардың ілгерілеуі тоқтатылғанын және мұндай ауыр жоғалтулардың қажеті жоқ деп есептеді. Мехмет Али Паша, Лиман Пашаның, өз кезегінде Энвер Пашадан қорқып, реакциясынан қорқып, күмәнмен қарады. Тағы да майор Эггерт араласып, Лиман Паша мойынсұнды. Ақырында қырғын тоқтатылды. Бұл бүкіл науқандағы ең қанды эпизод болды. Қарсы шабуылдар тоқтағаннан кейін майдан сызығы тұрақтап, Галлиполи науқанының соңына дейін көбінесе өзгеріссіз қалды, бірақ екі жақ та құламаның айналасында қарқынды мина соғысына қатысты.
Ottoman commanders were very concerned about this advance near the Western coast of Gallipoli which threatened to encircle their right wing. Gully Ravine became the scene of vicious and bloody fighting as the Ottomans commenced a series of counter attacks on the night of 1–2 July. Two soldiers of the 1st Battalion, the Royal Inniskilling Fusiliers, Captain Gerald O'Sullivan and Corporal James Somers, were awarded the Victoria Cross for recapturing a trench taken by the Ottomans during a counter attack. Faik Paşa, known for his bravery and aggressiveness was put in charge of the right wing of the Otto limanne at Sıĝındere. The Ottomans, with plentiful manpower in reserve but lacking any significant artillery and machine guns, made incessant counter attacks culminating with the strongest on 5 July but all were repulsed. Still, the control of the strategic hills overlooking Sıgındere and Kerevizdere were denied to the Allies by massive Ottoman bayonet attacks. The Ottoman casualties for the period between 28 June and 5 July are estimated at between 14,000 and 16,000, four times the British losses. Where possible the Ottoman dead were burned but a truce to bury them was refused. The British believed the dead bodies were an effective barrier and that Ottoman soldiers were unwilling to attack across them. This was one of the few truly unvalorous and unmagnanimous acts committed by Allies which infuriated the Ottoman greatly. In the face of immense losses, Faik Paşa had stopped first the counterattack on the morning of 30 June. In spite of strong and direct urging from Liman Paşa (Otto Liman von Sanders) and pressure to continue the counter attack, he wanted to rest his badly decimated troops for a day. Hesitation of Faik Paşa unnerved Weber Paşa who was in command of the front there. He contemplated pulling back behind the ever strategic Alçı Tepe as a last resort. This would have given over complete victory to the Allies. He had to be strongly dissuaded by Liman Paşa. Finally, the Ottoman 1st Division led by Lieutenant Colonel (Kaymakam) Cafer Tayyar Bey commenced another counterattack at 18:00 on 2 July. Again, though they reached within 30m of the British trenches, the losses were unbearable. Men were melting away in front of rows of machine guns. Attack continued whole night. Eventually Faik Paşa ordered them to dig in and take defensive posture. Liman Paşa immediately released him and assigned Mehmet Ali Paşa in his place. As soon as the 3. Division which had just crossed the Narrows and arrived at the lines around midnight, Mehmet Ali Paşa ordered them to attack 3:45 am. Liman Paşa agreed to delay the attack for 24 hours only after a Major Eggert on the staff of Mehmet Ali Paşa personally appealed to him. Meanwhile, the Allies had observed the preparation for the attack from the air and made their own preparations. On 5 July the last major attack of this battle commenced but met with a very strong wall of fire the Allies put up. The dead were mounting again in front of the British trenches. Mehmet Ali Paşa staff were of the opinion that the Allied advance was already halted and there was no need for these heavy losses. Mehmet Ali Paşa, in fear of a reaction from Liman Paşa, who was in turn intimidated by Enver Paşa hesitated. Again, Major Eggert intervened and Liman Paşa yielded. Finally the slaughter was stopped. This was the bloodiest episode in the entire campaign. After the counter attacks ceased, the front line stabilised and remained largely static for the rest of the Gallipoli campaign although both sides engaged in a vigorous mining war around the ravine.
Ачи Баба Нулла (2-ші Керевиздере шайқасы)
Хантер Уэстон Хельсте соңғы рет шабуыл жасауды жоспарлады. 52-ші дивизияның қалған екі бригадасы (155-ші және 157-ші бригадалар) жағаға түскеннен кейін, ол 12 шілдеде Крития жолының шығысынан және Ачи Баба Нулла (Канлы Дере және Қанды аңғар деп те аталады) бойымен жаңа шабуылды жоспарлады. Бұл жерде Корольдік Әскери-теңіз дивизиясы Хельсте көп уақытын өткізген және үшінші Крития шайқасында ауыр қатыгездікке ұшыраған. Алдыңғы шайқаста Османлылардың ауыр шығындарына байланысты олардың рухы төмендеуі күтілді. Жоспар бойынша, бір бригада таңертең, екіншісі түстен кейін шабуылдайтын, осылайша әр бригадаға артиллерияның толық күші жұмсалатын еді. 155-ші бригада таңғы сағат 7.35-те, ал 157-ші бригада кешкі 4.50-де шабуылдайтын. Бомбалау таңғы сағат 4:30-да құрлықтан, теңізден және әуеден басталды. 14 одақтас ұшағы Османлылардың қорғанысын әлсіретуге қатысты, бұл әскери тарихтағы осындай біріккен операциялардың біріншісі болды. Екі шабуыл да алғашқы Османлы траншеясын басып алумен сәтті басталды, бірақ сәуір және мамырдағы Хельс шайқастарында болғандай, әскерлер тым шапшаң жылжып, байланысты жоғалтып, артиллерия мен пулеметтен атқыланды. Келесі күні шатасу мен үрей салдарынан тәртіпсіз шегініс болды, бірақ Хантер Уэстон шабуылды жалғастыруға бұйрық берді және тағы да шаршаған Корольдік Әскери-теңіз дивизиясын жіберді. Жағдай тұрақталды. Шайқас аяқталған кезде 52-ші дивизияның үштен бірі шығынға ұшырады. Генерал Эгертон өз әскерлеріне жасалған қатыгездікке наразылық білдіргені үшін дивизия басқаруынан уақытша шеттетілді.
Hunter Weston had one final fling at Helles. Once the two remaining brigades of the 52nd Division had landed (the 155th and 157th Brigades) he planned a new attack for 12 July in the centre of the line east of the Krithia Road and along Achi Baba Nullah (also known as Kanlı Dere and Bloody Valley) where the Royal Naval Division had spent most of its time at Helles and suffered so badly during the third battle of Krithia. It was expected that due to heavy Ottoman losses in the previous battle, morale would be low. The plan was for one brigade to attack in the morning and the other to attack in the afternoon so that the full weight of artillery support could be lent to each brigade. The 155th Brigade would attack at 7.35 am and the 157th at 4.50 pm. Bombardment began at 4:30 am, from land, sea and air. 14 Allied planes participated in softening up the Ottoman defenses, one of the first such combined actions in military history. Both attacks began well with the capture of the first Ottoman trench but descended into chaos and confusion as, in a repeat of the April and May Helles battles, the troops advanced too far, lost contact and came under artillery and machine gun fire. The next morning confusion and panic resulted in a disorderly retreat which was eventually halted but Hunter Weston ordered the advance to resume and sent the battered Royal Naval Division in again. The line was stabilised. By the end of the battle, one third of the 52nd Division had become casualties. General Egerton was temporarily dismissed from his command of the division for protesting at the treatment of his troops.
Салдары
Маусымның соңында генерал Хантер Уэстон белгісіз ауруға шалдығып, британдық VIII корпусының басшылығынан кетті. Бұл Ғалиполидағы басты майдан ретінде Геллестің мәнін жойды. Британдықтар науқанның қалған бөлігінде онда ірі шабуылдар жасауға тырыспады. Лиман Пашаның сенімін жоғалтқан Вебер Паша Германияға қайтарылды. Енді шайқас Сари-Бейр жотасы мен Сувлаға жасалған жаңа шабуыл бағытында күшейді. Тамыз айында осы жаңа шабуылды қолдау мақсатында Геллесте диверсиялық шабуыл жасалды, нәтижесінде Крития жүзімдігі маңында ауыр шайқастар болды. Геллес 1916 жылғы 8 қаңтарда толығымен эвакуацияланды.
In late June General Hunter Weston departed his command of the British VIII Corps, suffering some indeterminate ailment. This marked the end of Helles as the main front at Gallipoli. The British attempted no more major offensives there for the remainder of the campaign. Weber Paşa, having lost Liman Paşa's confidence was sent back to Germany. The fighting now concentrated along the Sari Bair range and at a new landing at Suvla. In support of this new offensive in August, a diversionary attack was made at Helles which resulted in heavy fighting around Krithia Vineyard. Helles was finally evacuated on 8 January 1916.