Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өлең түрі
Poetic form
Терза рима ( /tɛərtsə ˈriːmə/, сондай-ақ /US/, /tərtsə/, ˈtɛrtsa ˈriːma;) – рифмаланған өлең түрі, онда өлеңнің немесе әр өлең бөлімінің үштіктерден (үш жолдан тұратын строфалар) тұратын және өзара байланысты үш жолдан рифма схемасы бар: Бір үштіктердегі екінші жолдың соңғы сөзі келесі үштіктердің бірінші және үшінші жолдары үшін рифманы қамтамасыз етеді (aba bcb cdc). Өлеңнің немесе өлең бөлімінің кез келген санында жолдар болуы мүмкін (үш есеге бөлінбейді), бірақ ол жалғыз жолмен немесе жұп өлеңмен аяқталады, ол алдыңғы үштіктердің ортаңғы жолының рифмасын қайталайды (yzy z немесе yzy zz). Терза риманы XIV ғасырдың басында итальян ақыны Данте Алигьери өзінің "Құдай комедиясы" повесі үшін ойлап тапты, оны он бір буынды жолдармен жазды. Ағылшын тілінде ақындар көбінесе иамбикалық пентаметрді қолданады. Терза рима – ақын үшін қиын форма, және ол ойлап табылғаннан кейінгі ғасырда кең таралған жоқ. Бұл форма, әсіресе, итальян тілінен гөрі рифмаларға бай емес тілдерде қиын. Терза рима өлеңге рифмалардың күшін сыйлайды, олар повесті алға жылжытады. Ол өлеңге сабақтастық сезімін де береді – өлеңдер бірігіп тоқылған, ал әнді оқу бір нәрсенің (рифма схемасы) бұзылған немесе аяқталмаған сезімінсіз тоқтатылмайды. Терза риманың рифмалары эхо және күту әсерін қосады – бір жолды оқыған кезде, ол тез арада рифманы толықтыратын рифмамен жалғасатын сезім пайда болады. Терза рима әңгімеге немесе өлеңге күш пен беріктік сезімін береді. Әр үштік, қысқа болса да, толық ойды немесе сөз тіркесін қамтитын, тәуелсіз қарастырылатын жеткілікті ұзындығы бар. Үштіктер поэманың немесе кантоның құрылыс блоктары сияқты, ал араласқан рифма оларды біріктіретін цемент ретінде қызмет етеді.
Terza rima (,/t//ɛər//t//s//ə// /'/r//iː//m//ə/, also /US/,/t//əːr// /, ˈtɛrtsa ˈriːma; ) is a rhyming verse form, in which the poem, or each poem section, consists of tercets (three line stanzas) with an interlocking three line rhyme scheme: The last word of the second line in one tercet provides the rhyme for the first and third lines in the tercet that follows (aba bcb cdc). The poem or poem section may have any number of lines (not divisible by 3), but it ends with either a single line or a couplet, which repeats the rhyme of the middle line of the previous tercet (yzy z or yzy zz). Terza rima was invented early in the fourteenth century by the Italian poet Dante Alighieri for his narrative poem the Divine Comedy, which he set in hendecasyllabic lines. In English, poets often use iambic pentameter. Terza rima is a challenging form for a poet, and it did not become common in the century following its invention. The form is especially challenging in languages that are inherently less rich in rhymes than Italian. Terza rima can give to the verse the effect of rhymes surging the narrative forward. It can also give a sense of continuity to the verse — the rhymes are woven together, and a reading of a canto cannot be stopped without the sense of something (the rhyme scheme) broken or unfinished. The rhymes of terza rima add the effect of echo and expectation — as a line is read there is the sense it will soon be followed by a rhyme that will complete the rhyme scheme. Terza rima can lend a sense of strength and solidity to the story or the poem — each tercet, though brief, has enough length to contain a complete thought or expression, that can be considered independently. Tercets are like the building blocks of the poem or canto, and the interwoven rhyme serves as the cement that binds them together.
Тарих
Терцета-рима алғаш рет Дантенің 1320 жылы аяқталған "Құдайлық комедиясында" қолданылған. Данте бұл форманы жасағанда, провансальдық трубадурлар қолданған лирикалық поэзия түрі – сирвентеспен әсерленген болуы мүмкін. Дантеден шабыттанған итальян ақындары, соның ішінде Петрарка мен Боккаччо да бұл форманы қолдана бастады.
The first use of terza rima is in Dante's Divine Comedy, completed in 1320. In creating the form, Dante may have been influenced by the sirventes, a lyric poetry form used by the Provençal troubadours. Inspired by Dante, other Italian poets, including Petrarch and Boccaccio, began using the form.
Ағылшын тіліндегі аудармалары мен өлеңдері
Ағылшын тілінде үшінші риманы қолданатын аудармашылар мен ақындар көбінесе риманың өзгерістері мен вариацияларын зерттеуге қызығушылық танытады. Джеффри Чосердің "Ханшайымға шағымы" атты қысқа өлеңінің II және III бөлімдерінде Дантенің үшінші рима схемасының алғашқы мысалы кездеседі. Томас Уайт, Джон Милтон, Лорд Байрон ("Данте болжамында") және Перси Бише Шелли ("Батыс желге одасы" және "Өмір жеңісінде") терза-риманы қолданған. Томас Харди "Friends Beyond" өлеңінде кейіпкерлерді байланыстырып, өлеңнің ағысын жалғастыру үшін осы форманы пайдаланған. 20-ғасыр ақындарының арасында В. Х. Оден ("Теңіз және айна"), Т. С. Элиот ("Кішкентай Гиддинг"), Роберт Фрост ("Түнмен танысқан"), Элизабет Дженнингс, Филип Ларкин, Арчибальд МакЛиш ("Конквистадор", 1932 жылғы Пулитцер сыйлығының иегері), Джеймс Меррилл, Жаклин Ошеров, Сильвия Плат ("Тоңқаз"), Адриенна Рич ("Терза Рима"), Джертруд Шнакенберг, Кларк Эштон Смит, Дерек Уолкотт, Ричард Уилбур және Уильям Карлос Уильямс ("Яхталар") осы форманың вариацияларын қолданды. 21-ғасырда Дантенің терза-римасына жақын үлгі ретінде Дэвид Айвстың "Фобия клиникасы" туындысын атауға болады, автор оны Дантенің "Тозақ" ромалын үлгі етіп алған, өлеңмен жазылған философиялық қорқыныш роман деп сипаттаған. Эдвард Лоуберидің алты буындық тармаққа бейімделген түрі piccolo terza rima деп аталды. "Құдайлық комедияның" ағылшын тіліндегі нұсқалары көбінесе иамбикалық пентаметрде жазылады. Третья рима формасындағы ағылшын тіліндегі аудармалардың мысалдары – Роберт Пинскинің "Тозақ" кітабының нұсқасы, сондай-ақ Лоуренс Биньон, Дороти Л. Сайерс және Питер Дейлдің толық шығармаларының нұсқалары.
Translators and poets that write in English and use terza rima are often interested in exploring modifications and variations of the rhyme. The first occurrence of Dante’s terza rima rhyme scheme in English is found in parts II and III of Geoffrey Chaucer's short poem "Complaint to His Lady". Terza rima has been used by Thomas Wyatt, John Milton, Lord Byron (in The Prophecy of Dante) and Percy Bysshe Shelley (in his "Ode to the West Wind" and The Triumph of Life). Thomas Hardy also used the form in "Friends Beyond" to interlink the characters and continue the flow of the poem. 20th century poets who have employed variations of the form include W. H. Auden ("The Sea and the Mirror"), T. S. Eliot ("Little Gidding"), Robert Frost ("Acquainted with the Night"), Elizabeth Jennings, Philip Larkin, Archibald MacLeish ("The Conquistador", winner of the Pulitzer Prize 1932), James Merrill, Jacqueline Osherow, Sylvia Plath ("The Sow"), Adrienne Rich ("Terza Rima"), Gjertrud Schnackenberg, Clark Ashton Smith, Derek Walcott, Richard Wilbur and William Carlos Williams ("The Yachts"). A 21st century example that adhere's closely to Dante's terza rima is David Ives' The Phobia Clinic, which the author describes as a "philosophical horror novelette in verse using Dante's Inferno as its model". Edward Lowbury's adaptation of the form to six syllable lines has been named piccola terza rima. English versions of the Divine Comedy are often set in iambic pentameter. Examples of English translations in the terza rima form include Robert Pinsky's version of the first book, Inferno, and Laurence Binyon's, Dorothy L. Sayers's and Peter Dale's versions of the entire work.