Арнольд Чикобава: Грузин тіл біліміне қосқан үлесі мен сыншылдығы
Arnold Chikobava
Арнольд Чикобава – грузинский лингвист, критик теории Марра. Исследователь кавказских языков, профессор Тбилисского университета. Биография и вклад в науку.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Грузин тілшісі және филологы (1898–1985)
Georgian linguist and philologist (1898–1985)
Арнольд Чикобава (; 14 (26) наурыз, 1898 – 5 қараша, 1985) – совет грузин тілшісі және филологы, Кавказтануға қосқан үлесімен және Николас Маррдың «Япеттік» тіл теориясының ең белсенді сыншыларының бірі ретінде танымал. Чикобава Батыс Грузиядағы Самегрело аймағындағы Шачикобаво ауылында дүниеге келген (бұл кезде Ресей империясының құрамында болған). 1922 жылы Тбилиси мемлекеттік университетін бітірді және онда ғылыми дәреже алды, кейін доцент (1926–33) және профессор (1933–85) қызметін атқарды. Ол көп жылдар бойы Тбилиси мемлекеттік университетінің Кавказтану кафедрасын (1933–60) және Тбилисидегі Тіл білімі институтының Иберо-Кавказ тілдері кафедрасын (1936–85) басқарды. Институт 1950–1952 жылдары Чикобава басқаруында болды және қазір оның есімін иеленеді. 1941 жылы Грузия Ғылым академиясының құрылтайшы мүшесі болды және 1950 жылдан 1963 жылға дейін оның Президиумына сайланды. Көптеген еңбектері үшін ол кеңестік және халықаралық сыйлықтармен марапатталды. Ол грузин тілінің бірнеше сөздігін және Кавказ тілдерінің құрылымы мен тарихына арналған маңызды еңбектерді жазды. Алайда, оның ең басты даңқы Маррдың кеңес ғалымдары ресми идеология ретінде қабылдаған спекулятивтік тіл теориясын сынауы арқылы келді. Маррдың көптеген қарсыластары кеңес билігінің қысымына ұшыраған кезде, Чикобава Грузия Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Кандид Чарквианимен болған достығының арқасында Маррдың гипотезаларына қарсы күресін жалғастырды. Соңында ол есебін Иосиф Сталинге жіберді және 1950 жылы жеке кездесті. Жақын арада Сталин Маррдың теориясын тіл білімі туралы «Правда» газетіндегі танымал мақаласында айыптады (оның бірінші авторларының бірі, әрине, Чикобава болды). Чикобава 87 жасында Тбилисиде қайтыс болды. Ол Тбилиси мемлекеттік университетінің аумағына жерленді.
Arnold Chikobava (; March 14 (26), 1898 – November 5, 1985) was a Soviet Georgian linguist and philologist best known for his contributions to Caucasian studies and for being one of the most active critics of Nicholas Marr's controversial monogenetic "Japhetic" theory of language. Chikobava was born in the small village of Sachikobavo in Samegrelo, western Georgia (then part of Imperial Russia). He graduated from the recently established Tbilisi State University in 1922 and earned a degree there, later serving as a docent (1926–33) and professor (1933 85). For years, he headed the Department of Caucasian Studies at Tbilisi State University (1933–60), and the Department of Ibero Caucasian languages at the Institute of Linguistics in Tbilisi (1936–85). The institute, briefly directed by Chikobava from 1950 to 1952, now bears his name. In 1941, he became one of the founding members of the Georgian Academy of Sciences and was elected to its Presidium from 1950 to 1963. For his prolific work, he was awarded numerous Soviet and international prizes and titles. He authored a series of Georgian dictionaries and influential works on the structure and history of Caucasian languages. Most of his fame, however, came through his criticism of Marr's speculative linguistic theory that had been adopted, for a while, as an official ideology by Soviet scholars. While most of Marr's opponents came under heavy pressure from the Soviet authorities, Chikobava benefited from his friendship with the First Secretary of the Georgian Central Committee, Kandid Charkviani, and continued his attacks against Marr's hypotheses. Finally, he sent his report to Joseph Stalin; he met Stalin personally in 1950. Soon, Stalin denounced Marr's theory in his famous Pravda article on linguistics (one ghostwriter was, most probably, Chikobava himself). Chikobava died in Tbilisi at the age of 87. He was buried on the grounds of Tbilisi State University.
Таңдалған басылымдар
Грузин тіліндегі қарапайым сөйлем мәселесі. 1928; 2-ші басылым. 1968 жыл. (Грузин тіліндегі қарапайым сөйлемнің мәселесі. (Орыс тілінде) 1928 ж., 2-ші басылым. 1968 жыл. Чан (лаз) диалектісінің мәтіндермен грамматикалық талдауы. Тб., 1936 жыл. (Чан (лаз) диалектісінің мәтіндермен грамматикалық талдауы. (Орыс тілінде) Тбилиси 1936.) Чан-мегрель-грузин сөздігі. 1938 жыл. (Чан-мегрель-грузин сөздігі. (Орыс тілінде) 1938 жыл.) Иберий-кавказ тілдеріндегі эргативтік құрылым мәселесі. 1948 жыл. (Кавказ тілдеріндегі эргативтік құрылымның мәселесі. (Орыс тілінде) 1948 жыл.) Тіл біліміне кіріспе. 2-ші басылым. М., 1953 жыл. 1-бөлім. (Тіл біліміне кіріспе. (Орыс тілінде) 1-бөлім. 2-ші басылым, Мәскеу 1953.) Тілдің тіл білімі пәні ретіндегі мәселесі. М., 1959 жыл. (Тілдің тіл білімі пәні ретіндегі мәселесі. (Орыс тілінде) Мәскеу 1959 жыл.) (И. Церцвадземен бірлесіп жазылған.) Авар тілі. 1962 жыл. (И. Церцвадземен бірлесіп: Авар тілі. (Орыс тілінде) 1962 жыл.) Иберий-кавказ тілдерін зерттеу тарихы. 1965 жыл. (Кавказ тіл білімінің тарихы. (Орыс тілінде) 1965 жыл.) Иберий-кавказ тілдерінің туыстық байланысы мәселелері. Махачкала, 1965 жыл. (Кавказ тілдерінің туыстық байланысы мәселелері. (Орыс тілінде) Махачкала қаласы, 1965 жыл.) Иберий-кавказ тіл біліміне кіріспе. 1979 жыл. (Кавказ тіл біліміне кіріспе. (Орыс тілінде) 1979 жыл.)
Проблема простого предложения в грузинском языке. 1928; 2 е изд. 1968. (The problem of the simple sentence in Georgian. (In Russian.) 1928, 2nd ed. 1968. Грамматический анализ чанского (лазского) диалекта с текстами. Тб., 1936. (Grammatical analysis of the Chan (Laz) dialect with texts. (In Russian.) Tbilisi 1936.) Чанско мегрельско грузинский словарь. 1938. (Laz Mingrelian Georgian Dictionary. (In Russian.) 1938.) Проблема эргативной конструкции в иберийско кавказских языках. 1948. (The problem of the ergative construction in the Caucasian languages. (In Russian.) 1948.) Введение в языкознание. 2 е изд. М., 1953. Ч. 1. (Introduction to Linguistics. (In Russian.) Part I. 2nd ed., Moscow 1953.) Проблема языка как предмета языкознания. М., 1959. (The problem of language as subject of linguistics. (In Russian.) Moscow 1959.) (B соавт. с И. Церцвадзе.) Аварский язык. 1962. (With I. Cercvadze: The Avar Language. (In Russian.) 1962.) История изучения иберийско кавказских языков. 1965. (History of Caucasian Linguistics. (In Russian.) 1965.) Проблемы родства иберийско кавказских языков. Махачкала, 1965. (Problems of the origin of the Caucasian languages. (In Russian.) Makhachkala 1965.) Введение в иберийско кавказское языкознание. 1979. (Introduction to Caucasian linguistics. (In Russian.) 1979.)