Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
9 ғасырда Болгарияда дамыған жазу жүйесі
Writing system developed in 9th century Bulgaria
Ерте кириллица, сондай-ақ классикалық кириллица немесе палеокириллица деп аталатын бұл әліпбилік жазу жүйесі ортағасырлық Болгарияда 9 ғасырдың соңында Преслав әдеби мектебінде дамыған. Ол шіркеу славян тілінде жазу үшін қолданылды және тарихи тұрғыдан оның алдындағы көне шіркеу славян тілінде де пайдаланылған. Бұл жазу жүйесі басқа тілдерде де қолданылған, бірақ 18-20 ғасырларда көбінесе қазіргі кириллицамен алмастырылды, ол кейбір славян тілдері (мысалы, орыс тілі) және Шығыс Еуропа мен Азия тілдерінде, әсіресе Ресей мәдениетінің ықпалына ұшыраған тілдерде қолданылады.
The Early Cyrillic alphabet, also called classical Cyrillic or paleo Cyrillic, is an alphabetic writing system that was developed in Medieval Bulgaria in the Preslav Literary School during the late 9th century. It is used to write the Church Slavonic language, and was historically used for its ancestor, Old Church Slavonic. It was also used for other languages, but between the 18th and 20th centuries was mostly replaced by the modern Cyrillic script, which is used for some Slavic languages (such as Russian), and for East European and Asian languages that have experienced a great amount of Russian cultural influence.
Тарих
Кирилл жазуының ең ерте түрі, устав деп белгілі, грек тілінде жоқ дыбыстар үшін грек унциал жазуымен және глаголит әліпбиінен алынған әріптермен толықтырылған. Глаголит әліпбиін шамамен 863 жылы әйгілі кісі, әулие Кирилл жасаған, мүмкін, оның інісі әулие Мефодийдің көмегімен. Ол кезде Преслав әдеби мектебі Бірінші Болгар империясының және барлық славян халықтарының ең маңызды әдеби және мәдени орталығы болды, сонымен қатар Преславтан табылған 931 жылға дейінгі керамикалық құмыра дәлелдейді. Кирилл жазуының жүйеге келтірілуі 893 жылы Преслав соборында болған болуы мүмкін, сол кезде Бірінші Болгар империясы Ескі Шіркеу Славян тіліндегі діни рәсімдерді қабылдады. Американдық ғалым Хорас Лант Кирилл жазуының славяндарға грек миссионерлерінің ықпалы болған шекаралық аймақтарда пайда болғанын, кейін славян ғалымдарының бірі оны жүйелеп, бейімдегенін айтады. Кирилл жазуының ең көне қолжазбалары 9 және 10 ғасырлардағы грек унциал жазуларына өте ұқсас. Әріптер фонетикалық белгілермен қатар сандар ретінде де қолданылды, сандардың мәні грек әріптерінен тікелей алынған. |File:Birch bark alphabet of Novgorod. jpg| Новгородтың ежелгі қайың қабық әліпбиі, №591 құжат (Ресей). 1025–1050 жылдарға дейін сақталған. |File:Bb199. gif| Бұл – Кирилл әліпбиінің толыққанды ерте нұсқасы (сол жақтағы жоғарғы бөлігінде), 1240 және 1260 жылдар аралығында Онфим атты ұл жазған (№199 қайың қабық құжаты).
The earliest form of manuscript Cyrillic, known as ustav, was based on Greek uncial script, augmented by ligatures and by letters from the Glagolitic alphabet for consonants not found in Greek. The Glagolitic alphabet was created by the monk Saint Cyril, possibly with the aid of his brother Saint Methodius, around 863. At the time, the Preslav Literary School was the most important early literary and cultural center of the First Bulgarian Empire and of all Slavs: and a ceramic vase from Preslav, dating back to 931. The systematization of Cyrillic may have been undertaken at the Council of Preslav in 893, when the Old Church Slavonic liturgy was adopted by the First Bulgarian Empire. American scholar Horace Lunt has alternatively suggested that Cyrillics emerged in the border regions of Greek proselytization to the Slavs before it was codified and adapted by some systematizer among the Slavs. The oldest Cyrillic manuscripts look very similar to 9th and 10th century Greek uncial manuscripts, Letters served as numerals as well as phonetic signs; the values of the numerals were directly borrowed from their Greek letter analogues. |File:Birch bark alphabet of Novgorod. jpg|The Cyrillic alphabet on birch bark document № 591 from ancient Novgorod (Russia). Dated to 1025–1050 AD. |File:Bb199. gif|A more complete early Cyrillic abecedary (on the top half of the left side), this one written by the boy Onfim between 1240 and 1260 AD (birch bark document № 199).