Кіріспе

2008 жылғы триллер фильмінде белгілі бір әулеттің үйді қорғайтын рухы. Славян діни дәстүрінде Домовой (Домовой, сөзбе-сөз "үй иесі"; сондай-ақ Домовой, Домовой, Домовик, Домовик және Дамавик деп те аталады) – белгілі бір туыстың үй рухы. Олар – қасиетті ата-бабалар, яғни әулеттің бастау аталары. Ресейлік фольклоршы Е. Г. Кагаровтың пікірінше, Домовой – туыстық микрокосмостағы Жоғарғы Құдайдың (Род) бейнесі. Кейде оның әйел серігі, Домания, үйдің құдайы болып табылады, бірақ көбінесе ол жалғыз құдай. Домовой өзін үйдің әртүрлі функцияларында басқа да рухтар түрінде көрсетеді.

Этимологиясы мен наным-сенімдері

Домовой термині *dom индоевропалық түбірінен шыққан, оны индоевропа тілдеріндегі "мекен", "иелік" семантикалық саласындағы көптеген сөздер бөліседі (мыс., латынша domus, "үй"). Домовойлар римдік Пенаттар құдайымен салыстырылады, олар отбасының рухтары еді. Гемольд (1120–1177) өзінің "Хроника славорум" еңбегінде Эльба славяндары арасында Пенаттарға кең таралған құлшылыққа сілтеме жасайды. Прагалық Косманың (1045–1125) "Хроника Боэморум" еңбегінде славяндардың үш мифтік ата-бабасының бірі – Чех, Пенаттардың мүсіндерін иығына артып, жаңа елге әкелгені және Ржип тауында демалып, өз серіктеріне былай дегені жазылған:

Домовойлар туыстың әл-ауқатын кез келген жағынан қорғауға сенімді. Олар үйдегі балалар мен жануарларды қатты бағалайды және үнемі оларға қамқорлық жасайды. Бұл құдайлар көбінесе туыстың игілігін қорғап, дамыту үшін бір-бірімен күресіп жатқандай бейнеленеді. Мұндай күресте жеңімпаз отбасының Домовойы жеңілген қарсыластардың үй-жайын иеленеді деп есептеледі. Олар отбасының қуанышы мен қайғысын бөліседі және туыстың қазасы, оба, соғыс немесе туыстың әл-ауқатын қауіпке ұшырататын басқа да апаттар сияқты болашақ оқиғаларды болжап, ескерте алады. Домовойлар отбасының жаман мінез-құлқы мен тілі бұзылса, ашуланып, өздерінің зұлымдық жағын көрсетеді. Мұндай жағдайда құдай тіпті тастап кетуі мүмкін және туысты ауру мен апаттан қорғамай қалдыруы мүмкін. Сонымен қатар, орыс халқының "Жолға отыру" дәстүрі – ұзақ сапарға шыққанға дейін бірнеше минут үнсіз отыру – Домовоймен байланысты. Аңыз бойынша, Домовой жалғыздықты ұнатпайды. Әйтпесе, ол үй иесінің заттарын жасырып немесе алып кетеді. Сондықтан үй иелері Домовойды алдап, олар ұзақ уақытқа кетпейтінін көрсетуге тырысады.

Иконалар мен құлшылық

Домовой әдетте қарт, сұр шашы бар, көздері жарқыраған ер адам ретінде бейнеленеді. Ол мысық, ит немесе аю сияқты жануарлар түрінде де, сонымен қатар үйдің иесі немесе сол отбасының көз жұмған ата-бабасы түрінде көрінуі мүмкін, кейде құйрық пен кішкентай мүйіздерімен бірге. Кейбір дәстүрлерде Домовой жыландар ретінде де танылады. Славяндар үй құдайларын саздан немесе тастан жасалған мүсіндер түрінде бейнелеген, оларды үй есігінің жанындағы ойыстарға, кейіннен пештің үстіндегі сөрелерге қойған. Олар өз руының ерекше киімдерін киіп, туысқандық байланыстарын көрсеткен. Домовойға құрбандық шалу оның отбасының өміріне қатысуын қамтамасыз ету және оны ашуланған жағдайда татуластыру үшін жасалады. Мұндай құрбандықтарға кешкі астан қалған тамақты ұсыну, ал қатты ашуланған жағдайда, түн ортасында әтешті құрбандыққа шалу және ортақ залдың немесе ауланың бұрыштарына жануардың қанын себу кіреді. Әйтпесе, залда немесе аулада тұз себілген және ақ матаға оралған нан кесігі ұсынылады, ал отбасы мүшелері төрт бағытқа қарай иіліп, Домовойға дұғалар айтады. Домовой үйдің құрылысымен байланысты деп есептеледі, сондықтан жаңа үйге көшкенде де, құдайды сонда қоныстануға шақыру үшін құрбандық шалады. Бұл жағдайда құдайға жаңа үйдегі алғашқы кешкі асқа дайындалған тауық пен нанның алғашқы кесігі ұсынылып, аулаға көміледі, сонымен қатар тиісті дұға оқылады:

Домовойды бір үйден екінші үйге көшіруге шақыру және оны қарсы алу үшін де ұқсас рәсімдер орындалады.